Thư viện bài tập Pascal

Thuận tiện cho người dùng trong việc tra cứu bài tập chủ đề kiếnthức, dạng bài tập, tên bài tập.− Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm gồm 318 bài tậpkhác nhau, chia ra thành các

o Pascal là môn học lập trình mới được bắt đầu học từ bậc THCS nhưng

là môn thi chính trong các kì thi olympic tin học, tin học trẻ cấp huyện, cấptỉnh, cấp toàn quốc Chính vì vậy đối tượng học Pascal rất đa dạng từ ngườimới học đến người học nâng cao Vậy nên cần có tài liệu tổng hợp các bàitập pascal từ dễ đến khó để phục vụ cho các đội tuyển ôn thi các cấp

o Trong quá trình dạy, ôn tập đội tuyển tin học các cấp, giáo viên thườngrất thiếu tài liệu ôn tập sát thực tế cho học sinh Đặc biệt là các dạng bài tập

ở các mức độ khác nhau để phù hợp với từng đối tượng, từng mức độ kì thi

o Để thỏa mãn đam lòng đam mê lập trình thì quá trình tự học của họcsinh rất quan trọng, nhưng trong thực tế rất thiếu tài liệu để giáo viên hayhọc sinh có thể tự học lập trình pascal

o Là bộ môn về công nghệ thông tin nhưng trong quá trình dạy lập trìnhpascal không có nhiều phần mềm ứng dụng hỗ trợ giảng dạy bộ môn này

3 Mục đích nghiên cứu

− Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm miễn phí, không cầncài đặt, giao diện đơn giản, thân thiện dễ sử dụng, tương thích với mọi hệ

điều hành Thuận tiện cho người dùng trong việc tra cứu bài tập chủ đề kiếnthức, dạng bài tập, tên bài tập.

− Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm gồm 318 bài tậpkhác nhau, chia ra thành các dạng: Tất cả các bài tập; Bài tập dạng số học;Bài tập dạng đại số; Bài tập dạng dãy số; Bài tập dạng hình học; Bài tậpdạng thời gian; Bài tập dạng kí tự; Bài tập tổng hợp

− Trong phần mềm gồm hệ thống các bài tập, mỗi bao tập bao gồm cácthông tin: Nguồn gốc của bài tập (nếu có), tên bài tập, đề bài, các bộ test,lời giải tham khảo Tên bài tập thể hiện được nội dung của bài tập; Đề bài

có trích dẫn rõ về nguồn đề nếu có để người đọc có thể thấy cấp độ của đề;Các bộ test để người tự học tự kiểm tra bài làm của mình; Lời giải thamkhảo giúp đỡ người học trong quá trình tự học để người học có thể thamkhảo cách làm, thuật toán

− Phần mềm thư viện bài tập pascal được tổng hợp bởi nhiều tài liệukhác nhau, cập nhật liên tục, chia sẽ miễn phí trên internet giúp người dùng

dễ dàng tiếp cận với nhiều nguồn kiến thức

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu ngôn ngữ lập trình Visualbasic 6.0 dùng để lậptrình phần mềm giúp phần mềm có khả năng tương thích cao với các hệđiều hành

- Cơ sở dữ liệu của phần mềm được tổng hợp các bài tập trongsách giáo khoa, sách bài tập tin học lớp 8, lớp 11 trong chương trình họcphổ thông Các bài tập trong giáo trình pascal của Bùi Thế Tâm, QuáchTuấn Ngọc, Nguyễn Xuân Huy … các đề thi olympic, tin học trẻ cấphuyện, cấp tỉnh trong cả nước, các đề thi toàn quốc, sưu tầm trên internet…

- Thời gian nghiên cứu từ năm 2006 và tiếp tục không ngừng

bổ sung, thay đổi thêm các bài tập cho thư viên thêm phong phú

- Tích hợp phần mềm trên cách thiết bị di động để tiện lợi hơnnữa cho người sử dụng.

5 Những đóng góp của đề tài

 Xuất phát từ kinh nghiệp dạy học và nhưu cầu thực tiễn,phần mềm Thư viện bài tập pascal đã được viết từ năm 2006 Bắt đầu sửdụng vào việc dạy học của giáo viên và tự học của học sinh từ năm 2009 đãđem lại hiệu quả vượt bậc Đội tuyển tin học trường THCS Trần Hưng Đạovươn lên là một trong những đội có thành tích cao nhất tỉnh trong các kì thitin học trẻ hay olympic tin học do Tỉnh đoàn hay Sở giáo dục tổ chức 3giải nhất tỉnh và 1 giải ba toàn quốc trong 2 năm liên tiếp

 Áp dụng phần mềm Thư viện bài tập pascal vào dạy học

sẽ giúp giáo viên tiết kiệm được rất nhiều thời gian thay vì việc phải tìm bàitập ở nhiều nguồn tài liệu cho nhiều đối tượng học sinh của mình Mà bàitập trong phần mềm đã được phân dạng, chia mức độ rất tiện cho giáo viên

 Phần mềm là một công cụ tự học rất hiệu quả của họcsinh, đặc biệt là học sinh các đội tuyển tin học Cung cấp cho các em cómột thư viện các bài tập pascal cụ thể, chi tiết, đa dạng, phong phú, sát thựctiễn mà không phải mất công, mất thời gian tìm kiếm ở nhiều nguồn tài liệukhác nhau

 Tạo ra một sân chơi giao lưu, trao đổi học tập lẫn nhautrong chương trình học pascal trong nhà trường trên diễn đàn facebook

 Phần mềm thư viện bài tập pascal tăng cường đổi mớiphương pháp dạy học, áp dụng công nghệ thông tin vào việc dạy và họctrong nhà trường

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ

Chương I Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

1 Cơ sở lý luận của đề tài

− Nghị quyết Trung Ương 2 khoá VIII, Ban chấp hành TW Đảng cộngsản Việt Nam khẳng định: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục,khắc phục lối truyền thụ theo một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sángtạo cho người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo thời gian tự học, tựnghiên cứu cho học sinh "

− Nghị quyết số 40/2000/QH10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốchội khoá 10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng địnhmục tiêu của việc đổi mới là: "Xây dựng nội dung chương trình, phươngpháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáodục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lựcphục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phù hợp với thực tiễn vàtruyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nướcphát triển khu vực và trên thế giới"

− Luật giáo dục năm cũng đã nêu: " Khắc phục những mặt hạn chế củachương trình sách giáo khoa, tăng tính thực tiễn, kỹ năng thực hành, nănglực tự học, coi trọng kiến thức khoa học và công nghệ hiện đại phù hợpvới khả năng tiếp thu của học sinh Đảm bảo sự thống nhất về chuẩnkiến thức và kỹ năng, có phương án vận dụng chương trình sách giáokhoa phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của các địa bàn khác nhau Đổimới nội dung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phảithực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học "

2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

− Trong nhà trường THCS và THPT hiện nay môn học Pascal được đưavào giảng dạy, là môn chính trong các kì thi tin học trẻ, Olympic tin học

các cấp Tuy nhiên hệ thống tài liệu học tập, ôn thi rất ít, không phong phú.Vậy nên lập trình pascal luôn được coi là bộ môn tin học khó nhất trong cácbậc học phổ thông.

− Việc tự học của giáo viên và học sinh hiện nay còn hạn chế do thiếutài liệu, thiếu kiến thức sát với trình độ, không lựa chọn được kiến thức, bàitập phù hợp với trình độ, mục đích học tập của mình

− Giáo viên khó khăn trong việc tìm tài liệu ôn thi trong các kì thi cáccấp cho phù hợp với độ khó của cuộc thi

− Các tài liệu hiên nay ít có tài liệu được hệ thống phân dạng bài tập, độkhó, gây khó khăn trong việc lựa chọn bài tập tự học hoặc lựa chọn bài tậpcho học sinh tự luyện

− Khi tìm được tài liệu trên mạng thì thường không có bộ test hay lờigiải, gây khó khăn khi người học tự học hoặc kiểm tra hay tham khảo lờigiải của bài tập đó

− Việc lưu các tài liệu học tập là các đề thi của các địa phương, các cấpthường được lưu cả đề, gây khó khăn, trùng lặp trong quá trình tìm lại tàiliệu dạy học cho học sinh ôn luyện ở các năm sau Không tạo ra được một

hệ thống các bài tập theo dạng, mức độ

− Là môn học về công nghệ thông tin nhưng không có phần mềm riêng

để quản lí tài liệu học tập Cần một phần mềm để lưu trữ bài tập, chỉ rõnguồn gốc xuất xứ của bài tập Để tổng hợp gọn, không trùng lặp, dễ tìmkiếm

Nội dung phần mềm gồm 318 bài tập pascal từ cơ bản đến nâng caođược chia thành các dạng khác nhau được tổng hợp từ các tài liệu dạy họcpascal, các đề thi tin học trẻ, olympic tin học cấp huyện, cấp tỉnh, cấp quốcgia và nhiều tài liệu khác.

Phần mềm Thư viện bài tập pascal là một tiện ích chỉ là một file duynhất, không cần phải cài đặt Giao diện ở dạng cửa sổ đơn giản, thân thiện, dễ

sử dụng, tương thích với tất cả các hệ điều hành Windows, phù hợp với mọiđối tượng người dùng

Giao diện khởi động của phần mền Thư viện bài tập pascalCấu trúc của phần mềm gồm 4 phần:

Phần 1: Textbox này dùng để tìm kiếm bài tập theo tên hoặc một phần củatên bài tập (Vì được viết từ năm 2006 nên bảng mã để sử dụng trong hộp tìmkiếm là bảng mã TCVN3)

1

2

Phần 2: Combobox này là danh sách sổ xuống gồm các dạng bài tập: Tất cảcác bài tập; Bài tập dạng số học; Bài tập dạng đại số; Bài tập dạng dãy số;Bài tập dạng hình học; Bài tập dạng thời gian; Bài tập dạng kí tự; Bài tậptổng hợp các dạng để người sử dụng lựa chọn.

Phần 3: Listbox chứa danh sách tên các bài tập tương ứng với dạng bài tập đãchọn ở phần 2

Phần 4: Hộp Textbox chứa nội dung bài tập được chọn ở phần 3 Nội dụngbài tập bao gồm: Nguồn bài tập (nếu có), đề bài, các bộ test (nếu có), lời giảitham khảo

Ví dụ 1: Tìm bài tập theo tên bài tập:

Hình bên dưới là khi gõ từ khóa “chọn” ở mục tìm kiếm thì hộp danhsách sẽ hiện ra các 4 bài tập có từ “chọn” Nháy đúp vào bài “Chọn đồ vật –089” thì sẽ hiển thị thông tin của bài tập ở hộp bên cạnh gồm nguồn đề, nộidung đề, lời giải tham khảo

Ví dụ 2: Tìm bài tập theo dạng bài tập

Hình bên dưới là khi ta chọn dạng bài tập là “Bài tập dạng số học”, khi

đó có rất nhiều các bài tập có nội dụng để rèn luyện tư duy số học, giải sửnháy đúp chọn bài “Số siêu nguyên tố - 038” thì thông tin của bài sẽ đượchiển thị ở hộp văn bản bên cạnh

Như vậy trong quá trình giảng dạy hoặc tự học pascal, có thể dùng phầnmềm Thư viện bài tập pascal để tìm bài tập theo tên bài để lấy các bộ testhoặc xem lời giải tham khảo Có thể tự học pascal qua việc làm các bài tập

có dạng giống nhau Tên các bài tập trong danh sách được sắp xếp theo thứ

tự bảng chữ cái nên người dùng có thể tìm các bài tập gần giống với bài tậpcủa mình đang tìm để tham khảo

Chương III: Ứng dụng phần mềm trong dạy học, tự học

1. Dạy học, tự học theo chuyên đề

Trong quá trình dạy học, dạy đội tuyển, giáo viên thường dạy học sinhtheo chuyên đề Nghĩa là sẽ dạy và yêu cầu học sinh làm các bài tập theodạng nào đó mà các bài tập liên quan đến nhau Phầm mềm thư viện bài tậppascal phân chia các bài tập thành 8 dạng

Dạng 1: Bài tập dạng số học

Dạng bài tập này cung cấp các bài tập liên quan đến kiến thức số học từ dễđến khó Đây là dạng bài tập mà gần như học sinh phải học đầu tiên khi họcpascal Nó cũng là dạng bài tập thi chủ yếu trong các kỳ thi các cấp

Ví dụ: Để dạy về dạng bài toán số nguyên tố giáo viên có thể cho học sinh

làm các bài tập như sau: Đầu tiên đi từ bài tập Số nguyên tố - 203:

Sau khi làm xong có thể mở rộng bằng bài Số nguyên tố cùng nhau - 207:

Tiếp theo là luyện kiến thức về số nguyên tố và cách tách 1 số ra các chữ số

của nó bằng bài Số nguyên tố rút gọn – 026:

Nếu học sinh chưa thành thạo thì tiếp tục cho học sinh luyện bài Số phản

nguyên tố - 066:

Tiếp tục là cho học sinh tiếp cận đề thi với bài Số siêu nguyên tố - 038:

Có thể củng cố tiếp kiến thức về số nguyên tố thông qua bài Số nguyên tố

sinh đôi - 205, Số thân thiện - 173, phân tích ra thừa số NT - 206 ….

Như vậy với một hệ thống các bài tập về số nguyên tố thì giáo viên có thể tha

hồ lựa chọn bài tập để phù hợp với đối tượng học sinh của mình Giúp họcsinh có những kiến thức cơ bản và nâng cao về các thuật tính toán liên quanđến số nguyên tố

Tương tự như vậy đối với những dạng toán số học khác cũng có hệ thống cácbài tập để người sử dụng lựa chọn Để luyện việc sử dụng từng chữ số trong

một số có thể cho học sinh lựa chọn các bài như: Số hạnh phúc – 109, Số

hoàn thiện – 212, Số phythagos – 108, Số armstrong – 107 ….

Để lựa chọn bài tập phù hợp với đối tượng học sinh thì giáo viên cần lựachọn đúng mức độ bài tập với mức độ kiến thức học sinh đang có Để có thểlàm được giáo viên phải làm trước bài tập định giao hoặc có thể xem lời giải

để xem lượng kiến thức trong lời giải có phù hợp với học sinh của mình hay

không Ví dụ bài Con số may mắn – 093 có sử dụng mảng mà học sinh mình

chưa học đến mảng thì không thể ra đề cho học sinh làm được

Dạng 2: Bài tập dạng đại số

Là hệ thông các bài toán liên quan đến kiên thức toán đại số như phươngtrình, bất phương trình, hệ phương trình, ma trận ….

Dạng này cơ bản là các bài tập để rèn luyện học sinh về kiến thức sử dụngmảng nhiều chiều trong lập trình

Dạng 3: Bài tập dạng dãy số

Đây là hệ thống các bài tập về dãy số, từ các dãy cơ bản đến dãy nâng cao

Ví dụ để dạy học sinh về dãy số có thể xuất phát từ nhưng bài tập đơn giản

như bài Tính tổng dãy – 110:

Sau đó phát triển năng lực học sinh qua bài tập khó hơn như bài Tính tổng

dãy – 118:

Tiếp theo là cho học sinh tiếp cận với một số bài tập trong một cuộc thi cụ

thể để học sinh xác định khả năng kiến thức của mình Ví dụ bài Tính tổng

S- 004

Ngoài ra còn rất nhiều các bài tập tương tự, độ khó tương đương để giáo viên

có nhiều lựu chọn để rèn luyện, củng cố hoặc nâng cao kiến thức về mảngcho học sinh

Dạng 4: Bài tập dạng hình học

Đây là các dạng bài tập về hình học rất tốt cho việc tạo hứng thú học tập cho

học sinh từ những dòng lệnh đầu tiên Ví dụ bài Cây noel - 061

Bài này có thể cho học sinh áp dụng ngay từ những ngày đầu học lập trìnhpascal, tạo hứng thú cho học sinh ngay từ đầu

Bên cạnh đó có những bài tập để luyện khả năng tư duy, kiểm tra kiến thức

về hình học cho học sinh như: Tam giác – 180, Tấm khiên – 031 …

Dạng 5: Bài tập dạng thời gian

Là các bài tập liên quan đến thời gian Có thể chọn các bài đơn giản để rèn

luyện câu lệnh if như bài Cộng thời gian - 123

Hay để luyện khả năng về ngày trong tháng, năm nhuận … có thể chọn bài

Y3K - 064

Ngoài ra còn nhiều bài cơ bản, thông dụng để lựa chọn như bài Ngày hômqua – 211, Đổi lịch dương sang lịch âm – 407 ….

Có thể cho học sinh tiếp cận với rất nhiều đề thi dạng kí tự như bài Mã hóa

xâu ký tự - 005

Hoặc vừa luyện về kiến thức kí tự vừa luyện kĩ năng về mảng 1 chiều bằng

bài Liệt kê chữ cái - 086

Dạng 7: Dạng bài tập tổng hợp

Là các bài tập có dạng kiến thức tổng hợp Dạng này để rèn luyện tư duy kiến

thức thường ở mức độ cao Ví dụ bài Kiến thông minh – 156:

Để làm được bài này yêu cầu học sinh cần có kiến thức về mảng, chương

trình con, các thuật tính toán đệ quy … Có thể chọn bài Fibsrting - 033

Để kiểm tra tư duy về mảng, dãy số, chuỗi ký tự …

Dạng 8: Dạng tất cả các bài tập

Là lựa chọn để hiển thị tất cả các bài tập ở các dạng khác nhau Mục đích đểtiện cho việc tìm kiếm bài tập theo tên, hoặc theo tên gần đúng hoặc chọn bàitập có dạng gần giống với dạng người dùng cần tìm Tên các bài tập đềuđược sắp xếp theo thứ thự bảng chữ cái để tiện cho quá trình tìm kiếm

2 Sử dụng phần mềm để tìm kiếm bài tập theo tên

Trong quá trình giảng dạy, có những lúc dựa vào tình huống thực tiễn mà giáoviên cần đưa ra các tình huống bài tập để phù hợp với học sinh Không phảilúc nào ta cũng chuẩn bị trước nhưng kiến thức thì ta luôn có sẵn Việc tìmkiếm bài tập theo tên sẽ giúp giáo viên nhanh chóng tìm được bài tập phù hợpvới đối tượng học sinh đang học

Quá trình tự học hay chấm bài cần những bộ test, đôi khi phải tham khảo lờigiải Công cụ tìm kiếm theo một phần tên bài tập sẽ giúp ích rất nhiều trongnhững tình huống này

Ví dụ: Đang làm đề học sinh giỏi lớp 12 tỉnh Bạc Liêu năm 2012, muốn thamkhảo lời giải chỉ cần gõ tên hoặc một phần của bài cần tìm là sẽ có kết quả:

Ngoài ra còn có nhiều bài có kiến thức tương tự để người dạy, người học có thể

áp dụng làm thêm như bài Chọn trái cây; Chọn phần thưởng …

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Phần mềm thư viện bài tập pascal là kết quả của quá trình giảng dạytích lũy, áp dụng rất có hiệu quả trong nhiều năm qua Tôi coi nó là bí quyếtquan trọng trong dạy học của mình nay muốn chia sẻ với mọi người Vậynên nếu được triển khai, nhân rộng hơn nữa nó sẽ là tài liệu dạy học, họctập rất hữu ích góp phần nâng cao chất lượng bộ môn tin học đặc biệt làchất lượng các đội tuyển tin học các cấp