Bài 23 hướng động 11 nâng cao

Kiến thức: - Néu duoc hướng động là vận động sinh trưởng hướng về phía tác nhân của môi trường do sự sai khác về tốc độ sinh trưởng tại hai phía của cơ quan thân, rễ.. Hướng trọng lực Đ

Bộ môn: Sinh học 11 nang cao Người soạn: Nguyễn Thị Thu Ngân

CHƯƠNG II:CẢM ỨNG Bài 23: HƯỚNG ĐỘNG

L Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Néu duoc hướng động là vận động sinh trưởng hướng về phía tác nhân của môi trường do sự sai khác về tốc độ sinh trưởng tại hai phía của cơ quan (thân, rễ) Nêu được các kiểu hướng động

Phát biểu được khái niệm “cảm ứng ” và hướng động

Nêu được đặc điểm của cảm ứng ở thực vật

Nêu được vai trò của hướng động đối với đời sống của cây

Kỹ năng:

Giải thích được một số hiện tượng ứng động trong thiên nhiên ở động vật

- - Làm việc khoa học, hợp tác nhóm

3 Thái độ:

- _ Ứng dụng hướng động vào trong nông nghiệp

II Chuan bị:

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Giáo ấn

- _ Tranh vẽ phóng to 23.1, 23.2, 23.3, 23.4, một sô chậu cây

- PHT:

Các kiểu hướng động | Tác nhân Đặc điểm hướng động

2 Hướng trọng lực Đâttrọng lực Thân: hướng trọng lực âm

Các CQST' của cây hướng tới Các chât hóa học axIt, nguôn hóa chât: hướng hóa

nguôn hóa chât: hướng hóa âm

- Thân: hướng nước âm Các TB không được tiêp xúc,

, ko, sinh trưởng

> Huong tep xuc Sự va chạm Các TB phía tiếp xúc, không

sinh trưởng

2 Chuẩn bị của học sinh

- - Đọc trước bài mới

IH Hoạt động dạy học :

1 Ôn định lớp

2, Giảng bài mới

TL Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

Hoạt động 1: VD +

Nghiên cứu SGK

* Thực vật sống cố định

trên mắt đất, chúng tìm

nguồn dinh đưỡng cần

cho sự sinh trưởng băng

sự vận động hướng động

- Quan sát hình 23.2 và

cho biết:

+ Biểu hiện của cây ở thí

nghiệm này là gì?

Hiện tượng thí nghiệm

này thể hiện tính hướng

động của thực vật

+ Thế nào là tính hướng

động?

GV nhận xét và hoàn

thiện kiên thức

- Ở TV có những hình

thức hướng động nào?

- Thế nào là hướng động

âm, dương? + Thân cây cong và luôn

hướng về nơi có ánh sáng

+ Hướng động là hình thức phản ứng của một

bộ phận của cây trước một tác nhân kích thích theo một hướng xác định

- Ở thực vật có 2 hình thức: hướng động âm, hướng động dương

- Vận động sinh trưởng

có thể hướng tới nguồn kích thích là hướng

Cảm ứng: Là phản ứng của sinh vật trước kích thích của môi trường Cảm ứng ở TV khác cảm ứng ở ÐV

- Thực vật: Phản ứng

chậm, khó nhận thấy,

hình thức kém da dạng

- Động vật: Nhanh dễ

nhận thấy, hình thức đa

dạng

- Có 2 hình thức: Hướng động (vận động định hướng) và ứng động (vận động cảm ứng)

I, Khai niém:

1 Khái niệm:

- Hướng động là hình thức phản ứng của một bộ phận của cây trước một tác nhân kích thích theo một hướng xác định

2 Phan loại

_2-

GV nhan xét va hoan

thién kién thirc

- Ở thực vật không có hệ

thần kinh, sự vận động

sinh trưởng được điều tiết

bởi yếu tố nào?

- Cây bị nghiêng do gió

bão có phải là hướng

động không?

* Luu y: auxin tập trung

nhiều ở mặt trên và ở nơi

it anh sang

động dương Vận động

sinh trưởng có thê tránh

xa nguồn kích thích là hướng động âm

- Do hoocmon thực vật

- Không, cây bi nghiêng chủ yếu là do sức gió hoặc cây bị bật gốc thân nghiêng theo

Dựa vào hoạt động

hướng vào hay hướng ra

ra xa nguồn khích thích

mà có 2 hình thức hướng động:

- Hướng động dương: hướng vào nguồn kích thích

- Hướng động âm: hướng

ra xa nguôn kích thích

- Hướng động tỉ lệ thuận với cường độ kích thích

- Vận động hướng động được điều tiết nhờ hoạt

động của hoocmon thực

vat (auxin):

* Cơ chế hoạt động của Auxin:

-La sy sinh trưởng không đồng đều của các tế bào

tại hai phía đối điện nhau

của cơ quan (thân, rễ, lá, mam )

- Auxin vận chuyển chủ động từ phía bị kích thích

đến phía không bị kích

thích Lượng auxin nhiều kích thích sự kéo dài của

tế bào Phía không bị kích

thích nồng độ auxin cao hơn, kích thích tế bào sinh trưởng nhanh hơn -Ở thân: auxin nhiều sẽ kích thích sinh trưởng tế

bao

-Ở rễ: auxin nhiều sẽ ức chế sinh trưởng tế bào Auxin thích hợp sẽ kích

thích sinh trưởng tế bào

* Hoạt động 2: TỌ + VÐ

+ sử dụng PHT

- Ở TV có những kiểu

hướng động nào?

Quan sát hình 23.1, 23.2,

23.3, 23.4 kết hợp thông

tin SGK hoàn thành PHT

- Giải thích cơ chế của

mỗi kiểu hướng động

- Liên hệ: Rễ cây có tính

hướng đât, đê rê cây ăn

sâu vào đât thì cân phải

- Hướng đất, hướng

sáng, hướng nước,

hướng hóa, hướng tiếp

xÚc

- Thảo luận nhóm và hoàn thành PHT Đại

diện nhóm trả lời

Il Cac kiéu hướng dong:

* Cơ sở phân loại:

Dựa vào tác nhân kích

thích phân ra các lao1j hướng động:

1 Hướng đất (hướng

trọng lực):

- Thí nghiệm:

- Tác nhân: trọng lực

- Hình thức hướng đất:

+ Rễ: hướng đất dương

+ Thân, cành: hướng đất

âm

- Sự phân bố auxin không đều:

+O ré:

* Mặt dưới có lượng

auxin và axit abxIxic

nhiều nên ức chế sự sinh

trưởng tế bào

* Mặt trên lượng auxin

thích hợp kích thích sinh

trưởng tế bào tế bào phân

chia, lớn lên và kéo dài làm rễ quay xuống

+ Ở thân: Mặt dưới có lượng auxin nhiều hơn

mặt trên nên tế bào phân

chia lớn lên và kéo dài,

nên chồi ngọn quay lên trên

—>Hướng đất (hướng

trọng lực): Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp

ứng lại tác động của

trọng lực (hướng về tâm

qua dat)

lam đất tơi xốp và thoáng

khí

- Tại sao thân cây có hình

gợn sóng?

- Để rễ cây hút nước và

các chất cần thiết thì rễ

cây còn có tính hướng

nước và hướng hóa

- Tại sao rễ có hình lượn

sóng?

- Liên hệ: Ỏ cây lúa lợi

dụng tính hướng nước đê

- Ngọn cây luôn hướng

về nơi có ánh sáng, ánh sắng len qua những khe

hở nên ngọn cây phát triển hướng về phía khe

hở làm cho thân cây có hình gợn sóng

- Rễ cây mọc theo hướng trong lực, sau đó do chậu

có lỗ thủng nên rễ len qua để tìm nguồn nước, sau đó vẫn mọc đúng

2 Hướng sáng:

- Thí nghiệm:

- Tác nhân: ánh sáng

- Hình thức hướng sáng: + Rễ: hướng sáng âm + Thân, cành: hướng sáng dương

- Sự phân bố auxin không đều:

+ Rễ: Lượng auxin tập trung về phía ít ánh sáng

và ức chế sự kéo đài tế bào làm rễ cong hướng tránh xa anh sang

+ Than:

* Auxin van chuyén chủ động về phía ít ánh sáng, nên lượng auxin nhiều và kích thích sự kéo dài tế bào

* AIA xâm nhập vào vách

tế bào làm đứt các vách ngang cuae xenlulozo làm cho tế bào dãn đài ra

—>Hướng sáng: Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp ứng lại tắc động của ánh sáng

3 Hướng nước:

- Thí nghiệm:

- Tác nhân: nước

- Hình thức hướng nước:

+ Rễ: hướng nước dương

irc ché chéi vé hiéu bang

cách rút nước giữa mùa

(rễ ăn sâu hơn đề lây

nước và chất đing dưỡng,

hạn chế hút đạm, phân

giải các chất trong điều

kiện hiếu khí.)

- Trình bày thí nghiệm về

hướng hóa của rễ?

- So sánh sự khác nhau ở

2 chậu trồng cây ở hình

23.42

* Ngoài ra ở cây trồng

còn có hướng tiếp xúc khi

gặp chướng ngại vật rắn:

+ Tua cuốn bầu bí, bình

thường vươn thăng đến

khi gặp chướng ngại vật

thì cong lại và bò theo

hình dạng vật chướng

ngại

+ Cây đậu, dây tơ hồng,

dây bầu bí: uốn cong theo

hình chướng ngại vật đề

vươn lên cao

- Hướng nhiệt: cây hướng

về nơi có nhiệt độ thích

hợp nhất

- Qua các hình thức

hướng động đã tìm hiểu ở

trên hãy cho biết cơ chế

chung của tính hướng ở

- Cách bồ trí thí nghiệm (hóa chất khác nhau), sự

phát triển của rễ khác

nhau

- Do tốc độ sinh trưởng không đồng đều của các

tế bào tại hai phía đối

diện nhau của cơ quan

(rễ, thân, tua cuốn) Sự

khác biệt về tốc độ sinh

trưởng như vậy chủ yếu

là do sự phân bố nồng

độ hoocmon sinh trưởng (auxin) không đồng đều tại hai phía của cơ quan

4 Hướng hóa:

- Thí nghiệm:

- Tac nhan: hoa chat

- Hoạt động hướng động:

+ Rễ: hướng hóa âm (chất

độc), hướng hóa dương

(chất có lợi)

— Hướng hóa: Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp ứng lại tắc động của hóa chất

5, Hướng tiếp xúc:

- Hướng tiếp xúc: Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp ứng lại tác động

của vật tiếp xúc với bộ

phận của cây như giá đỡ tiếp xúc với tua cuốn hay thân leo tiếp xúc với cọc leo

-6-

GV nhan xét va hoan

thiện kiên thức

* Cơ chế chung của tính hướng ở thực vật: là do tốc độ sinh trưởng không đồng đều của các tế bào

tại hai phía đối điện nhau

của cơ quan (rễ, thân, tua cuốn) Sự khác biệt về tốc độ sinh trưởng như vậy chủ yếu là do sự phân bố nông độ hoocmon sinh trưởng

(auxin) không đồng đều

tại hai phía của cơ quan

* Hoạt động 3: VĐ

- Các kiểu hướng động có

vai trò như thế nào đối

với đời sống thực vật?

+ Hãy nêu vai trò của

hướng sáng dương của

thân, cành cây Cho ví dụ

minh họa

+ Hướng sáng ầm và

hướng đất dương của rễ

cây có ý nghĩa gì đối với

đời sống của cây?

+ Nêu vai trò của hướng

nước và hướng hóa đối

với sự dinh dưỡng khoáng

và nước của cây?

GV hoàn thiện kiến thức

- Trong trồng trọt cần có

những biện pháp kĩ thuật

nào để cây trồng phát

+ Tìm đến nguồn sáng

để quang hợp VD: cây

đặt ở cửa số luôn hướng

ra ngoài cửa sô đón các tia sáng chiếu đến

+ Đảm bảo rễ mọc vào

đất để giữ cây và để hút

nước và các chất khoáng

có trong đất

+ Nhờ có tính hướng hóa

rễ cây luôn sinh trưởng

về phía có nguồn nước

và phân bón để trao đôi nước và chất dinh dưỡng

- Trồng cây đúng mật độ

để đảm bảo có đủ ánh

sáng để lá vươn theo ánh

sáng

- Tưới nước ở rảnh làm

rễ ăn rộng, khi nước

thấm sâu rễ ăn sâu

- Phối hợp các đặc điểm

HT Vai trò hướng động trong đời sống thực vật:

- Hướng động có vai trò giúp cây thích nghỉ đối với sự biến đôi của môi trường để tồn tại và phát triển

-7-

khi bón phân: Cây rễ chum bón nông, cây rễ chính ăn sâu bón sâu

ŒV nhận xét

3 Cũng cỗ:

Yêu cầu học sinh đọc và ghi nhớ phần tóm tắt in nghiên ở cuối bài

Sử dụng các câu hỏi SGK

4 Dan do:

- Xem lai bai

- Tra ldi các câu hỏi cuối bài trong SGK

Chuan bi bai 24:

+ Khái niệm, cơ chế hiện tượng ứng động

+ Một số kiểu ứng động Phân biệt ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh

trưởng

+ Giải thích cơ chế một số hiện tượng ứng động

- _ Trả lời câu lệnh trong SGK

IV, Rút kinh nghiệm;