I Hình thái, c u trúc nhi m s c th
1 Khái ni m v NST: NST là th mang v t ch t di truy n t n t i trong t bào, d b nhu m màu ki m tính NST t p trung thành s i ng n, có s l ng, hình d ng, kích th c, c u trúc đ c tr ng cho loài, NST
có kh n ng t nhân đôi, phân li, t h p, n đ nh qua các th h NST có kh n ng đ t bi n, thay đ i c u trúc, s l ng t o ra các d ng đ t bi n khác nhau
2 Hình thái nhi m s c th
a sinh v t nhân th c
1 Thành ph n c u
t o
- ADN liên k t v i các lo i prôtêin khác nhau (Ch y u histôn)
3 Các ph n
+ Vùng đ u mút
+ Tâm đ ng
+ Tình t kh i đ u
+ B o v Nhi m s c th , làm các nhi m s c th không dính nhau
+ Liên k t thoi phân bào giúp nhi m s c th có th di chuy n v các c c c a t bào trong quá trình phân bào
4 c đi m
- NST c a các loài có nhi u hình d ng khác nhau: hình h t, hình que, hình ch X, hình ch V, hình móc Chi u dài NST t 0,2 – 0,5 m , chi u ngang t 0,2 -
- K gi a c a nguyên phân, nhi m s c th co xo n c c đ i
- Hình thái, s l ng, kích th c đ c tr ng cho loài S l ng nhi m s c th nhi u hay ít không hoàn toàn ph n ánh m c đ ti n hóa cao hay th p
đ ng), m i 1 c p g m 2 chi c gi ng h t nhau, 1 chi c có ngu n g c t b , chi c còn l i có ngu n g c t m
- Có hai lo i nhi m s c th : Nhi m s c th th ng và nhi m s c th gi i tính
b sinh v t nhân s : NST ch là 1 phân t ADN d ng vòng, m ch kép, không liên k t v i prôtêin lo i histon, có c u trúc đ n gi n, s l ng gen ít, ch có 1 đi m kh i đ u sao chép
3 C u trúc siêu hi n vi c a nhi m s c th
NHI M S C TH VÀ T BI N C U TRÚC NHI M S C TH (NST)
(TÀI LI U BÀI GI NG) GIÁO VIÊN: NGUY N QUANG ANH
ây là tài li u tóm l c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng Nhi m s c th và đ t bi n c u trúc nhi m s c th thu c khóa h c LT H KIT-1: Môn Sinh h c (Th y Nguy n Quang Anh) t i website Hocmai.vn có th n m v ng ki n
th c ph n c u trúc, ch c n ng c a nhi m s c th , các d ng đ t bi n nhi m s c th , B n c n k t h p xem tài li u cùng
Trang 2- S i c b n xo n (m c xo n 2) t o s i ch t nhi m s c có đ ng kính 30nm
- S i ch t nhi m s c (m c siêu xo n) có đ ng kính 300 nm
- Crômatit (xo n c c đ i) có đ ng kính 700nm
(ADN+ Protein)
146 c p nucleotit
+ 8 protein histon
- M i nhi m s c th ch a m t phân t ADN dài g p hàng ngàn l n so v i đ ng kính c a nhân t bào
ch a nó là do s gói b c ADN theo các m c xo n khác nhau
Hình 1: C u trúc NST sinh v t nhân th c
II t bi n c u trúc nhi m s c th
1 Khái ni m
- t bi n nhi m s c th là nh ng bi n đ i x y ra trong c u trúc c a nhi m s c th Có 4 d ng đ t bi n nhi m s c th : M t đo n, l p đo n, đ o đo n, chuy n đo n
2 C ch
nhi m s c th làm phá v c u trúc nhi m s c th
- S trao đ i chéo không cân gi a 2 cromatit khác ngu n g c trong m t c p nhi m s c th t ng đ ng
có th làm xu t hi n d ng đ t bi n l p đo n và m t đo n
Trang 3- t bi n c u trúc nhi m s c th th c ch t là s s p x p l i c nhóm gen (đ o đo n) ho c làm gi m
trên nhi m s c th c a tiêu b n đã nhu m màu
2 Các d ng đ t bi n c u trúc nhi m s c th
a M t đo n: m t đo n nhi m s c th b đ t, làm gi m s l ng gen trên nhi m s c th o n b đ t có
th đ u t n cùng c a cánh ho c là m t đo n gi a nhi m s c th
t bi n m t đo n th ng làm gi m s c s ng ho c gây ch t ng i m t đo n nhi m s c th 21 gây
b nh ung th máu
b L p đo n: m t đo n nhi m s c th nào đó đ c l p đi l p l i m t l n hay nhi u l n, làm t ng s l ng gen trên nhi m s c th t bi n l p đo n có th do đo n nhi m s c th b đ t đ c n i xen vào nhi m s c
các crômatit
hi n c a tính tr ng ru i gi m, l p đo n 16A hai l n trên nhi m s c th X làm cho m t hình c u tr thành m t d t đ i m ch, l p đo n làm t ng ho t tính enzim amilaza r t có ý ngh a trong công nghi p
s n xu t bia
c o đo n: M t đo n nhi m s c th b đ t ra r i quay ng c l i 180o và g n vào nhi m s c th , làm thay đ i tr t t phân b gen o n b đ o ng c có th mang tâm đ ng ho c không
s p x p l i gen trên nhi m s c th do đ o đo n góp ph n t o ra s đa d ng gi a các nòi trong cùng m t loài
m t loài ru i gi m (Drosophila Obscura) ng i ta đã phát hi n đ c 12 đo n đ o trên nhi m s c th
d Chuy n đo n: M t đo n nhi m s c th này b đ t ra và g n vào m t nhi m s c th khác, ho c hai nhi m s c th khác c p cùng đ t m t đo n nào đó r i trao đ i đo n b đ t v i nhau, các đo n trao đ i có
t bi n chuy n đo n t o nên s phân b l i gen gi a các nhi m s c th , m t s gen trong nhóm gen liên k t này chuy n sang nhóm gen liên k t khác S chuy n đo n l n th ng gây ch t hay m t kh n ng sinh s n Trong thiên nhiên đã phát hi n đ c nhi u chuy n đo n nh lúa, chu i, đ u… Trong th c t
v n d ng c ch chuy n đo n đã chuy n đ c gen c đ nh nit c a vi khu n vào h gen c a h ng d ng,
t o ra gi ng h ng d ng có hàm l ng nit cao trong d u
Giáo viên : Nguy n Quang Anh
