Kiến thức: + Học sinh nắm được khái niệm đột biến cấu trúc NST.. + Học sinh nắm được các dạng đột biến cấu trúc NST- hậu quả và ứng dụng của đột biến trong thực tiễn.. Khái niệm: - Là sự
Trang 1Ngày soạn:………
Ngày dạy:……… Người soạn: Nguyễn Thị Thoa
Môn: Sinh học
BÀI 5: NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ
Tuần: 5 Tiết: 5 Lớp: 12B6
I Mục tiêu
1 Kiến thức: + Học sinh nắm được khái niệm đột biến cấu trúc NST.
+ Học sinh nắm được các dạng đột biến cấu trúc NST- hậu quả và
ứng dụng của đột biến trong thực tiễn
2 Kỹ năng: + Học sinh giải thích được một số hiện tượng trong đời sống thực tế.
3 Thái độ: + Học sinh có óc tò mò, khám phá về cấu trúc NST.
II Phương pháp dạy học.
- Trực quan, vấn đáp, thuyết trình, sử dụng tài liệu học tập và SGK
III Phương tiện dạy học.
- Mô hình cấu trúc NST
- Ảnh chụp cấu trúc siêu hiển vi của NST
- Sách giáo khoa 12_cơ bản
IV Tiến trình dạy học.
1 Ổn định lớp: 5 phút
2 Tiến hành dạy học
Thời gian Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
5 Phút
HĐ1 : Kiểm tra
bài cũ: 1 Nêu một số cơ chế
phát sinh đột biến?
2 Nêu hậu quả và ý nghĩa của đột biến
Trả lời:
1 Một số cơ chế:
- Sự kết cặp không đúng trong nhân đôi AND: dạng thường A,
Trang 2gen? G; dạng hiếm A*, G*.
- Tác động của các tác nhân gây đột biến: tia UV (tia tử ngoại), hóa chất 5-BU, tác nhân sinh học…
2 * Hậu quả:
- Đột biến gen có thể có lợi, có hại hoặc trung tính Tuy nhiên nếu xét đột biến điểm,
đa số là trung tính
- Hậu quả của đột biến gen là lớn hay nhỏ còn phụ thuộc vào các dạng đột biến, vị trí xảy
ra đột biến và loại tế bào đột biến
* Ý nghĩa:
- Đột biến gen là nguồn cung cấp nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hóa và công tác chọn giống
10 phút
Bài 5: NST và cấu trúc NST.
HĐ2 :
I Hình thái và cấu trúc NST
1 Hình thái:
- NST được cấu tạo từ chất nhiễm sắc gồm ADN và protein histon
- Có hình que, hình chữ X,Y…
- Thường mạch kép, dạng thẳng
- Quan sát rõ
GV: Yêu cầu học sinh tìm hiểu sgk và quan sát hình 5.1, cho biết hình thái của NST ở sinh vật nhân thực?
- Thành phần chủ yếu cấu tạo nên NST?
- Hình dạng?
- Hình thái NST
HS: Quan sát, thảo luận
và trả lời:
- Chủ yếu là ADN
và protein histon
- Hình X,Y, que…
Trang 32 phút
5 phút
nhất ở kì giữa của nguyên phân Trong thời gian này, NST
có cấu trúc kép gồm
2 cromatit gắn với nhau ở tâm động
- Mỗi NST có 3 thành phần chủ yếu:
tâm động, đầu mút, trình tự khởi đầu nhân đôi AND
- Mỗi loại sinh vật có mộ NST đặc trưng, ở các VK bộ NST đơn bội (n), sinh vật nhân thực
là lưỡng bội (2n)
- Có 2 loại NST là NST thường
và NST giới tính
2 Cấu trúc hiển
vi của NST
- Đơn vị cấu trúc cơ bản của NST
là nucleoxom
- Mỗi nucleoxom là một khối cầu, bên trong chưa 8 phân tử protein histon, bên ngoài được quấn 1 loại ADN 1 vòng (1,75 vòng, 146 cặp nu)
- Các
quan sát rõ nhất vào thời điểm nào của chu kì
tế bào?
+ Kì đầu?
+ Kì giữa?
+ Kì sau?
+ Kì cuối?
GV: Vật chất di truyền ở vi rút, SVNS
có dạng như thế nào?
GV: - Đơn vị cấu trúc
cơ bản của NST là gì?
Hãy mô tả những biến đổi vê hình thái của NST qua các kì phân bào ( hình 5.2)
- Kì đầu: các cromatit tiếp tục xoắn
- Kì giữa: NST đóng xoắn cực đại
- Kì sau: các cromatit tách nhau ra ở tâm động
- Kì cuối: các NST tháo xoắn thành các sợi mảnh
HS:
- Vi rút: vật chất di truyền có thể là AND đơn, kép hoặc ARN
- SVNS: ADN kép dạng vòng
HS:
- Là các nucleoxom
+ Mức xoắn 1: chuỗi nucleoxom, hình thành sợi cơ bản, đường kính 11nm
+ Mức xoắn 2: sợi chất nhiễm sắc, đường kính 30nm
+ Mức xoắn 3: Siêu
Trang 43 phút
5 phút
nucleoxom được nối với nhau để tạo thành sợ cơ bản, đường kính (11nm) xoắn lần 2 được sợi nhiễm sắc (30nm), xoắn lần 3 được sợi siêu xoắn (300nm), xoắn lần 4 là sợi nhiễm sắc ( 700nm)
II Đột biến cấu trúc NST.
1 Khái niệm:
- Là sự biến đổi trong cấu trúc của NST
2 Các dạng đột biến cấu trúc NST.
( hoàn thành trong phiếu học tập)
GV:
- Mỗi tế bào nhân thực thường chứa nhiều NST, lí do nào khiến cho NST có thể xếp gọn vào nhân và
dễ di chuyển trong quá trình phân chia tế bào?
GV: yêu cầu học sinh tìm hiểu mục II.trang 24- sgk-cb-12 trả lời câu hỏi:
- Đột biến cấu trúc NST là gì?
- Hoàn thành phiếu học tập?
- Ý nghĩa của đột biến cấu trúc NST?
( tiến hóa, chọn giống)
xoắn, đường kính 300nm
+ Coromatit, đường kính 700nm
HS:
- Sở dĩ NST dễ dàng xếp gọn được là nhờ các NST liên kết với các protein và co xoắn lại ở các mức độ khác nhau
HS: Nghiên cứu sgk và trả lời:
- Đột biến cấu trúc NST là sự biến đổi trong cấu trúc NST
- Ý nghĩa:
+ Đối với tiến hóa: cấu trúc hệ gen được cách li sinh sản, một trong những con đường hình thành loài mới
+ Đối với chọn giống:
sự tổ hợp các gen trên NST tạo ra giống mới
Phiếu học tập: ( 5 phút)
Mất đoạn + Là dạng đột biến
làm mất đi một đoạn nào đó của NST
+ Làm giảm số lượng gen trên NST, làm mất cân bằng gen nên
+ Mất một phần vai dài NST số 22 gây nên một dạng ung thư máu ác tính
Trang 5thường gây chết đối với thể đột biến
Lặp đoạn + Là dạng đột biến
làm cho 1 đoạn nào
đó của NST có thể lặp lại 1 lần hay nhiều lần
+ Làm gia tăng số lượng gen trên NST làm mất cân bằng gen trong hệ gen gây nên hậu quả có hại cho thể đột biến
+ Ở đại mạch có đột biến lặp đoạn làm tăng hoạt tính của enzim amilaza rất có
ý nghĩa trong công nghiệp sản xuất bia
Đảo đoạn + Là dạng đột biến
làm cho 1 đoạn NST nào đó đứt ra rồi đảo ngược 180º
và nối lại
+ Làm thay đổi nhóm gen liên kết, các thể đột biến mang chuyển đoạn NST thường bị giảm khả năng sinh sản
+ Ở nhiều loài muỗi, quá trình đảo đoạn được lặp đi lặp lại trên các NST đã góp phần tạo nên loài mới
Chuyển đoạn + Là dạng đột biến
dẫn đến sự trao đổi đoạn trong một NST hoặc giữa các NST không tương đồng
+ Làm thay đổi trình tự phân bố các gen trên NST từ đó làm thay đổi sự hoạt động của gen, gen không hoạt động hoặc bị tăng giảm mức độ hoạt động, 1 số thể đột biến mang NST bị đảo đoạn có thể bị giảm khả năng sinh sản
+ Ở người, đột biến chuyển đoạn không cân giữa NSS số 22 với NST số 9 tạo nên NST số 22 ngắn hơn bình thường gây nên bệnh ung thư máu ác tính
V Luyện tập ( 3 phút)
VD1: Chọn phương án trả lời đúng nhất:
Hiện tượng đột biến cấu trúc NST do:
A Đứt gãy NST
B Đứt gãy NST hoặc đứt gãy rồi tái kết hợp khác thường
C Trao đổi chéo không đều
D Cả B và C
Trang 6Đáp án: D
VD2: Một NST có các đoạn khác nhau sắp xếp theo trình tự ABCDEG*HKM đã bị đột biến NST đột biến có trình tự ABCDCDEG*HKM Dạng đột biến này:
A.thường làm xuất hiện nhiều gen mới trong quần thể
B.thường gây chết cho cơ thể mang NST đột biến
C.thường làm thay đổi số nhóm gen liên kết của loài
D thường làm tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện tính trạng
Đáp án: B
VI Tổng kết ( 2 phút)
- Học sinh học bài và làm bài tập sgk, sách bài tập nâng cao, luyện đề
- Chuẩn bị trước bài 6 “ Đột biến số lượng NST”
