- Gió Đông Cực: là loại gió từ cực thổi về các vĩ độ 60ºB và 60ºN lệch thành gió Đông Cực.- Nguyên nhân hình thành các loại gió trên Trái Đất: + Do có sự chênh lệch khí áp giữa các vùng
Trang 1I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Gió là một phần trong tự nhiên có ảnh hưởng rất nhiều đến thiên nhiên và khí hậu, đời sống sản xuất và phát triển của con người Gió thổi quanh năm và ở mọi nơi trên Trái Đất Có rất nhiều loại gió, và đặc biệt “gió mùa” là loại gió hoạt động chủ yếu ở lãnh thổ Việt Nam Nó ảnh hưởng đến khí hậu và hoạt động sản xuất của nước ta Vì thế bọn em muốn tìm hiểu sâu hơn về vấn đề gió mùa ở Việt Nam
II NỘI DUNG:
1 Tìm hiểu về gió:
a Các loại gió:
- Gió mậu dịch: Là loại gió thổi từ áp cao chí tuyến đến xích đạo
+ Hướng: Hướng Đông là chủ yếu ( Bán cầu Bắc: Đông Bắc ; Bán cầu Nam: Đông Nam)
+ Thổi quanh năm, hướng gần như cố định, có tính khô
- Gió tây ôn đới: là loại gió thổi từ các khu khí áp cao chí tuyến về phía vùng áp thấp ôn đới
+ Hướng: Chủ yếu là hướng Tây (Bán cầu Bắc :Tây Nam ;Bán cầu Nam : Tây Bắc)
+ Thổi quanh năm, thường đem theo mưa, ẩm cao
Trang 2- Gió Đông Cực: là loại gió từ cực thổi về các vĩ độ 60ºB và 60ºN lệch thành gió Đông Cực.
- Nguyên nhân hình thành các loại gió trên Trái Đất:
+ Do có sự chênh lệch khí áp giữa các vùng trên Trái Đất sinh ra hiện tượng di chuyển các khối khí từ khi có khí
áp cao đến nơi có khí áp thấp
+ Tại vùng áp thấp xích đạo, không khí nóng nở ra bốc lên và tỏa ra hai bên xích đạo, sau đó lạnh dần giáng xuống khoảng các vĩ độ 30-35º của cả hai bán cầu tạo thành các khu khí áp cao, từ đó gió thổi về bổ sung không khí cho vùng xích đạo Các luồng gió này thổi đều đặn quanh năm nên có tên là gió Tín Phong Đồng thời không khí của khu vực có khí áp cao này cũng chuyển động vè các vĩ tuyến 60º của hai bán cầu nơi có khí áp thấp tạo nên gió Tây ôn đới Cũng tương tự như vậy, đối với gió ở gần vùng cực; do tác động của lực coriolit nên các khối khí di chuyển bị lệch hướng Ở bán cầu Bắc lệch về tay phải, Bán cầu Nam lệch về tay trái so với hướng chuyển động ban đầu Cụ thể :
+ Gió tín phong từ chí tuyến về xích đạo lệch thành gió Đông Bắc và gió Đông Nam
+ Gió thổi từ vùng chí tuyến đến vùng ôn đới lệch thành gió Tây
+ Gió thổi từ cực về vùng ôn đới lệch thành gió Đông
b Gió mùa:
- Khái niệm: Là gió thổi theo mùa
- Nguyên nhân: Nguyên nhân hình thành gió mùa khá phức tạp chủ yếu là do sự nóng lên hoặc lạnh đi không đồng đều giữa lục địa và đại dương theo mùa, từ đó có sự thay đổi của các vùng khí áp cao và khí áp thấp ở lục địa và đại dương
- Phân bố: Gió mùa thường có ở các đới nóng như: Nam Á, Đông Nam Á, Đông Phi, Đông Bắc- Ôxtrâylia, và một số nơi thuộc vĩ độ trung bình: phía Đông Trung Quốc, Đông Nam, Hoa Kỳ, Liên Bang Nga,
Các khu áp cao áp thấp trong tháng 1
Trang 3Các khu áp cao và áp thấp ở tháng 7
+ Mùa đông , trên lục địa hình thành khu áp cao như áp cao Xi-bi-a trên lục địa Á-Âu ,.Gió thổi từ lục địa ra đại dương mang theo không khí khô
+Mùa hạ rất nóng, trên lục địa lại hình thành áp thấp như áp thấp Iran , gió thổi từ đại dương vào lục địa mang theo không khí ẩm, gây mưa
2 Hoạt động của gió mùa ở Việt Nam:
Hoạt động của gió mùa :Nước ta nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các khối khí hoạt động theo mùa với hai mùa gió chính là : gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ
a Gió mùa mùa đông : gió mùa Đông Bắc hoạt động chủ yếu từ dãy Bạch Mã trở ra Bắc ; gió Tín phong : từ
Đà Nẵng trở vào Nam , thổi theo hướng Đông Bắc
- Từ tháng XI đến tháng IV năm sau, miền Bắc nước ta chịu tác động của khối khí lạnh phương Bắc thổi theo hướng Đông Bắc nên thường gọi lag gió mùa Đông Bắc, gió này có nguồn gốc từ áp cao Xi-bia
- Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc: nửa đầu mùa Đông thời tiết lạnh khô, nửa sau mùa Đông thời tiết lạnh ẩm, có mưa phùn ở vùng ven biển và các đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ
- Khi di chuyển xuống phía Nam, gió Đông Bắc suy yếu dần, bớt lạnh hơn và hầu như bị chắn lại ở dãy Bạch
Mã Từ Đà Nẵng trở vào, Tín phong bán cầu Bắc thổi theo hướng Đông Bắc chiếm ưu thế, gây mưa cho vùng ven biển Trung Bộ, trong khi Nam Bộ và Tây Nguyên là mùa khô
- Nhìn chung, thời gian hoạt động của gió mùa Đông cũng chính là thời điểm mùa khô của đại bộ phận lãnh thổ nước ta với tổng lượng mưa từ 200 đến 400mm
b Gió mùa hạ : gió mùa Tây Nam , gió mùa Đông Nam
- Từ tháng V đến tháng X : Là nguyên nhân gây mưa chính cho nước ta
+ Đầu mùa Hạ: Khối khí nhiệt đới ẩm từ Bắc Ấn Độ Dương di chuyển theo hướng Tây Nam và gây mưa lớn cho dồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy dọc biên giới Việt
Trang 4– Lào, tràn xuống vùng đông bằng ven biển Trung Bộ và phần phía Nam khu vực Tây Bắc, khối khí này trở nên khô nóng (gió Tây hay gió Lào)
+ Giữa và cuối mùa hạ: Gió tín phong từ Nam bán cầu vượt Xích đạo đổi hướng thành gió Tây Nam, gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên Cùng với dãi hội tụ nhiệt đới gây mưa cho cả 2 miền Nam , Bắc và mưa vào tháng IX cho Trung Bộ
Gió mùa Hạ làm cho đại bộ phận lãnh thổ nước ta có mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 với tổng lượng mưa từ 1.200 – 1.600mm, chiếm 80-90% lượng mưa cả năm
- Một sô loại gió khác cũng gây mưa nhưng lượng mưa không đáng kể như gió biển ở các địa phương ven biển,
3 Hoạt động của gió mùa đến sản xuất và đời sống:
a Tự nhiên:
Sự luân phiên của các khối khí hoạt động theo mùa làm cho khí hậu nước có tính phân mùa:
+ Miền Bắc: Khí hậu mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa đông lạnh Nhiệt độ trung bình trên 20ºC ( thích hợp phát triển một số loại cây đem lại hiệu quả kinh tế lớn như: cây ngô lông, su hào, bắp cải, cà chua, xen canh một số loại hoa) Do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc nên khí hậu trong năm có mùa đông lạnh với 2-3 tháng nhiệt độ trung bình 18ºC (với khí hậy lạnh khắc nghiệt gây khó khăn cho đời sống và sinh hoạt của người dân khiến nhiều cây hoa màu hư hại trên diện tích lớn, nhiều gia súc bị chết, )
+ Miền Nam: Khí hậu mang tính chất cận xích đạo, nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình trên 25ºC và không
có tháng nào dưới 20ºC Biên độ nhiệt trung bình nhỏ và hầu như không chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc ( Khí hậu nóng ẩm thích hợp với một số loại cây công nghiệp và chăn nuôi một số loại gia súc như bò, tuy nhiên nắng nóng kéo dài gây khô hạn cho một số nơi)
b Các hoạt động sản xuất và đời sống:
- Thiên nhiệt đới gió mùa ảnh hưởng đến nhiều mặt hoạt động sản xuất và đời sống trực tiếp nhất và rõ rệt nhất
là hoạt động sản xuất nông nghiệp
- Nền nhiệt ẩm cao, khí hậy phân mùa tạo điều kiện cho chúng ta phát triển nền công nghiệp lúa nước, tăng vụ,
đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi Cần tận dụng mặt thuận lợi này để không ngừng nâng cao năng suất cây trồng
và nhanh chóng phục hồi lớp phủ thực vật trên đất trống bằng mô hình nông lâm kết hợp
- Tuy nhiên tính chất thất thường của các yếu tố thời tiết và khí hậu gây khó khăn cho hoạt động canh tác, cơ cấu cây trồng, kế hoạch thời vụ, phòng chống thiên tai, phòng trừ dịch bệnh trong sản xuất nông nghiệp
- Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa tạo thuận lợi cho nước ta phát triển các ngành kinh tế như lâm nghiệp, thủy sản, giao thông vận tải, du lịch và các hoạt động khai thác xây dựng, nhất là vào mùa khô
- Tuy nhiên, các khó khăn trở ngại cũng nhiều:
+ Các hoạt động giao thông vận tải, du lịch, công nghiệp khai thác chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự phân mùa khí hậu và mùa nuóc của sông ngòi
Trang 5+ Độ ẩm cao gây khó khăn cho việc bảo quản máy móc, thiết bị nông sản.
+ Các thiên tai như mưa bão lũ lụt hạn hán hằng năm gây tổn thất rất lớn cho mọi ngành sản xuất, gây thiệt hại
về người và tài sản của dân cư
+ Các hiện tượng thời tiết bất thường như giông bão , lốc, mưa, đá, sương, rét hại, khô nóng cũng gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của nhân dân,
+ Môi trường thiên nhiên dễ bị suy thoái
Sự biến đổi khí hậu làm cho cây cối sinh vật chiềm trong biển nước.
Ngập lụt
Trang 6Sinh vật chết khô vì sự biến đổi khí hậu
Hệ quả:
Tạo ra sự phân mùa của khí hậu trong chế độ khí hậu:
+ Miền Bắc có sự phân chia thành mùa Đông lạnh, ít mưa và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều
+ Ở miền Nam, có một mùa mưa và một mùa khô rõ rệt
+ Giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Bộ có sự đối lập về mùa mưa và mùa khô
III Kết luận:
- Biết được nhiều thông tin về gió mùa Việt Nam
- Biết được những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của gió mùa đến thiên nhiên và hoạt động sản xuất của người dân
Tài liệu tham khảo
- Chương trình sách địa lý 10
- Chương trình sách địa lý cơ bản và nâng cao 12