Tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 5

Theo em,khổ thơ trên đó bộc lộ cảm xúc của tác giả trước những vẻđẹp gì trên đất nước chúng ta ?4.Hãy tả lại một cảnh vật thiên nhiên m em yêu thích ngà ọn núi,cánhrừng,dòng sông,bãi bi

båi dìng häc sinh giái

d)Hoa ban nở trắng xãa nói rừng.

2 T×m những từ đồng nghĩa với từ in đậm trong từng c©u dưới đ©y:

a)Bãng tre trïm lªn ©u yếm l ng à t«i.

b)Đứa bÐ rất chãng lớn, người tiều phu chăm nom nh con đẻ của

m×nh.

(Vũ Ngọc phan )

c)Ng«i nh à nhỏ trªn thảo nguyªn.

3.Trong b i à Mïa thu mới, nh thà ơ Tố Hữu viết:

Yªu biết mấy,những dßng s«ng b¸t ng¸t

Giữa đ«i bờ dµo d¹t lóa ng« non

Yªu biết mấy,những con đường ca h¸t

Qua c«ng trường mới dựng m¸i nh son ! à

1

Theo em,khổ thơ trên đó bộc lộ cảm xúc của tác giả trước những vẻđẹp gì trên đất nước chúng ta ?

4.Hãy tả lại một cảnh vật thiên nhiên m em yêu thích ( ngà ọn núi,cánhrừng,dòng sông,bãi biển,hồ nước,dòng thác )

Bài làm

1.Đây là những từ đồng nghĩa không hoàn toàn ( sgk gọi là “ từ đồng nghĩa cónghĩa gần giống nhau”) Bài tập yê cầu chỉ ra những chổ khác nhau về nghĩacác từ in đậm ; nói cách khác , chỉ ra các từ chỉ sắc thái khác nhau của những

e) trắng xóa: trắng đều trên diện rộng

2 Trớc hết cần nắm đợc nghĩa của từ in đậm trong câu ( ví dụ : nghĩa của từlàng : khối dân c ở nông thôn làm thành một đơn vị hành chính có đời sốngriêng về nhiều mặt ) sau đó em tìm các từ đồng nghĩa với từ in đậm ấy Cụ thể:

a) làng : làng mạc, làng xóm, xã, thôn, ấp, buôn, bản…

b) chăm nom : chăm sóc, coi sóc, trông nom, chăm chút, chăm lo,săn sóc , …c) nhỏ : nhỏ bé, bé bỏng, bé con, bé dại bé xíu, nhỏ bé, nhỏ nhắn , nhỏ xíu, tíxíu, …

3 Khổ thơ bộc lộ cảm xúc của tác giả trớc những vẽ đẹp của đất nớc :

- Vẽ đẹp của những “dòng sông bát ngát ” đang chảy giữa đôi bờ “ dàodạt lúa ngô non” Đó chính là vẽ đẹp hứa hẹn một cuộc sống ấm no cho mọingời trên đất nớc ta

- Vẽ đẹp của “ những con đờng ca hát” (vui phấn khởi) vì đợ chạy qua côngtrờng đang xây dựng những mái nhà ngói mới Đó chính là vẽ đẹp hạnh phúc

đầy hứa hẹn đối với nhân dân ta

4 Xác địnhyêu cầu tả một cảnh thiên nhiên mà em thích

Chú ý : Cảnh thiên nhiên là cảnh không do con ngời tạo ra vì vậy em cần xác

định đúng đối tợng miêu tả theo gợi ý của đề bài , Ví dụ : ngọn núi, dòngsông, cánh rừng, bãi biển, hồ nớc, dòng thác, … mà em thích,

-Tìm ý lập dàn bài :

a) Mở bài :( Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả )

- Đó là cảnh gì ở đâu (vị trí cụ thể ) ? cảnh hiện ra trớc mắt em vào lúc nào( thời điểm miêu tả )

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

2

- hoặc lí do thích và chọn cảnh đó là gì ?

Ví dụ : Cảnh đó gần với kỉ niệm thời thơ ấu ; vì là cảnh thiên nhiên có vẽ đẹp

độc đáo , vì cảnh đó mang những vẽ đẹp đặc trng của quê em, là niềm tự hàocủa ngời dân quê hơng , …

b) Thân bài : ( tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của cảnh theo thời gian)

căn cứ vào cảnh vật em miêu tả lựa chọn trình tự cụ thể Ví dụ tả cảnh dòngsông em cần làm nổi rõ các ý chính dới đây :Đặc điểm nổi bật của dòng sông :Sông chảy thẳng hay quanh co uốn lợn ? dòng sông quanh co uốn lợn?Lòngsông rộng hay hẹp?Nớc sông nhiêu hay ít?màu sắc của nớc sông nhiều thếnào?Sông chảy chậm(lững lờ)hay nhanh( băng băng)?

-cảnh vật bên sông và hai bên bờ sông:Trên mạt sông có những hình ảnh gìnổi bật(Nếu có)?cảnh hai bên bờ sông có những nét gì làm em thíchthú(VD:cây cối,đồng bãi,con đê,điếm canh đê,ngôi nhà ,con đò,cây đa,bến n-ớc,ngời hoạt động ở hai bên bờ sông ,…)?

-em thích ngắm sông vào thời điểm nào (hoặc :dòng sông gắn với kỉ niệm nàolàm em thích thú và có ấn tợng sâu sắc)?

Hết rừng dầu lại đến rừng cao su.Màu xanh lá dầu chỉ có thể sosánh vớimàu cao su vừa thay lá Những cánh rừng cao su xanh

thẳm có thể so sánh với cái hang động màu ngọc bích sắc lá càng xanh biếctrong màu đất đỏ tơi

Hồ nh khoác tấm áo choàng đỏ tía khi trời chiều ngã bóng Hồ long lanh dới

ánh nắng chói chang của những buổi tra hè

Hàng trăm thứ cá sinh sôi nảy nở ở đây Cá đi từng đàn , khi thì tungtăng bơi lội, khi thì lao vun vút nh những con thoi Cá nhảy cả lên thuyền , lớttrên mặt sóng cá tràn cả lên bờ lúc m to gió lớn

3

Chim chóc cũng đua nhau đến bên hồ làm tổ Những con síp lông tím ,

mõ hồng kêu vang nh tiếng kèn đồng Những con bói cá mỏ dài lông vàngsặc sỡ Những con cuốc mỏ đen trùi trủi len lõi giữ các bụi rậm

Thác Y – Ali

Cách xa nửa ngày đờng, đã nghe tiếng nớc réo , tỡng nh có trăm vạn tiếngquân reo giữa núi rừng trùng điệp Đó là nguồn nớc sông Búc – cô thúcmạnh vào sờn núi Ch – Pa bắt núi phải cắt đôi Nớc ào ạt phóng qua núi rồi

đổ xuống , tạo nên thác Y- a - li Thác nớc thẳng đứng chảy xuống mòn đá ,thành mời hai bậc từ trên đỉnh núi xuống mặt nớc Nớc trút từ trên trờixuống , trông nh mmột biển mù sơng , đẹp tuyệt vời Nhất là lúc hoàng hôn ,mặt trời xói thẳng xuống vào dòng nớc lấp lánh nh ngời ta dát một mẻ vàngvừa luyện xong

Đề 2

1.Chọn từ thớch hợp trong cỏc từ sau để điền v o chà ổ trống : cho, biếu,

tặng, truy tặng, cấp, phát, ban, dâng, hiến.

a) Bác gửi các cháu nhi … ều cái hôn thân ái.

(Hồ Chí Minh)

b)… chị Võ Thị Sáu danh hiệu anh hùng.

c) Ăn thì no, thì ti … ếc (Tục ngữ)

d) Lúc b v à ề, mẹ lại m … ột gói tr m à ạn ướp nhị sen thơm phưng phức.

(Tiếng việt 3, tập hai, 1983)

e) Đức cha ngậm ngùi đưa tay ph … ước.

(Chu Văn)

g) Nh tr à ường h … ọc bổng cho sinh viên xuất sắc.

h) Ng y mai, tr à ường b … ằng tốt nghiệp cho sinh viên.

i) Thi đua lập công…Đảng.

k) Sau ng y ho bình, ông à à Đỗ Đình Thiện đã to n b … à ộ đồn điền n y à cho Nh n à ước.

(Tiếng việt 5, tập hai, 2006)

2.Tìm thêm các từ đồng nghĩa v o mỗi nhóm tà ừ dưới đây v chà ỉ ra nghĩachung của từng nhóm:

Việt Nam đất nước ta ơi !

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

4

Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.

Cánh cò bay lả dập dờn,

Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều.

Nêu những cảm nhận của em khi đọc đoạn thơ trên

4 Đất nước ta có nhiều cảnh đẹp do con người tạo nên Hãy tả một cảnhđẹp đó trên quờ hương em hoặc nơi em đó từng đến

1 Dựa vào nội dung câun có chổ trống ; cụ thể dựa vào nghĩa của từ ngữ trớc

và sau chổ trống , em lựa chọn các từ ngữ thích hợp trong các từ choi sẵn để

điền vào cụ thể :

a) Từ tặng ; b) truy tặng ; c) cho ; d) biếu ; e) ban ; g) gấp ; h) phát ; i) dâng ;k) hiến

2 Đối với từng trờng hợp, trớic hết em phải tìm thêm các từ đồng nghĩa ( dựavào các mẫu cho sẵn ) sau đó chỉ ra nghĩa chung , nghĩa khái quát của từngnhóm cụ thể :

a) chọn, lựa , lựa chọn , chọn lọc , kén, kén chọn, tuyển chọn, lọc , sàng lọc

- Nghĩa chung : Tìm lấy cái đúng tiêu biểu nhất trong vật cùng loại

b) diễn đạt , biểu đạt, biểu thị , diễn tả , bày tỏ, trình bày, giãi bày …

- Nghĩa chung : nói rõ ý kiến của mình bằng lời hoặc bằng chữ viết

c) - đông đúc , tấp nập, nhộn nhịp, sầm uất, …

- Nghĩa chung : nhiều ngời hay vật ở một chổ

3 Cần nêu rõ cảm nhận về những hình ảnh trong đoạn thơ ( mênh mông biểnlúa, cánh cò bay lả dập dờn, mây mờ che đỉnh Trờng Sơn sớm chiều )qua đóthấy đợc tình cảm thiết tha , yêu quí và tự hào về đất nớc của tác giả

Đoạn thơ bộc lộ cảm xúc dạt dào của tác giả trớc những vẽ đẹp bình dị trên

đất nớc Việt Nam thân yêu Hình ảnh “ biển lúa” rộng mênh mông gợi cho taniền tự hào về sự giàu đẹp , trù phú của quê hơng , hình ảnh “ cánh cò bay lảdập dờn” gợi vẽ nên thơ , xao xuyến mọi tấm lòng Đất nớc mang niềm tự hàovới vẽ đẹp hùng vĩ của “ đỉnh Trờng Sơn” cao vcời vợi sớm chiều mây phủ ,

Đoạn thơ đã giúp ta cảm nhận đợc tình cảm thiết tha yêu quí và tự hào về đấtnớc của tác giả Nguyễn Đình Thi

4 1 Xác định yêu cầu : Tả một cảnh đẹp trên quê hơng em hoặc nơi em đãtừng đến

Chú ý:cần chọn đúng cảnh đẹp do con ngời tạo ra.VD:Ngôi chùa,ngọn tháp,khu đền(lăng,tợng đài)tởng niệm,cây cây cầu,công trình văn hóa hoặc thểthao,…Cảnh đẹp đó có thể có ngay nơi em ở hoặc nơi em đả từng đến và quansát đợc

thấp bao quanh.Màu sen trắng, sen hồng nổi bật trên nễn xanh đạm của lá xòerộngLá nào lá nấy tròn vành vạnh nh mặt trăng rằm.Mùa hoa nở hơng bayngào ngạt thơm nứccả một vùng trời đất cỏ cây.Nớc hồ hồ trong vắt mát r-ợi,sóng gợn lăn tăn ,mổi khi gió lớt qua nh muốn mời em vốc nơc lên tay.Giữa

hồ là một trụ đá tròn với những cánh tay đòn bằng gổ giơ chéo lên,đỡ lấy nếpchùa xinh gọn nh một bông hoa.Chùa làm bằng gổ quý màu nâu đậm,bốn mặt

đều có các cửa nhỏ chạm trổ công phu.mái chùa lợn cong nh đuôi rồmg uốnkhúc in trên nền trời nhửng đờng cong mềm mại.Lối lên chùa xây gạch nhiềubậc,dẩn đến cửa chính ở giữa.Bên trong,trên bệ thờ,tợng Phật Bà ngồi lặng lẽtrớc l hơng,màn khói hơng trầm phảng phất nh h nh thực.Cả ngôi chùa với cột

đá gợi dáng một đài sen soi mình trên gơng nớc hoặc nh một cây đènlồng lunglinh rọi sáng cho một khoảng trời tỉnh mịch…

(Theo Lê Hồng Mai)

*Công viên Đồng Nai

Công viên thành phố em giống nh một tám thảm nhiều màu.Nổi bật trên đó làhàng dừa cao vút soi mình bên dòng nớc trong xanh Bớc chân vào vờn hoa ,tathấy những lối đi trải đá nhỏ tỏa ra bốn phía.Dọc lối đi là những bồn hao đủloại:hoa cúc vàng tơi,hoa hồng đỏ thắm,hoa hớng dơng rực rỡ trong nắng.Trớcmặt nhữngcụm cây lá đỏ đợc trồng thành hàng chữ :”Công viên ĐồngNai”.Gần đó ,những cây kiểng đợc cắt xén thành hình muông thú trông thật

đẹp mắt.Đây là chú nai tơ đang tròn xoe mắt nhìn khách.Kia là chị công xòechiếc đuôi rực rỡ nh chào khán giả trớc khibiểu diển.Giữa công viên,sừngsửng hòn non bộ nh thách thức gió ma.Rải rác khắp công viên là những ghếbăng đá nhiều màu,nấp dới tán cây mát rợi,làm chổ nghỉ chân cho những ngờikhách dạo chơi.Nhô ra phía bờ sông là nhà thủy tạ,đứng trên đó có thể nhìnthấy hai chiếc cầu nhỏ phía xa:cầu Mới,cầu Ghềnh.Những ngày chủ nhật,dukhách đén chơi công viên chụp hình kỉ niệm,các em nhỏ tung tăng đùa vuibên ba mẹ ,các anh chị lớn tuổi ngồi trên ghế đá đọc sách hay tròchuyện,ngâmcnhr đẹp công viên…

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

6

tổ Những con búi cỏ mỏ d i, lông à nhiều m u s à ắc Những con cuốc đen trũi, chen lách v o à giữa các bụi bờ

1.Chọn từ ngữ thớch hợp nhất (trong cỏc từ đồng nghĩa cho sẳn ở dưới) đểđiền v o tà ừng vị trí trong đoạn văn miêu tả sau đây :

Đêm trăng trên hồ tây

Hồ về thu, nước (1), (2) Trăng toả sáng rọi v o cỏc g à ợn sóng (3) Bây giờ, sen trên hồ đã gần t n nh à ưng vẫn còn (4) mấy đoá hoa nở muộn Mùi hương đó đưa theo chiều gió (5) Thuyền theo gió cứ từ từ m à đi ra giữa khoảng (6) Đêm thanh, cảnh vắng, bốn bề (7).

(Theo Phan Kế Bính)

(1): trong veo, trong l nh, trong trà ẻo, trong vắt, trong sáng

(2): bao la, bát ngát, thênh thang, mênh mông, rộng rãi

(3): nhấp nhô, lan toả, lan rộng, lăn tăn, li ti

(4); thưa thớt , lưa thưa , lác đác , lơ thơ, loáng thoáng

(5): thoang thoảng, ngạt ng o, thà ơm phức, thơm ngát, ngan ngát

(6): trống trải, bao la, mênh mông, mênh mang

(7): yên tỉnh, yên lặng, im lìm, vắng lặng, lặng ngắt như tờ

3 Trong cuốn hồi kí Bác Hồ , hai nh và ăn Ho i Thanh v Thanh Tà à ịnh đã tảphong cảnh quê hương Bác như sau:

Trước mắt chúng tôi, giữa hai dãy núi l nh Bác và à ới cánh đồng quê Bác.Nhìn xuống cánh đồng với đủ các m u xanh, xanh pha v ng cà à ủa ruộng mía,xanh rất mượt của lúa chiêm đương thời con gái, xanh đậm của nhữngrặng tre; đây đó một v i cây phi lao xanh bià ếc v nhià ều m u xanh khácànữa

Đọc đoạn văn trên , em có nhận xét về cách dùng những từ ngữ chỉ m uàxanh ? Cách dùng từ ngữ như vậy đã góp phần gợi tả điều gì về cảnh vậttrên quê Bác ?

4 Tả cảnh nơi em ở (hoặc nơi em dó từng đến) v o mà ột buổi sáng đẹptrời

Bài làm

1 Đối với từng từ ngữ in đậm , dựa vào ý nghĩa của từng từ và dựa vào ngữcảnh mà từ ngữ xuất hiện Em tìm từ ngữ đồng nghĩa khác ( có hình ảnh gợi tả, gợi cảm) để thay thế VD:

- Hồ rộng lắm Thay bằng : Hồ rộng mênh mông

- Hồ sáng đẹp dới ánh nắng chói chang của những buổi tra hè

Hồ long lanh dới ánh nắng chói chang của những buổi tra hè

- Cá đi từng đàn khi thì tng tăng bơi lội , khi thì lao nhanh vun vút …

- Những con bói cá mỏ dài , lông nhiều màu sắc

Những con bói cá mỏ dài, lông sặc sỡ

7

- Những con cuốc đen trùi trũi, chen lách vào giữa các bụi bờ

Những con cuốc đen trùi trũi , len lõi giữa các bụi bờ

2 - ở từng vị trí , dựa vào nội dung của câu ; cụ thể dựa vào các từ ngữ

đứng trớc và đứng sau , em chọn một từ thích hợp nhất trong các từ đồngnghĩa cho sẵn ở dới để điênf vào

- Đoạn văn đã điền hoàn chỉnh nh sau :

Hồ về thu, nớc trong vắt mênh mông, Trăng tỏa sáng rọi vào các gợn nớc lăntăn Bây giờ , sen trên hồ đã gần tàn nhng vẫn còn lơ thơ mấy đóa nở muộn Mùi hơng đa theo chiều gió ngào ngạt Thuyền theo gió cứ từ từ mà đi ra giữakhoảng mênh mông Đêm thanh cảnh vắng , bốn bề lặng ngắt nh tờ

1. Đoạn văn dùng các từ ngữ chỉ màu xanh thật đa dạng và rất phù hợp

với từng cảnh vật : ruộng mía xanh pha vàng, lúa chiêm đơng thời con gái( giai đoạn phát triển mạnh ) có màu xanh rất mợt , rặng tre xanh đậm, phi laoxanh biếc Cách dùng từ ngữ nh vậy có phần gợi tả vẽ đẹp nên thơ và tràn trềsức sống của cảnh vật trên quê Bác

2. 1) Xác định yêu : Tả cảnh nơi em ở hoặc nơi em đã đến vào một buổi sáng

đẹp trời

Chú ý : Nếu cảnh đợc tả có phạm vi xa rộng , em cần chọn tả một vài bộphận nổi bật của cảnh đã đợc em quan sát kĩ và cảm thấy yêu thích hơn cả ;

Có thể tả vẽ đẹp của cảnh ở từng thời điểm cụ thể vào buổi sáng đẹp trời ( VD:lúc mờ sáng, lúc sáng rõ , lúc ánh nắng bình minh đang lên …)

2) Tìm ý lập dàn bài

3) Tham khảo ( một số đoạn văn tả cảnh vật vào buổi sáng đẹp trời)

* Buổi sáng ở thành phố Hồ Chí Minh

Một ngày mới bắt đầu

Mảng thành phố hiện ra trớc mắt tôi đang biến màu trong bớc chuểnhuyền ảo của rạng đông Mặt trời cha xuất hiện nhng tầng tầng lớp bụi hồng

ánh sáng đã tràn lan khắp không gian nh thoa phấn len trên các tòa nhà caotầng của thành phố, khiến chúng trở nên nguy nga, đậm nét Màn đêm m,ờ ảo

đang lắng dần rồi chìm vaò đất Thành phố nh bồng bềnh nỗi giữa một biểnhơi sơng Trời sángcó thể nhận rõ từng phút một, những vùng cây xanh bỗng

òa tơi trong nắng sớm ánh đèn từ muôn vàn ô vuông cửa sổ loãng đi rấtnhanhvà tha thớt tắt Ba ngọn đèn trên tháp phát sóng truyền hình thành phố

có vẻ nh bị hạ thấp và kéo gần lại.Mặt trời dânt chầm chậm,lơ lửng nh mộtquả bngs bay mềm mại …

Thành phố mình đẹp quá,đẹp quá đi!

(Theo Nguyễn Mạnh Tuấn)

*Buổi sáng mùa hè ở miền núi

Tảng sáng,vòm trời cao xanh mênh mông.Gío từ trên đỉnh núi trànxuống thung lũng mát rợi.khoảng trời sau dãy núi phía đông ửng đỏ.Những tianắng đàu tiên hắt chéo qua thung lũng,trãi trên đỉnh núi phía tâynhững vệt

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

8

sáng màu lá mạ tơi tắn…Ven rừng,rải rác những cây lim đã trỗ hoavàng,những cây vải thiều đỏ ối những quả…

Nắng vàng lan xuống chân núi rồi rải vội lên đồng lúa.Bà copn trong bản đã

đổ ra đồng cấy mùa,gặt chiêm.trên những ruộng lúa chín vàng,bóng áo chàm

và nón trắng nhấp nhô,tiếng nói tiếng cời nhộn nhịp vui vẻ

Mặt tròi nhô dần lên cao.ánh nắng mổi lúc một gay gắt.Dọc theonhững con đờng mới đắp,vợt qua chiếc cầu gỗ bắc qua con suối,từng tốp thanhniên thoăn thoắn gáng lúa về sân phơi.Tiếng cời giòn tan vọng vào vách đá.(Theo Hoàng Hửu Bội)

Đề 4

1 Chọn từ thích hợp trong ngoặc đơn để ho n chà ỉnh từng câu dưới đây :a) Chúng ta bảo vệ những (th nh công, th nh tích, th nh t à à à ựu, th nh qu à ả) của sự nghiệp đổi mới đất nước.

b) Các quốc gia đang phải gánh chịu những (kết quả, hiệu quả, hệ quả, hậu quả) của sự ô nhiễm môi trường.

c) Học sinh phải chấp h nh (quy ch à ế, nội quy,thể lệ, quy định) của lớp học.

2 Điền từ thích hợp v o tà ừng chổ trống (chọn trong cỏc từ đồng nghĩa) :a) Loại xe ấy nhi … ều xăng quá, không hợp với ý muốn của người nên r … ất khó…

(tiêu dùng, tiêu thụ, tiêu hao)

1.-Nh đã hớng dẫn ở trên,dựa vào nội dung của câu ,nội dung của các từ ngữ

đứng trớc và đứng sau vị trí trống,em lựa chọn từ ngữ hợp nhất trong các từ

đồng nghĩa cho sãn ( ở trong ngoặc đơn )

-Các lựa chọn:

a) Thành quả b)Hậu quả c)Nội qui

2.Các loại bài tập này khá thú vị.Các từ đồng nghĩa cùng xuất hiện trong mộtcâu.Điều này đòi hỏi ngời làm bài phải phân biệt đợc các sắc thái nghĩa tinh

tế của từng từ trong nhóm từ đồng nghĩa,để lựa chọn đợc từ thích hợp điuềnvào chỗ trống

-Các câu đã điền từ hoàn chỉnh nh sau:

a)Loại xe ấy tiêu hao nhiều xăng quá,không hợp ý muốn của ngời tiên dùngnên rất khó tiêu thụ

b)Các nhà thơ là những ngời rất có tâm hồn thi sĩ

3

Tham khảo:

Bài thơ cho ta thấy quê hơng của Trần Đăng Khoa rất đẹp.Mọt bên có ngọnnúi uy nghiêm đứng đó từ bao đời nay Một bên là cánh đồng rộng mênhmông,trải xa tít tắp nh đến tận chân trời.Ơ giữa là xóm làng thân yêu đợc chechở bởi bóng cây xanh mát.Xa xa hình ảnh những dòng sông hiện trắng nhữngcánh buồm,trong nh đàn chim sải cánh bay lên trời cao.Vẻ đẹp của quê hơngnhà thơ làm ta thêm tự hào về đất nớc Việt Nam

4

1.Xác định yêu cầu:tả mọt cảnh đẹp vào buổi chiều trong ngày

Chú ý:Em có thể chọn tả mọt cảnh vào buổi chiêu trong phạm vi rộng hayhẹp,ở quê emhay ở mọt nơi em đã đến nhng cần làm nổi bật đợc những nét

đẹp(thể hiện sự quan sát kỉ và tinh tế)đồng thời thời bộc lộ đợc tình cảm ,thái

độ(thể hiện đợc sự yêu thích)đối với cảnh đẹp đó

Đà Lạt nằm im,mặt nớc xanh phản chiếu đồi núi và rừng thông xanh.màuxanh và sự im lặng,cảnh bao la của núi rừngvà không khí mát mẻ nh kimchâm vào da,tất cả đã nhẹ nhàng đa óc tôi lên tởng đén phong cảnh xứ PhầnLan tôi đã nhiều lần tởng tợnh thấy qua sách vở.Vấn vơng trên trên phongcảnh,tôi còn nghe phảng phất giọng nhạc của giăng-Si –bê-li-út(jean

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

10

Sibe’liút),ngời nhạc sỉ đã hô hấp đợc cái hơng vị của rừng thông âm u liêntiếp,của hồ nớc lặng màu ngọc bích,của cảnh sắc đặc biệt xứ Phần Lan.

(Theo Võ Hồng)

*Biển chiều.

Lại đến một buổi chiều gió mùa đông bắc vừa dừng.Biển lặng đỏ đục,dầy nhmâm bánh đúc,loáng thoáng nh những con thuyền nh những hạt lạc ai đem rắclên trên…

Một buổi chiều lạnh,nắng tắt sớm.Những núi lam nhạt pha màu trắngsữa.Không có gió, mà sóng vẫn đỗ đều đều,rì rầm.Nớc biển dâng đầy,quánh

đặc một màu trắng,lăn tăn nh bột phấn trên da quả nhót

Chiều nắng tàn,mát dịu.Biển xanh veo màu mảnh chai.Núi xa tím phahồng.Những con sóng nhè nhẹ lieứm trên bãi cát,bọt sóng màu bởi đào

(vũ Tú nam)

Đề 5

Tim các cặp từ trỏi nghĩa trong những cõu thơ sau :

a) Trong như tiếng bay xa

Đục như nước suối mới xa nửa ng y à

Tiếng khoan như gió thoảnh ngo i à

Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa

(Nguyễn Du)

b) Sao đang vui vẻ ra buồn bã

Vừa mới quen nhau đã lạ lùng

(Trần Tế Xương)

c) Đắng cay mới biết ngọt bùi

Đường đi muôn dặm đó ngời mai sau.

(Tố Hữu)

2 Tìm từ ngữ thích hợp điền v o chà ổ trống để ho n chà ỉnh các câu tục ngữdướu đây:

3 Trong b i Tià ếng đ n à ba-la-lai-ca trên sông Đ , nh thà à ơ Quang Huy đómiêu tả một đêm trăng vừa tĩnh mịch vừa sinh động trên công trường sông

Đ nhà ư sau :

Lúc ấy

Cả công trường say ngủ cạnh dòng sông Những tháp khoan nhô lên trời ngẫm nghĩ Những xe ủi, xe ben sánh vai nhau nằm nghỉ Chỉ còn tiếng đ n ngân nga à

Với một dòng trăng lấp loáng sông Đ à

Khổ thơ trên có hình ảnh n o à đẹp nhất ? Hình ảnh đó cho ta thấy ý nghĩa gìsâu sắc ?

Tả cảnh một đêm trăng đẹp trên quê hương (hoặc ở nơi khác) từng để lạinhững ấn tượng khó phai

Với một dòng trăng lấp loáng Sông Đà

Đó là hình ảnh mang ý nghĩa sâu sắc : Giữa con ngời với thiên nhiên , giữa

ánh trăng với dòng sông dờng nh có sự gắn bó, hòa quyện thật đẹp đẽ Tiếng

đàn ngân nga nh lan tỏa lay động cả mặt nớc sông Đà , nh dòng trăng trở nênlấp loáng ánh trăng đẹp

4 Xác định yêu cầu : Tả cảnh một đêm trăng đẹp ( trên quê hơng em hoặc nơikhác ) từng để lại những ấn tợng khó phai

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

12

Chú ý : Nên tả rõ vẽ đẹp của trăng và những nét nổi bật của cảnh vật hiện ra

d-ới ánh trăng Cảnh đêm trăng có thể xuất hiện hình ảnh con ngời và hoạt độngnhng chỉ là những nét phụ ( không tả kĩ ) : trọng tâm miêu tả phải là những nét

đẹp của cảnh vật trong đêm trăng đẹp

- Tham khảo :

* Trăng lên

Ngày cha tắt hẳn , trăng đã lên rồi

Mạt trăng tròn , to và đỏ, từ từ lên ở chân trời , sau rặng tre đen của làng xa.Mấy sợi mây con vắt ngang qua , mỗi lúc một mảnh dần rồi đứt hẳn , trêncánh đồng rộng , cơn gió hiu hiu đa lại, thoang thoảng mùi hơng thơn mát.Sau tiếng chuông của ngôi chùa một lúc lâu, trăng đã nhô lên khỏi rặng tre Trồi bây giờ trong vắt , thăm thẳm và cao Mặt trăng tròn và nhỏ lại, sángvằng vặc ở trên không và du du nh sáo diều ánh trăng trong chảy khắp cànhcây và kẽ lá , tràn ngập con đờng trắng xóa …

Bức tờng hoa giữa vờn sáng trắng lên, lá lựu dày và nhỏ nhấp nhánh nh thủytinh Một cành cây cong xuống rồi vụt lên , lá rung động lấp lánh ánh trăng

nh nớc Có trăng , những tiếng động nh nhòa đi , nghe không gọn tiếng ,không rõ ràng nh trớc…

b) non : - con chim non

- cây n y h à ơi non

- tay nghề non

c) nhạt : - muối nhạt

- đường nhạt

13

- m u áo à nhạt

- tình cảm nhạt

2.a) Tìm từ trái nghĩa với mỗi từ sau: thật th , hi à ền l nh, siêng n à ăng.

b) Ở mổi từ trong từng cặp trái nghĩa núi trên, hãy tìm các từ đồng nghĩa.(Ví dụ : thật th , chân th à ật / d … ối trá, giả dối ) …

3 Trong b i à B i ca v à ề trái đất, nh thà ơ Định Hải có viết :

Trái đất n y l c à à ủa chúng mình Quả bóng xanh bay giữa trời xanh

Bồ câu ơi, tiếng chim gù thương mến Hải âu ơi, cánh chim vờn sóng biển Cùng bay n o, cho trái à đất quay ! Cùng bay n o, cho trái à đất quay !

Đoạn thơ trên giúp em cảm nhận được những điều gì về trái đất thân yêu ?

4 Tả ngôi nh em à đang ở cùng với những người thân

Bài làm :

1.ở từng trờng hợp Dựa vaồ nội dung cụm từ , dựa vào nghĩa của từ in đậm ,

em tìm từ trái nghĩa thích hợp Cụ thể:

a) Cứng : Thép cứng / mềm

học lực loại cứng/ yếu kém

động tác còn cứng/ mềm mại

b) non : con chim non/ già

cân này hơi non/ già , đủ

-siêng năng/lời biếng

b)Sau đó tìm các từ đồng nghĩa cho từng từ trong mổi cặp từ trái nghĩa nóitrên Cụ thể:

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

14

-thật thà,chân thật,thành thật,chân thực,thành thực//dối trá,giả dối,giandối,gian xảo,xảo trá,…

-hiền lành,hiền,hiền hặu,hiền hòa,lành,lành hiền//ác,độc ác, tàn ác,tàn ác,hung

ác,ác nghiệt,dữ,hung dữ,dữ tợn,…

-siêng năng,chăm, chăm chỉchịu khó,cần cù,cần mẫn,chuyên cần

,siêng//lời,l-ời biếng,l,siêng//lời,l-ời nhác,chây l,siêng//lời,l-ời…

3.Gợi ý:Cảm nhận về trái đất thân yêu:

-Trái đất là tài sản vô giá của tất cả mọi ngời

-Trái đất đợc so sánh với hình ảnh quả bóng xanh bay giữa trời xanh cho thấy

vẻ đẹp của sự bình yên,của niền vui trong sáng hồn nhiên

-Trái đất hòa bình luôn ấm áp tiếng chim gù (hình ảnh chim bồ câu thờngdùng làm biểu tợng hòa bình)

-Trái đất đẹp và nên thơ với hình ảnh cánh chim hải âu bay chập chờn trênsóng biển

41 Xác định yêu cầu : Tả ngôi nhà em đang ở cùng với những ngời thân Chú

ý Nêu đợc tình yêu thích thú và sự gắn bó với ngôi nhà của mình

2 Tìm ý lập dàn bài :

a) Mở bài : Giới thiệu bao quát về ngôi nhà )

- Ngôi nhà ( căn hộ ,… ) ở địa điểm ( vị trí ) nào ? nơi đó có đặc điểm gì thuậnlợi đối với em và ngời thân trong gia đình ?

- Hoặc hoàn cảnh ( lí do) em đợc ngắm kĩ ngôi nhà ( hoặc nhớ lại ngôi nhà )

VD : có dịp đi xa em nhớ ngôi nhà thân yêu

+ Em và ngời thân sinh hoạt trong ngôi nhà ra sao? Tả qua nét nổi bật, đáng nhớ nhất )

d) Kết bài : Nêu nhận xét (hoặc cảm nghĩ )

+ Em nghĩ gì về nôi nhà (căn hộ) của gia đình em ?

- Hoặc tình cảm thái độ của em đối với ngôi nhà (căn hộ) em ở với ngôi nhà (căn hộ) đó ra sao ? giá trị , ý nghĩa của ngôi nhà ( căn hộ) đó đối với em và gia đình thế nào ?

3 Tham khảo :

Ngôi nhà ở thành phố

15

Ngôi nhà rất rộng đủ chổ cho hàng chục ngời ở Năem phòng đợc bố trí thuậntiện Đầu tiên là phòng khách đợc trang trí đơn sơ mà trang nhả Bộ sa lông màu mận chín kê quanh chiếc bàn tròn bằng gỗ cẩm lai , trên mặt kê miếng kính trong suốt Chiếc tủ buíp phê đặt ở giữa phòng , bên trong là bộ đồ trà ,chén đĩa cổ và các bình hoa các kiểu Chú gấu nhồi bông, cô búp bê tóc vàngcủa em cũng đợc bày trong đó Trên tờng hai bức tranh phong cảnh quê hơng treo đối diện Chiếc đồng hồ sau mỗi giờ lại điểm những tiếng chuông ngân nga, thánh thót , Tại phòng khách này, gia đình em đã bao lần sum họp , chia

sẽ buồn vui , bao lần tiển đa năn cũ và đón mừng năm mới

ảnh Bác Hồ lồng trong khung kính Dới bức tranh Bác có bức tanh ngũ quả Gian bên phải là nơi nghỉ của bố mẹ em , gian bên trái kê một giờng đôi, gần cửa sổ là là gốc học tập của chị em chúng em

2 Tìm từ trái nghĩa với từ in đậm trong từng cụm từ sau :

- hoa tươi - cau tươi

- rau tươi - củi tươi

- cỏ tươi - nét mặt tươi

- trứng tươi - m u s à ắc tươi

3 Trong b i à Hạt gạo l ng ta à , nh thà ơ Trần Đăng Khoa có viết :

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

16

Hạt gạo l ng ta à

Có bảo th¸ng bảy

Cã mưa th¸ng ba Giọt mồ h«i sa Những trưa th¸ng s¸u Nước như ai nấu Chết cả c¸ cờ Cua ngoi lên bờ

1.a)T×m tõ tr¸i nghÜa.VD:

Nhá bÐ/to lín;s¸ng sña/tèi t¨m;vui vÎ/buån b·;cao thîng/ thÊp hÌn;cÈn thËn/cÈu th¶;®oµn kÕt/chia rÎ

b)§¹t c©u.VD:

-§oµn kÕt lµ sèng,chia rÎ lµ chÕt

-C« bÐ ®ang vui vÎ bçnhc trë nªn buån b·

2.C¸c tõ tr¸i nghÜa víi tõ in ®Ëm:

17

Giọt mồ hôi sa/Những tra tháng sáu/Nớc nh ai nấu/Chết cả cá cờ/Cua ngoi lênbờ/mẹ em xuống cấy….”Hình ảnh đối lập ở hai dònh thơ cuối(“Cua ngoi lênbờ/Mẹ em xuống cấy)gợi cho ta nghĩ đến sự vất vả,gian truân của ngời mẹkhó có gì sánh nổi.Càng cảm nhận sâu sắc đợc nổi vất vả của ngừoi mẹ để làm

ra hạt gạo,ta càng thêm yêu thơng mẹ biết bao nhiêu!

4

1.Xác định yêu cầu:Tả con đờng (hoặc một đoạn đờng)quen thuộc nơi emở(hoặc con đờng ở nơi khác mà em yêu thích vì một lý do nào đó.VD:cónhiều cây xanh,hoặc trồng toàn một loài cây em thích,có kỉ niệm đáng nhớ,…)2.Tìm ý, lập dàn bài:

a)Mở bài(giới thiệu con đờng sẽ tả)

- Con đờng ( hoặc đoạn đờng) ở thành phố hay nông thôn, miềm núi ,… ? con

đờng ( đoạn đờng) ấy quen thuộc với em từ bao giờ?

- Hoặc lí do vì sao em thích, gắn bó muốn tả lại con đờng đó ?

1 Tìm cỏc cặp từ trái nghĩa trong các th nh ngà ữ, tục ngữ sau:

a) én bay thấp mưa ngập cầu ao, én bay cao mưa r o là ại tạnh

b) Việc nh thì nhác, vi à ệc chú bác thì siêng.

c) Khôn nh d à ại chợ.

d) Đi hỏi gi , v à ề nh h à ỏi trẻ.

e) Một miếng khi đói, bằng một gói khi no.

2 Tìm từ trái nghĩa trong các câu thơ dưới đây Thử phân tích tác dụng củamột cặp từ trái nghĩa tìm được :

a)Lưng núi thì to m l à ưng mẹ thì nhỏ

Em ngũ ngoan đừng l m m à ẹ mỏi

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng

( Nguyễn Khoa Điềm )

b) Tôi đi lính lâu không về quê ngoại

dòng sông xưa vẫn bờn lỡ bên bồi

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

18

khi tôi biết thương b thì à đã muộn

3 Tả vẻ đẹp của rừng mơ Hương Sơn ( H Tây ), trong b i r à à ừng mơ của

nh th à ơ Trần Lê Văn có đoạn viết :

Rừng mơ ôm lấy núi

Mây trắng đọng th nh hoa à

Gió chiều đông gờn gợn

Hương bay gần bay xa …

Hãy ghi lại v i dòng c à ảm nhận của em khi đọc đoạn thơ trên

4 Tả một vườn rau ( hoặc một vườn hoa )gần nơi em ở ( hoặc nơi em

- Phân tích tác dụng của một cặp từ trái nghĩa VD : to / nhỏ.

Cặp từ trái nghĩa này tạo nên ấn tợng về sự đối lập giữa lng núi to và lng mẹ nhỏ Lng mẹ nhỏ nhng vẫn là cái nôi êm đềm cho con ngủ Lng

mẹ không to nh lng núi, mhng tình thơng yêu mẹ dành cho con thì không gì sánh nổi Cặp từ trái nghĩa to / nhỏ đã góp phần diễn tả nội dung … nói trên.

cho ta thấy sự gắn bó với núi một cách gần gũi, thân thiết và yêu thơng Hoa mơ nở trắng nh mây trên trời đọng lại Gió chiều đông nhẹ nhàng gờn gợn đa hơng hoa mơ lan tỏa khắp nơi Có thể nói: đoạn thơ đã vẻ ra bức tranh mang vẻ đẹp của đất trời thiên nhiên hòa quyện trong rừng mơ Hơng Sơn.

2 Tìm ý, lập dàn bài:

a) Mở bài ( giới thiệu khu vờn)

- Vờn rau (hoa) của ai? ở vị trí nào? Tên gọi của vờn (Nếu có) là gì?

- Hoặc: Em có dịp nhìn thấy (hoặc quan sát kĩ) vờn rau (hoa) ấy vào dịp nào?Vì sao em muốn tả cảnh đó?

b) Thân bài (tả từng phần)

- Đặc điểm bên ngoài: Vờn rộng hay hẹp? Xung quanh vờn có gì nổi bật? Cổng (lối đi) vào ra sao?

- Cảnh nổi bật trong vờn:

+ Các luống rau (hoa) đợc bố trí ra sao? Lối đi lại thế nào? Có luống rau (hoa) nào làm em chú ý?

+ Các cây rau (hoa) đợc trồng ra sao? Màu sắc, hình dáng, hơng vị nổi bật mà em cảm nhận đợc là gì? Cây rau (hoa) nào gây chú ý nhiều nhất

đối với em? Vì sao?

Chú ý: Nếu vờn rau (hoa) có cảnh ngời đi lại, hoạt động, em nên tả sơ qua vài nét (không tả kĩ).

a) Kết bài: Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ về vờn rau (hoa) đã tả.

3 Tham khảo (một số đoạn văn tả vờn rau, vờn hoa):

Tả vờn rau xanh:

Vờn đợc chia làm nhiều luống, giữa các luống là đờng đi nhỏ để hằng ngày bà em tới rau Đây rồi, những bé xà lách xanh non khum sát vào nhau, phiến lá có nhiều nếp nhăn nh những gợn sóng lăn tăn ở mặt hồ Những bé xà lách yếu ớt nép cạnh các anh su hào nh muốn nhờ che chở những cơn gió bấc Các chị cải bắp nh chiếc rổ con úp ngợc Trời rét, các chị đứng im, cố kéo chiếc áo lông ấm áp vào ng” ” ời Các anh su hào”

bánh xe còn nhỏ, để lộ một lớp phấn trắng mịn Những chiếc lá màu”

xanh mỡ màng có đờng viền răng ca xòe ra từ thân củ mới chỉ bằng nắm

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

20

tay Mỗi khi có gió thổi, những chiếc lá khẽ đung đa nh những chiếc tai thỏ vẫy vẫy.

Tả vờn hoa đẹp.

Bớc qua cổng sắt, em nh lạc vào thế giới hoa rực rỡ màu sắc Nào là dãy hồng nhung phô những đóa hoa còn ớ đẫm sơng đêm Hồng đỏ kiều diễm, kiêu sa Hồng vàng xinh tơi, lộng lẫy Hồng trắng thanh lịch, mĩ miều Nhiều dóa hoa đang hé nở, nhụy hoa còn e lệ núp sau tầng cánh mịn Hơng thơm thoang thoảng Phía bên trái là khu trồng hoa mặt trời (hớng dơng), mỗi đóa to bằng một cái đĩa lớn Cánh hoa dài, màu vàng t-

ơi xòe rộng nh tia nắng trong buổi bình minh Phía bên phải trồng hoa …

tú cầu Hoa mộc thành từng chùm to, màu xanh da trời điểm vài đốm trắng trông thật quý phái Xa xa những bông vạn thọ vàng tơi đang tỏa h-

Đừng xanh như lá bạc như vôi

Cái quạt máy n y ph à ải thay bạc

a ) cây – đ n ghi ta à

d) Sao ngồi lâu thế

e) Đồng lúa mượt m à sao

21

Nghĩa của từ sao được nói tới dưới đ©y phï hợp với từ sao trong cụm từ

( Theo Ho ng Phà ủ Ngọc Tường )

Em h·y cho biết : Đoạn văn trªn cã những h×nh ảnh v nhà ững ©m thanh

n o cã sà ức gợi tả sinh động ? gợi tả được điều g× ?

4 Tả ng«i trường cã những cảnh vật đã từng gắn bã với em trong những

(2) Gài ống nhựa vào cơ thể

cho thoát dịch ra ngoài

(a) chất lỏng trong cơ thể

(b) Bệnh lây lan truyền rộng

Đặt câu để phân biệt các từ đồng âm : kính, nghé, sáo

Ví dụ : - Em tớ mới tám tuổi đó phải đeo kính

- Ở trường các em phải kính thầy yêu bạn

3 Trong b i trên Hà ồ Ba Bể , nh thà ơ Ho ng Trung Thông có vià ết :

Thuyền ta lướt nhẹ trên Ba Bể

Trên cả mây trời trên núi xanh

Mây trắng bồng bềnh trôi lặng lẽ

Mái chèo khua bóng núi rung rinh

Theo em đoạn thơ trên đó bộc lộ những cảm xúc của tác giả khi đi thuyềntrên Hồ Ba Bể như thế n o ?à

4 Tả cảnh Vật nơi em ở ( hoặc nơi em đó đến ) trong hoặc sau cơn mưaxuân ( hoặc mưa r o mùa hà ạ )

Chú ý: Cần tả rỏ những nét nổi bật của cảnh vật trong( hoặc sau) cơn ma gắnvới đặc điểm mùa xuân ( hoặc ma rào mùa hạ) ở địa phơng em hoặc nơi em đã

* Núi rừng Trờng Sơn sau cơn ma

Ma ngớt hạt rồi dần dần tạnh hẳn Màn mây xám đục trên cao đã rách mớp,trôi dạt cả về một phơng, để lộ dần một vài mảng trời thấp thoáng xanh Mộtvài tia nắng hiếm hoi bắt đầu mừng rỡ rọi xuống dới mặt đất, nớc ma vẫn cònróc rách, lăn tăn, luồn lỏi chảy thành hàng ngàn vạn dòng mỏng manh, buốtlạnh Từ trong các bụi rậm xa gần, những chú chồn, những con dũi với bộ

23

lông ớt mềm vừa mừng rỡ, vừa lo lắng, nối tiếp nhau nhảy ra rồi biến mất.Trên các vòm lá cây dày ớt đẫm, nhữn con chim klang mạnh mẽ, dữ tợn, bắt

đầu dang những đôi cánh lớn giũ nớc phành phạch xa xa, những chỏm núi…màu tím biếc cắt chéo nền trời Một dải mây mỏng, mềm mại nh một dải lụatrắng dài vô tận ôm ấp, quấn ngang các chỏm núi nh quyến luyến, bịnh rịnh…

Đề 11

ở từng chổ trống dưới đây, có thể điền chữ ( tiếng) gỡ bắt đầu bằng :a) ch / tr

- Mẹ ti… ền mua cân cá

- B thà ường kể …đời xưa , nhất l cà … ổ tích

- Gần m anh … à ấy vẫn ngủ dậy

b) d / gi

- nó r… ất kĩ, không để lại vết gì

- Đồng hồ đó được lên m kim v… à … ẫn không hoạt động

- ông tớ mua một đôi gi y v mà … à ột ít đồ d… ụng

2 a) Viết lại cho rõ r ng tà ừng câu dưới đây ( có thể thêm một v i tà ừ ) :

- Vôi tôi tôi vôi

Tiếng cửa lại rung lên tiếng đập cánh

Những quả trứng lại lăn v o gi à ấc ngủ

Tiếng lăn như đá lở trên ng n à

Đoạn thơ cho thấy những hình ảnh n o à đó để lại ấn

tượng sâu sắc trong tâm trí của tác giả ? Vì sao như vậy?

Tả cảnh nơi em ở ( hoặc nơi em đó đến ) gắn với một mùa trong năm( xuân, hạ, thu, đông hoặc mùa khô, mùa mưa )

-Bà thờng kể chuyện đời xa, nhất là chuyện cổ tích

- Gần tra rồi mà các anh vẫn cha ngủ dạy

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

24

b) d / gi

Nó giấu rất kĩ, không để lại dấu vết gì

- Đồng hồ đã đợc lên giây mà kim giây vẫn không hoạt động

- Ông tớ mua một đôi giày da và một ít đồ gia dụng

2 a) từng câu này có thể đợc viết lại cho rõ nh sau :

- Vôi của tôi thì tôi tự tôi lấy

- trứng của bác thì bác tự bác ( chế biến) lấy

b) tơng ứng với mỗi từ trong các từ đồng âm ta có thể có một cách hiểu Cụthể:

Câu 1 : có 2 cách hiểu :

+ Mời các anh các chị ngồi vào bàn để ăn cơm

+ Mời các anh các chị ngồi vào bàn để tiếp việc ấy

Mùa thu ở đồng quê

Trời nh một chiếc dù xanh bay mãi lên cao Các hồ nớc quanh làng nh mỗilúc một sâu hơn Nó không còng là hồ nớc nữa, nó chỉ là cái giếng không đáy, ta có thể nhìn thấy bầu trời bên kia trái đất

Cò trắng đứng co chân trên bờ ruộng , ngẩng đầu lên nhìn chốn xa xăm , mơmàng nỗi nhớ cố hơng Còn những con nhạn bay thànhg từng đàn trên trờicao, nh một đám mây mỏng lớt qua thôn làng , gieo xuống những tiếng kêumát lành , trong veo sơng sớm, khiến tim tôi vang lên dụi dàng những câu thơkhông hiểu thuộc từ bao giờ :

Trớc sân ai tha thẩn

Đăm đăm trong nhạn về Mây trời còn phiêu dạtLang thang trên đồi quê … Trẻ con lùa bò ra bãi đê Con bê vàng rực lên màu vàng tơi của đàn bò đủng

đỉnh Ngỡ đấy là một con đê vàng đang uốn lợn Cánh đồng lúa xanh mớt,

25

dập dờn trong gió nhẹ, chúng đuổi nhau mãi, đuổi nhau mãi từ chân làng đếntít tắp chân đê.

Trong làng, mùi ổi chín quyến rũ Những buồng chuối trứng quốc vànglốm đốm Và đâu đó thoảng hơng cốm mới Hơng cốm nhắc ngời ta nhớnhững mùa thu đã qua…

( Nguyễn Trọng Tạo )

*Mùa ma ở miền Nam

Đang trời ma Ma rả rích suốt ngày Trời lúc nào cũng mọng nớc Lúa chín rũxuống Bông lúa ớt nhép vàng sậm Cứ đà này , mấy ngày nữa không gặt kịp,lúa gục xuống nớc hết

Trời xám Đờng xám màu bùn, nhày nhụa Dờu chân ngời bớc nhòenhoẹt Vũng nớc động màu xám ngắt Vài hạt lúa rơi trên đờng cha kịp lẫnvào sình, vàng chói Trên thân cây dừa đầu ngã ba bóng nhẫy vì nớc ma, tấmkhẩu hiệu bằng giấy sũng nớc Những dòng chữ kẽ bằng mực xanh vẫn rỏràng từng nét, tựa nh nó đợc khắc hẵn vào thân cây Tiễng vịt ăn ở mảnhruộng mới gặt xong nghe rào rào, làm ta ngỡ nh trời ma lớn hơn…

( Hào Vũ )

Đề 12

1.Trong những câu n o dà ưới đây, các từ sườn mang nghĩa gốc v trongànhững cây n o, chúng mang nghà ĩa chuyển ?

a) Sườn : - nó hích v o sà ườn tôi

- Con đèo chạy ngang sườn núi

- Tôi đi qua phía sườn nh à

- Dựa v o sà ườn của bản báo cáo …

b) Tai : đó l à điều tôi mắt thấy tai nghe

- Chiếc cối xay lúa cũng có hai cái tai rất điệu

- Đến cả cái ấm, cái chén cũng có tai

Với mỗi nghĩa dưới đây của từ chạy , hãy đặt một câu :

a) Dời chổ bằng chân với tốc độ cao

(Ví dụ : Ở cự li chạy 100 m, chị ấy luôn dẫn đầu )

b) Tìm kiếm ( ví dụ : chạy tiền )

c) Trốn tránh ( ví dụ : chạy giặc )

d) Vận h nh hoà ạt động ( ví dụ : chạy máy )

e) Vận chuyển ( ví dụ : chạy thóc v o kho )à

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

26

Trong b i mùa thà ảo quả nh và ăn Ma Văn Kháng tả hương thơm trongrừng thảo quả như sau :

Gió tây lướt thướt bay qua rừng, quyến hương thảo quả đi, rải theotriền núi, đưa hương thảo quả ngọt lựng, thơm nồng v o thôn xómàchin san Gió thơm Cỏ thơm.Đất trời thơm Người đi rừng thảo quả

về, hương thơm đậm ấp ủ trong từng nếp áo , nếp khăn

Hãy nêu nhận xét về cách dùng từ , đặt câu nhằm nhấn mạnh hươngthơm của thảo quả chín trong đoạn văn trên

4 Tả một cụ gi m em yêu quý v kính trà à à ọng

Bài làm

1.Nghĩa gốc là nghĩa đầu tiên của từ Nghĩa chuyển đợc hình thành từ nghĩagốc Muốn tìm đợc nghĩa gốc và nghĩa chuyển, em đọc kĩ từng câu, chú ýnghĩa của từ in đậm Cụ thể nh sau:

a) Sờn: Trong câu: “ Nó hích vào sờn tôi “, từ sờn mang nghĩa gốc Trong cáccâu còn lại, từ này mang nghĩa chuyển

b) Tai : Trong câu: “ Đó là điều tôi mắt thấy tai nghe ”, từ tai mang nghĩa gốc.Trong các câu còn lại, từ này mang nghĩa chuyển

2 Dựa vào câu mẫu cho sẵn, em đặt tiếp các câu còn lại, ứng với từng nghĩacủa từ chạy VD :

- Gia đình bác ấy chạy ăn từng bữa ( Nghĩa b: Tìm kiếm)

- Hôm bọn giặc ở trên đồn đánh xuống, cả làng tôi dáo dát chạy ( Nghĩa c:Trốn tránh)

- Đồng hồ này chạy chậm 2 phút ( Nghĩa d: Vận hành, hoạt động)

- Ma ào xuống, không kịp chạy các thứ phơi ở sân.( Nghĩa e: Vận chuyển)3

Tham khảo:

Tác giả đã lặp lại liên tiếp 3 lần từ thơm ( điệp từ), dùng các từ thơm nồng,thơm đậm để nhấn mạnh hơng thơm của thảo quả chín Câu đầu đoạn văn tuydài nhng đợc ngắt thành nhiều cụm từ diễn tả cơn gió mang hơng thơm củathảo quả chín trong rừng bay đi xa rộng Ba câu ngắn tiếp theo càng khẳng

định hơng thơm của thảo quả chín nh lan tỏa, thấm đợm vào khắp cả thiênnhiên đất trời Hơng thảo quả chín còn ủ ấp trong từng nếp áo, nếp khăn củangời đi từ rừng về, thơm mãi với thời gian

4

1 Xác định yêu cầu: Tả một cụ già mà em yêu quý và kính trọng

Chú ý: Có thể chọn tả ông – bà ( nội, ngoại) trong gia đình hoặc một cụ già

em từng quen biết, yêu quý và kính trọng Cần nêu đợc những nét nổi bật vềcả ngoại hình, tính tình và hoạt động của ngời đợc tả

2 Tìm ý, lập dàn bài:

a) Mở bài ( giới thiệu ngời định tả)

27

- Cụ già đó là ai? Quan hệ với em thế nào?

- Hoặc: Hoàn cảnh, lí do em gặp và quen biết cụ già đang kính mà em sẽ tả,

…

b) Thân bài ( tả từng phần hoặc kết hợp)

- Ngoại hình: Tầm vóc, cách ăn mặc, khuôn mặt, mái tóc, cặp mắt, hàm răng,

nụ cời, có đặc điểm gì nổi bật?…

- Tính tình, hoạt động: Lời nói, cử chỉ, thói quen hằng ngày ( VD: ăn, ngủ,nghỉ ngơi, làm viếc, ), cách c… xử với ngời khác, có đặc điểm gì làm em…yêu quý, kính trọng?

c) Kết bài (nêu cảm nghĩ về ngời đợc tả)

- Vì sao em yêu quý và kính trọng cụ già?

- Hoặc: Cụ đã đem đến cho em những tình cảm gì đẹp đẽ, đang quý trọng?

Em biểu lộ tình cảm của mình với cụ ra sao?

3 Tham khảo (bài văn kết hợp tả ngoại hình với tính nết và sự hoạt động) :

- Bà ơi! Bà để cháu làm cho, bà vào nhà nghỉ đi kẻo mệt!

Nghe tiếng gọi quen thuộc của tôi, bà ngẩng đầu lên, thông thả bảo: “ ừ,cháu giúp bà một tay, bà cháu ta cùng làm cho gọn” Bà nhìn tôi, đôi mắtnheo nheo vì chói nắng, cặp lông mày rậm, lốm đốm bạc của bà nhíu lại Vừanói bà vừa cời vui, để lộ hàm răng đen khấp khểnh Dáng ngời nhỏ nhắn của

bà đang lom khom tới rau, bắt sâu Bà tôi ngoài bảy mơi tuổi rồi Tóc trên đầu

đã bạc phơ Bà trùm một chiếc khăn vuông bạc màu che kính đầu, chỉ cònchìa ra đôi tai to và dày nh tai Phật Bà mặc bộ quần áo vải thô, rộng thùngthình so với thân hình gầy guộc của bà Hai má bà đã hóp, thái dơng hơi nhô,tuy chân có chổ bắt đầu xơng xẫu, nổi gân xanh Bà đi đôi dép cao su đen đãmòn Tuy lng hơi còng, chân đi chậm hơn trớc nhng bà vẫn ham việc, chẳngmấy lúc ngồi không Từ sáng sớm, bà tôi đã dậy cho lợn gà ăn và thổi cơm,

đun nớc Nhìn dang nhỏ bé của bà làm lụng vất vả sớm hôm, tôi thơng bà vôcùng Bố mẹ tôi bận việc suốt ngày ngoài đồng và ở trụ sở, trừ những côngviệc nặng nh bổ củi, gánh nớc, bao nhiêu việc nhà, việc v… ợn, bà tôi đềucáng đáng Cho nên, ngoài giờ học, tôi tranh thủ làm bất cứ việc gì để bà đỡmệt Bà thờng khuyên tôi nhiều điều hay lẽ phải, nhắc nhở tôi học chăm, họcgiỏi

Mỗi lúc hình dung ra dáng ngời thân thơng của bà, đôi mắt hiền từ, nớc damàu hạt dẻ nhăn nheo, tôi tự nhủ thầm: “ Hãy làm những điều tốt để bà vui…lòng!

1.X¸c định nghĩa của từ in đậm trong c¸c cụm từ, c©u dưới đ©y, rồi ph©nc¸c nghĩa ấy th nh hai loà ại: nghÜa gốc, nghĩa chuyển

a) L¸: - L¸ b ng à đang đỏ ngọn c©y (Tố Hữu)

- L¸ khoai anh ngỡ l¸ sen (Ca dao)

- L¸ cờ căng lªn v× ngược giã (Nguyễn Huy Tưởng)

-Cầm l¸ thư n y lßng hà ướng v« Nam (B i h¸t)à

b) Quả: - Quả dừa- đ n là ợn con nằm trªn cao (Trần Đăng Khoa)

- Quả cau nho nhỏ; C¸i vỏ v©n v©n (Ca dao)

- Trăng trßn như quả bãng (Trần Đăng Khoa)

- Quả đất l ng«i nh chung cà à ủa chóng ta

- Quả hồng như thể quả tim giữa đời

2 T×m từ cã thể thay thế từ mũi trong các c©u sau:

T«i yªu thường vẫn gọi

Mặt trời xanh của t«i.

Theo em, khổ thơ trªn đã bộc lộ t×nh cảm của t¸c giả đối với rừng

cọ của quª hương như thế n o?à

4 Tả c« gi¸o(thầy gi¸o) đ· dạy em trong những năm học trước

b) – Trong 2 c©u: Qu¶ dõa vµ Qu¶ cau nho nhá , Tõ qu¶ chØ:”bé phËn cña… …c©y do bÇu nhôy hoa ph¸t triÓn mµ thµnh , bªn trong chøa h¹t” §©y lµ nghÜagèc

29

- Các câu còn lại: quả bóng; Quả đất ; Quả tim , từ quả chỉ: “ những… … … …vật có hình giống nh quả cây” Đây là nghĩa chuyển ( lu ý : riêng ở trờng hợpQuả hồng , từ quả mang nghĩa gốc) …

2 Từ có thể thay thế từ mũi;

- Mũi thuyền: Đầu thuyền

- Mũi súng : Đầu súng

- Mũi đất : mỏm đất

- Mũi quân bên trái : Đơn vị quân đội bên trái… …

- Tiêm ba mũi : tiêm ba lựợt

3

Tham khảo

Khổ thơ bộc lộ tình cảm thiết tha yêu quí của tác giả đối với rừng cọ của quêhơng Tác giả trò chuyện với rừng cọ nh trò chuyện với ngời thân (“ rừng cọ

ơi ! rừng cọ!”) , tả những chiếc lá cọ vừa đẹp vừa ngời ngời sức sống Hình

ảnh” mặt trời xanh của tôi” ở dòng thơ cuối không chỉ nói lên sự liên tởng, sosánh chính xác của tác giả( lá cọ xòe những cánh nhỏ dài trông xa nh “ mặttrời” đang tỏa chiếu những” tia nắng xanh”) mà còn bộc lộ rõ tình cảm yêumến và tự hào của tác giả về rừng cọ của quê hơng

Tả ngoại hình của cô giáo

Cô có vóc ngời mảnh mai , nhỏ nhắn Không biết cô bao nhiêu tuổi nhng

em đoán cô cùng độ tuổi với má em Mái tóc cô dài buông xõa sau lng Màu

da cô ngăm ngăm , khỏe mạnh Mỗi ngày đến trờng , cô thờng ăn mặc giản dịvới màu áo trắng , quần đen Dáng cô đi nhẹ nhàng , mềm mại Khuôn mặtcô trông lúc nào cũng tơi tắn , rất dễ mến Đôi mắt to đen láy và cái miệngnhỏ nhng hay cời giọng nói cô lúc nào cũng ấm áp , thu hút học sinh

* Tả tính tình và hoạt động của cô giáo

Những ngày đầu đến lớp , Em là học sinh lớp một bé nhất Cô dắt em vàochổ ngồi và mỉm cời động viên em Giờ tập viết , cô thờng cầm tay giúp emviết từng nét chữ trên trang giấy mới Bạn nào đọc còn ngọng cô đọc đi đọc lại

để các bạn bắt chớc đọc cho đúng Chẳng bao giờ cô gắt gỏng với chúng em Hết giờ học cô thờng đa chúng em qua hẳn bên kia đờng rồi mới quay về nhà

Em nhớ một lần trời m to, tan học đã lâu mà mẹn em cha đến đón, cô Loan

đội áo ma, xắn quần quá đầu gối , cõng em về tận nhà …

Đề 14

1.Xác định chức năng ngữ pháp( l m ch à ủ ngữ, vị ngữ, bổ ngữ, định ngữ) của đại từ tôi trong từng câu dưới đây:

a) Đơn vị đi qua tôi ngoái đầu nhìn lại

Mưa đầy trời nhưng lòng tôi ấm mãi

(Giang Nam)

b)Đây l quy à ển sách của tôi.

c) Cả nh r à ất yêu quý tôi.

d) Người về đích sớm nhất trong cuộc thi chạy việt dã hôm ấy là tôi.

2 Tìm đại từ trong câu sau:

Việc gì tôi cũng l m, à đi đâu tôi cũng đi,bao giờ tôi cũng sẵn

s ng à

3 Kết thúc b i H nh trình c à à ủa bầy ong, nh th à ơ Nguyễn Đức Mậu viết:

Bầy ong giữ hộ cho người

Những mùa hoa đó t n phai tháng ng y à à

Qua hai dũng thơ trên, em hiểu được công việc của bầy ong có ý nghĩa gì đẹp đẽ?

4 Tả một người bạn m em th à ấy gần gũi, thân thiết v quý m à ến.

Bài làm

1 Muốn xác định đợc chức năng ngữ pháp của từ tôi , em phân tích cấu tạo ngữ pháp của từng câu Trên cơ sở đó, xác định chức năng ngữ pháp của đại từ tôi trong từng câu Cụ thể:

a) – Trong câu : “ Đơn vị đi qua tôi ngoái đầu nhìn lại”, Từ tôi làm chủ ngữ.

- Trong câu: “ Ma đầy trời nhng lòng tôi ấm mãi”, tôi làm định ngữ

b) Trong câu : “ Đây là quyển sách của tôi”, tôi làm định ngữ

c) Trong câu : “ Cả nhà rất yêu quý tôi” , tôi làm bổ ngữ

31

d) Trong câu:” Ngời về đích sớm nhất là tôi” , Tôi là vị ngữ

2 Các đại từ trong câu này:

Gì ( chỉ sự việc), Đâu ( chỉ không gian) , bao giờ ( chỉ thời gian) Các đại từ này đều là đại từ phiếm chỉ

3 Tham khảo :

Qua 2 dòng thơ , ta thấy công việc của bầy ong có ý nghĩa thật

đẹp đẽ : Bầy ong rong ruổi khắp nơi để tìm hoa hút nhụy , mang về làm thành những giọt mật thơm ngon Những giọt mật ong đợc làm nên bởi sự kết tinh từ hơng thơm , vị ngọt của những bông hoa Do vậy, khi thỡng thức mật ong, dù hoa đã tàn phai theo thời gian nhng con ngời vẫn cảm thấy những mùa hoa đợc “ giữ lại” trong hơng thơm , vị ngọt của mật ong Có thể nói: Bầy ong đã giữ gìn đợc vẻ

đẹp của thiên nhiên để ban tặng cho con ngời làm cho cuộc sống của con ngời thêm hạnh phúc.

4

1) Xác định yêu cầu: Tả một ngời bạn mà em thâý gần gũi , thân thiết và quý mến ( cần miêu tả đầy đủ cả ngoại hình, tính tình và hoạt động của ngờii bạn em đã chọn).

2) Tìm ý, lập dàn bai ( tơng tự cách làm đã gợi ý ở đề 12- chú ý những đặc điểm về lứa tuổi của ngời bạn)

3) Tham khảo :

* Tả ngoại hình của ngời bạn

Phơng Bình nặm nay vừa tròn mời tuổi Vóc ngời cân đối, khỏe mạnh Dáng đi nhanh nhẹn Mái tóc cắt ngắn gọn gàng Bạn có khuôn mặt chữ điền, sống mũi thẳng và cao Đôi mắt đen , sáng, lộ

rõ vẻ thông minh Bạn hay mặc áo sơ mi trắng, quần xanh, tuy đã cũ nhng rất sạch sẽ Chiếc khăn quàng đỏ xinh xinh nổi bật trên nền

áo Nhìn dáng đi nhanh nhẹn, hoạt bát và nụ cời tơi của bạn , em luôn cảm thấy gần gũi và yêu mến

Theo Võ Anh Khoa)

* Tả tính tình và hoạt động của ngời bạn Sinh luôn cởi mở , chan hòa, gần gũi với mọi ngời Bạn hát cha hay, múa ch đẹp nhng không ngần ngại tham gia múa hát cùng chúng em Trong lớp Sinh thờng hay giúp đỡ bạn bè Có lần em bị

ốm phải nghỉ học, Sinh rủ bạn đến thăm , chép hộ bài và trò chuyện

để em vui Bạn Hờng , bạn Hoa một dạo hay cãi nhau Sinh khéo léo

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

32

dàn hòa để hai bạn lại đoàn kết vui vẻ Đám bạn trai tinh nghịch, ớng bỉnh là thế mà cũng phải nể tính nghiêm khắc nhng hết lòng vì bạn bè của Sinh Chăm làm, chăm học, Sinh luôn là con ngoan , trò giỏi Bạn thờng đợc cô giáo khen ngợi nêu gơng tốt để cả lớp học tập và noi theo

Đề 15

1.Tìm đại từ trong đoạn trích sau, nói rõ từng đại từ thay thế cho

từ ngữ n o: à

Khi gấu đã đi khuất, anh kia từ trên cây tụt xuống v c à ười:

- Thế n o, g à ấu rỉ tai cậu điều gì thế?

- À, nó bảo với tớ rằng những người xấu l nh à ững kẻ

chạy bỏ bạn trong lúc hiểm nghèo.

3.Trong b i Cô T à ấm của mẹ, nh th à ơ Lê Hồng Thiện viết:

Bao nhiêu công việc lặng thầm

B n tay c à ủa bé đở đần mẹ cha.

Cậu ( danh từ đợc dùng nh đại từ thay thế cho “ ngời bạn bị nạn”) ; nó( đại từ thay thế “ con gấu”) ; tớ( đại từ , chỉ “ ngời bạn bị nạn”)

2 Em đọc kĩ các câu cho sẵn , tìm đại từ thích hợp thay thế cho từng

từ in đậm VD:

- Câu “ Là một con chuột tham lam nên chuột ăn nhiều …” , có thể thay từ chuột thứ 2 bằng đại từ nó.

- “…bụng chuột phình lên” : chuột thay bằng nó

- “… đến mức chuột không sao lách qua …” : chuột thay bằng nó ( hoạc hắn)

3 Tham khảo:

Đoạn thơ cho thấy những điều đẹp đẽ ở cô bé đáng yêu : âm thầm, lặng lẽ làm nhiều công việc đỡ đần cho cha mẹ , học hành giỏi giang, c xử tốt với mọi ngời ( tính nết tốt) Cô bé xứng đáng là cô Tấm trong gia đình, là con ngoan của cha mẹ, luôn đem đến niềm vui , hạnh phúc cho mọi ngời

a) Mở bài ( giới thiệu em bé định tả )

- Em bé dó tên gì , ở đâu ? quan hệ với em thế nào ? …

- Hoặc : hoàn cảnh , lí do em gặp và quen biết em bé, …

b) Thân bài (tả từng phần hoặc kết hợp )

- Ngoại hình ( tả những nét nỗi bật mà em quan sát đợc ) : Tầm vóc ( mập mạp hay thon nhỏ, mảnh mai, nhỏ nhắn, …) Da dẻ ( Trắng trẻo hay hồng hào, nâu nhạt, …mịn màng hay hơi thô ráp,…) khuôn mặt bầu bĩnh , tròn trịa hay trái xoan,…) Cặp mắt( long lanh, mở to hay nhìn chăm chăm không chớp, …) Đôi má (phúng phính hay bầu bĩnh, bụ bẫm , nh căng sữa, …) Cặp môi ( đỏ mọng hoặc tơi hồng , chúm chím, …) Cách ăn măc, hàm răng, mái tóc , … có đặc điểm gì nỗi bật ?

- Tính tình, hoạt đông : khi em bé tập đi , dáng điệu , cử chỉ, động tác có gì đáng yêu ? khi em bé tập nói , có những biểu hiện gì tỏ ra

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

34

hồn nhiên , ngộ nghĩnh ? ( em nói gì, nói thế nào, giọng điệu ra sao ? …) Khi tiếp xúc với em hoặc ngời lớn hơn( anh , chị , Bố, mẹ,

ông, bà , ngời quen, ngời lạ, …), em bé có biểu hiện gì về nét mặt, cử chỉ, thái độ , hành động ? ở một vài hoạt động khác ( VD : đòi ăn,

đòi chơi, chào hỏi, múa hát, …), em bé có những nét gì nỗi bật ? …

Chú ý : Nếu em bé ở lứa tuổi mầm non, cần nêu những đặc

điểm về ngoại hình, tính tình và hoạt động nêu trên gắn với kết quả quan sát cụ thể ( VD : em bé thờng thích nói nhiều hay ít nói, nói về những điều gì ; thích chơi những trò chơi nào, chơi một mình hay chơi với ai, chơi nh thế nào ? … )

c)Kết bài ( Nêu cảm nghĩ về ngời đợc tả ): Em có những ý nghĩ , tình cảm gì khi tiếp xúc với em bé đó ? vì sao nh vậy ? …,

3 Tham khảo:

* Tả ngoại hình của em bé

Bé Cúc Phơng có thân hình nbhỏ nhắn , bụ bẫm rất dễ thơng

Bé thích mặc áo đầm Làn da bé trắng hồng , nõn nà, để lộ những mạch máu nhỏ li ti trên khuôn mặt Nhìn bé, ai cũng muốn ôm bé vào lòng mà hôn lên đôi má phúng phính nh còn thơm mùi sữa mẹ

Đầu bé Cúc Phơng hơi thon nhỏ nh trái dừa xiêm, tóc đen và xoắn tròn Đôi mắt to đen, tròn nh hai hột nhãn Mũi bé hơi cao, cái miệng chúm chím sao mà dễ thơng Đôi môi lúc nào cũng đỏ nh thoa son Bàn tay, bàn chân của bé mũm mĩm với những ngón nhỏ xinh Lúc bế bé Phơng , em rất thích nắm bàn tay của bé rồi vỗ vỗ vào má của mình.

( theo Nguyễn Văn Nhân)

*Tả ngoại hình , tính tình và hoạt động của em bé

Trông cháu thật là xinh Tóc tơ đen nhánh, khuôn mặt tròn và hồng hào Đôi mắt đen láy Cái mũi xinh và cái miệng nho nhỏ có

đôi môi đỏ chót Mỗi khi cời , cháu lại phô ra sáu chiếc răng trẵng nõn trông thật ngộ Đôi chân bụ bẫm đang lon xon tập đi nhanh

Có lúc vội lao về phía trớc, cháu bớcd loạng choạng , hai tay chới với Khi mẹ đa tay ra đón , cháu sà vào lòng mẹ, cời khanh khách Thanh Trà lúc nào cũng vui và bi bô luôn miệng nhng chỉ mới bập

bẹ đợc mấy tiếng “ Ông, bà , bố, mẹ măm…”.Cháu thờng làm theo lời ngời lớn dạy Ai bảo cháu chào, cháu chìa bàn tay đa lên ngang tai Bảo cháu hoan hô , cháu vỗ tay đen đét Bảo cháu vẫy vẫy thì

35

ch¸u gi¬ c¸nh tay, dïng bµn tay nhá xÝu vÉy theo Khi muèn ®i ch¬i, ch¸u chØ vµo chiÕc mò cña ch¸u treo trªn têng vµ hÐt “ i…i…i…”.§îc

bÕ ®i ch¬i , ch¸u thÝch l¾m nh¶y cÉng lªn sung síng, m¸t s¸ng lªn vµ

Hai người đi đường nh×n thấy một tói tiền lăn lãc giữa đường Người trẻ nhặt lªn v b à ảo:

- Thượng đế gửi lộc cho t«i đ©y.

- Đứa n o à ăn cắp tói tiền?

Người trẻ sợ h·i nãi:

- B¸c ơi, kh«ng khÐo v× c¸i của bắt được n y m chóng ta kh à à ốn mất.

Ca ngợi cuộc sống cao đẹp của Bác Hồ ,trong b i th à ơ Bác ơi! ,

nh th à ơ Tố Hữu viết :

Bác sống như trời đất của ta

Yêu từng ngọn lúa mỗi c nh hoa à

Tự do cho mỗi đời nô lệ

Sữa để em thơ lụa tặng gi à

Đoạn thơ trên đó giúp em hiểu được những nột đẹp gì trong cuộc sống của Bác Hồ kính yêu ?

4 Tả một người công nhân ( hoặc nông dân ) , thợ thủ công , bác

sĩ y tá đang l m vi … à ệc

Bài làm

1.Đọc đoạn thơ, tìm lời xng hô trong lời nói của bà má Đó là các

đại từ : tụi bay, tụi tao, tao, bay, tao Các đại từ này góp phần biểu thị sự phẫn nộ căm hờn , sự khinh bỉ của bà má yêu nớc đối với kẻ thù

2 Trớc hết, em đọc đoạn trích, chú ý tìm đại từ trong lời nói của các nhân vật ( lời đối thoại) Sau đó đối với từng đại từ tìm đợc, em xác

định ngôi, số của đại từ ấy Cụ thể, trong đoạn trích có các đại từ sau :

- Tôi ( thợng đế gửi lộc cho tôi đây) : ngôi thứ nhất, số ít

- Chúng ta ( Chúng ta cùng hởng chứ ? ): ngôi thứ nhất , số nhiều.

- Chúng ta, tôi ( Chúng ta đâu có cùng thấy, một mình tôi nhặt lên thôi).

- Bác , chúng ta ( bác ơi, chúng ta khốn mất) : Bác là danh từ đ … ợc

sử dụng nh đại từ , ngôi thứ 2, số ít.

- Anh , chúng ta ( của bắt đợc là của anh , chứ đâu phải của chúng

ta ) : Anh là danh từ đ … ợc sử dụng nh đại từ , ngôi thứ 2, số ít

do cho mỗi đời nô lệ , vì niềm vui và hạnh phúc cho tất cả mọi ngời ( “ Sữa để em thơ , lụa tặng già”).

37

2 Tìm ý lập dàn bài( Tơng tự cách làm đã gợi ý ở đề 12, đề 15- chú

ý những đặc điểm về hoạt động của ngời dang làm một công việc

cụ thể mà em chọn tả).

3 Tham khảo:

* Tả ngời công nhân đang xây nhà

Đầu tiên , anh dùng dao xây xúc một ít vữa phủ đều lên hàng gạch trên cùng của bức tờng Sau đó anh lấy tay trái nhặt một viên gạch đặt ngay ngán lên chỗ vừa mới rải Rồi một tay anh giữ viên gạch, tay kia dùng dao xây gõ nhẹ vào nó Cuối cùng , anh đa dao gạt những chỗ vữa thừa nhô ra ở các viên gạch Ngoảnh đi ngoảnh lại, anh đã xây hết một hàng gạch Chuyển sang hàng khác, anh đặt viên gạch đầu tiên so le với viên ở hàng dới Anh chém ngang một viên gạch thành 2 mảnh để chêm vừa kín chỗ so le ở hàng đầu Đôi tay anh liên tục hoạt động một cách nhịp nhàng, thoải mái Thỉnh thoảng, anh rút trong túi ra chiếc dây dọi để kiểm tra độ thẳng của bức tờng đang xây Tay cầm đầu dây ngang tầm mắt, anh nheo mắt nhìn và mỉm cời, hài lòng với kết quả việc mình làm,…

* Tả cô y tá đang tiêm thuốc

Trên bàn tiêm thuốc của cô đã có sẵn chiếc xong con luộc ranh và kim tiêm đặt trên bếp điện Cô mở xong, hơi nớc bốc lên nghi ngút Mờy ngón tay mảnh mai của cô kẹp chiếc “panh” sáng loáng, thận trọng gắp xơ-ranh rồi lắp kim tiêm, bơm cho thoát hết n-

xơ-ớc bên trong Sau đó, cô lấy thuốc vào xơ-ranh, tay trái cầm cái

“panh” cặp bông tẩm cồn xoa nhẹ lên đoạn bắp tay gần vai bà Cô tiêm rất chậm để bà em đỡ đau Một lát sau, khi hết thuốc, cô lại đặt mảnh bông cồn lên chổ vừa tiêm rồi rút nhanh kim tiêm Cô còn day nhẹ mảnh bông cồn trên vết mũi kim tiêm và hỏi ân cần: “ Bà có đau lắm không ạ?” Bà em cời móm mém, nói: “ Chỉ nh con kiến nó đốt

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

38

thôi cháu ạ! Cháu tiêm cho bà khéo lắm!” Hai lúm đồng tiền lại xuất hiện trên đôi má ửng hồng của cô y tá, trông rất xinh.

(theo Thu Thủy)

* Tả ngời thợ chạm khắc tợng gỗ

Dới mái che bằng bạt, chú út đang say mê chạm khắc bức tợng

em bé cỡi trâu thổi sáo Ba em kể rằng ngay từ nhỏ, chú đã tỏ ra rất

có năng khiếu nên ông nội đã truyền nghề cho chú Hai cha con em thực sự bị cuốn hút vào công việc tỉ mỉ, khó khăn nhng đầy thú vị Bức tợng đang đợc tạc dở dang Chú út một tay cầm đục, một tay cầm dùi đục bằng gỗ, thận trọng gõ từng nhát một Những miếng dăm gỗ nhỏ lả tả rơi xuống đất Chỉ một lát sau, hình thù cậu bé và con trâu đã hiện ra nhng còn xù xì, đơn giản Chú út lấy một con dao nhỏ thật sắc, gọt tỉa từng đờng cong mềm mại Mỗi động tác của chú đều toát lên sự cần mẫn, tài hoa lạ lụng.

2 tìm quan hệ từ , cặp quan hệ từ thích hợp để điền vào chổ trống : với, mặc, mà, của

a) Đây là em tôi và bạn bóng không rời nhau một b … … ớc

3 Đọc hai câu ca dao :

Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang ,

Bao nhiêu tấc đất , tấc vàng bấy nhiêu.

- Rũ nhau đi cấy đi cày ,

Bây giờ khó nhọc , có ngày phong lu

Em hiểu đợc điều gì có ý nghĩa đẹp đẽ trong cuộc sống của con ngời ?

39

4 Tả một ngời trong gia đình ( Bố , mẹ , anh , chị ) vừa trở về nhà sau chuyến đi xa

- ở câu thứ hai, có cặp quan hệ từ: Nếu thì : biểu thị quan hệ giả … … thiết- kết quả.

2 ở từng chổ trống, em lần lợt thử điểm từng quan hệ từ cho sẵn Nếu tạo ra câu có nội dung thích hợp thì điền đợc Các quan hệ từ cần điền nh sau:

đất, tấc vàng bấy nhiêu”) Câu ca dao thứ hai cũng là lời nhắn gửi ngời nông dân hãy cần cù lao động Bỡi vì, công việc đi cấy đi cày hôm nay tuy vất vả, khó nhọc nhng sẽ đem lại cuộc sống no đủ, sung túc cho ngày mai(“ Bây giờ khó nhọc có ngày phong lu”).

2 Tìm ý, lập dàn bài.(chú ý thái độ và cách c xử của ngời thân lúc trở về gia đình).

3 Tham khảo:

GV: Dơng Văn Hùng Trờng tiểu học số 1 Gia Ninh – Quảng

Ninh – Quảng Bình

40