Thấy đợc khát vọng của nhân dân ta về một đất nớc độc lập thống nhất, hùng cờng và khí phách của dân tộc Đại Việt ta đang trên đà lớn mạnh đợc phản ánh qua " Chiếu dời đô".. Chuẩn bị GV:
Trang 1Soạn: 16/2/2008
Giảng: 25/2/2008
Tiết 89 Chiếu dời đô
( Thiên đô chiếu)
- Lý Công
Uẩn-A Mục tiêu cần đạt: Giúp HS:
1 Thấy đợc khát vọng của nhân dân ta về một đất nớc độc lập thống nhất, hùng cờng
và khí phách của dân tộc Đại Việt ta đang trên đà lớn mạnh đợc phản ánh qua " Chiếu dời đô"
2 Nắm đợc đặc điểm cơ bản của thể chiếu Thấy đợc sức thuyết phục to lớn của " Chiếu dời đô" là sự kết hợp giữa lý lẽ và tình cảm
3 Biết vận dụng để viết văn nghị luận
* Tích hợp:
- Văn: một số tác phẩm văn học trung đại( Sông núi nớc Nam- Lớp 7, Hịch tớng sĩ -lớp 8 )
- Tiếng Việt: Câu nghi vấn, câu cảm thán, câu cầu khiến, hành động nói
- Tập làm văn: văn nghị luận, thuyết minh về danh lam thắng cảnh
B Chuẩn bị
GV: Tranh kinh đô Hà Nội xavà nay,tợng đài Lý Công Uẩn, Tám vị vua triều Lý,
Đền Đô, chùa Một Cột, Kinh đô Hoa L, bút tích "Chiếu dời đô", tranh thành Đại La HS: học bài cũ, soạn bài mới
C Hoạt động dạy- học
1 ổn định
2 Kiểm tra:
- Đọc thuộc lòng bài thơ" Đi đờng" của Hồ Chí Minh
? Có ý kiến cho rằng" Đi đờng" là bài thơ đa nghĩa Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài.
? Kể tên các địa danh đã từng đóng vai trò là thủ đô của nớc ta trong lịch sử?
TL: Phong Châu( Việt Trì- Phú Thọ), Cổ Loa( Đông Anh- Hà Nội), Tây Đô( Thanh Hoá), Phú Xuân( Huế), Hoa L( Trờng Yên- Ninh Bình), Thăng Long- Đông Đô- Hà Nội
- GV: Trải qua mấy nghìn năm lịch sử thủ đô của nớc Việt đã thay đổi nhiều lần để rồi cuối cùng cái tên Đại La- Thăng Long- Hà Nội nghìn đời nay đã trở thành niềm tự hào yêu dấu của ngời dân đất Việt Với khát vọng xây dựng một đất nớc Đại Việt hùng mạnh và bền vững muôn đời, sau khi đợc triều thần suy tôn làm vua, Lý Công Uẩn đã đổi tên nớc từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt, đặt niên hiệu làThuận thiên( thuận theo ý trời) và quyết định dời kinh đô từ Hoa L( Ninh Bình) ra thành Đại La.Trớckhi dời đô, vua ban " Thiên đô chiếu" cho thần dân đợc biết Bài " Chiếu dời đô" không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn có giá trị văn chơng sâu sắc Bài học hôm nay chúng ta
sẽ cùng tìm hiểu
Trang 2GV nêu hớng dẫn đọc:
- Đối với một bài chiếu, hịch, cáo ta phải đọc với
giọng trang trọng, rõ ràng, mạch lạc Khi đọc bài
chiếu này , ta nên đọc
+ Đoạn 1: giọng chậm, thong thả
+ Đoạn 2: giọng sôi nổi, hào hùng
+ Đoạn 3: giọng chân thành, thiết tha
- Chú ý các cặp câu, đoạn câu cân xứng nhau
( văn biền ngẫu), câu bộc lộ cảm xúc và câu nghi
vấn ở cuối bài
GV đọc mẫu
Gọi HS đọc- nhận xét
? Hãy nêu những hiểu biết của em về tác giả Lý
Công Uẩn?
GV bổ sung: Lý Công Uẩn sinh ngày12 tháng 2
năm Giáp Tuất( 8/3/ 974) tại tam quan chùa ứng
Tâm, hơng Cổ pháp( chùa Dặn, xã Đình Bảng
huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh ngày nay) Mẹ là
Phạm Thị từng làm vãi ở chùa Thiên Tâm, nơi
thiền s Vạn Hạnh trụ trì
Thuở nhỏ, Lý Công Uẩn khôi ngô, rắn rỏi, rất
thông minh ông chăm học, đọc hết sách ở chùa,
đợc thiền s Vạn Hạnh ra công dạy dỗ, lo toan cho
lên nghiệp lớn
Ông tham gia cầm quân dới thời Lê Đại Hành,
đến năm 1005 dới thời Lê Long Đĩnh đợc cất giữ
chức Tứ sơng quân phó chỉ huy sứ, rồi Tả thân vệ
điện tiền chỉ huy sứ Tháng 10 năm Kỷ Dậu
( 1009), Lê Long Đĩnh( Ngoạ Triều ) băng hà,
ông đợc giới tăng lữ và triều thần tôn làm vua, lấy
niên hiệu làThuận thiên,lập nên triều Lí phát triển
toàn diện cho dân tộc và quốc gia phong kiến độc
lập ( 1009- 1225)
- GV cho HS xem tợng đài lý Công Uẩn và quần
thể di tích Đền Đô, nơi thờ 8 vị vua triều Lý
- GV kể giai thoại về sự ra đời kỳ lạ của Lý Công
Uẩn: Chínhvì yêu mến tài năng và đức đọ của
ông mà dân gian đã lu truyền bao giai thoại về
cuộc đời ông Một trong những giai thoại đó là sự
ra đời kỳ lạ của Lý Công Uẩn: S trụ trì ở chùa
ứng Tâm đêm hôm trớc nằm mơb thấy long thần
đến báo mộng: ngày mai sẽ có hoàng đế đến
Sáng hôm sau s thầy cho các tiểu,vãi dọn dẹp
chùa và cho ngời túc trực cả ngày để đón khách
Đợi từ sáng đến chiều không có ai Mãi đến sẩm
I Đọc -tìm hiểu chú thích
1 Đọc
2 Chú thích
a Tác giả
Trang 3tối có một ngời đàn bà có mang đến xin ngủ nhờ.
Thơng cho tình cảnh, s thầy cho ở lại ít lâu sau
thì ngời mẹ sinh con, ngời ta thấy ánh sáng ở
phía tam quan sáng rực và dông bão nổi lên Sau
khi sinh thì ngời mẹ tắt thở Đứa bé đợc nhà chùa
chăm sóc nuôi dỡng đén khi lên tám tuổi thì đợc
s Vạn Hạnh đón về nuôi và đợc đọc sách thánh
hiền Đứa bé đó chính là Lý Công Uẩn, vị vua
sáng suốt anh minh có công đầu trong việc sáng
lập vơng triều Lý
- HS nghe và ghi
? Bài " Chiếu dời đô" đợc ra đời trong hoàn cảnh
nào?
GV cho HS xem bút tíchcủa " Chiếu dời dô"
? Văn bản đợc niết theo thể chiếu Em hãycho
biết đặc điểm cơ bản của thể chiếu trên cácphơng
diện: mục đích, nội dung, hình thức?
GV giới thiệu văn biền ngẫu:
+biền: hai con ngựa kéo xe sóng nhau
+ngẫu: từng cặp
Biền ngẫu: những cặp câu, đoạn câu cân
xứng nhau
? Giải thích nhan đề bài viết
- Lý Công Uẩn( 974-1028) quê
Từ Sơn - Bắc Ninh
- Ông là một ngời thông minh, nhân ái, có chí lớn vàcó công đầu trong việc sáng lập vơngtriều Lý
b Tác phẩm
* Hoàn cảnh ra đời: Trớc khi dời
đô từ Hoa L về Đại La- 1010- lý thái Tổ ban chiếu cho thần dân biết
* Giải nghiã từ:
- Chiếu: còn gọi là chiếu chỉ, chiếu bản, chiếu th, chiếu mệnh + Mục đích: là thể văn do vua dùng để ban bố mệnh lệnh
+ Nội dung: chiếu thờng thể hiện một t tởng lớn láôc ảnh hởng đến cả triều đại, đất nớc
+ Hình thức: văn xuôi, văn vần, văn biền ngẫu
- Riêng " Chiếu dời đô":
+văn xuôi xen biền ngẫu
+ Ngoài tính chất mệnh lệnh dùng ngôn ngữ đơn thoại còn có tính chất tâm tình, dùng ngôn ngữ đối thoại
- Thiên: dời( khác với "thiên" là
Trang 4Văn bản " Chiếu dời đô" đợc viết theo PTBĐ
chính nào?
A Tự sự B Miêu tả
C Biểu cảm D Nghị luận
? Nếu là văn nghị luận thì vấn đề nghị luận ở đây
là gì? ( Sự cần thiết phải dời đô từ Hoa L về Đại
La)
? Bài văn có thể chia làm mấy phần? Nội dung
chính từng phần?
GV chiếu bố cục
- Gọi HS đọc đoạn 1
? Luận điểm trong văn nghị luận thờng đợc triển
khai bằng một số luận cứ Theo dõi phần đầu văn
bản hãy cho biết: luận điểm " Lý do dời đô" đợc
làm sáng tỏ bởi những luận cứ nào?
* Luận cứ 1: Lịch sử các triều đại Trung Hoa
* Luận cứ2: Thực tế hai triều đại Đinh, Lê
? ở luận cứ 1 , vua Lý Thái Tổ đa bằng chứng về
việc gì?
? Theo suy luận của Lý Công Uẩn thì việc dời đô
của nhà Thơng và nhà Chu nhằm mục đích gì và
đã thu đợc kết quả ra sao?
? Việc nêu dẫn chứng có thật trong lịch sử Trung
Hoa nhằm mục đích gì?
( Ngời Việt Nam thời trung đại chịu ảnh hởng
sâu sắc của văn hoá Trung Hoa, coi văn hoá ấy
là mẫu mực đáng làm gơng để tăng tính thuyết
trời, nghìn.)
- Đô: kinh đô
- Chiếu: thể loại văn học Thiên đô chiếu:chiếu dời đô
3 Phơng thức biểu đạt chính: Nghị luận
4 Bố cục: 3 đoạn
a Đoạn 1: từ đầu " không thể không dời đổi": Lý do dời đô
b Đoạn 2: tiếp " muôn đời": Lý
do chọn Đại La làm kinh đô
c Đoạn 3: còn lại: Ban lệnh dời
đô
II Đọc - hiểu văn bản
1 Lý do dời đô
a Cơ sở lịch sử
- Dẫn chứng:
+ Nhà thơng: 5 lần dời đô + Nhà Chu: cũng 3 lần dời đô
- Mục đích:
+ Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời?
+ Chỉ vì:
.Muốn mu toan nghiệp lớn, tính
kế muôn đời cho con cháu
Trên vâng mệnh trời, dới theo ý dân
- Kết quả:
+ Cho nên : vận nớc lâu dài, phong tục phồn thịnh
Trang 5? Em có nhận xét về cách viện dẫn lý lẽ của tác
giả?( Tác giả đã sử dụng phơng pháp lập luận
nào? Kết cấu câu văn có gì dặc biệt?)
? Bằng cách kết hợp các yếu tố trên, tác giả muốn
khẳng định điều gì?
GV chuyển ý: Từ chuyện xa trở lại chuyện nay
Chuyện nay là chuyện về ai? về điều gì?
GV liên hệ lịch sử:
+Triều Đinh tồn tại đợc 11 năm( 968- 979)
+ Triều Tiền Lê tồn tại 30 năm( 979- 1009)
+ Trongkhi đó triều Lý bền vững và phát triển
216 năm ( 1009- 1225)
? Qua việc đa dẫn chứng và lý lẽ trên, vua Lý
Thái Tổ muốn thể hiện t tởng gì?
A Phê phán hai triều đại Đinh, Lê trong việc
định đô ở Hoa L
B Nêu những bất lợi của việc đong đô ở HoaL
C Gián tiếp khẳng định ý: cần thiết phải dờidoo
khỏi Hoa L
D Tất cả các ý trên
? ý nào là điều vua muốn nhấn mạnh trong các ý
trên?
? Căn cứ vào chú thích( 8) và tìm hiểu lịch sử, em
hãy cho biết vì sao hai nhà Đinh , Lê cha thể dời
đô khỏi Hoa L?
( Hai triều đại Đinh, Lê mới khởi đầu xây dựng
một xã hội phong kiến ở nớc ta, thế và lực cha
đủ mạnh, nên họ vẫn phải dựa vào địa thế rừng
núi hiểm trở củađất HoaL để phòng thủ
Đến thời Lý, với việc phát triển lớn mạnh của đất
nớc thì việc đóng đô ở Hoa L không còn phù hợp
nữa Việc phêphán hai nhà Đinh, Lê vì vậy cha
NT:
+ Dẫn chứng cụ thể, có thật + Phơng pháp lập luận chặt chẽ: theo suy luận tơng phản và nhân quả
+ Câu văn biền ngẫu tạo nhịp điệu nhịp nhàng, cân đối
Dời đô là một tất yếu khách quan trong lịch sử từng mang lại kết quả tốt đẹp
b Cơ sở thực tiễn
- Dẫn chứng: hai triều đại Đinh,
Lê theo ý riêng mình, khinh th-ờng mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thơng, Chu,cứ đóng yên đô thành ở nơi đây
- Hậu quả: khiến triều đại không
đợc lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không đợc thích nghi
Khẳng định sự cần thiết phải dời đô khỏi Hoa L
Trang 6hoàn toàn khách quan.)
? ở cuối đoạn văn tác giả bộc lộ cảm xúc: Trẫm
rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi
Điều này có ý nghĩa gì?
( Cảm xúc kết hợp với lý lẽ để tăng sức thuyết
phục)
- GV: Có thể đặt tiêu đề khác cho đoạn 1 nh thế
nào?
( Sự cần thiết phải dời đô khỏi Hoa L)
Chuyển ý: Dời đô đến địa điểm nào là thích hợp?
Đọc thầm đoạn 2
? Theo tác giả, Đại La có những thuận lợi gì để
chọn làm kinh đô của đất nớc?
Giải thích thế đất " rồng cuộn hổ ngồi"?
" Thắng địa" là vùng đất nh thế nào?
? Em có nhận xét gì về cách đa luận chứng và
cách lập luận của tác giả?
GV: Số lợng câu không ít, 4 câu văn đầy trọng
l-ợng này lại đợc nhân lêngấp đôi bởi mỗi câu có
hai vế, mỗi vế lại có sức tác động riêng bổ sung
cho nhau, thật là tầng tầng lớp lớp, đối ý, đối lời,
đối thanh, đối nhịp Để sơ kết cũng là để nhấn
mạnh u thế tuyệt vời của Đại La, tác giả đã sử
dụng nhịp văn dồn dập với những cách tôn vinh
không đơn điệu: đã là nơi " thắng địa", "chốn hội
tụ trọng yếu bốn phơng đất nớc" còn là "nơikinh
đô bậc nhất cảu đế vơng muôn đời" Lập luận và
lý lẽ vô cùng sắc bén, chặt chẽ
? Nh vậy ở đoạn văn trên, tác giả đã khẳng định
2 Lý do chọn Đại La làm kinh
đô.
- Về lịch sử: là kinh đo cũ của Cao Vơng
- Về vị trí địa lý:
+ Nơi trung tâm trời đất; thế rồng cuộn hổ ngồi
+ Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hớng nhìn sông dựa núi
+ Địa thế rộng mà bằng; đấtđai cao mà thoáng
- Đời sống dân sinh:dân c khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tơi
- Về chính trị:
+ Chốn tụ hội trọng yếu + Kinh đô bậc nhất
Bằng chứng chân thực đợc phân tích một cách xác đáng, lập luận chặt chẽ, kết cấu câu văn biền ngẫu giàu sức thuyết phục
Trang 7điều gì?
?Lời ban bố gồm mấy câu văn? Nêu kiểu câu và
chức năng của chúng?
Câu1: Câu TT: thông báovề việc dời đô
Câu2: Câu NV: hỏi ý kiến quần thần
? Đặc điểm thể chiếu ban lệnh, yêu cầu thực
hiện, lẽ ra dùng câu cầu khiến,ở đây tác giả sử
dụng kiểu câu nghi vấn Thay bằng kiểu câu cầu
khiến có ý nghĩa tơng đơng?
( Các khanh hãy làm theo ý ta!)
? Tại sao nhà vua không ra lệnh mà lại hỏi ý kiến
quần thần?
( Nhà vua hoàn toàn có thêra lệnh cho bầy tôi thi
hành Nhng ông là nhà vua dân chủ, tạo ra sự
đồng cảm nhất định giữa vua và thần dân Độc
thoại trở thành đối thoại ý nguyện của nhà vua
đã trở thành ý nguyện của trăm họ
* Tích hợp: yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận,
hành động nói
?Em có nhận xét gì về lời ban bố mệnh lệnh của
nhà vua?
? lời ban bố ấy khẳng định ý chí, khát vọng của
nhà vua?
Bài chiếu có sức thuyết phụcvì sao?
Bài chiếu đã thể hiện khát vọng gì của nhà vua và
của dân tộc ta?
? Qua bài chiếu, em thấy Lý Công Uẩn là một vị
vua nh thế nào?
?Lời tiên đoán của Lý Công Uẩn về thành Đại La
đến nay nh thế nào?
? Chứng minh “Chiếu dời đô” có sự thuyết phục
lớn bởi có sự kết hợp giữa lý và tình?
Tác giả khẳng định u thế mọi mặt của Đại La, đay là nơi xứng
đáng nhất để định đô của nớc Đại Việt
3 Ban lệnh dời đô
lời ban bố mệnh lệnh ngắn gọn, thấu tình đạt lý
Nhà vua muốn bày tỏ ý ch, khát vọng dời đô, xây dựng đất
n-ớc hùng mạnh
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Hệ thống lập luận chặt chẽ
- Ngôn ngữ mang tính chất đối thoại
- Kết hợp hài hoà giữa lý và tình
2 Nội dung
- Chiếu dời đô thể hiện khát vọng của nhân dân về một đất nớc độc lập,thống nhất đồng thời phản ánh
ý chí tự cờng của dân tộc Đại Việt
đang trên đà lớn mạnh
- Lý Công Uẩn là một vị vua yêu nớc và có tầm nhìn xa trông rộng
Trang 8?Vì sao nói” Chiếu dời đô” phản ánh ý chí độc
lập tự cờng và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc
Đại Việt?
A Dời đo từ miền núi đến đồng bằng chứng tỏ
triều Lý đã đủ mạnh , chấm dứt nạn cát cứ, thu
giang sơn về một mối
B Thế và lực đại Việt đã đủ sức đơng đầu chống
xâm lợc
C Thể hiện nguyện vọng xây dựng đất nớc vững
mạnh trờng tồn
D Cả A, B và C
IV Luyện tập
1 Bài tập 1:
* Về lý: Lý Công Uẩn đã trình bày những lập luận sau:
- Nêu những dẫn chứng trong lịch
sử Trung Quốc để làm chỗ dựa cho luận điểm của mình
- Soi sáng bằng thực tế hai nhà
Đinh Lê không chịu dời đô đã gât nên những hậu quả nghiêm trọng
- Khẳng định Đại La là nơi định
đô tốt nhất
* Về tình:
- Tình cảm của nhà vua là yêu
n-ớc thơng dân khiến bài chiếu rất xúc động
- Câu văn biểu cảm cao
2 Bài tập 2:
Đáp án D
4 Củng cố và h ớng dẫn:
- GV khẳng định công lao của Lý Thái Tổ
Trong các triều đại phong kiến Việt Nam, triều Lý là một trong những triều đại thái bình và thịnh trị nhất với Luật hình th, Văn miếu Quốc tử Giám, Chùa Một Cột
Giáo s trần Đình Sử nhận xét: “ Lý Thái Tổ xứng đáng là lời quân tử và đấng minh quân hiểu rộng biết sâu.”
- Soạn “ Hịch tớng sĩ”