Chuyên đề ngữ văn lớp 12

Các nhân vật trong truyện thời kì này đã được các nhà văn chú ý tập trung khai thác những diễn biến nội tâm tinh tế, đi sâu vào khám phá đời sống tinh thần của nhân vật, một số nhân vật

Chuyên đề:

TRUYỆN VIẾT VỀ THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC

I Mục tiêu

Sau khi học xong chuyên đề, học sinh (HS) cần:

1.Kiến thức

- Hiểu biết thêm về truyện viết về thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.

- Hiểu được hoàn cảnh lịch sử xã hội từ 1955-1975 tác động tới nội dung, tư tưởng tác phẩm

- Trình bày được những nội dung, nghệ thuật của truyện thời kì chống Mĩ cứu nước

- Nắm được những điểm nổi bật về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật của truyện thời kì chống Mĩ cứu nước

- Kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng cảm nhận và phân tích tác phẩm truyện theo đặc trưng nghệ thuật truyện

- Phát triển các kĩ năng phân tích, tìm hiểu về kết cấu nghệ thuật của truyện

2 Thái độ

- Nhận thức được vai trò của truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước trong văn học Việt Nam

- Bồi dưỡng lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc

3 Định hướng các năng lực hình thành

- Năng lực chung:

+ Năng lực tự học

+ Năng lực phát hiện, giải quyết vấn đề

+ Năng lực giao tiếp

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực sáng tạo (đặt các câu hỏi, đề xuất các ý tưởng dựa trên nguồn thông tin đã cho, trình bày

suy nghĩ và khái quát hoá thành tiến trình khi thực hiện)

+ Năng lực tự quản bản thân (Đánh giá được ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến hành động, việc

làm trong cuộc sống; Biết huy động, sử dụng nguồn lực sẵn có; tự đánh giá, điều chỉnh hành động của bản thân…)

+ Năng lực thưởng thức văn học / cảm thụ thẩm mỹ (Nhận thức được các cảm xúc của bản thân, làm

chủ các cảm xúc của bản thân, nhận biết cảm xúc của người khác, làm chủ những giá trị của con người và cuộc sống)

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Giáo viên

- Giáo án

- Ảnh, tư liệu

- Phiếu hoc tập

- Máy chiếu

2 Học sinh

- Nghiên cứu nội dung chuyên đề

- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu liên quan đến chuyên đề

- Viết bài nêu cảm nhận của bản thân về chi tiết truyện, cốt truyện, nhân vật và lời kể trong tác phẩm truyện

III Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề

1 Giáo viên giới thiệu

2 Tổ chức hoạt động học tập

Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt

Thời kì kháng chiến chống Mĩ bắt

đầu sau Hiệp Định Giơ-ne-vơ năm

1954 về Đông Dương Ngay sau

Hiệp định Giơ-ne-vơ, Mĩ liền thay

thế thực dân Pháp dựng lên chính

quyền Ngô Đình Diệm ở miền Nam,

HS trình bày sơ lược về

A/ HOÀN CẢNH LỊCH SỬ VÀ TRUYỆN THỜI KÌ CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC

Cuộc kháng chiến đó có những sự kiện lịch sử trọng đại như sau;

■ Ở miền Bắc;

- Năm 1954 - 1965 Miền Bắc xây dựng bước đầu cơ sở

thực hiện âm mưu chia cắt nước ta,

biến miền Nam thanh thuộc địa kiểu

mới, căn cứ quân sự Mĩ ở Đông

Dương và Đông Nam Á Và kết

thúc vào ngày 30 – 04 - 1975 Cuộc

kháng chiến chống Mĩ, cứu nước

thắng lợi, kết thúc 21 năm chiến đấu

chống Mĩ và 30 năm chiến tranh

giải phóng dân tộc

Gv trình chiếu nhanh nội dung

- Năm 1954 -1959 nhân dân ta đấu

tranh chống chế độ Mĩ –Diệm, giữ

gìn và phát triển lực lượng cách

mạng

- Năm 1959 -1960 nổ ra

phong trào Đồng Khởi

+ Chiến lược “Chiến tranh đặc

biệt” của đế quốc Mĩ ở miền Nam

là “dùng người Việt đánh người

Việt” Mĩ đề ra kế hoạch Xtalây –

Taylo hòng bình định miền Nam

trong vòng 18 tháng Mĩ tăng

cường viện trợ cho chính quyền

Ngô Đình Diệm, tăng nhanh lực

lượng Sài Gòn, tiến hành dồn “ấp

chiến lược” Ngày 08 -02- 1962 Bộ

chỉ huy quân sự Mĩ được thành lập

ở Sài Gòn trực tiếp chỉ huy cuộc

chiến tranh ở Việt Nam

+ Miền Nam chiến đấu chống

chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của

đế quốc Mĩ

+ Năm 1963 L.Giônxơn đẩy

mạnh hơn “Chiến tranh đặc biệt”.

Kế hoạch Giônxơn –Mac Namara

vạch ra nhằm tăng cường quân sự,

ổn định chính quyền Sài Gòn trong

hai năm 1964 -1965

hoàn cảnh lịch sử

vật chất và kinh tế của chủ nghĩa xã hội, thực hiện kế hoạch nhà nước 5 năm 1961-1965

- Ngày 05 –8- 1964 Sau khi dựng lên sự kiện

“vịnh Bắc bộ”, Mĩ cho máy bay ném bom bắn phá miền

Bắc tại cửa sông Gianh (Quảng Bình), Vinh –Bến Thủy (Nghệ An), Lạch Trường (Thanh Hóa), Hòn Gai (Quảng Ninh)

- Ngày 07 – 02 - 1965 Mĩ ném bom bắn phá Đồng Hới (Quảng Bình), Cồn Cỏ (Vĩnh Linh), chính thức gây ra chiến tranh phá hoại miền Bắc

- Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa thực hiện nghĩa vụ hậu phương lớn

- Năm 1969 -1973 Miền Bắc khôi phục và phát triển kinh tế xã hội, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ hai của Mĩ vừa làm nghĩa vụ hậu phương, chi viện cho chiến trường miền Nam sức người sức của Cùng nhân dân miền Nam giành lại độc lập, thống nhất hai miền Nam Bắc vào ngày 30-04-1975

■ Ở miền Nam;

+ Tại Bến Tre, ngày 17 -01- 1960, cuộc Đồng Khởi đã mở ra vùng giải phóng rộng lớn, dẫn đến sự ra

đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam

ngày 20 -12 -1960

- Năm 1961 -1965 Mĩ triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” tại miền Nam.

- Chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc

Mĩ ở miền Nam

+ Năm 1965 Mĩ tiến hành chiến tranh xâm lược mới bằng lực lượng quân đội Mĩ và quân Đồng Minh, lúc cao điểm nhất (năm 1969) lên đến gần 1,5 triệu quân Sử dụng ưu thế quân sự với quân số đông, vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh, cố gắng giành thế chủ động trên chiến trường Mĩ mở liên tiếp hai cuộc phản công năm

1965-1966 và 1965-1966-1967 bằng hàng loạt cuộc hành quân “tìm diệt” và “bình định” trên khắp miền Nam.

+ Với ý chí không gi lay chuyển “Quyết chiến quyết thắng giặc Mĩ xâm lược” được sự phối hợp chi viện

của miền Bắc, quân dân miền Nam đã anh dũng chiến đấu, với các thắng lợi mở đầu ở Núi Thành (Quảng Nam), Vạn Tường (Quảng Ngãi) Và tiến hành cuộc Tổng tiến công nổi dậy mùa Xuân Mậu Thân năm 1968, trọng tâm

Gv giới thiệu nội dung

Thời gian sáng tác và lực lượng

sáng tác thời kì này

? Đội ngũ nhà văn sáng tác thời

kì này như thế nào?

GV giới thiệu về đội ngũ nhà văn

Hãy liệt kê các tác phẩm truyện

viết về thời kì kháng chiến chống

Mĩ cứu nước mà em biết?

HS phát biểu về nội dung

Hs liệt

kê các tác giả

Hs liệt

kê các tác phẩm (có thể

kể lại cốt truyện

TP em biết

là đô thị nhằm tiêu diệt bộ phận quân đội Mĩ, quân đồng minh và chính quyền Sài Gòn

■ Năm 1969 -1973 Mĩ thực hiện chiến lược “ Việt Nam hóa chiến tranh” và “Đông Dương hóa chiến tranh”

thực chất là rút quân đội Mĩ về và tăng nhanh ngụy quân Sài Gòn

- Quân ta thực hiện cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, diễn ra trong gần hai tháng từ ngày 4-3 đến ngày 2-5, qua ba chiến dịch lớn; Tây Nguyên, Huế -Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minh, giành thắng lợi hoàn toàn và thống nhất Tổ quốc trên hai miền đất nước

2/ Truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.

- Thời gian sáng tác: là những tác phẩm ra đời

trong 10 năm kháng chiến chống Mĩ (1965-1975) và những tác phẩm viết về kháng chiến chống Mĩ sau khi thống nhất đất nước, sau 1975

- Một đội ngũ nhà văn đông đảo, gồm nhiều thế hệ

và không hiếm tài năng, được đào luyện trong cách mạng

và kháng chiến.Từ đội ngũ ấy hình thành nên kiểu nhà văn - chiến sĩ, đem nghệ thuật phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh của dân tộc, đáp ứng yêu cầu của cách mạng và cuộc chiến tranh ái quốc

Đội ngũ ấy đông đảo và nhiều thế hệ:

+Thế hệ nhà văn đã có tên tuổi từ trước cách mạng: Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyên Hồng…

+Thế hệ nhà văn trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp: Nguyễn Đình Thi, Nguyên Ngọc (Nguyễn Trung Thành), Nguyễn Văn Bổng (Trần Hiếu Minh), Lê Khâm (Phan Tứ), Nguyễn Ngọc Tấn (Nguyễn Thi)…

+ Thế hệ nhà văn có tên tuổi từ thời kì miền Bắc xây dựng Chủ nghĩa xã hội: Nguyễn Khải, Chu Văn, Nguyễn Minh Châu, Bùi Đức Ái (Anh Đức)…

+ Thế hệ nhà văn trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ: Nguyễn Quang Sáng, Hữu Mai, Lê Minh Khuê…từ đội ngũ đông đảo ấy đã xuất hiện nhiều tài năng, hình thành những phong cách nghệ thuật đặc sắc

* Những tác phẩm truyện đặc sắc thời kì kháng chiến chống Mĩ:

▫*Truyện viết về miền Bắc đánh Mĩ có thể kể đến;

- Vùng trời của Hữu Mai,( tiểu thuyết,3 tập, 1971,

1975, 1980)

- Bão biển của Chu Văn, (tiểu thuyết, 2 tập, 1969)

- Chiến sĩ của Nguyễn Khải,( truyện,1973)

- Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu,

(tiểu thuyết, 1972)

- Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu,

(truyện ngắn

- Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê.

( truyện ngắn,

*Truyện viết về miền Nam đánh Mĩ có thể kể đến;

- Hòn Đất của Anh Đức, (tiểu thuyết,1966) -Chiếc lược ngà, Bông cẩm thạch của Nguyễn

Quang Sáng,( truyện ngắn,1968, 1969)

- Mẫn và Tôi của Phan Tứ,( tiểu thuyết,1972)

- Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, (truyện

kí,1969)

Nói về nghệ thuật tác phẩm truyện

người ta thường nói đến 3 yếu tố;

cốt truyện, nhân vật, lời kể Đặc

điểm từng yếu tố như sau;

Hãy cho biết cốt truyện Chiếc

lược ngà của Nguyễn Quang

Sáng em đã học ở lớp 9?

Em hiểu như thế nào về ý nghĩa

của cốt truyện này?

? Nhân vật trung tâm của truyện

thời kì kháng chiến chống Mĩ là

những người như thế nào?

Các nhân vật trong truyện thời kì

này đã được các nhà văn chú ý tập

trung khai thác những diễn biến

nội tâm tinh tế, đi sâu vào khám

phá đời sống tinh thần của nhân

vật, một số nhân vật được xây

dựng từ nguyên mẫu đời sống, các

nhà văn đã xây dựng họ như những

hình mẫu lí tưởng, đại diện cho sức

mạnh và tinh thần của một dân tộc,

một thời đại

? Lời kể trong truyện Chiếc lược

ngà của Nguyễn Quang Sáng và

Những đứa con trong gia đình

của Nguyễn Thi có gì đặc sắc?

+ Ở ngôi kể thứ ba, trong trường

hợp này người kể không xuất hiện,

+ Cách kể khách quan

không dính líu đến câu chuyện, giữ

Hs trìn bày hiểu biết về cốt truyện

Hs trình bày hiểu biết về nhân vật

HS nêu

ý nghĩa nhân vật

Hs trình bày lời kể trong truyện

- Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành,( truyện kí

1969)

B/ ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG, NGHỆ THUẬT TRUYỆN THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ

Đặc điểm 1: Về cốt truyện,

Cốt truyện là “hệ thống sự kiện cụ thể được tổ

chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch.

+ Ý nghĩa của cốt truyện:

▫ Phản ánh cuộc sống của người lính và những thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mĩ quyết liệt

▫ Cốt truyện thể hiện thái độ, tình cảm trân trọng

và cảm phục của tác giả trước sự kiên cường của con người trong kháng chiến

Đặc điểm 2; Về nghệ thuật xây dựng nhân vật

“trong văn xuôi thời kì chiến tranh chống

Mĩ….nhân vật đều có ít nhiều nét dáng nhân vật sử thi.

Đó là những con người mang tư tưởng thời đại, khát vọng

và ý chí của dân tộc, của quần chúng”

- Nhân vật trung tâm của truyện thời kì chống Mĩ cứu nước là hình ảnh người chiến sĩ, người lính và toàn dân trong cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại

- Ý nghĩa của nhân vật:

+ Khắc sâu vẻ đẹp tinh thần và hình ảnh người chiến sĩ của các thế hệ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước Tình đồng đội, đồng chí hòa chung với tình cha con, tình bạn bè

+ Thấy được tình cảm và thái độ ngợi ca của tác giả đối với những người lính cụ Hồ

+ Hiện thực cuộc sống đầy khốn khó, gian truân của nhân dân ta trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước, nhưng trong mỗi người dân nhỏ bé ấy là sức mạnh không

gì lay chuyển được của sự quyết tâm chiến đấu đến cùng bảo vệ quê hương, bảo vệ người cách mạng

Đặc điểm 3; Về lời kể

“trong văn xuôi thời kì chiến tranh chống Mĩ

…Khuynh hướng sử thi tạo nên giọng điệu sang trọng sùng kính ngợi ca hào sảng Từ đặc trưng của truyện có

thể khái quát đặc điểm Giọng điệu trần thuật sang trọng sùng kính ngợi ca hào sảng.

Truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng

Ý nghĩa của lời kể: Làm sinh động hiện thực được mô tả trong truyện đồng thời thể hiện tư tưởng, tình cảm và thái

độ của tác giả trước hiện thực được nói tới trong mỗi tác phẩm

vai trò là người dẫn chuyện, tổ chức

chuyện, phân tích, bình giá và làm

rõ mối quan hệ trong tác phẩm Tác

giả nghe một nhân vật là anh Hai

là đồng đội với anh Sáu bố của bé

Thu kể lại việc, anh cùng anh Sáu

về nhà và chứng kiến cảnh bé Thu

không nhận cha vì anh Sáu có vết

sẹo trên mặt Người kể chuyện

không phải là tác giả mà là một

nhân vật trong truyện, ở đây tác giả

đã trao ngòi bút cho nhân vật

“Trong lúc nhàn rỗi ấy chúng tôi

thường hay kể chuyện Và tôi nghe

câu chuyện này của một đồng chí

già kể lại”, giọng kể khách quan, tỉ

mỉ, cẩn thận kể lại những sự việc

mà anh được chứng kiến Từ tình

cảm của anh Sáu, nỗi buồn hiện lên

đôi mắt, lên hành động phát cáu với

con của anh khi bé Thu không gọi

một tiếng cha, đến tâm trạng xúc

động của bé Thu khi biết vì sao cha

lại có vết sẹo ở trên mặt Và chi tiết

anh Sáu tỉ mẩn giũa mẩu ngà voi

làm lược cho con

GV giới thiệu Thể loại và đặc điểm

của văn bản – trình chiếu nhanh

nội dung

Từ 3 đặc điểm nghệ thuật của

truyện, ta tìm hiểu về nội dung, tư

tưởng của truyện viết về thời kì

kháng chiến chống Mĩ cứu nước

qua 2 trích đoạn tác phẩm trong

SGK Ngữ Văn 12

Truyện ngắn Những đứa con trong

gia đình của Nguyễn Thi tuy hơi

Hs trình bày lời kể trong truyện

Hs tìm hiều truyện theo 3 đặc điểm truyện

Truyện: Những đứa con trong gia đình

Nghệ thuật kể chuyện của Nguyễn Thi

▫ Toàn bộ câu chuyện nhịp theo dòng hồi tưởng miên man với những khoảng đứt – nối của nhân vật Việt Trận đánh vừa diễn ra còn để lại khói lửa mịt mù và xác giặc ngổn ngang Một trận đọ lê dữ dội giữa bộ đội ta và quân Mĩ trong rừng cao su Việt leo lên được chiếc xe bọc thép của giặc đang tháo chạy, dùng thủ phaó tiêu diệt được nó Nhưng Việt cũng bị thương và ngất đi Anh bị lạc đồng đội giữa chiến trường Từ lúc đó anh cứ ngất đi rồi tình lại trong hoàn cảnh cô độc giữa chiến trường đầy bóng tối, chỉ có dòng ý thức của Việt là thao thức không nguôi….Mạch kể chuyện của Nguyễn Thi cũng theo dòng

ý thức của Việt mà qua lại, đan dệt nên câu chuyện, thoải mái đi về muôn nẻo, giữa hiện tại và quá khứ, giữa cái đang diễn ra với những cái đã thành kỉ niệm, bất ngờ rẽ ngoặt rồi đổ ra đại trường giang của những tư tưởng, tình cảm lớn lao của thời đại

▫ Ngòi bút của Nguyễn Thi theo dòng tâm tư trôi chảy mà ghi lại những khoảnh khắc tâm lí đặc biệt của nhân vật Mỗi khi neo đậu lại bờ bãi nào của kỉ niệm thì tâm trạng nhân vật lại hiện lên chân thực, tự nhiên, thời gian và không gian cùng con người và sự việc của quá vãng, của hiện tại đồng hiện trong nhiều chiều, nhiều màu

vẻ phong phú, sinh động

C/ ĐỊNH HƯỚNG CÁCH ĐỌC HIỂU TRUYỆN VIẾT VỀ THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC.

Truyện Những đứa con trong gia đình 1) Thể loại và đặc điểm của văn bản

- Đây là một truyện đặc sắc bởi vì: Nhà văn đã sáng tạo ra

một tình huống truyện rất độc đáo (một chiến sĩ giải

phóng quân tên là Việt, trong một trận chiến đấu ác iệt với giặc Mĩ, bị thương nặng, lạc đồng đội, phải nằm lại giữa chiến trường Anh ngất đi tỉnh lại nhiều lần Mỗi lần tỉnh lại, dòng hồi ức lại đưa anh trở về với kỉ niệm thân thiết với những người ruột thịt trong gia đình)

- Nhà văn đã lựa chọn cách trần thuật ở ngôi thứ ba,

người trần thuật là tác giả, nhưng lại kể theo tâm lí, ngôn

dài nhưng vẫn là một truyện ngắn,

mà là một trong những truyện ngắn

đặc sắc của Nguyễn Thi

Truyện được viết vào tháng 2

-1966, khi đế quốc Mĩ vừa đưa

quân ào ạt vào miền Nam hòng

cứu vớt sự sụp đổ của chính quyền

Sài Gòn (1965) Cuộc chiến ở vào

giai đoạn gay go quyết liệt nhất

Nhà văn đã đưa ta đến với một gia

đình nông dân Nam bộ đã chịu biết

bao tang tóc và những mối thù

chồng chất từ thời giặc Pháp đến

thời giặc Mĩ Ta bắt gặp ở đây

“những đứa con trong gia đình”

này, hết “lớp cha trước, lớp con

sau” nối tiếp nhau đánh giặc

Hướng tiếp cận văn bản

Chúng tôi sẽ hướng dẫn học

sinh tiếp cận văn bản từ hình thức

đến nội dung, nghĩa là sẽ khám phá

trên văn bản từ ba yếu tố: Cốt

truyện, nhân vật, lời kể (ba yếu tố

đặc trưng cho thể loại của truyện)

để đến với nội dung tư tưởng của

tác phẩm (Bức tranh hiện thực cuộc

sống được phản ánh và quan điểm,

tình cảm của tác giả đối với hiện

thực đó)

Hs phát biểu về cốt truyện

và ý nghĩa

ngữ và giọng điệu của nhân vật Cách trần thuật đó được

gọi là lối trần thuật nửa trực tiếp Nhờ thế mà tác giả

vừa trần thuật được câu chuyện đầy ắp những chi tiết sống động về cuộc sống và tâm hồn nhiều thế hệ người dân Nam bộ đứng lên đáng Mĩ, vừa diễn tả tâm lí và khắc họa được rõ nét tính cách của nhân vật Ngoài ra ngôn ngữ kể chuyện rất tinh luyện và đậm màu sắc Nam bộ

Truyện ngắn này đặc sắc không chỉ là những yếu

tố về nghệ thuật nói trên , mà còn đặc sắc ở nội dung tư tưởng của nó

+Dưới ngòi bút của Nguyễn Thi, họ trở thành những nhân vật khỏe khoắn, lực lưỡng và đầy góc cạnh: Chú Năm, má của Việt, chị Chiến và Việt Tất cả đều mang đậm những nét tính cách rất Nam bộ: thật thà, bộc trực, chất phác, hồn nhiên, giàu tình nghĩa với gia đình và Tổ quốc, căm thù giặc ngùn ngụt, gan góc trong chiến đấu, quyết hi sinh đến cùng cho cách mạng…

2) Nội dung bài học

2.1) Cốt truyện và ý nghĩa của cốt truyện

a) Nghệ thuật xây dựng cốt truyện Nguyễn Thi đã xây dựng cốt truyện ở tác phẩm này bằng một tình huống truyện rất đặc sắc: Việt là một chiến sĩ Giải phóng quân, vừa qua tuổi vị thành niên, xuất thân trong một gia đình nông dân Nam bộ có thù sâu với

Mĩ, ngụy: ông nội và bố cũng chết vì bom đạn của giặc Gia đình chỉ còn lại năm người: Chị Chiến, Việt, thằng

em út cùng với chú Năm và một người chị nuôi lấy chồng xa

Việt và chị Chiến hăng hái tòng quân giết giặc Việt nhỏ tuổi nên đồng đội thường gọi là “cậu Tư” Ở đơn vị quân Giải phóng, Việt gần gũi với tiểu đội trưởng Tánh và đồng đội Trong một trận chiến đấu ác liệt với giặc Mĩ, Việt diệt được một xe bọc thép của giặc nhưng lại bị thương nặng, lạc đồng đội, phải nằm lại giữa chiến trường Việt ngất đi, tỉnh lại nhiều lần Mỗi lần tỉnh lại, dòng hồi ức lại đưa Việt trở về với những kỉ niệm thân thiết với những người ruột thịt: chú Năm, Má, chị Chiến…

Cuối cùng anh Tánh dẫn tiểu đội đi tìm suốt ba ngày mới thấy Việt trong một lùm cây rậm Suýt nữa họ

bị ăn đạn của Việt vì tuy đã kiệt sức, nhưng một ngón tay của Việt vẫn đặt ở cò súng khi đạn đã lên nòng May mà anh Tánh đã lên tiếng Anh Tánh và đồng đội đưa Việt về điều trị tại một bệnh viện dã chiến Sức khỏe của Việt dần hồi phục Anh Tánh giục Việt viết thư cho chị Chiến kể

về chiến công của mình, nhưng Việt còn ngần ngại chưa viết vì nghĩ rằng: chiến công của mình chưa thấm gì với thành tích của đơn vị và chưa đáp ứng được nguyện vọng của má…

b) Ý nghĩa của cốt truyện Cốt truyện trên cho ta biết được truyền thống trong hai cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, từ giặc Pháp đến giặc Mĩ, tuy chỉ kể chuyện một gia đình, nhưng tác

Tìm hiểu về nhân vật

Hãy tìm và cho biết các nhân vật

trong truyện được kết dệt nên bởi

những chi tiết nào?

? Hình ảnh nhân vật Việt

? Hình ảnh nhân vật chị Chiến?

GV gợi dẫn HS chú ý đến chi tiết

truyện

Cuộc đối thoại của hai chị em

Hs phát biểu về nhân vật và

ý nghĩa

Hs tìm chi tiết

và phát biểu

giả muốn bao quát nhiều thế hệ người miền Nam đứng lên đánh giặc để bảo vệ quê hương và giành lại độc lập cho đất nước

2.2) Nhân vật và ý nghĩa của hình tượng nhân vật

a) Thế giới nhân vật trong tác phẩm “Những đứa con trong gia đình”

Thế giới nhân vật trong tác phẩm bao gồm: Hai chị em Việt và Chiến, má Việt, chí Năm, người chị nuôi lấy chồng xa

Truyện có số lượng nhân vật ít, chủ yếu đi sâu vào diễn biến nội tâm nhân vật

* Nhân vật Việt

- Trong cảnh ngộ hiện tại: Việt là một chiến sĩ giải phóng quân, đang ở tuổi mới lớn, xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo vùng đồng bằng Nam bộ Trong một trận chiến đấu với giặc Mĩ tại một khu rừng cao su, Việt

bị thương nặng, lạc đồng đội, phải nằm lại giữa chiến trường, ngất đi tỉnh lại nhiều lần Mỗi lần tỉnh lại, dòng hồi ức đưa anh trở về với những kỉ niệm sâu sắc đối với

Má, chú Năm, chị Chiến, về đồng đội và anh Tánh…

- Hồi ức của Việt về những người thân trong gia đình

+ Chị Chiến: là chị gái của Việt nhưng tuổi xấp xỉ

nhau, cả hai đều chưa hết chất con nít Cái gì cũng giành nhau Đi bắt ếch thì giành nhau phần nhiều hơn; bắn chết một thằng giặc Mĩ thì giành công về mình, giành nhau cả việc tòng quân vào bộ đội giải phóng Đi đánh giặc, trong túi chị vẫn có một cái gương soi nhỏ, còn trong túi em thì luôn có một cái ná thun để bắn chim… Nhưng chị vẫn nhường em Chiến tỏ ra mình là chị và Việt cũng tỏ ra mình là em khi khiêng bàn thờ của ba má sang gởi nhà chú Năm trước khi nhập ngũ Chiến bàn với em thu xếp nhà cửa, dọn dẹp đồ đạc, gửi lại ruộng vườn, chuyển bàn

thờ ba má “Nào, đưa má sang ở tạm bên nhà chú, chúng con đi đánh giặc trả thù cho má, đên chừng nào nước nhà độc lập con lại đưa má về….Việt khiêng trước, chị Chiến khiêng bịch bịch phía sau Nghe tiếng chân chị, Việt thấy thương chị lạ”[16,tr 112]

+ Cuộc đối thoại của hai chị em là một chi tiết nghệ thuật rất đặc sắc:

“- Bây giờ chị Hai ở xa Chị em mình đi thì thằng

Út sang ở với chú Năm…mày chịu không?

Việt chụp một con đom đóm úp trong lòng bàn tay:

- Sao không chịu?

- Giường ván cũng cho xã mượn làm bàn ghế học, nghen?

- Hồi đó má dặn chị làm sao, giờ chị cứ làm y vậy, tôi chịu hết.

… – Chú Năm nói mầy với tao đi kì này là ra chân trởi mặt biển, xa nhà thì ráng mà học chúng bạn, thù cha mẹ chưa trả mà bỏ về là chú chặt đầu… tao đã thưa với chú Năm rồi Đã làm thân con gái ra đi thì tao chỉ có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất, vậy à!”[16,tr.113]

-> Những bàn bạc việc nhà của chi Chiến trong đêm hôm

đó đã khiến cho Việt 3 lần nhận ra chị mình giống hệt mẹ:

Nhân vật chú Năm?

? Ý nghĩa cuốn sổ gia đình chú

Năm giữ

GV bổ sung kiến thức về Má Việt

trong cuốn sổ gia đình

? Nhân vật chi Hai được tả trong

duy nhất 1 đoạn văn, đọc đoạn văn

và tìm điểm giống nhau của những

đứa con

? Ý nghĩa nhân vật trong tác phẩm

Hs tìm chi tiết về nhân vật

Hs tìm đọc chi tiết

+ Chà! Chị Chiến bữa nay nói in như má vậy! cũng ở trong buồng nằm nói với ra, cũng nằm với thằng út em, ở trên giường đó.

+ Chú Năm: là một nhân vật rất đậm chất Nam

bộ Chú có cuộc đời cơ cực và từng trải Chú thường chèo ghe, đi bè trên các dòng sông nên chú hiểu rộng, biết

nhiều Mỗi lần “nhậu vào ba hột” là chú cao hứng cất tiếng hò Tiếng hò của chú đã nối dài “con sông gia đình”

với biển cả mênh mông của đất nước…

Cuốn sổ gia đình luôn trong tay chú Năm là

một chi tiết nghệ thuật mang nhiều ý nghĩa, đó là một thứ gia phả thiêng liêng truyền lại cho con cháu muôn đời sau Biết bao cái tang đau đớn và những mối thù chồng chất được chú Năm ghi chép tỉ mỉ trong cuốn sổ

đó: thím Năm bị ca nông Mỏ Cày bắn chết, ông nội bị lính tổng Phòng bắn vào giữa bụng, má Việt đi đấu tranh về bị trúng đán trái phá ở đầu xóm, tía Việt đi du kích, đêm ngủ ngoài bờ sông bị lính Tây bót King Ngang bắt, chặt đầu…

+ Má Việt: từ thời con gái đã là một phụ nữ gan góc Chi tiết má Việt xin gian thuyền (đi nhờ thuyền

qua một khúc sông) nhưng ba Việt không cho, “Má liền phóng xuống sông lội…”(liền nhảy xuống sông bơi đi).

“Vậy mà nên vợ nên chồng Bởi vì chiều hôm đó má gánh cơm đi tặng bộ đội “tầm vông” thì lại gặp ba trong hàng ngũ đó….”

Khi đã là người mẹ, má Việt là một bà mẹ rất

thương con, chi tiết khi giặc bắn dọa, “hai bàn tay to bản của má phủ lên đầu đàn con, mắt sắc ánh lên nhìn lại bọn lính, đôi mắt của người đã từng vượt sông, vượt biển” đã

khắc họa rõ nét tính cách của má Việt

Má Việt không chỉ là một người mẹ, bà còn là một

chiến sĩ “Đôi vai lực lưỡng”, đôi bắp chân tròn vo lúc nào

cũng dính sình đất, má lội hết đồng này sang bưng khác, vừa đi làm mướn nuôi con, vừa họat động cách mạng Có một chi tiết đầy ấn tượng khắc họa rõ nét tính cách của

má; “một tay bồng con, một tay cắp rổ cứ đuổi riết theo thằng lính quận, vừa chửi vừa đòi đầu chồng bị nó chặt

và xách đi”

+ Chị Hai: Nhân vật này chỉ được tác giả nói

thoáng qua, nhưng những chi tiết về chị cũng rất ấn tượng, khắc sâu rõ nét vẻ đẹp tâm hồn của những người

Nam Bộ; “chị Hai là con nuôi của má Cha mẹ chị cũng

bị một thằng Tây bắn chết Hồi ba dắt về trao cho má, chị mới chín tuổi, ốm nhom….chị lớn tuổi hơn chị Chiến nên má đặt chị là thứ hai Sống với gia đình được mấy năm thì một người chú bà con xa của chị xuống xin chị về dưới biển Rồi chị lớn lên, lấy chồng, công tác luôn ở dưới đó Sau này, mỗi năm đôi ba lần, chị lại vượt cánh đồng mấy chục cây số,lội qua mấy chục đồn bốt của giặc

về thăm má, thăm em Trừ mắc công tác thì thôi, còn thì trời sập chị cũng về,cứ một mình một nón mà đi, có bữa

về dầm mưa trắng hết mặt mũi, chơi với em được một buổi chiều, ăn bữa cơm, ngủ với má một đêm, hừng động chị lại tất tưởi đi sớm”[12,tr.112]

b) Ý nghĩa của thế giới nhân vật trong tác phẩm

- Những hình tượng nhân vật trong tác phẩm đã

Nghệ thuật trần thuật của Nguyễn

Thi (lời kể trong truyện)?

Hướng dẫn HS trong quá trình phân

tích tác phẩm có thể liên hệ với tác

phẩm Chiếc lược ngà của Nguyễn

Quang Sáng và Những ngôi sao xa

xôi của Lê Minh Khuê đã học ở lớp

9 để thấy được đặc điểm của truyện

viết về thời kì kháng chiến chống

Mĩ

Củng cố: HS phát biểu cảm nghĩ về

tác phẩm qua phiếu học tập

KẾT THÚC BÀI

GV hướng dẫn HS tự tìm hiểu tác

phẩm Rừng xà nu

Dựa theo cách tìm hiểu bài Những

đứa con trong gia đình GV

hướng dẫn HS tìm hiểu tác phẩm

Rừng xà nu theo trình tự Cốt

truyện, Nhân vật, Lời kể….và ý

nghĩa của các yếu tố đó

Hs phát biểu về chi tiết

Hs tìm hiểu những nét giống

má của nhân vật Chiến

đem đến cho người đọc một hiêu biết đầy đủ về nhiều thế

hệ đồng bào Nam bộ đứng lên đánh Mĩ một cách can trường, một hiểu biết đầy đủ về tính cách người dân Nam bộ; sôi nổi, bộc trực, chất phác, hồn nhiên, giàu tình nghĩa Họ yêu nước sâu sắc, căm thù giặc ngùn ngụt, vô cùng gan góc, ý chí chiến đấu mãnh liệt…

- Nhà văn Nguyễn Thi, tuy quê ở miền Bắc, nhưng ông đã gắn bó máu thịt với miền Nam, am hiểu sâu sắc về Nam Bộ, từ cảnh vật, phong tục, lời ăn tiếng nói cho đến những nét đẹp trong tâm hồn, tính cách của con người Nam Bộ Cho nên, thế giới nhân vật của Nguyễn Thi trong “Những đứa con trong gia đình” rất đậm chất Nam

bộ, từ lời ăn tiếng nói đến tính cách bộc trực, rất dễ gần,

dễ mến Nguyễn Thi rất xưng đáng với danh hiệu : Nhà văn của những người nông dân Nam bộ trong công cuộc chống Mĩ cứu nước

2.3) Nghệ thuật trần thuật của Nguyễn Thi.

Ở tác phẩm “Những đứa con trong gia đình” Nguyễn Thi chọn phương thức trần thuật ở ngôi thứ ba, tức là tác giả đứng ra kể chuyện, những lời kể lại theo quan điểm, tâm lí, ngôn ngữ, giọng điệu của nhân vật chính (Việt) Lời kể theo cách ấy được gọi là lời trần thuật nửa trực tiếp Lợi thế của lối trần thuật này là vừa thuật được truyện, vừa khắc họa được nội tâm nhân vật, tính cách nhân vật

Thực ra, nhà văn Nguyễn Thi đã kế thừa được kinh nghiệm của lớp nhà văn đi trước một cách xuất sắc Nam Cao cũng đã dùng lối trần thuật này khi tả Chí Phèo trong tác phẩm “Chí Phèo” Tô Hoài cũng dùng lối trần thuật này khi miêu tả Mị trong tác phẩm “ Vợ chồng A Phủ” …

Nét đặc sắc nhất ở tác phẩm này là thiên truyên ngắn đầy ắp những chi tiết sống động về đất nước và con người Nam bộ trong cuộc sống chống Mĩ cứu nước Tác giả đã đưa vào nhiều chi tiết rất sống động, gây ấn tượng mạnh trong tâm trí người đọc

Những nét đặc sắc về tài năng trên của nhà văn Nguyễn Thi đã đưa người đọc đến với mảnh đất miền Nam, thành đồng của Tổ quốc suốt thời kì lịch sử hào hùng đánh Pháp và đánh Mĩ Thông qua hình tượng những nhân vật trong một gia đình nông dân Nam bộ, người đọc có thể thấy được nhiều thế hệ miền Nam đánh

Mĩ và còn thấy được cả truyền thống chống xâm lược của dân tộc Việt Nam bao thế kỉ

2/ Truyện ngắn Rừng xà nu

Phiếu học tập

1) Qua tác phẩm “Những đứa con trong gia đình” của nhà văn Nguyễn Thi em biết được gì về truyền thống đánh giặc giữ nước của nhiều thế hệ đồng bào Nam bộ?

2) Là người miền núi, em cảm nhận được những gì về tính cách của người Nam bộ qua tác phẩm?

3) Em cảm nhận được những gì về sáng tạo nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Thi qua “Những đứa con trong gia đình”?