Tuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc

Tuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc Tuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần GiuộcTuần 6 : Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc

Tiết 21-22-23 - Đọc văn

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

( Nguyễn Đình Chiểu )

A/Tác giả : Nguyễn Đình Chiểu

công danh giang dở.

* Bi kịch chung của thời đại :

-TD Pháp xâm lược.

-Triều đình nhà Nguyễn đầu hàng, cắt đất cho thực dân.-Nhân dân khởi nghĩa đánh Pháp.

=> Thời kỳ “khổ nhục nhưng vĩ đại” của dân tộc

1/ Tiểu sử- cuộc đời:

 -Là một nhà nho có lòng

yêu nước thương dân sâu sắc: bị mù nhưng vẫn cùng các nghiã quân bàn mưu tính kế đánh giặc;

tinh thần kiên định khẳng khái; không bị kẻ thù mua chuộc ; thuỷ chung – son sắt một lòng với dân với nước

Nguyễn Đình Chiểu

 *Các giai đoạn sáng tác:

 -Trước khi thực dân Pháp xâm lược.

 -Từ khi thực dân Pháp xâm lược  ông mất.

 *Quan điểm sáng tác:

 Dùng thơ văn để chở đạo làm người, để

“ đâm gian, chém tà ”, chiến đấu cho bảo

vệ đạo đức và chính nghĩa

2/ Thơ văn

 a/Về nội dung :

 a1.Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu thể hiện lý tưởng đạo

đức nhân nghĩa sâu sắc Tác giả đề cao:

 + Những con người sống nhân hậu, thuỷ chung.

 +Những người biết giữ gìn nhân cách ngay thẳng, cao

cả, dám đấu tranh và có đủ sức mạnh để chiến thắng thế lực bạo tàn.

 => Đạo lý làm người của Nguyễn Đình Chiểu xuất phát

từ đạo Nho nhưng lại mang đậm tính nhân dân và

truyền thống dân tộc

 a2.Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu thể hiện lòng

yêu nước thương dân :

 - Ghi lại chân thực một thời đau thương của

đất nước- của nhân dân khi thực dân Pháp xâm lược ( “Chạy giặc”).

bán nước (Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc).

 - Ca ngợi,khích lệ tinh thần yêu nước đánh

Pháp của nhân dân ( đặc biệt là người nông dân đánh giặc )( Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc; Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh; Thơ điếu Phan Tòng…)

 -Bày tỏ thái độ kiên trung, bất khuất của

những con người thất thế nhưng vẫn hiên ngang, tin tưởng và hy vọng vào tương lai

 ( Ngư Tiều y thuật vấn đáp)

 b/ Nghệ thuật :

 -Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu :

 +Mộc mạc,bình dị mà có sức chinh phục

lòng người.

 + Luôn có sự kết hợp hài hoà giữa bút pháp

lý tưởng hoá và bút pháp hiện thực.

 +Đậm đà sắc thái Nam Bộ.

 3 Ghi nhớ :

 -Cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu là một tấm

gương sáng,cao đẹp về nhân cách,nghị lực

và ý chí, lòng yêu nước-thương dân và thái

độ kiên trung bất khuất trước kẻ thù.

 - Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu là một bài ca

đạo đức, nhân nghĩa ; là tiếng nói yêu nước cất lên từ cuộc chiến đấu chống quân xâm lược, là thành tựu nghệ thuật xuất sắc mang đậm sắc thái Nam Bộ

B/Tác phẩm :

“Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ”

 I/Tìm hiểu chung:

 1/ Hoàn cảnh ra đời của bài văn tế:

 ( Tiểu dẫn –sgk)

 2/ Thể loại : Văn tế

 - Tế là loại văn thời cổ có nguồn gốc từ

Trung Quốc Thể loại này được dùng vào nhiều mục đích trong đó có tế người đã khuất.

 - Bố cục 1 bài văn tế : bao giờ cũng gồm 4

phần

  Bố cục của bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

 - Đọc chậm, âm điệu buồn, bi thương, đau

xót.Giữa các phần trong bài cần ngắt giọng lâu hơn để tạo dư âm.

 + Phần lung khởi :

 Đọc giọng trang trọng, nhấn vào các từ chỉ hình

ảnh rộng lớn và miêu tả âm thanh, ánh sáng  làm nổi bật sự suy ngẫm về lẽ sống chết ở đời.

 +Phần thích thực :

 Đọc giọng hồi tưởng, bồi hồi ở đoạn nói về

nguồn gốc của nghĩa binh Đoạn miêu tả

bức tranh công đồn cần đọc giọng nhanh, dồn dập.

 +Phần ai điếu-ai vãn :

 Đọc âm điệu lâm li, chậm, thống thiết, xót

xa, trang nghiêm và thành kính.

  câu thơ đã khái quát được bối cảnh và

tình thế căng thẳng của thời đại : Một cuộc đụng độ giữa giặc xâm lược tàn bạo và ý chí kiên cường, bất khuất của nhân dân ta.

sự hiện diện của các thế lực

vật chất xâm lược bạo tàn

Ý chí , nghị lực của lòng dân quyết tâm đánh giặc, cứu nước

 -Câu 2:

 + Mười năm vỡ ruộng / không ai biết đến

 Một trận đánh Tây / nhiều người biết

  ý nghĩa sống-chết; nhục-vinh được thể

hiện rõ qua các vế câu biền ngẫu Từ đó

khẳng định quan niệm sống cao cả của

nghĩa quân : Chết vinh còn hơn sống nhục

 *Tóm lại, hai câu văn đã tạo nên một cái

“nền” hoành tráng để tác giả đi sâu khắc

hoạ vẻ đẹp của bức chân dung người nghĩa binh Cần Giuộc.

 b.Ph ần thích thực : Cuộc đời - cảnh chiến đấu hy

sinh của nghĩa quân ( câu 3  câu 15 ):

 b1.Nguồn gốc của nghĩa quân: (c âu 3- câu 5)

 - Là những người suốt một đời “làm ăn” lam lũ, “cui

cút” với bao lo toan nghèo khó.

 -Họ chỉ quen công việc nhà nông Thế giới mà họ

biết chỉ là không gian làng xã.

 - Họ chưa hề biết đến việc binh đao, trận mạc.

 * Bằng nghệ thuật liệt kê ( kể ra một loạt những việc người

nông dân quen làm và những việc họ chưa hề biết đến), đoạn văn đã giới thiệu một cách cụ thể về nguồn gốc của nghĩa sĩ : Họ xuất thân từ nông dân cần cù,nghèo

khổ,xa lạ với chiến tranh, trận mạc

 * Cảm nhận của em về thái độ, tình

cảm của tác giả khi nhớ về nguồn gốc của người nghĩa sĩ ?

sâu cái kiến” của người nông dân

nghĩa sĩ.

thương của nhà thơ giành cho người nông dân đánh giặc đều được dồn nén

và đọng lại ở hai chữ “ cui cút ” trong đoạn thơ

 b2.Người nghĩa sĩ đánh Tây (câu 6-câu 9)

 -Về tình cảm:

 *Thực dân Pháp chiếm Nam Bộ, người nông

dân đã thể hiện tâm trạng và thái độ của mình như thế nào?

đánh giặc, cứu dân của triều đình

thành lòng căm thù, oán giận kẻ thù cao độ

(Muốn tới ăn gan, muốn ra cắn cổ).

 * Trước sự bất lực của triều đình phong

kiến,với lòng căm thù giặc sâu sắc của mình, người nông dân đã có nhận thức như thế nào

về vai trò, trách nhiệm của mình với đất

nước (há để ai chém rắn đuổi hươu).

bằng một tinh thần tự nguyện (ra sức đoạn kình; dốc ra tay bộ hổ)

 * Vậy ,theo em, tác giả đã sử dụng

những từ ngữ, hình ảnh và biện pháp

nghệ thuật nào để thể hiện tình cảm

yêu nước và nhận thức – trách nhiệm

của người nông dân ?

 *Tính chất nông dân được biểu hiện

qua cách diễn đạt tình cảm , thái độ của người nông dân nghĩa sĩ như thế nào?

 @/ Những đặc sắc về nghệ thuật biểu đạt của

đoạn văn :

trông mưa; …như nhà nông ghét cỏ…) gần

gũi, dễ hiểu,gắn với công việc ruộng đồng của người nông dân.

 (ăn gan, cắn cổ)  thể hiện lòng căm thù giặc

cao độ của người nông dân

thức độc lập dân tộc và tinh thần trách nhiệm

của người nông dân với Tổ quốc

 @/Tóm lại, đoạn văn thể hiện sự chuyển

những người nông dân hiền lành thành người nghĩa sĩ đánh Tây hết sức chân

 b3.Người nghĩa sĩ công đồn ( câu 10->15)

 +…manh áo vải…

 +…ngọn tầm vông

 +… rơm con cúi

 +…lưỡi dao phay …

 -Tinh thần chiến đấu của nghĩa sĩ:

 … đạp rào lướt tới…

 …xô cửa xông vào …

 …đâm ngang…chém ngựơc

mẽ, quyết liệt và hy sinh quên mình của

nghĩa sĩ trong trận công đồn

đài nghệ thuật về vẻ đẹp hiên ngang, bất

khuất, kiên cường của người nông dân Nam

Bộ trong buổi đầu kháng Pháp

 - Hàng loạt động

từ mạnh…

 - nhịp điệu dồn

dập, nhanh mạnh, dứt khoát.

 - Sự tương phản giữa vũ khí, trang bị và

tinh thần chiến đấu của người nông dân khi ra trận với súng to, đạn nhỏ của kẻ thù càng làm

quân áo vải

bản chất cao quý tiềm ẩn sau manh áo vải,

sau cuộc đời lam lũ, vất vả của người nông

dân chính là lòng yêu nước và ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc của họ

 -Có thể nói :

trong văn học Việt Nam, người nông dân

chống ngoại xâm mới có thể chiếm lĩnh trọn vẹn một tác phẩm văn chương đẹp nhường

ấy với vóc dáng đích thực của mình và được ngợi ca như những người anh hùng của thời đại Trước Nguyễn Đình Chiểu, chưa ai làm được điều đó và sau Nguyễn Đình Chiểu một

bước phát triển đột xuất trong thơ văn

Nguyễn Đình chiểu nói riêng và trong văn

học Việt Nam nói chung”

 3.Phần ai vãn – ai điếu : Tấm lòng của tác giả với sự hy

sinh của nghĩa sĩ

 *Bao trùm lên toàn bộ phần sau của bài văn tế là một

của tác giả xuất phát từ nhiều nguồn cảm xúc, theo

em, đó là những cảm xúc gì ?

 @/Tấm lòng tiếc thương :

 - Bày tỏ sự tiếc thương của nhân dân trước sự hy sinh

của nghĩa quân ( cỏ cây …sầu giăng; già trẻ …luỵ nhỏ)

 - Cảm thông và chia sẻ với nỗi đau đớn, xót xa của

người thân nghĩa sĩ :

 + Nỗi đau như xé lòng của người mẹ già “…khóc trẻ”.

 +Nỗi bơ vơ, mất nơi nương tựa của những người vợ

trẻ “chạy tìm chồng ”.

 b.Sự cảm phục :

 + Nhà thơ Cảm phục và ngợi ca sự hy sinh

cao cả của nghĩa sĩ

làm chi…”).

 + Ca ngợi tinh thần chiến đấu đến cùng và

tư tưởng trung quân của nghĩa sĩ ( sống

đánh giặc, thác cũng đánh giặc…; sống thờ vua, thác cũng thờ vua )

 + Khẳng định sự bất tử của nghĩa sĩ trong

lòng dân tộc ( danh thơm đồn Đình miếu

để thờ…muôn đời…)