Văn bản biểu cảm: - Khỏi niệm: Bày tỏ trực tiếp hoặc giỏn tiếp tỡnh cảm, cảm xỳc của con người đối với con người, thiện nhiờn, xó hội, sự vật.. - Vớ dụ: + Bản thuyết minh sản phẩm hàng h
Trang 1ĐỀ CƯƠNG VĂN HỌC
I Cỏc loại văn bản:
1 Văn bản tự sự:
- Khỏi niệm: Trỡnh bày cỏc sự việc (sự kiện) cú quan hệ nhõn quả dẫn đến kết cục, biểu bộ ý nghĩa
- Mục đớch: Biểu hiện con người, quy luật đời sống, bày tỏ tỡnh cảm, thỏi độ
- Yếu tố, nội dung: Nhõn vật, tỡnh huống, hành động, lời kể, kết cục
- Ngụn từ: Động từ hành động, từ giới thiệu, từ chỉ thời gian,…
- Vớ dụ:
+ Bản tin bỏo chớ
+ Bản tường thuật, tường trỡnh
+ Tỏc phẩm lịch sử
+ Tỏc phẩm văn học nghệ thuật như: truyện, tiểu thuyết, kớ sự,…
2 Văn bản miờu tả:
- Khỏi niệm: Tỏi hiện cỏc tớnh chất, thuộc tớnh sự vật, hiện tượng làm cho chỳng hiển hiện
- Mục đớch: Giỳp con người cảm nhận và hiểu được chỳng
- Yếu tố, nội dung: Nơi chốn, nhõn vật (chõn dung)
- Ngụn từ: Từ tỏi hiện, biểu hiện, cụ thể
- Vớ dụ:
+ Văn tả cảnh, tả người, tả sự vật
+ Đoạn văn miờu tả trong tỏc phẩm tự sự
3 Văn bản biểu cảm:
- Khỏi niệm: Bày tỏ trực tiếp hoặc giỏn tiếp tỡnh cảm, cảm xỳc của con người đối với con người, thiện nhiờn, xó hội, sự vật
- Mục đớch: Bày tỏ tỡnh cảm, khơi gợi sự đồng cảm
- Yếu tố, nội dung: Yếu tố biểu cảm, lời văn
- Ngụn từ: Từ ngữ, hình ảnh có giá trị biểu cảm,biện pháp tu từ
- Vớ dụ:
+ Điện mừng, lời thăm hỏi, chia buồn, văn tế
+ Thư từ biểu hiện tình cảm giữa người với người
+ Tác phẩm văn học: thơ trữ tình, tùy bút, bút kí
4 Văn bản thuyết minh:
- Khỏi niệm: Trình bày thuộc tính cấu tạo, nguyên nhân, kết quả, tính có ích có hại của sự vật hiện tượng
- Mục đớch: giúp người đọc có tri thức khách quan và có thái độ
đúng đắn với chúng
- Yếu tố, nội dung: Tri thức khách quan , xác thực, hữu ích, thuộc tính,cấu tạo, nguyên lí, quy luật, cách thức
Trang 2- Ngụn từ: Từ định nghĩa , phân tích , phân loại ,liệt kê một cỏch chớnh xỏc, trung thực
- Vớ dụ:
+ Bản thuyết minh sản phẩm hàng hóa
+ Lời giới thiệu di tích, thắng cảnh, nhân vật
+ Văn bản trình bày tri thức và phương pháp trong khoa học
5 Văn bản nghị luận:
- Khỏi niệm: Trình bày tư tưởng quan điểm đối với tự nhiên xã hội, con người và tác phẩm văn học bằng các luận điểm luận cứ và cách lập luận
- Mục đớch: Thuyết phục mọi người tin theo cái đúng cái tốt , từ bỏ cái sai cái xấu
- Yếu tố, nội dung: Luận điểm ,luận cứ , lập luận
- Ngụn từ: Khái niệm, thuật ngữ, từ chỉ quan hệ lôgic
- Vớ dụ:
+ Cáo, hịch, chiếu, biểu
+ Xã luận bình luận, lời kêu gọi
+ Lời phát biểu trong hội thảo
+ Tranh luận về một vấn đề chính trị, xã hội
6 Văn bản điều hành (hành chớnh- cụng vụ):
- Khỏi niệm: Trình bày theo mẫu chung và chịu trách nhiệm pháp lý
về các ý kiến nguyện vọng của cá nhân tập thể
- Mục đớch: đối với cơ quan quản lí hoặc bày tỏ yêu cầu quyết định thỏa thuận giữa các bên có trách nhiệm, đảm bảo quan hệ theo quy
định và pháp luật
- Yếu tố, nội dung: í kiến, nguyện vọng, yờu cầu, lợi ớch, nghĩa vụ,
…
- Ngụn từ: Từ ngữ chỉ thời gian , địa điểm ,nội dung … ngắn gọn, chính xác
- Vớ dụ:
+Đơn từ
+ Báo cáo
+ Đề nghị
+ Biên bản
+ Tường trình
+ Thông báo
+ Hợp đồng
…
II Cỏc phương thức biểu đạt:
1.Tự sự
- Là dựng ngụn ngữ để kể một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cựng tạo thành một kết thỳc Ngoài ra, người ta khụng chỉ chỳ trọng đến kể việc mà cũn quan tõm đến việc khắc hoạ tớnh cỏch nhõn vật và nờu lờn những nhận thức sõu sắc, mới mẻ
về bản chất của con người và cuộc sống
Trang 3- Trình bày các sự việc (sự kiện) có quan hệ nhân quả dẫn đến kết quả
- Mục đích: biểu hiện con người, quy luật đời sống, bày tỏ thái độ
- Bản tin báo chí
- Bản tường thuật, tường trình
- Tác phẩm văn học nghệ thuật (truyện, tiểu thuyết)
Một hôm, mẹ Cám đưa cho Tấm và Cám mỗi đứa một cái giỏ, sai đi bắt tôm, bắt tép và hứa, đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ thưởng cho một cái yếm đỏ Tấm vốn chăm chỉ, lại sợ dì mắng nên mải miết suốt buổi bắt đầy một giỏ cả tôm lẫn tép Còn Cám quen được nuông chiều, chỉ ham chơi nên mãi đến chiều chẳng bắt được gì.”
(Tấm Cám)
2 Miêu tả
- Là dùng ngôn ngữ làm cho người nghe, người đọc có thể hình dung được cụ thể sự vật, sự việc như đang hiện ra trước mắt hoặc nhận biết được thế giới nội tâm của con người
- Tái hiện các tính chất, thuộc tính sự vật, hiện tượng, giúp con người cảm nhận và hiểu được chúng
- Văn tả cảnh, tả người, vật
- Đoạn văn miêu tả trong tác phẩm tự sự
Trăng đang lên Mặt sông lấp loáng ánh vàng Núi Trùm Cát đứng sừng sững bên bờ sông thành một khối tím sẫm uy nghi, trầm mặc Dưới ánh trăng, dòng sông sáng rực lên, những con sóng nhỏ lăn tăn gợn đều mơn man vỗ nhẹ vào hai bên bờ cát”
(Trong cơn gió lốc, Khuất Quang Thụy)
3.Biểu cảm
- Là một nhu cầu của con người trong cuộc sống bởi trong thực tế sống luôn có những điều khiến ta rung động (cảm) và muốn bộc lộ (biểu) ra với một hay nhiều người khác PT biểu cảm là dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của mình về thế giới xung quanh
- Bày tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp tình cảm, cảm xúc của con người trước những vấn đề tự nhiên, xã hội, sự vật
- Điện mừng, thăm hỏi, chia buồn
- Tác phẩm văn học: thơ trữ tình, tuỳ bút
Nhớ ai bổi hổi bồi hồi Như đứng đống lửa như ngồi đống than
Trang 4(Ca dao)
4 Thuyết minh:
- Là cung cấp, giới thiệu, giảng giải,,…những tri thức về một sự vật, hiện tượng nào đó cho những người cần biết nhưng còn chưa biết
- Trình bày thuộc tính, cấu tạo, nguyên nhân, kết quả có ích hoặc có hại của sự vật hiện tượng, để người đọc có tri thức và có thái độ đúng đắn với chúng
- Thuyết minh sản phẩm
- Giới thiệu di tích, thắng cảnh, nhân vật
- Trình bày tri thức và phương pháp trong khoa học
Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở sự phát triển của cỏ dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi Bao bì ni lông bị vứt xuống cống làm tắc các đường dẫn nước thải, làm tăng khả năng ngập lụt của các đô thị về mùa mưa Sự tắc nghẽn của hệ thống cống rãnh làm cho muỗi phát sinh, lây truyền dịch bệnh Bao bì ni lông trôi ra biển làm chết các sinh vật khi chúng nuốt phải…”
(Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000)
5 Nghị luận:
- Là phương thức chủ yếu được dùng để bàn bạc phải trái, đúng sai nhằm bộc lộ rõ chủ kiến, thái độ của người nói, người viết rồi dẫn dắt, thuyết phục người khác đồng tình với ý kiến của mình
- Trình bày tư tưởng, chủ trương quan điểm của con người đối với tự nhiên, xã hội, qua các luận điểm, luận cứ và lập luận thuyết phục - Cáo, hịch, chiếu, biểu
- Xã luận, bình luận, lời kêu gọi
- Sách lí luận
- Tranh luận về một vấn đề trính trị, xã hội, văn hoá
“Muốn xây dựng một đất nước giàu mạnh thì phải có nhiều người tài giỏi Muốn có nhiều người tài giỏi thì học sinh phải ra sức học tập
Trang 5văn hóa và rèn luyện thân thể, bởi vì chỉ có học tập và rèn luyện thì các em mới có thể trở thành những người tài giỏi trong tương lai”
(Tài liệu hướng dẫn đội viên)
6 Văn bản điều hành:
- Là phương thức dùng để giao tiếp giữa Nhà nước với nhân dân, giữa nhân dân với cơ quan Nhà nước, giữa cơ quan với cơ quan, giữa nước này và nước khác trên cơ sở pháp lí [thông tư, nghị định, đơn từ, báo cáo, hóa đơn, hợp đồng…
- Trình bày theo mẫu chung và chịu trách nhiệm về pháp lí các ý kiến, nguyện vọng của cá nhân, tập thể đối với cơ quan quản lí
- Đơn từ
- Báo cáo
- Đề nghị
"Điều 5.- Xử lý vi phạm đối với người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính
Người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính mà sách nhiễu nhân dân, dung túng, bao che cho cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính, không xử phạt hoặc xử phạt không kịp thời, không đúng mức,
xử phạt quá thẩm quyền quy định thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm
mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại vật chất thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật."
III Một số đề đọc hiểu thường gặp:
1 Đề đọc hiểu số 1:
"Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…
Chiều nay con chạy về thăm Bác Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!
Con lại lần theo lối sỏi quen Đến bên thang gác, đứng nhìn lên Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa?
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!"
(Trích "Bác ơi!" – Tố Hữu)
Trang 6Đọc đoạn thơ trên và thực hiện các yêu cầu sau :
a Nêu phương thức biểu đạt của đoạn thơ?
Đáp án: Phương thức biểu đạt của đoạn thơ là biểu cảm, tự sự, miêu tả
b Nội dung chính của đoạn thơ là gì?
Đáp án: Nội dung chính của đoạn thơ: Nhà thơ thể hiện tâm trạng xót
xa, đau đớn, thẫn thờ, bàng hoàng, tê dại trong lòng khi nghe tin Bác Hồ
từ trần
c Xác định biện các pháp tu từ và tác dụng của chúng trong những câu thơ sau:
- "Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…"
- "Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!"
Đáp án:
- Câu thơ "Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…" đã tạo ra sự so sánh cặp đôi không tương phản mà tạo ra sự trùng điệp: "Đời tuôn nước mắt" -
"trời tuôn mưa" Người dân khóc Bác không cầm được nước mắt, còn thiên nhiên trời đất cũng thương khóc Bác theo cách của mình Trời đất ở đây được nhân cách hóa, để từ đó nỗi đau trở nên lớn lao, đau xót vô hạn
- Câu thơ "Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!" đã sử dụng biện pháp đảo ngữ (không nói "vườn rau ướt lạnh", "gốc dừa ướt lạnh") Cách đảo ngữ
đã tạo ra hiệu quả nhấn mạnh như là một sự rùng mình trước tổn thất lớn lao ấy, tạo ra nỗi đau thấm thía (cả thiên nhiên cỏ cây cũng lạnh lẽo thật ngậm ngùi, đơn côi)
d Xác định nhịp thơ và nêu hiệu quả nghệ thuật cách sử dụng nhịp thơ ở hai câu thơ cuối ở đoạn thơ thứ 2?
Đáp án:
- Hai câu thơ cuối như ngắt rời ra từng nhịp ngắn 2/2/3: "Chuông ôi / chuông nhỏ / còn reo nữa? - Phòng lặng / rèm buông / tắt ánh đèn!"
- Hiệu quả nghệ thuật: nhịp thơ chậm, buồn, sâu lắng diễn tả tâm trạng đau đớn đến bất ngờ của nhà thơ Cả không gian cũng đang ngưng lại mọi hoạt động để nghiêng mình vĩnh biệt vị Cha già kính yêu của dân tộc
e Biện pháp tu từ chính được tác giả sử dụng trong cả đoạn thơ trên là gì? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó?
Đáp án : Biện pháp tu từ chính được sử dụng trong cả đoạn thơ là phép đối lập (tương phản) trái chiều giữa sự hối thúc, khẩn thiết của cử chỉ
"chạy về" và cái im lặng vô ngôn của tạo vật có tác dụng diễn tả nỗi đau đớn đến bàng hoàng, sững sờ của tác giả khi Bác đột ngột ra đi về cõi vĩnh hằng!
2 Đề số 2:
Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
Trang 7…Còn xa lắm mới đến cái thác dưới Nhưng đã thấy tiếng nước réo gần mãi lại, réo to mãi lên Tiếng nước thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như làvan xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo Thế rồi
nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng Tới cái thác rồi Ngoặt khúc sông lượn, thấy sóng bọt đã trắng xoá cả chân trời đá Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quãng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũng ngỗ ngược, hòn nào cũng nhăn nhúm méo mó hơn cả cái mặt nước chỗ này.
(Trích Tuỳ bút Người lái đò Sông Đà -Nguyễn Tuân)
Đoạn văn trên được viết theo phương thức biểu đạt nào là chính?
(Trả lời:Phương thức biểu đạt chính của đoạn văn trên là miêu tả).
3 Đề số 3
“ Hắn về lần này trông khác hằn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai
Trông đặc như thằng săng đá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai con mắt gườm gườm trong gớm chết! Hắn mặt cái quần nái đen với áo tây vàng Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế Trông gớm chết!
( Chí Phèo- NamCao )
Hãy chỉ ra các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn trên ? (Trả lời: Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn
trên là: tự sự, miêu tả, biểu cảm).
4. Đề số 4:
“Trường học của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân,
nhằm mục đích đào tạonhững công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai của nước nhà Về mọimặt, trường học của chúng ta phải hơn hẳn trường học của thực dân phong kiến.
Muốn được như thế thì thầy giáo, học trò và cán bộ phải cố gắng hơn nữa để tiến bộhơn nữa”
(Hồ Chí Minh – Về vấn đề giáo dục)
Đoạn văn trên được viết theo phương thức biểu đạt nào?
( Trả lời: Đoạn văntrên được viết theo phương thức nghị luận)
5. Đề số 5:
: “Nước là yếu tố thứ hai quyết định sự sống chỉ sau không khí, vì vậy con người không thể sống thiếu nước Nước chiếm khoảng 58 - 67% trọng lượng cơ thể người lớn và đối với trẻ em lên tới 70 -75%, đồng thời nước quyết định tới toàn bộ quá trình sinh hóa diễn ra trong cơ thể con người.
Trang 8Khi cơ thể mất nước, tình trạng rối loạn chuyển hóa sẽ xảy ra, Protein và Enzyme sẽ không đến được các cơ quan để nuôi cơ thể, thể tích máu giảm, chất điện giải mất đi và cơ thể không thể hoạt động chính xác Tình trạng thiếu nước do không uống đủ hàng ngày cũng sẽ ảnh hưởng tới hoạt động của não bởi có tới 80% thành phần mô não được cấu tạo từ nước, điều này gây trí nhớ kém, thiếu tập trung, tinh thần và tâm lý giảm sút…”
(Nanomic.com.vn)
Đoạn trích được viết theo phương thức biểu đạt nào?
(Trả lời: Đoạn trích được viết theo phương thức thuyết minh)
6 Đề số 6:
Đò lên Thach Hãn ơi chèo nhẹ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm.
(Lê Bá Dương, Lời người bên sông)
Phương thức biểu đạt chủ yếu trongđoạn thơ là phương thức nào? (Phương thức biểu đạt chủ yếu trong đoạn thơ là biểu cảm)