Coâng ngheä thoâng tin ñaõ vaø ñang taùc ñoäng maïnh meõ vaø laøm thay ñoåi nhieàu maët cuûa cuoäc soáng, trong ñoù coù daïy hoïc. Ñoåi môùi phöông phaùp, phöông tieän daïy hoïc thoâng qua vieäc öùng duïng coâng ngheä thoâng tin ñaõ trôû thaønh moät khaâu trong söï ñoåi môùi ñoàng boä quaù trình daïy hoïc. Laø nhöõng giaùo vieân Ngöõ vaên töông lai, chuùng toâi thöïc hieän ñeà taøi ÖÙng duïng coâng ngheä thoâng tin trong daïy hoïc Ngöõ vaên nhaèm ñeà xuaát caùc phöông höôùng öùng duïng coâng ngheä thoâng tin trong daïy hoïc Ngöõ vaên, ñaùp öùng yeâu caàu ñoåi môùi phöông phaùp daïy hoïc. Ñoàng thôøi, cuõng qua ñaây maø taäp döôït, reøn luyeän coâng taùc nghieân cöùu khoa hoïc – moät hoaït ñoäng cô baûn cuûa ngöôøi sinh vieân.
Trang 1ÖÙNG DÚNG COĐNG NGHEÔ THOĐNG TIN TRONG DÁY HÓC NGÖÕ VAÍN
Phám Vaín Hóc – Ñoê Vaín Duyeđn
1.MÔÛ ÑAĂU
1.1.Múc ñích nghieđn cöùu
Cođng ngheô thođng tin ñaõ vaø ñang taùc ñoông mánh meõ vaø laøm thay ñoơi nhieău maịt cụa cuoôc soâng, trong ñoù coù dáy hóc Ñoơi môùi phöông phaùp, phöông tieôn dáy hóc thođng qua vieôc öùng dúng cođng ngheô thođng tin ñaõ trôû thaønh moôt khađu trong söï ñoơi môùi ñoăng boô quaù trình dáy hóc Laø nhöõng giaùo vieđn Ngöõ vaín töông lai, chuùng tođi thöïc hieôn ñeă
taøi “ÖÙng dúng cođng ngheô thođng tin trong dáy hóc Ngöõ vaín” nhaỉm ñeă xuaât caùc phöông
höôùng öùng dúng cođng ngheô thođng tin trong dáy hóc Ngöõ vaín, ñaùp öùng yeđu caău ñoơi môùi phöông phaùp dáy hóc Ñoăng thôøi, cuõng qua ñađy maø taôp döôït, reøn luyeôn cođng taùc nghieđn cöùu khoa hóc – moôt hoát ñoông cô bạn cụa ngöôøi sinh vieđn
1.2 Lòch söû vaân ñeă
ÖÙng dúng cođng ngheô thođng tin vaøo dáy hóc Ngöõ vaín laø moôt ñeă taøi coøn töông ñoâi môùi mẹ Tuy ñaõ coù moôt soâ cođng trình ñeă caôp ñeân nhöng nhìn chung caùc cođng trình naøy laây vieôc thieât keâ töøng giaùo aùn cú theơ laøm chính, chöù chöa chuù tróng veă maịt lyù luaôn hoaịc ñöa ra nhöõng chư daên chung mang tính phöông phaùp Ví dú nhö cođng trình:“
Giaùo aùn ñieôn töû daønh cho caùc mođn khoa hóc xaõ hoôi: Tieơu hóc – Trung hóc cô sôû –
Trung hóc phoơ thođng”, Nxb Ñaø Naüng 2004 Trong cođng trình naøy, taùc giạ Hoaøng Ñöùc
Huy ñaõ nghieđn cöùu öùng dúng giaùo aùn ñieôn töû vaøo vieôc dáy hóc caùc mođn khoa hóc xaõ hoôi noùi chung chöù khođng taôp trung vaøo dáy hóc Ngöõ vaín Moôt cođng trình khaùc cụa Taùc
giạ Voõ Anh Duõng tröôøng THPT Leđ Hoăng Phong, Tp Hoă Chí Minh:“ Xađy döïng giaùo aùn
khoâi 10 chöông trình phađn ban cho caùc mođn hóc: Toaùn , Sinh, Ngöõ vaín” Ñeă taøi naøy
chuù tróng vaøo chöông trình phađn ban lôùp 10 vaø cuõng khođng ñi sađu vaøo mođn Ngöõ vaín
vôùi nhöõng ñaịc tröng raât rieđng cụa mođn hóc naøy Vì vaôy thöïc hieôn ñeă taøi “ÖÙng dúng
cođng ngheô thođng tin trong dáy hóc Ngöõ vaín , chuùng tođi muoân giại quyeât vaân ñeă moôt
caùch tröïc dieôn, coù chuù yù ñeẫn nhöõng ñaịc tröng cụa mođn Ngöõ vaín vaø coâ gaĩng ñöa ra phöông höôùng chung cụa vieôc öùng dúng
1.3 Ñoâi töôïng, phám vi nghieđn cöùu
Nhö ñeă taøi ñaõ daíng kyù, chuùng tođi xaùc ñònh ñoâi töôïng nghieđn cöùu cụa mình laø vieôc öùng dúng cođng ngheô thođng tin trong dáy hóc Ngöõ vaín baôc Trung hóc phoơ thođng Töø vieôc naĩm vöõng ñaịc ñieơm cụa moôt soâ phaăn meăm cođng ngheô thođng tin vaø ñaịc ñieơm chöông trình Ngöõ vaín maø chuùng tođi ñeă xuaât caùc höôùng öùng dúng
Trang 2Như vậy, phạm vi nghiên cứu ứng dụng của chúng tôi là các bài học Ngữ văn trong chương trình Trung học phổ thông
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này ,chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân tích- tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thực nghiệm, ứng dụng,
…
2.NỘI DUNG CHÍNH
2.1 Dạy học Ngữ văn theo xu hướng đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học hiện nay
2.1.1 Thực trạng dạy học Ngữ văn hiện nay
Hiện nay, dạy học Ngữ văn đem lại hiệu quả chưa cao Phần lớn học sinh thờ ơ với môn học này, thậm chí có không ít học sinh coi môn Ngữ văn là một cực hình Điều này có một phần nguyên nhân từ phương pháp dạy học của giáo viên Một bộ phận không nhỏ giáo viên Ngữ văn chưa có sự sáng tạo cần thiết, ít tìm tòi về mặt phương pháp - phương tiện dạy học mà chỉ nặng về kinh nghiệm Từ đó, dẫn đến phương pháp dạy học hết sức khuôn sáo, nhàm chán, thủ tiêu hứng thú học tập của học sinh Đã đến lúc, chúng ta cần đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học Trong
sự đổi mới ấy, công nghệ thông tin là một phương tiện rất hữu hiệu
- Phương tiện dạy học hiện đại đã được ứng dụng vào trong dạy học Ngữ văn, tuy nhiên còn rất ít ỏi
Nguyên nhân của việc chưa hoặc ít ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Ngữ văn là do môn Ngữ văn là môn học mang tính thẩm mỹ, tính cảm xúc, tính đa nghĩa Hình tượng văn chương là hình tượng phi vật thể đòi hỏi người học phải liên tưởng, tưởng tượng và huy động cảm xúc chủ quan của mình nên khó sử dụng giáo cụ trực quan Hơn nữa, trình độ cơ sở vật chất kỹ thuật dạy học ở các trường phổ thông còn khá nghèo nàn lạc hậu
Nguyên nhân chủ quan là trình độ tin học và Anh văn của đại đa số giáo viên Ngữ văn hiện nay là rất yếu Cho nên, họ rất lúng túng trước các vấn đề công nghệ thông tin Người giáo viên Ngữ văn ngại thay đổi, dè dặt với công nghệ mới, sợ mất nhiều thời gian học tập, chuẩn bị
Để khắc phục tình trạng trên cần tăng cường đầu tư mua sắm, bảo dưỡng thiết bị dạy học, thay đổi quan điểm của giáo viên về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Ngữ văn, tăng cường đào tạo tin học và Anh văn cho sinh viên sư phạm Ngữ văn
2.1.2 Đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học là một khâu quan trọng trong sự đổi mới đồng bộ quá trình dạy học Ngữ văn
Môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông đang được đổi mới từ nội dung chương trình, sách giáo khoa cho đến phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra- đánh giá Lâu nay chúng ta đã đề cập nhiều đến chương trình, sách giáo khoa mà ít đề cập đến việc đổi mới phương pháp , phương tiện dạy học Sự đổi mới đồng bộ trong quá trình
Trang 3đã kéo theo sự đổi mới trong phương phương pháp, phương tiện dạy học Ngữ văn Để mục tiêu chương trình trở thành hiện thực không thể không bàn đến con đường để thực hiện mục tiêu đó Vì vậy, có thể nói đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học là một khâu quan trọng, không thể thiếu trên lộ trình đổi mới quá trình dạy học Ngữ văn ở Trung học phổ thông mà công nghệ thông tin là công cụ hữu hiệu, hỗ trợ đắc lực cho giáo viên, giúp phát triển khả năng chủ động chiếm lĩnh kiến thức của người học, biến học sinh thành trung tâm của quá trình dạy học
2.1.3 Dưới góc độ thông tin, dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng cũng là một quá trình truyền thông
Hoạt động dạy học là quá trình đưa thông tin từ bên ngoài vào người học và người học tiến hành xử lý thông tin Dạy học là quá trình điều khiển sự phát triển của học sinh, theo mục đích xác định, thông qua quá trình xử lý thông tin của chính học sinh
Như vậy, để thực hiện quá trình dạy học phải cần đến các phương tiện truyền tin, hay là phương tiện dạy học Phương tiện dạy học ngày càng đóng vai trò quan trọng, phương tiện dạy học càng tốt bao nhiêu thì kết quả của quá trình dạy học càng thuận lợi bấy nhiêu Công nghệ thông tin sẽ là phương tiện hữu hiệu cho quá trình dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng
2.2 Những khả năng và hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Ngữ văn
2.2.1 Những khả năng
Theo các giáo trình tin học, Powerpoint là phần mềm giúp tạo lập, trình diễn một cách nhanh chóng với hiệu quả rất cao Đây là một phần mềm thiết thực, linh động, thiết kế, sửa chữa đơn giản, đẹp mắt, có khả năng nâng cao hiệu quả trực quan bằng hiệu ứng hình ảnh, âm thanh, hoạt hình…
Ưùng dụng Powerpoint nói riêng và công nghệ thông tin nói chung vào dạy học Ngữ văn là một việc làm đầy hứa hẹn
2.2.2 Những hiệu quả
- Tiết kiệm thời gian thuyết giảng, mở rộng kiến thức
- Tạo động lực sáng tạo, hưng phấn, xua tan tâm lý căng thẳng cho cả giáo viên và học sinh
- Giáo viên chủ động, tự tin, truyền đạt nội dung bài học đầy đủ, chính xác không lan man, dài dòng
- Mở rộng tầm nhìn với bên ngoài, xoá đi tính tách biệt của bài giảng, đáp ứng được yêu cầu tích hợp được nhiều kênh thông tin với nhau
2.3 Quy trình thiết kế giáo án điện tử môn Ngữ văn
Giáo án điện tử là sự kết hợp của một giáo án thường với phần mềm vi tính được người giáo viên lựa chọn cho phương thức truyền tải nội dung bài giảng của mình Đây là một sự kết hợp vừa có tính khoa học vừa đòi hỏi kĩ thuật cao của người giáo viên, nhằm tạo ra sự tương tác, phối hợp giữa nội dung và hình thức bài giảng
2.3.1 Chuẩn bị nội dung dạy học
Trang 4Đây là khâu đầu tiên và vô cùng quan trọng trong quy trình thiết kế một giáo án điện tử Một giáo án điện tử dù có hiện đại linh hoạt đến đâu mà nội dung không chính xác, phong phú thì bài giảng khó mà thành công
Ở khâu này, người giáo viên cần phải tiến hành theo các bước :
- Xác định mục đích, yêu cầu của bài học: nhằm tránh tình trạng đi chệch mục tiêu bài học
- Lựa chọn nội dung và xây dựng kịch bản dạy học Đây chính là nội dung dạy học trong giáo án viết tay Người giáo viên cần sắp xếp nội dung này thành các trang giáo án điện tử (Slide ) một cách khoa học, hợp lý và đảm bảo tính sư phạm
2.3.2 Thiết kế giáo án điện tử môn Ngữ văn
Thiết kế giáo án điện tử nói gọn lại là khâu đưa nội dung giáo án thường lên máy vi tính Mục đích của chúng tôi là khảo sát ứng dụng Powerpoint trong việc thiết kế giáo án điện tử môn Ngữ văn nên những nội dung trình bày dưới đây cho các bước thiết kế giáo án điện tử môn Ngữ văn được khu biệt lại ở phần mềm này
2.3.2.1 Khai thác dữ liệu
Sau khi hoàn tất bước chuẩn bị nội dung dạy học đến bước tiếp theo không kém phần quan trọng là việc đưa toàn bộ nội dung giáo án thường lên phần mềm thiết kế Sự khác biệt giữa giáo án điện tử với giáo án thường là ở chỗ: giáo án điện tử ngoài phần văn bản (Text ) thì còn cần thêm hình ảnh (image), âm thanh, những thước phim, những đoạn trích dẫn, những bài hát, bài tham khảo từ các trang web khác nhau có liên quan đến nội dung bài giảng để minh họa làm phong phú nội dung bài giảng và tạo sức hấp dẫn cho người học
2.3.2.2 Thiết lập các Slide giáo án Ngữ văn
Theo các tài liệu tin học, Slide chính là trang giáo án hiển thị trên màn hình máy chiếu Đây chính là giao diện thiết kế nội dung giáo án điện tử Nó tương tự một trang sách hay trang vở Một giáo án điện tử gồm nhiều slide Tóm lại, đây chính là “ bảng đen” của người giáo viên
2.3.2.3 Tạo hiệu ứng cho các slide
Đây là công đoạn phức tạp nhất và tốn nhiều công sức nhất Một slide Ngữ văn bao gồm các đoạn văn bản, hình ảnh, âm thanh, các siêu liên kết, hiệu ứng thời gian,… Muốn có một trang giáo án điện tử thành công đòi hỏi phải có sự kết hợp hài hòa, đồng bộ các yếu tố trên Có trang giáo án đòi hỏi kết hợp giữa văn bản và hình ảnh; có trang lại đòi hỏi hình ảnh và âm thanh; có trang chỉ là văn bản
2.3.2.3.1 Hiệu ứng văn bản
Là việc xử lý và nhập văn bản sao cho phù hợp với font chư,õ cỡ chữ (size), màu chữ (color), chữ nghiêng (italic), chữ đậm (bold), chữ gạch chân (underline), căn trái, căn phải, tiêu đề, cách xuất hiện của chữ … sao cho phù hợp và nổi bật được nội dung
Trang 5Một slide giáo án điện tử Ngữ văn đòi hỏi có sự phân biệt rõ ràng Chữ tiêu đề thường phải nổi bật hơn so với phần chữ nội dung bằng cách dùng màu chư,õ cỡ chữ, kiểu chữ nổi bật và có sự phân cấp
Những thao tác trên khá phức tạp đòi hỏi tính linh hoạt, nhạy bén và sự kết hợp hài hòa giữa nhãn quan thẩm thấu Ngữ văn và kỹ năng vi tính
2.3.2.3.2 Hiệu ứng hình ảnh
Hình ảnh sẽ làm tăng tính sinh động cho nội dung, giảm tải sự khô khan, xơ cứng của hình thức văn bản
Nội dung hình ảnh có thể là: một tấm hình chân dung của một tác giả nào đó, một bức tranh phong cảnh, tranh dân gian, một sơ đồ, cấu trúc hay một đoạn phim … Sau khi đưa hình ảnh vào các slide cần chú ý đến bố cục thiết kế, sắp đặt hình ảnh sao cho hợp lý, hài hòa giữa văn bản và hình ảnh
2.3.2.3.3 Hiệu ứng âm thanh
Việc phối hợp âm thanh trong giáo án điện tử thể hiện sự khéo léo của người giáo viên Ngữ văn, thể hiện sự cách tân trong giáo án, đáp ứng nhu cầu cấp thiết trong việc dạy học
- Âm thanh ở đây có thể là một giọng ngâm thơ, tiếng hát của ca sỹ về một bài thơ phổ nhạc nào đó, âm thanh của thiên nhiên, lời của nhân vật văn học …
- Aâm thanh đưa vào trang giáo án cần phải trải qua các công đoạn xử lý, cắt xén, chỉnh sửa cho phù hợp với nội dung trọng tâm
2.3.2.3.4 Hiệu ứng liên kết
Hiẹâu ứng liên kết trên trang giáo án điện tử giúp người giáo viên chuyển trang một cách linh hoạt, mềm dẻo Siêu liên kết còn được ứng dụng trong việc chú thích cho một từ, một đoạn, một vấn đề trong nội dung bài giảng Có thể đặt siêu liên kết tại trang hiện hành, sau đó kích vào siêu liên kết tới được những trang có chứa chú thích đó, nhằm làm phong phú nội dung bài giảng Ngữ văn
2.3.2.3.5 Hiệu ứng thời gian
Hiệu ứng thời gian sẽ trợ giúp người giáo viên ngữ văn điều tiết thời gian dạy học thật hợp lý bằng đồng hồ đếm giây điện tử hiển thị ngay trên màn hình
2.3.2.3.6 Đóng gói và chạy trình diễn
- Kiểm tra và sửa lỗi các trang giáo án vừa lập
- Cho chạy thử trên máy
- Lưu lại trong thư mục cố định
- Kết nối máy chiếu và trình diễn
3 KẾT LUẬN
3.1 Hiệu quả ứng dụng của công nghệ thông tin trong dạy học Ngữ văn.
- Bài giảng trở nên sinh động, cuốn hút đặc biệt là loạt bài cần minh họa bằng phim ảnh, trò chơi ngôn ngữ …
Trang 6- Phát huy tính chủ động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận với khối lượng kiến thức phong phú từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau Học sinh trở nên năng động hơn
- Giáo viên có điều kiện cập nhật kiến thức, bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp Giáo viên cần có nhiều hình thức để củng cố bài học vào kiểm tra, đánh giá học sinh
3.2 Một số khó khăn cần khắc phục
Tuy nhiên, cũng cần thấy rõ một số mặt trái cần khắc phục của việc ứng dụng cơng nghệ thơng tin vào dạy học Ngữ văn
- Nếu không biết kết hợp nhuần nhuyễn công nghệ thông tin sẽ làm giảm tính cảm xúc của hình tượng của văn chương, làm đứt đoạn những rung động thẩm mỹ của học sinh Cũng vì thế mà việc ứng dụng cơng nghệ thơng tin vào 3 phân mơn cĩ sự khác nhau.Giáo viên nên ứng dụng cơng nghệ thơng tin nhiều vào phân mơn Tiếng Việt, phân mơn Làm văn và phân mơn Đọc – Hiểu thì cần cĩ sự dè dặt hơn
- Khó khăn trong tâm thế tiếp nhận Ngữ văn của học sinh do phải di chuyển phòng học Mỗi trường phổ thơng chỉ cĩ một số phịng học nhất định Do đĩ, giờ học bằng giáo án điện tử bắt buộc phải di chuyển học sinh Việc làm này, dễ gây ra sự xáo trộn cảm hứng học tập của học sinh Nhà trường cần đầu tư xây dựng nhiều hơn nữa các phịng chức năng, nếu bắt buộc phải di chuyển học sinh thì nên tiến hành vào giờ giải lao
- Khó khăn về việc ghi bài của học sinh, về việc kiểm tra tự luận của giáo viên Học sinh rất dễ chú ý nhiều đến hình thức của bài học mà bỏ quên nội dung, kết quả là khơng biết ghi chép thế nào Giáo viên cần cĩ quy ước rõ ràng với học sinh trước khi dạy học bằng giáo án điện tử
- Người giáo viên khơng được ỷ lại hay phó mặc hoàn toàn cho máy mĩc Máy mĩc khơng thể thay thế được người giáo viên Người giáo viên Ngữ văn cần phải kết hợp một cách nhuần nhuyễn giữa cảm xúc và thao tác kỹ thuật tránh đi sự khơ cứng của bài giảng
Trang 7
THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Lê A, Phương pháp dạy học Tiếng Việt , Nxb Giáo Dục H.2004
2 Nguyễn Quang Cương, Mai Xuân Miên , Trần Diệu Nư õ – Dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp.ĐHSP Quy Nhơn ,2004
3 Thanh Hoàng - Giảng dạy bằng giáo án điện tử ý tưởng mới mang tính đón đầu , edu.net 3/5/2005
4 Trương Chí Hùng – Dạy học ngữ văn bằng giáo án điện tử đôi điều suy ngẫm ,
Bản tin ĐH An Giang 2/5/2007
5 Phan Trọng Luận – Phương pháp dạy học văn tập 1,2 NXB Giáo Dục H 1991
6.Trần Đình Sử – Đổi mới dạy học làm văn ở THPT , tạp chí Văn học và Tuổi trẻ
8/2003
7.Đỗ Ngọc Thống – Tìm hiểu chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn THPT Nxb
Giáo Dục, Đà Nẵng 2006
8.Vương Đình Thắng – Dạy học một quá trình truyền thông đa phương tiện
Tạp chí Giáo dục 3/ 2002
9.Vũ Mạnh Xuân ,Trịnh Thanh Hải , Vũ Thị Thái – Ứng dụng CNTT dạy học toán
ở tiểu học , Dự án phát triển giáo viên Tiểu Học, Bộ Giáo Dục và Đào tạo
H,2007
10.VN-GUIDE, Kiến tạo trình diễn trong Powerpoint, NXB Thống kê 2005