Đạo Lý Nhà Phật, Đoàn Trung Còn..

Sau khi xem kinh sử của các nhà đạo đức Đông Tây, và rõ biết nhiều chủ nghĩa duy kỷ, hẹp hòi, bó buộc con người vào những nỗi vô vị, khắt khe, rồi mới thấy được đạo lý Từ Bi Hỷ Xả của Ph

Tác giả Đoàn Trung Còn

Phát hành theo thỏa thuận giữa Công ty Văn hóa Hương Trang và tác giả Nghiêm cấm mọi sự sao chép, trích dịch hoặc in lại mà không có sự cho phép bằng văn bản của chúng tôi.

GPXB số 371-2010/CXB/89-39/TG QĐXB số 351/QĐ-TG

In ấn và phát hành tại Nhà sách Quang Minh

416 Nguyễn Thị Minh Khai, P5, Q3, TP HCM Việt Nam

Published by arrangement between Huong Trang Cultural Company Ltd and the author

All rights reserved No part of this book may be reproduced by any means without prior written permission from the publisher

ĐẠO LÝ NHÀ PHẬT

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO

“Đạo lý nhà Phật, là một nền đạo lý thâm trầm, siêu việt hơn hết”

Ấy là lời nói của nhiều nhà thông thái xưa nay trên

hoàn võ, và cũng là một mối cảm của chúng tôi nữa

Sau khi lăn lóc nơi trần gian thế sự, mỏi gối chồn chân

vì bã lợi danh, chìm nổi nơi bể ái sóng tình, rồi ngồi nghĩ lại cái đời mình, bao người lấy làm ngao ngán! Bấy giờ tưởng đạo

lý nhà Phật với mình cũng như chiếu bông gối dựa đối với người buồn ngủ, tha hồ mà ôm ấp lấy!

Sau khi xem kinh sử của các nhà đạo đức Đông Tây, và

rõ biết nhiều chủ nghĩa duy kỷ, hẹp hòi, bó buộc con người vào những nỗi vô vị, khắt khe, rồi mới thấy được đạo lý Từ Bi

Hỷ Xả của Phật, bao người rất lấy làm ưa chịu, bèn mộ xem kinh Phật, vừa lấy lòng từ mà bủa khắp chúng sanh, lại vừa tha hồ mà suy xét, thẩm nghĩ các lý thuần!

Sau khi xem sách vở của lắm nhà hiền triết xưa nay, thấy pha lẫn nhiều phần của đạo Phật, lại thấy lắm nhà thông thái chịu ảnh hưởng văn minh, triết lý và học thuật

nhà Phật mà được vinh danh, bao người lấy làm vui mà thấy nhân loại hưởng nhờ đạo Phật, một nền đạo đức bao la, siêu việt thăm thẳm, mênh mông!

Vì các lý ấy cho nên kẻ hèn nầy rất vui lòng mà học Phật Học Phật, hiện thời biết bao người nhận rằng mình

là người học Phật! Trong mấy năm nay, từ năm 1930, từng nghiên cứu kinh sách và giao thiệp với các hạng người học Phật, tôi nhờ đó mà được tấn bước về đường đức hạnh Và cũng do nơi đó mà có những cảm tưởng dưới đây để dâng lên các nhà học Phật, cư sĩ hoặc xuất gia

Tôi từng gặp lắm nhà đáng trọng, mà cũng từng biết lắm nhà đáng khuyên Tôi từng thấy lắm người ít học mà thông, lại cũng từng nhận ra lắm người cao tài mà dốt Xét

ra, trong những người nhà Phật mà mình biết, kẻ được bề nầy thì mất bề kia, kẻ được bề kia lại mất bề nọ Lắm người lại mất nhiều bề, hoặc là khuyết điểm những bề chánh đáng Cho nên bước đường tấn đức vì đó mà hóa ra lâu Những bề

đó, những điều kiện đó, đại để tôi biên ra dưới đây

DUNG HÒA- Tôi thấy nhiều người thiếu cái đức dung

hòa Ấy là mất đi một điều kiện đại khái của người học Phật Thiếu dung hòa, tức là hay câu chấp Thành ra có cái sở kiến hẹp hòi, đạo Phật gọi những người nầy là kẻ “chấp trước” Giả như mình trọng cái lý nào, hoặc cách hành đạo nào mà thấy người khác không theo sở ý, sở hành của mình, thì mình chẳng bằng lòng, vội cho người ta là kém, thấp Ta phải dưỡng

cho có cái đức nhu hòa thiện thuận, đặng vừa ý với sự luận biện, lý thuyết, lối hành đạo của mọi người, miễn các sự ấy

có giúp được cho họ thì thôi Đối với những người khác tôn giáo, trí lý họ nhiều khi ta còn dung nạp được, huống hồ đối với người trong đạo Phật ? Vậy tôi mong cho các bạn tu hành đắc cái đức dung hòa đặng tiện giúp mình trong đời học đạo!

ĐỨC TIN - Tôi lại thấy lắm người, trong khi xem kinh

sách, hay đem lòng nghi Đức Phật là cha lành của chúng sanh, ngài đắc đạo đến Quả hoàn toàn thì đâu còn luống dối Thế mà lắm người xem kinh do ngài thuyết, thường hay nghi ngờ, có khi chê bai, bài bác nữa Chư Bồ tát đều là hạng người thương đời, đâu có dạy sai, thế mà nhiều kẻ chẳng vừa ý nên nghi kỵ, chẳng tin Sự nghi kỵ là một cái trở lực lớn của con nhà đạo Phật Nhiều lúc, khi đọc ta chưa hiểu; mà về sau

ta hiểu cũng có Hoặc đang khi đọc ta chưa thấy ra chỗ hay;

mà về sau, một đôi năm sau cũng có, ta nhận ra là những lý huyền vi, bí ẩn Lắm khi những tích tìm thường, những vật

dễ hiểu, thế mà lại là những biểu hiệu chứa lấy những chỗ kín đáo cho kẻ hữu tâm Vậy nên xem qua tích Phật, đọc qua kinh Phật, các bạn nếu chưa hiểu, chưa thấu, chưa nhận thì hãy để qua một bên lòng, còn có ngày đắc nhập chớ chẳng không Chớ nên nghi kỵ, bài bác, sự ấy làm cho mình chậm bước, lại còn tạo ta chung quanh mình những kẻ sẽ lầm lộn như mình

PHƯƠNG TIỆN - Các nhà học Phật cần phải có cái

đức bao quát nầy, tức là phương tiện Nhiều khi ta phải xét

người bằng cái đức ấy Tu Phật, học Phật cũng tùy theo cảnh thế; mỗi người tùy hành cái phương thế tiện cho mình Vậy các bạn hãy vì cái phương tiện mà rộng xét cho người Đạo Phật xoay về bên Đại thừa thì không có bó buộc người ta vào khuôn mẫu, mỗi người có thể tự tạo ra một cách tu tập cho hợp với địa vị, thân thế, hoàn cảnh của mình Miễn sao cho được tiến bước lên đường Huệ, Phước là đạt mục đích rồi Bao người học Phật thấy chỗ phương tiện, bèn cứ giữ phận

sự mình, cách sinh hoạt mình, trong lúc ấy họ vẫn lo trau dồi tâm tánh và giúp ích cho đồng loại, chúng sanh! Bởi thế cho nên bực xuất gia thong dong nơi am tự, vị cư sĩ nhàn lạc lúc tuổi già, đã đành là những người học Phật; mà viên quan thiếu niên đang bôn ba trên hoạn lộ, kẻ cày sâu cuốc bẩm dưới bóng trời hè, người thợ thuyền vất vả trong buổi khó khăn, cho đến kẻ sanh ra giữa lò thịt, tiệm rượu, lầu xanh cũng có thể là những người học Phật được hết! Họ cũng tạo thêm công đức vô lượng vô biên, độ cho bọn người trụy lạc chung quanh họ Vì phương tiện, họ không chê bỏ hoàn cảnh của họ Như vậy cũng là cao thượng chớ sao ?

TỪ BI HỶ XẢ - Chúng ta còn phải cho những đức nầy

thâm nhập ở tâm Chẳng phải ăn chay giữ giới là đủ, mà phải nuôi dưỡng các đức Từ, Bi, Hỷ, Xả1 cho bám chặt vào tâm

1TỪ: thương người và giúp người BI: thương xót mà cứu kẻ hoạn nạn, nghèo khổ HỶ: vui vẻ với mọi người XẢ: thí xả của mình, tha thứ cho người

mình, thành ra bản tánh tự nhiên của mình Như vậy, mình trông ra vũ trụ một cách thuần nhã, mình ngó lại chúng sanh một cách yêu thương, mình sẵn lòng mà khuyên dỗ và tha thứ cho người Không tức bực về xã hội, lại còn lo bồi bổ những chỗ khuyết điểm trong xã hội, để giúp sự nhiêu ích cho chúng sanh, bao giờ mình cũng đưa tay ra mà nắm lấy tay người,

để họ cùng bước lên đường lành, lại cầu cho họ bước mau tới

trước mình là khác Kìa gương đức Phật Thích-ca đã vui lòng

hộ giúp cho bao người được thành Phật trước ngài! Và đức

Văn-thù-sư-lỵ còn là ở địa vị Bồ-tát, song ngài đã từng giáo

hóa, độ cho bao người khác thành Phật rồi!

Kẻ hèn này có những mối cảm tưởng ấy, xin nêu lên cùng độc giả các bài học Phật, và cầu cho ai nấy đều đắc nhập những đức: Dung hòa, Đức tin, Phương tiện và Từ Bi Hỷ Xả

Kính tựa,

I PHẬT LÀ GÌ

1 Trông qua xã hội tu Phật

“Đánh tan tục niệm hồi chuông sớm,

Gõ vỡ trần tâm tiếng mõ trưa.”

Đó là cái lạc thú của kẻ nhà thiền Những hôm trời

trưa lúc tối, ngồi trong am mà niệm kinh, gõ mõ, không còn biết gì đến mùi chung đỉnh, bấy giờ dưới chợ búa, con người những bốân chôn theo đường danh nẻo lợi mà làm cho “bể ái xem ra nước đục lờ” Một mình với một bầu thế giới tinh sạch, này cỏ đẹp, nọ hoa tươi, trên chim reo, dưới cá gọi, sau khi tư tưởng về đạo lành, bèn ngắm xem cảnh thiên nhiên của tạo vật, rồi hít vào cái thanh khí êm tịnh nơi am mây, há không phải là cảnh thâm trầm ở cửa Phật sao?

“Chở mây quanh quất lồng hương Phật,

Gõ đá vang lừng lối nhạc Tiên.”

Dầu không phải đem thân nương cửa Bồ-đề, mà mấy người chẳng hưởng được cái lạc thú của những chùa xưa miếu cổ? Từng thấy bao người dưới thành thị là những kẻ lả lơi hoa nguyệt, mà khi dạo cảnh đến chốn am mây, trông lên tượng cốt rỡ ràng, xem ra quang cảnh nghiêm trang đằm thắm, ở

trên là trời rộng thênh thang, ở dưới thì cây cỏ bát ngát xanh tươi, bèn cảm xúc mà lạy Phật khấn Trời Trong trí họ bấy giờ mới tưởng thấy sự giả dối ở miền trần tục kia!

Hàng nho học, sĩ phu, phần đông là những người ham mồi phú quí, áng công danh, mà khi lên đến Thiền đường, cũng khiếp vì sự cao thượng, tinh vi ở chốn Không môn vậy Quan phó nguyên soái trong Hội Tao Đàn đời vua Lê Thánh Tôn, một hôm làm thơ tặng tiểu ni chùa Bà Đanh, có câu rằng:

“Chày kình một tiếng tan niềm tục,

Cực lạc là đây chín rõ mười ”

Còn vua thường là hạng người ham mê sự vui sướng ở cung điện lâu đài, với cả ngàn cung phi mỹ nữ, với cuộc rượu tiệc trà, còn biết gì đến đạo lý? Mà đến khi tới chùa xưa cảnh

cũ, cũng cảm ít phần:

“Tới nơi thấy cảnh thấy người,

Tuy vui đạo Phật chưa nguôi lòng trần!”

Ấy là lời vua Lê Thánh Tôn ngâm tặng cô tiểu ni chùa

Bà Đanh, nhận rằng chính mình dẫu làm vua cũng mộ cảnh tịnh, vui đạo từ Cho biết cái tâm lành của ta hễ gặp cảnh trong sạch thì nó phát ra ngay! Cái Phật tánh ở trong mỗi người gặp phải dịp thì nó hiện ra chớ chẳng không Ai mê dục tới đâu, ai luyến mến tới đâu, cũng có hồi tỉnh tâm!

Còn đến kẻ trầm tư mặc tưởng, kẻ thanh tĩnh xét suy,

kẻ nhà thiền mộ đạo thì cái thân sống là để lo về đạo và để

tế độ chúng sanh Lòng từ bi lên đến cực điểm, các ngài đâu

còn biết lo lắng gì đến sự trần gian, thì sự khoái lạc mới là chân thật, hoàn toàn Như vị ni cô chùa Non Nước là một cô gái tuyệt sắc, đúng tuần cập kê, nhưng rất mộ đạo Anh ruột

là vua Minh Mạng bảo về lấy chồng, cô muốn từ chối bèn làm một bài thơ, bảo nếu ai họa được, cô sẽ lấy người ấy làm chồng:

“Thế sự nhìn xem rối cuộc cờ,

Càng nhìn càng ngắm lại càng dơ,

Đánh tan tục niệm hồi chuông sớm,

Gõ vỡ trần tâm tiếng mõ trưa.

Chu tử ngán mùi, nên vải ấm,

Đỉnh chung lợm giọng, hóa chay ưa.

Lên đàn cứu khổ toan quay lại,

Bể ái trông ra nước đục lờ!”

Xem suốt bài thơ ấy, ta thấy rõ là một người dâng cả tâm hồn cho đạo, ngán vì cuợc thế dơ bẩn, tanh hôi Thôi đành gởi thân nơi am mây cửa Phật mà mõ trưa chuông sớm! Tuy bà là em ruột nhà vua, nhưng bà không thiết gì đến mồi phú quí Bà quyết tìm đạo để cứu khổ những chúng sanh đang chìm nổi nơi bể tình ái Lòng mộ đạo của cô cao đến cực điểm, phát hiện ra trên bài thơ, làm cho cả thảy những tay văn hay chữ giỏi đương thời đành phải bó tay không họa nổi!

Có kẻ nói rằng nhờ có Phật hộ niệm cho bà, nên trong bài thơ

ấy bà dứt mùi tục lụy một cách vô cùng quả quyết

Lạc thú của nhà thiền rất thâm trầm, chẳng những

là vì chiêm ngưỡng tượng Phật trang nghiêm, từ bi, chẳng

những là vì không màng đến bã công danh mà gõ mõ tụng kinh cùng vui thích với những phong cảnh u nhàn, mà thâm trầm nhất là về tâm, về ý vậy.

Nhà sư đã có chí về đạo thì lo gì chẳng được lạc thú hoàn toàn? Những hôm trời khuya cảnh vắng, chỉ nghe có tiếng gió thoảng với tiếng dế giun, một mình ngồi trong am

mà suy nghĩ đến cuộc hư không của phù thế, thấy mình lướt

ra khỏi lưới dục bẫy tình thì khoái biết bao! Hoặc là tưởng đến chư tổ nhiều đời đã qua trải thân lo về đạo lý, như tưởng đến đức Đạt Ma Tổ Sư từ bên Tây thiên1 qua Đông độ để truyền bá đạo tâm, tưởng đến ngài Huyền Trang không quản đường xa hiểm trở mà sang tận Tây phương để thỉnh Kinh chầu Phật, tưởng đến vua A-dục bênh vực cho Phật giáo mà làm thành nền đạo đức to tát hơn hết ở Ấn Độ, cùng là tưởng đến lắm vị có công lao với đạo Phật Tưởng đến những bậc xưa nay xả thân vì đạo, thường hành từ bi, như vậy há không phải là một cái lạc thú thâm trầm của con nhà học Phật sao?

Tư tưởng hiền lành tuồng như nén hương thơm trên bàn Phật, lần lần tỏa ra mà hòa với tinh thần của chư Phật

và chư Bồ-tát ở khắp mười phương, mà hình tượng đang được

thờ phụng ở chùa! Bấy giờ cái không khí chẳng là êm đềm, thích đáng lắm sao?

Biết đâu những tư tưởng từ bi ấy chẳng ảnh hưởng cho phần đông chúng sanh? Bao người khi trông thấy một vị sư tươi tỉnh, oai nghi, hòa nhã, êm đềm, khi về phát tâm tưởng

1Tây thiên: tức là Ấn Độ

nhớ mãi trong lòng! Bèn nghĩ đến điệu hiền hậu, ôn hòa, nhớ cuộc thanh tĩnh nơi am, nhớ quang cảnh thuần hậu ấy, thì tấm lòng xao xuyến bồn chồn vì thế sự cũng nguôi đi dần Họ bèn trông lên những điều giải thốt cao thượng Như thế thì

xã hội những người tu Phật, học Phật há chẳng phải là một

xã hội chứa đầy sự khoái lạc tinh anh đó sao?

Nói gì đến các vị tu hành đắc quả, các bậc Phật Thánh giáng trần, thì các ngài sống an hòa, hỷ lạc biết bao! Cõi thế

mà các ngài ở cũng là cảnh Niết-bàn, nơi Tịnh độ rồi, cần gì

tìm kiếm đâu xa! Tấm lòng của các ngài là từ bi bác ái, hành động của các ngài là sự cứu vớt, tế độ, giáo hóa chúng sanh Các ngài trông ra chỉ thấy điều lành, các ngài làm ra chỉ làm điều lành Nếu chúng ta được cái tâm của các ngài thì ngay

ở cõi này, chúng ta cũng thấy khoái lạc rồi Nếu chúng ta ra sức tế độ chúng sanh như các ngài, thì ta lãnh lấy cái phận

sự của các ngài, ta hòa làm một với các ngài, ta cũng là người trong xã hội Phật, Thánh rồi chớ sao?

Thích-ca Còn đối với người Á Đông, tiếng Phật chẳng những

là chỉ đức Thích-ca, mà còn chỉ chung cho những vị đã đắc đạo hoàn toàn nữa Chư Thánh từ bậïc A-la-hán, Duyên giác, Bồ-tát cho chí đức Phật Như Lai, đức Thế Tôn, những

người bình dân đều gọi chung là Phật hết Có khi cũng gọi

riêng là Phật A-la-hán, Phật Duyên giác, Bồ-tát, Phật Như

Lai, Phật Thế Tôn Như vậy là hiểu nôm na, cho rằng các

vị ấy dầu khác bậïc nhau, chớ đều đắc quả Phật hết Chư vị

A-la-hán, Duyên giác, Bồ-tát đều là những vị đã thành tựu,

đắc quả, song còn phải qua nhiều thời gian về sau mới lên ngôi Chánh giác, Phật Như Lai, Thế Tôn

Nói cho chính xác, tiếng Phật để chỉ riêng đấng hoàn

toàn giác ngộ, hoàn toàn thành tựu, giống như đức Thích-ca

Như Lai Thầy chung của chúng ta Ngài thành Phật cách đây trên hai ngàn rưỡi năm

Từ xưa đến nay, từ đời vô thỉ đến bây giờ, đã có rất nhiều vị Phật ra đời Thỉnh thoảng trong năm ba ngàn năm Một vài mươi ngàn năm, có một đấng siêu phàm giáng thế,

tỏ sáng hoàn toàn cái trực giác nơi mình, bèn dìu dắt, giáo hóa chúng sanh Từ trước đến nay, đã có biết bao người thành Phật rồi, giả như: Tỳ-bà-thi, Thi-khí, Tỳ-xá, Ca-la Ca-tôn-

đại, Câu-na-hàm Mâu-ni, Ca-diếp, Nhiên Đăng.v.v Chư vị

ấy gọi là Phật quá khứ

Và hiện nay, trong các cõi thế giới, cũng có biết bao các

đấng thành Phật Ở cõi Ta-bà này, có đức Thích ca Mâu-ni

Và ở trăm ngàn vạn ức cõi thế trong vũ trụ, có vô số chư Phật khác Người ta gọi các vị này là Phật hiện tại

Rồi về sau, trên cõi thế giới của chúng ta với trên các cõi khác, sẽ có những bậc siêu phàm khác xuất hiện và thành

Phật Những đấng này hiện thời là chư đại Bồ-tát hằng đi

khắp nơi mà cứu nạn cứu khổ cho chúng sanh và đem đạo lý

mà giáo hóa họ Các ngài đã đắc nhập quả Phật, sẽ lần lượt lên ngôi Bát-nhã của đức Như Lai Giả như ở cõi của chúng

ta đây, người sẽ thành Phật tiếp theo đức Thích-ca là đức Di Lặc, hiện là một vị Đại Bồ-tát Chư Phật này, người ta gọi là

Phật vị lai

Các nhà học Phật gọi chung chư Phật quá khứ, hiện tại,

vị lai là chư Phật Tam thế.1 Những người tụng niệm, trì kinh hằng ngày khấn nguyện chư Phật trong các đời đã qua, hiện tại và sẽ tới Người ta tin rằng chư Phật Tam thế thường hộ trì những người thành kính, nhất tâm tưởng Phật Nhấùt là các ngài thường tiếp trợ những ai đứng ra bênh vực, truyền

bá pháp Phật Người học Phật Đại thừa nhận rằng vũ trụ là một cảnh tương tế, bao giờ chư Phật trong ba đời cũng sẵn lòng độ cho chúng sanh được về bến giác Bao giờ ánh sáng của chư Phật cũng soi thấu các nơi, tư tưởng lành của chư Phật cũng tỏa ra các nơi, người tu tập thành tâm thành tín nhờ đó mà dễ tỏ sáng và lướt đến cõi lành

Đối với chư Phật Tam thế, có chư Phật mười phương Mười phương trong vũ trụ: Đông, Tây, Nam, Bắc, bốn phương

kế cận Đông bắc, Tây bắc, Tây nam, Đông nam, và hai phương trên, dưới, đều có chư Phật hết, cõi Ta-bà của chúng ta ở về

phương Đông bắc, có đức Thích-ca Như Lai.2 Lại ở các cõi thế giới khác trong các phương, cũng có chư Phật khác Và vô số chư Phật ở khắp mười phương trong vũ trụ, hằng tiếp dẫn và cứu độ chúng sanh Từ trước tới nay và về sau, đã có, hiện có

1Tam thế: Ba đời, tức là quá khứ, hiện tại và vị lai

2Theo kinh Diệu pháp liên hoa

và sẽ có biết bao các vị Phật ngự nơi ngôi Bát-nhã trên các cõi thế giới trong mười phương.

Cho nên gọi chung chư Phật, người ta gọi là chư Phật

ba đời và mười phương.1 Ấy là chư Phật khắp cả các nơi và

từ trước tới sau Nói ngay ra, ở chỗ nào cũng có Phật, và bao giờ cũng có Phật hết Cái ánh sáng ấy, cái sức lành ấy ở đâu cũng có, lúc nào cũng có Nó soi tỏ, nó kích thích cho tất

cả chúng sanh, nó ở vào trong tất cả chúng sanh Cho đến những hạng sa đọa như các loài ngạ quỷ, địa ngục, súc sanh, cũng đều có quả Phật nơi mình Cho nên người ta cũng gọi mười cảnh tấn hóa của các chúng sanh là mười cảnh Phật

Mười cảnh ấy, bắt từ trên kể xuống là: 1 Phật, 2 Bồ-tát, 3

Duyên giác, 4 Thanh văn, 5 Tiên 6 Thần, 7 Người, 8 Ngạ quỷ, 9 Địa ngục, 10 Súc sanh Chúng sanh trong mười cảnh Phật này đều chứa cái quả Phật nơi lòng Cái quả Phật ấy, cái tánh Phật ấy, cái chân như ấy, với kẻ còn mê dục thì nó chưa tỏ ra; mà với kẻ từ bi, thông thái thì nó sáng rỡ Và đến chừng nó tỏ rõ hoàn toàn thì mình thành Phật, Phật Như Lai, Phật Thế Tôn Các chúng sanh, dẫu trụy lạc, sai lầm thế mấy, cũng có cái quả Phật ở trong, nên có ngày sẽ giác ngộ Cái cảnh hiện thời của họ là cái tạm thời, họ sẽ nương

từ đó mà lướt lên, lướt mãi cho đến ngày đến bậc Chánh giác Vì vậy nên những nhà học Phật thâm thúy mới gọi

rằng: “Mê dục tức Bồ-đề, Luân hồi tức Niết-bàn” Người ta

cũng nói rằng: “Chúng sanh tức Phật, Phật tức chúng sanh” Hoặc là: “Chúng sanh là Phật chưa thành.”

1Thập phương tam thế Phật

Chúng ta đây, mỗi người đều có sẵn cái gốc lành, cái quả Phật Vậy chúng ta hãy tập ăn ở cho lành, làm việc phước thiện, siêng năng đọc tụng kinh sách, và chúng ta hãy thường tưởng Phật, chiêm nghiệm, suy nghĩ, tham thiền để mau mở thông cái quả Phật ấy nơi ta.

Rồi đến một ngày nọ, một đời nọ, chúng ta sẽ được toàn

giác, như thầy của chúng ta là đức Thích-ca Mâu-ni chớ

chẳng không

3 Thầy của chúng ta, Phật Thích-ca

Những người học Phật, tu Phật thường niệm: “Nam mô

Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật” Ấy đó, tức Phật Thích-ca là

Bổn sư, là thầy gốc của chúng ta Ngài giáo hóa cho ta thành tựu bằng pháp môn của ngài Những pháp môn ấy trước thì ngài thuyết, sau lại có ghi trong kinh điển, gồm chung có ba tạng là Kinh, Luật và Luận, thường gọi là Tam tạng Những

bậc tu hành xuất gia, tỳ-kheo và tỳ-kheo ni thường tự nhận

mình là Thích tử Tức các bậc ấy là con Phật về phần tinh thần, pháp giáo Và những ai dầu tu xuất gia hay tu tại gia

mà thành tâm học Phật đều được nhận mình là Thích tử, Phật tử cả

Đức Thích-ca là thầy của ta, cha lành của ta Vì tôn kính

ngài, cho nên các Phật tử đều xưng ngài là đức Bổn sư, đức Phật tổ, đức Từ phụ

Ngài giáng thế, thành Phật và dìu dắt chúng sanh ở cõi

Á Đông, nơi miền Ấn Độ trên hai ngàn năm trăm năm rồi

1Gần đây cuốn Truyện Phật Thích-ca đã được tái bản có sửa chữa

sự tích của ngài Ngài là Phật hiện tại, nối chí chư Phật quá

khứ để trao Pháp Phật quả Bồ-đề cho chúng sanh Trong khi

chưa có đức Phật sau, Phật vị lai, ngài là thầy của chúng ta, tuy ngài đã tịch rồi Ngài ở trong một cảnh giới khác đã đành, song sức lành của ngài thường ủng hộ những người tu Phật

Và pháp giáo của ngài để lại cho giáo hội Tăng già mà ngài sáng lập ra và truyền lại, cũng đều có thể tiếp độ chúng sanh Ngôi Tam bảo là Phật, Pháp, Tăng bao giờ cũng có trụ ở cảnh trần mà hộ trợ kẻ tu trì

Nhiều nhà tu học có mật hạnh thường được thấy chân

thân của đức Thích-ca Hoặc là họ thấy Phật hiện ra trong khi

họ ngủ; hoặc là họ thấy Phật trong cơn niệm tưởng, tham thiền

Tu đến thành Phật Thế Tôn, Phật Như Lai, thật không phải dễ Biết bao công hạnh, biết bao phước đức ban bố cho

đời! Đức Thích-ca đắc nhập quả Phật trong vô lượng vô biên kiếp rồi, song ngài còn đi hành đạo Bồ-tát, cứu nạn cứu khổ

cho chúng sanh Mãi cho đến khi lên bậc Như Lai, ngài còn

phán rằng ngài chưa dứt hành đạo Bồ-tát, tức là ngài còn lướt thuyền Bát-nhã trên biển mê mà cứu vớt chúng sanh! Biết bao đời, ngài làm Bồ-tát vì chúng sanh Chẳng quản

lúc nào, cảnh nào, ngài vẫn đưa tay ra mà giải thốt, độ đời Sanh ra trong hạng thú cầm, tự mình đày xuống dưới miền địa ngục, dấn thân vào loài ma quỷ đói khát, ngài cam phần cực nhọc, quyết cứu vớt những chúng sanh sa đọa! Làm thân đàn bà con gái, chịu sự đớn đau của phái yếu, sanh ra trong cung cấm, hoặc trong cửa quyền, cũng sanh ra trong nhà thường dân lao động, mà làm con gái và thê thiếp của người

Ngài đã từng giáo hóa đạo lành cho hàng phụ nữ và các hạng người quanh mình Cũng có khi ngài vì phương tiện

mà làm thần để độ chư thần và làm tiên để độ chư tiên Sự

từ bi của ngài không thể lường, công đức của ngài vô tận Nên ở ngôi Phật Như Lai, ngài được tất cả chúng sanh sùng bái, tôn kính

Chúng ta đây, ví như chúng ta có thành Phật, được lên bậc Như Lai, thì cũng vì chúng sanh, để giáo hóa, độ tận chúng sanh vậy Kẻ nào mong thành Phật cho mình thì không bao giờ thành được Mà Phật giáo hóa chúng sanh những hạng nào? Tất cả các hạng Trong đời ngài, những khi thuyết pháp các nơi trong cõi Ấn Độ, các hạng tiến hóa đều tựu lại

nghe Chư Đại Bồ-tát ở các cõi thế giới du hành đến; chư tiên,

chư thánh, chư thần từ các tầøng trời hiện xuống; cho đến các loài yêu ma, quỷ mị cũng đều rủ nhau đến chung chạ với loài người mà hoan nghinh, cúng dường, thờ trọng Phật, vì ngài nói rất hay, dạy rất đúng Người ta phân các bậc chúng sanh nghe Pháp ra làm bốn hạng, gọi chung là Tứ chúng Đó là:

tỳ-kheo, tỳ-kheo ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di Tỳ-kheo, tỳ-kheo

ni là chư những vị xuất gia đàn ông với đàn bà Còn

ưu-bà-tắc, ưu-bà-di là những người cư sĩ đàn ông với đàn bà, tức là

những hạng chưa thọ đủ giới cụ túc

Đức Phật tùy dùng phương tiện mà dạy cho tứ chúng, dạy cho họ tấn hóa lên đường huệ Lắm khi ngài giảng một bài mà hai hạng xuất gia và tại gia đều được nhờ hết Lần lần như vậy, những người hiểu đạo và hành trì lần lượt chứng

đắêc các quả A-la-hán, Duyên giác, Bồ-tát Hàng tại gia cư

sĩ tinh tấn tu học cũng có thể lần lượt chứng các quả

Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, là những thánh quả trước quả

vị A-la-hán Cũng có những vị cư sĩ chứng quả Duyên giác

và quả vị Bồ-tát nữa Tại gia cư sĩ lắm người là Bồ-tát giáng thế chớ chẳng không Giả như vua Tần-bà-sa-la hộ trợ ngôi

Tam bảo, ông nhà giàu Tu-đạt, hiệu là Cấp Cô Độc đứng ra lập tinh xá và hằng cung cấp cho Phật với giáo hội Tăng già;

lại như ông Duy-ma-cật1 tuy ở địa vị cư sĩ mà đạo hạnh và trí

huệ rất cao, tài biện luận làm cho đức Văn-thù đại trí phải

kính phục

Với hạng xuất gia, Phật khuyên tinh tấn giải thốt mà

đạt Niết-bàn Như vậy, sống một cách thanh tịnh, ở theo giới

hạnh và năng tham thiền cho thốt khỏi cảnh trần Với hạng tại gia, Phật khuyên cúng dường chư Tăng có đạo hạnh, niệm tưởng Phật, giữ lễ phép với cha mẹ, chồng vợ, thầy chủ, anh

em, bè bạn Như vậy thì được công đức dành để về các đời sau, chừng ấy sẽ hưởng sự giàu sang, tước lộc, hoặc nâng mình lên cảnh trời, nơi ấy được an nhàn khoái lạc

Với hạng xuất gia, trong bậc Thanh văn, Phật dạy thi hành Tứ Diệu đế: 1 Khổ đế, 2 Tập đế, 3 Diệt đế, 4 Đạo

đế Trong bậc Duyên giác, Phật dạy quán sát Thập nhị nhơn duyên: 1 Vô minh, 2 Hành, 3 Thức, 4 Danh sắc, 5 Lục

1Quý vị có thể xem qua cuốn Kinh Duy-ma-cật để hiểu nhiều hơn về vị Bồ-tát hiện thân cư sĩ này

nhập, 6 Xúc, 7 Thọ, 8 Ái, 9 Thủ, 10 Hữu, 11 Sanh, 12 Lão

tử Trong bậc Bồ-tát, Phật dạy hành sáu đại hạnh, gọi là Lục

Ba-la-mật đa hay Lục độ: Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh

tấn, Thiền định và Trí huệ

Với hạng tại gia cư sĩ, Phật cũng khuyên giữ một ít phần hành của chư vị xuất gia Về sau, Phật không phân biệt

Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát, cũng không phân biệt xuất

gia với tại gia, ngài muốn cho mỗi người đều đắc quả Phật, nhập huệ Phật, nên ngài dạy ai nấy đều hành Tứ diệu đế, Thập nhị nhân duyên và Lục độ Như vậy để thành Phật và

hưởng Niết-bàn trọn vẹn, đời đời Vì ngài cho rằng mỗi người,

xuất gia hay tại gia, đàn ông hay đàn bà, đều sẽ thành Phật

và đắc Niết-bàn, chẳng trừ ai hết.

II NIẾT BÀN LÀ GÌ

Niết-bàn, gom góp tư liệu trong nhiều kinh sách

Về phần Niết-bàn trong sách này, tôi xin trình bày đôi chỗ

cần thiết, chứ không trích dẫn các tư liệu nữa

Niết-bàn, cảnh hoàn toàn sung sướng, an lạc đời đời,

cảnh cao vời, cảnh tuyệt đích của người tu hành đắc đạo Những nhà tu trì có công hạnh, tham thiền rất sâu về Tứ diệu

đế, đủ tự giải thốt ra ngoài Tam giới,1 bèn chứng quả

A-la-hán và đắc ngay Niết-bàn trong khi sanh tiền Còn những ai

đắc quả thứ ba, hoặc là người cố sức tưởng Phật lắm thì khi

thác cũng đến cõi Niết-bàn, được gần chư Phật Đức

Thích-ca Mâu-ni từng giảng công đức cảnh Niết-bàn, những sự tốt

đẹp, thanh tịnh nơi cõi Niết-bàn Mấy ông thánh xưa đắc quả, cũng mặc tình thường cảnh Niết-bàn, thường nói ra với đại chúng Đức Phật và thánh chúng đều nhận có Niết-bàn;

các ngài hạnh đức đủ đầy, hoàn toàn trong sạch, thì các ngài đâu có nói sai Vậy ta chớ có phân vân mà khi nói có lúc nói

1Tam giới, hay Ba cõi, gồm Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới Lồi người chúng ta đang ở trong cõi Dục giới

không, ta hãy tin lời của Phật thánh mà nhận rằng có một cái thế giới rất trong sạch dành riêng cho các bạn lành.

Những ai giữ mình tinh khiết, bỏ sự đời, chẳng màng công danh phú quí ở dương thế này, mà muốn qua cảnh tịnh của chư Phật thì thế nào cũng qua được Xưa nay, biết bao

người thành A-la-hán, đắc đạo, nhập Niết-bàn, số ấy nhiều

hơn số cát cả trăm, cả ngàn sông Hằng!1

Niết-bàn, ai cũng biết là cảnh tuyệt tốt, tuyệt lành; còn

tả rõ ra thì không ai tả được Chư Phật và chư thánh chỉ

có nói sơ là nơi an lạc vô cùng mà thôi Có chứng từ quả

A-la-hán, bậc thứ tư sắp lên, mới thấu nỗi Niết-bàn, vì đó là

những hạng đắc nhập Niết-bàn.

Song bậc A-la-hán chưa được Niết-bàn trọn vẹn Trong

những năm đầu mới truyền đạo, vì phương tiện Phật tạm dạy Tiểu thừa, ngài khuyên học trò cố sức giải thốt để chứng tới

quả A-la-hán, nhập Niết-bàn Nhiều vị đệ tử chuyên cần tu tập, tham thiền có tinh tấn, đắc quả A-la-hán Có nhiều vị, khi thành A-la-hán, không muốn ở lại cõi trần Các ngài mới tịch vào Niết-bàn.

Về sau, Phật mở rộng các pháp môn, giảng ra Đại thừa,

Nhấùt thừa Ngài khuyên chư vị A-la-hán chớ tham chấp lấy Niết-bàn của A-la-hán, và hãy mong cầu Niết-bàn của

1Tiếng Phạn là Gange

chư Phật Ngài dạy rằng Niết-bàn của A-la-hán và Duyên giác là Niết-bàn tạm, một chỗ nghỉ ngơi của hạng người đã mỏi mệt sau khi cố sức tu hành Ngài chỉ rõ cảnh Niết-bàn thật, Niết-bàn trọn vẹn ấy là Niết-bàn của chư Phật Nghe theo ngài, chư đệ tử đắc A-la-hán không tham chấp Niết-bàn của A-la-hán, bèn hướng đến cảnh cao của Phật Như Lai sẽ hưởng Niết-bàn hoàn toàn của bậc Như Lai Chư đệ tử ấy rất dõng mãnh, tin sâu lời Phật Các ngài bèn tu hạnh Bồ-tát,

các ngài vào thừa duy nhất tức là Phật thừa Các ngài tự do,

tự tại mà dạo khắp mười phương, ba cõi, tỷ như những gã trai tráng con nhà giàu nương mình trên cỗ xe đạp thắng bằng bò trắng to lớn, mà dạo chơi từ thành thị đến thôn quê, các ngài

dùng mọi bề phương tiện hành đạo Bồ-tát, chờ ngày lên bậc

Như Lai, Phật Thế Tôn Vinh hạnh thay! Cao thượng thay! Công đức thay!

Trong bộ kinh “Diệu Pháp Liên Hoa” mà tôi đã dịch và xuất bản, nơi phẩm bảy, nhân phân biệt Niết-bàn, Phật có

dạy một ví dụ, tôi xin tóm lược ra dưới đây:

“Thuở xưa, có một đoàn bộ hành đi qua một đám rừng kia để đến cù lao châu báu Có một tay chủ đoàn dắt đường

là người biết rõ nẻo đi Trong khi băng ngang đám rừng sâu, bọn bộ hành đều mệt chán, uể oải, bèn đồng nhau than van

và đòi trở lại Người chủ đoàn định dùng phương tiện để đối phó với họ Người hóa phép biến ra một cảnh thị tứ trước mặt đoàn buôn Người chỉ rằng: ‘Kìa, tới chợ búa, chúng ta hãy

vào đó mà nghỉ, rồi sẽ tính.’ Đoàn bộ hành thấy cảnh phồn hoa náo nhiệt, người lại kẻ qua, thiên hạ lăng xăng thì họ bằng lòng lắm Họ vào đó, tắm rửa, ăn uống nghỉ ngơi, chơi bời Đến chừng người chủ đoàn thấy cả bọn khỏe khoắn, tươi tỉnh, phấn chấn lại rồi, người bèn biến mất cảnh thị tứ đi Và người nói rằng: ‘Hôm trước, ta dùng phép thần thông mà hóa

ra cảnh đền đài cho các ngươi đỡ mệt Chớ ở đây toàn là rừng

rú mà thôi Bây giờ các ngươi khỏe rồi, hãy cố sức đi tới nữa

Cù lao châu báu không xa.’ Rồi người dắt đoàn bộ hành ấy đi tới nơi tới chốn

“Đoàn bộ hành kia, tức là mấy vị đệ tử vì mệt mỏi nên

ưa chịu cảnh Niết-bàn của A-la-hán Niết-bàn của A-la-hán

có khác nào cảnh thị tứ ở giữa rừng Tức là cảnh tạm Còn

hòn châu báu, mục đích của đoàn buôn, mới là cảnh Niết-bàn

chân thật của chư Phật, mục đích của những người tu hành tinh tấn.”

Theo Đại thừa, người ta không tham chấp Niết-bàn của

A-la-hán mà hướng đến Niết-bàn của chư Phật Cho nên các

ngài thực hành đạo hạnh Bồ-tát trong bao nhiêu đời chẳng

kể, thường từ bi bố thí, thí tài vật, thí thân mạng, thí pháp

lý Các ngài chuyên cần giữ tịnh giới, khổ hạnh đúng mức, xả thân vì chúng sanh, nhẫn nhục vô cùng, chịu sỉ ố, thóa mạ, đánh đập, chịu lao tù, chịu oan ức, và cam lãnh các tai ương nạn ách để hóa độ chúng sanh Các ngài tinh tấn hết sức, chẳng hề giải đãi bỏ nẻo lành Các ngài hằng suy xét, thiền

định, nhập phép Tam-muội bất động, hàng trăm năm ngồi

yên một chỗ, cho đến chim chóc làm tổ trên đầu, cây cối bao phủ trên mình Các ngài tu đắc trí huệ vô cùng vô tận, trí huệ thông suốt, minh mẫn hơn hết Như vậy đặng cầu quả Phật

vì chúng sanh

Những bậc ấy rất từ tâm Các ngài cao thượng cho đến

không màng nhập cảnh Niết-bàn, không đành vui hưởng nơi

ấy Cho nên thường giáng thế, hóa thân trong các hạng chúng sanh đặng tùy tiện mà độ họ quay về nẻo lành Các ngài du hành đến các nơi, đi lại các cảnh giới, tiếp dẫn và cứu vớt những người có căn lành cội phúc trong cơn nguy khốn Các ngài còn đi giải thốt cho những kẻ sám hối, ăn năn, mong nhờ sức từ bi của Phật

Chúng ta đây, người học Phật, sao chúng ta lại không làm theo các ngài? Không nhiều cũng ít, ta hãy giữ lấy đức hạnh cứu giúp chúng sanh, đỡ khổ cho đời Ít ra ta cũng tìm dịp mà hộ trợ những kẻ đồng loại, đồng bào Hay là sẵn lòng giúp đỡ những kẻ quanh ta, tùy theo sức của ta Không nữa,

ta cũng tiếp tay cho những người đồng đạo thọ trì pháp Phật như ta Những ai ăn ở có hạnh và ra công với đời thì càng gần

với cõi lành, Niết-bàn, cảnh Phật Những hạng tạo ơn tác

phước với đời, dẫu không mong cầu, cũng sẽ hưởng được cảnh phước lành, cảnh an lạc nơi thiên thượng

Ở ngay cõi này, các ngài đã hòa nhã, thanh tịnh, an lạc rồi Thì đối với các ngài, cõi này cũng là cõi tiên, cõi thánh, cõi Phật Lại nữa, các ngài vì giúp đời mà sống, vì thương người xót vật mà sống, cố sức mà khuyên lơn, an ủi, khuyến khích,

để cho chúng sanh ở cõi này trở nên thuần hậu, thảo thuận,

thì đối với các ngài cảnh trần thế có khác gì cảnh Niết-bàn

đâu?

Thật ra, nếu biết suy xét kỹ, cảnh trần thế cũng là cảnh

Niết-bàn đó Lắm người tuy sống giữa nhân gian, mà tạo ra

được một cái cảnh ngộ thuần lạc, một bầu thế giới thanh bai, một cảnh xã hội giao tế êm đềm, nhã nhặn Trong lòng tưởng Phật, niệm Phật, họ giao tiếp với những người hiền lương trung hiếu, họ đi lại với những người sống trong vòng hào quang của Phật, ăn ở với bà con phải thế, đối xử với chúng bạn nhu hòa; há không phải họ ở vào cảnh trong sạch đáng yêu sao?

Lắm người tin ở sức lành của mình, hòa cái sức lành ấy với tấm lòng từ bi của Phật, bèn đứng ra mà giúp người độ thế, đưa chúng sanh lên đường phong hóa, đạo đức; như vậy

họ không phải thấy ra là một cảnh thuần túy đáng thích sao?Lắm người tưởng nhớ Phật, chắc ý vào sự tiếp dẫn của

đức A-di-đà, bèn vui vẻ, tỉnh táo mà sống đời Trong sạch

trong sự giao tiếp, hằng bố đức cho người mà chính mình không tạo ra nợ nần, không thiếu hụt ai, không để ai phiền trách; trong khi tươi tỉnh mà chờ ngày cuối cùng để về cảnh Phật, họ không phải tạm ở vào cảnh nhàn lạc đáng kính sao?

Lắm người phong lưu nhàn hạ, nhà cửa thì rộng mở rước mời, mà bước chân vào toàn là kẻ xuất gia mến đạo,

người cư sĩ thâm nghiêm, hay là kẻ hiền lành tích đức, như vậy há không phải là họ ở vào cảnh sung sướng khoái lạc hay sao?

Những hạng người như vậy tuy ở đời này, mà cũng như

ở cảnh Niết-bàn rồi vậy Quanh mình toàn là người trì kinh,

niệm Phật, gần mình toàn là người giữ gìn phong hóa đạo hạnh, mình tạo ra được một cái xã hội lành, quý biết bao!Những ai ở đời này mà vững lòng, chắc ý, hiểu mình, tin

Phật, ắt là không xa cảnh Niết-bàn vậy.

III PHONG HÓA NHÀ PHẬT

1 Ảnh hưởng của phong hóa.

giải thốt con người rồi Từ xưa tới nay, biết bao người nhờ giữ theo phong hóa mà trở nên nghiêm trang, có lợi cho thân mạng mình trong đời hiện tại và trong các đời sau! Phong hóa có ích vô cùng cho những người học Phật, dầu xuất gia hay là tại gia

Hạng xuất gia nhờ theo phong hóa, đạo hạnh, mà được danh thơm lành, được người trọng mộ, được bá tánh cúng dường, được yên ổn ở đời này, và được nhiều phước đức tùy thân Hạng người ấy lắm khi cũng đắc đạo ở đời này và được phép thần thông Còn không đi nữa, về sau thế nào cũng sanh lên cõi trời, hoặc vãng sanh về cảnh Phật Hạng người

ấy, đáo lại cõi trần, thì hóa thân vào nhà quyền quí vọng tộc, sanh ra làm danh nhân, tướng lãnh, quốc trưởng, vì đã có căn lành, từng giữ theo đức hạnh

Hạng tại gia, cư sĩ nam và nữ cũng nhờ phong hóa nhà Phật mà được mọi người kính mến, cha mẹ yêu thương, anh

em hòa thuận, bà con khen ngợi, bạn hữu yêu vì, vợ chồng yên ổn, người đời kính trọng Những người ấy không hay gặp

sự trở ngại, đến đâu đều được thiên hạ tiếp đãi niềm nở Nhờ phong hóa nhà Phật, họ trở nên hiền hòa, thuận thảo, hành

xử ở đời phải phép, đáng yêu Nếu họ vì chúng sanh mà chen vai sát cánh trong đường công danh, phú quí thì họ mau có địa vị cao sang, rỡ ràng Và đạt mục đích rồi, họ bảo tồn phẩm

vị được lâu, nêu gương lành với chúng nhân trong trường doanh nghiệp hoặc trong chốn quan trường Những kẻ ấy, nếu họ ngoảnh mặt đi với thế sự mà hướng lên các cõi trời, họ

sẽ thanh tịnh mà lướt dần trên đường tiến tới Ở đời này, họ sống như người tiên kẻ thánh; và khi mạng chung, họ sẽ lên những cõi trời, cõi Phật

Đệ tử Phật, xuất gia và tại gia đều nhờ phong hóa hết Phong hóa là cái gương để soi mặt mày cho rõ, là cỗ xe để đưa lên cõi trời, cõi Phật, là chiếc thuyền để đưa người đến bến yên lành Người học Phật mà không theo phong hóa thì không được Ấy cũng như người thiếu gương soi, nên chẳng thể biết mặt mình dơ hay sạch, đẹp hay xấu Ấy cũng như người thiếu xe, thiếu thuyền, vì chẳng nương đạo hạnh làm sao lên được cõi trời, cõi Phật, và đến bờ bến an lành là nơi giải thốt?

Trong đạo Phật, có thể phân ra làm hai nền phong hóa Phong hóa của hạng xuất gia và phong hóa của hạng tại gia

2 Phong hóa của hạng xuất gia.

Xuất gia, là hạng người bỏ thế tục, vào qui y nơi giáo hội Tăng già Ấy là những vị ở chùa chiền và đi ẩn cư nơi non xa,

cảnh lặng Xuất gia có hai hạng: sa-di và tỳ-kheo.

a) Sa-di với sa-di ni là những người nam và nữ mới xuất

gia, chưa chính thức được nhận vào hàng tăng sĩ, là những

vị chưa đúng hai mươi tuổi Sa-di và sa-di ni theo một nền phong hóa, tuy không đầy đủ như của các vị tỳ-kheo, nhưng

đối với tại gia cư sĩ thì đã là thanh cao lắm rồi Trong khi tu

tập để lên bậc tỳ-kheo, sa-di phải giữ mười giới hạnh này

không hề hủy phạm:

1 Không sát sanh

2 Không trộm cắp

3 Không làm việc dâm dục

4 Không nói dối

5 Không uống rượu

6 Không dùng các loại hương hoa, phấn sáp để trang điểm

7 Không xem các loại ca, vũ, nhạc, kịch

8 Không ngồi, nằm trên giường ghế cao rộng

9 Không ăn trái giờ1

10 Không giữ tiền, vàng, các loại châu báu quý giá

1Người giữ giới này chỉ ăn mỗi ngày một bữa, vào đúng ngọ, tức là giữa trưa Nếu đã quá giờ thì nhịn hẳn trong ngày đó chứ không được ăn nữa

Có giữ mười giới hạnh cơ bản ấy, về sau mới được giáo

hội nhận cho chính thức làm tăng sĩ Ngoài ra, sa-di phải biết

phận sự đối với anh em, đối với thầy, đối với chư tăng, đối với nhà chùa và đối với thiện nam, tín nữ Với anh em thì dung hòa, hỷ xả, đồng tâm đồng ý mà kính mến bề trên Với thầy thì hầu hạ, cung kính, lo từ miếng ăn, miếng uống, manh quần tấm áo, vì thầy là người dạy bảo, giảng lý và truyền đạo cho mình Với chư tăng thì luôn luôn kính trọng, chào hỏi Với nhà chùa thì lo hương đèn nhang khói, cúng nước công phu, và làm các việc cần nơi giáo hội Với thiện nam, tín nữ thì cho dè dặt, nghiêm chỉnh, chú nguyện cầu phước lành cho

họ Một sa-di phấn chấn, tinh tấn sẽ trở nên một vị tỳ-kheo

đúng đắn và có thể đắc đạo trong đời này

b) Tỳ-kheo với tỳ-kheo ni là các vị tăng, ni đã chính

thức thọ đủ giới luật Những ai đã giữ trọn mười giới, có thể

lên bậc tỳ-kheo Ngoài ra, lại còn những điều kiện này nữa:

không tin theo tà phái, ngoại đạo; không nhập đạo vì ý niệm

không phạm vào bốn trọng tội;2 không phải là loài thần, quỷ, thú vật hóa ra người; không phải là bán nam bán nữ; phải được cha mẹ, vợ (hoặc chồng) thuận cho phép xuất gia; không

có thiếu nợ; không có bệnh truyền nhiễm Muốn vào địa vị của hạng người xuất gia, muốn tự giải thốt, hầu lên cõi Phật,

1Chư căn bất cụ: nghĩa là không có đầy đủ các giác quan như người thường, chẳng hạn như câm, điếc hoặc thậm chí đã thiến dương vật

2Bốn trọng tội là: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy

máu

không phải dễ dàng gì Các sư chân chánh không có thâu nhận càn, các ngài dò đi xét lại kỹ lưỡng, rồi mới nhận trao giới cụ túc cho.

Trong khi truyền giới, các ngài lại dặn kỹ chớ có phạm Bốn trọng tội, Bốn trọng cấm.1 Ai phạm một điều trong bốn điều ấy thì sẽ bị trục xuất ra khỏi giáo hội Tăng già

Các ngài nhắc cho kẻ thọ giới nhớ vào trí bốn điều nữa

mà chư tăng ngày trước không hề quên:

1 Tỳ-kheo phải gom lượm vải vụn đã thải bỏ, khâu

thành áo mà mặc.2 Song nếu có ai cho thì được nhận

2 Tỳ-kheo chỉ ăn đồ khất thực mà thôi Song có ai đem

cúng nơi chùa thì được nhận

3 Tỳ-kheo phải ngủ dưới cội cây Song có ai cúng chỗ

trăm năm mươi giới của tỳ-kheo và ba trăm bốn mươi tám giới của tỳ-kheo ni.

1 Bốn trọng cấm là: không được dâm dục, không được trộm cắp, không được sát sanh, không được vọng ngữ

2Gọi là áo bá nạp, tức là gom góp hàng trăm mảnh vụn

Giữ giới thì dễ sanh định và phát huệ.1 Tức là có giữ giới thì mới thành thánh, thành Phật được Những người thanh tịnh, các bậc hiền nhân, thánh chúng đều trọng giới hạnh, tuân theo giới hạnh, và không hề chê bai, bài bác Còn những

kẻ mang áo thầy tu mà xưng mình sống ngoài vòng giới luật, không cần giới cấm rộn ràng, ấy là những kẻ ngu dốt, giả dối vậy thôi

Hạng xuất gia, tỳ-kheo, nhà sư thường được xem như

là thầy của bậc cư sĩ tại gia, là vì các ngài giữ gìn đạo hạnh thanh cao, tự giải thốt ra ngoài cảnh đời Trầm tỉnh, khoan hòa, minh mẫn, sáng suốt, các ngài là tấm gương bia cho thiện nam tín nữ Trong sạch nhờ theo giới luật, yên ổn nhờ giữ giới luật, khoái lạc nhờ nương theo giới luật, các vị được thanh nhàn, tự tại, dứt các sự phiền não ở đời Trong thiền môn mà có một số đông người trì trai, giữ giới cho đúng đắn, giữ gìn phong hóa cho hoàn toàn thì lo gì chẳng bảo tồn được pháp Phật đặng giúp ích cho đại chúng tăng đồ và cư sĩ tại gia!

3 Phong hóa của hạng tại gia

Phong hóa của tại gia cư sĩ, gom vào mấy chữ này: Tam qui, Ngũ giới

Người tu Phật tại gia phần đông đều có chịu lễ thế độ nơi một ngôi chùa Một hay là vài vị sư thay mặt cho giáo hội tăng già, nhận cho họ xưng: Qui y Phật! Qui y Pháp! Qui y

1Nhân giới sanh định, nhân định phát huệ

Tăng! Vị thầy truyền giới tùy theo nhận xét mà trao giới cho, hoặc một, hai, ba, bốn giới, hay năm giới, nhưng thường là năm giới Năm giới là: 1 Không sát sanh, 2 Không trộm cắp

thầy truyền giới cũng sẽ đặt cho đệ tử một cái tên đạo, gọi là pháp danh Từ hôm ấy, người thọ giới phải trọn đời gởi mình vào đức cả từ bi của Phật; nương mình nơi đạo pháp quảng đại, từ bi, hỷ xả của Phật; và trao mình vào giáo hội Tăng già cao thượng mà Phật đã lập ra

Lại có nhiều người, tuy không làm lễ thế độ với một nhà

sư, mà cũng cầm bằng có qui y thọ giới Ấy là những người

lập tâm phát nguyện với đức A-di-đà Đến ngày lành, họ lập bàn thờ Phật A-di-đà, thành tâm mà khấn nguyện với đức

A-di-đà, cầu ngài chứng minh cho họ phát nguyện qui y Kể

từ ngày ấy, họ được nhập vào hàng đệ tử Phật, họ trì trai giữ

giới và niệm đức A-di-đà Nếu họ tinh tấn mà tu hành, đến

ngày lâm chung họ cũng sẽ được về Phật quốc theo chí hướng của họ Dưới đây là mười ngày trong năm có thể làm lễ phát nguyện tu trì theo tông Tịnh độ.2

Tháng giêng, ngày mồng một, lúc tảng sáng

Tháng hai, ngày mồng chín, lúc năm giờ sáng

Tháng ba, ngày mồng bảy, lúc mười giờ tối

1Khác với giới của hàng xuất gia là dứt hẳn việc dâm dục, người tại gia giữ giới không tà dâm, nghĩa là không làm việc dâm dục với người không phải là vợ hoặc chồng mình

2Tông Tịnh độ: Tông phái Phật giáo chủ trương tu trì bằng vào việc niệm Phật cầu vãng sanh tịnh độ, tức là về cõi Phật của đức Phật A-di-đà

Tháng tư, ngày mồng tám, lúc chín giờ rưỡi tối.

Tháng năm, ngày mồng ba, lúc mặt trời lặn

Tháng sáu, ngày mồng bảy, lúc mười giờ rưỡi tối

Tháng bảy, ngày mồng tám, lúc giữa trưa

Tháng chín, ngày mồng chín, lúc giữa trưa

Tháng mười, ngày mồng một, lúc giữa trưa

Tháng mười một, ngày mười bảy, vía A-di-đà, suốt ngày.

Tháng chạp, ngày mồng ba, lúc mặt trời lặn

Những ngày giờ ấy, kẻ chưa phát nguyện thì phát nguyện rất phải lúc, vì thế nào cũng được chư Phật chứng minh

Làm lễ đức Phật A-di-đà, đứng về hướng Đông mà lạy

về hướng Tây, tượng ngài để về hướng Tây.1 Sau khi ấy, mình trở nên người tu tại gia, cư sĩ

Cả đời, bao giờ người cư sĩ cũng nhớ công đức Phật, kính trọng, ngưỡng mộ Phật, tự phó thác mình vào sự cứu vớt của Phật, nghĩ rằng lúc nào sức Phật cũng bao bọc, gia hộ cho mình Ấy là qui y Phật

Trọn cả đời, siêng năng học pháp Phật, đọc, tụng kinh điển, suy nghĩ cho thấu đáo và ăn ở theo giáo pháp của Phật

thánh, chư đại đệ tử của Phật, tu tập theo các vị đức độ trong giáo hội thanh tịnh, cao cả của Phật Ấy là qui y Tăng

Niệm tưởng đức Phật A-di-đà, nhớ ơn đức Phật

Thích-ca, không quên ngôi Tam bảo1 tức là thọ trì Tam quy y vậy

Kẻ tại gia thường thường giữ năm giới, có sự châm chế cho phù hợp với đa số mọi người Chẳng hạn như giới thứ ba cấm tà dâm, chứ không cấm sự chung chạ của vợ chồng Cư gia có người nguyện giữ tám giới trọn đời Tám giới là năm giới, cọng thêm vào ba giới nữa: 1 Không dùng các loại hương hoa, phấn sáp mà trang điểm 2 Không xem các loại ca, vũ, nhạc, kịch 3 Không ngồi, nằm trên giường ghế cao, rộng và phải ăn chay đúng ngọ Lại có người tinh tấn mà giữ luôn

mười giới theo hạng xuất gia sa-di và trì tuyệt dục.

Kẻ qui y giữ giới thường trì trai, như vậy cho tiện bề niệm Phật Tùy theo sức, trong tháng họ ăn chay một ngày, hai ngày, bốn ngày, sáu ngày, mười ngày, hay ăn thường xuyên luôn Những người ăn luôn, trường trai càng tốt Muốn vừa với sức khỏe, nên nguyện dùng chay lần hồi, từ một ngày, hai ngày, bốn ngày, sáu ngày mà tăng dần lên Song dầu cho

ăn trường hay ăn kỳ, về những ngày ăn chay, nên niệm nhớ công đức của Phật, giữ giới lành cho trọn vẹn và lấy lòng từ bi

hỷ xả mà đối đãi với chúng sanh Chẳng chờ đến ngày chay,

mà ngày thường, mình cũng nên niệm Phật và cư xử hiền lành với mọi người và mọi vật Kẻ thiện nam tín nữ bao giờ

1Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng

cũng ăn ở cho hiền hòa, thuận thảo Cái thân cho trong sạch, lời nói cho chính đính, cái ý cho thanh bai, cố giữ như vậy thì tạo ra được mười nghiệp lành về thân, miệng, ý:

1 Không sát sanh hại mạng; cần phải phóng sanh, cứu người

2 Không trộm cắp; cần phải bố thí

3 Không tà dâm; cần phải cung kính

(Ba nghiệp trên đây là về thân)

4 Không nói dối; cần phải nói thật

5 Không nói sai lệch, dua nịnh, tục tĩu, nhơ nhớp; cần phải nói lời có nghĩa lý, hữu ích

6 Không nói lời ác độc, thóa mạ, chửi mắng người khác; cần phải nói lời êm ái, dịu dàng

7 Không nói hai lưỡi, nói đâm thọc hai đầu để gây chia rẽ, thêm bớt không chừng; cần phải nói sự hòa hiệp

(Bốn nghiệp trên đây là về miệng)

8 Không tham muốn trái lẽ; phải tưởng sự bất tịnh, sáu trần đều chẳng sạch

9 Không sân hận; phải tưởng sự từ bi, ở cho nhẫn nhục

10 Không si mê, tin bậy; phải có lòng chánh tín, qui y chánh pháp

(Ba nghiệp trên đây là về ý)

Những người cư gia thọ Tam qui, Ngũ giới và giữ gìn thân, miệng, ý theo Mười điều lành thì tạo ra căn lành cũng

là vô tận rồi Tuy ban đầu còn sai lệch, chớ về sau dần dần cũng quen, và họ sẽ trở nên người thiện phước

4 Phong hóa nhà Phật của hạng tại gia với phong hóa nhà Nho

Phong hóa nhà Phật cho hạng tại gia, Tam qui Ngũ giới, thật là cao thượng và lợi ích lắm Nền phong hóa ấy có thể dung hòa, phù hợp với phong hóa nhà Nho nữa Và nó có thể thay thế cho phong hóa nhà Nho, thay thế một cách thích đáng, quý hóa, mạnh mẽ và hiệu nghiệm

Bên Phật có Tam qui: Qui y Phật, Qui y Pháp, Qui y tăng, thì bên Nho có Tam cang là: Minh minh đức, Tân dân, Chỉ ư chí thiện Minh minh đức, là được thiên lý, cái tánh quý báu, sáng suốt, hiểu rõ muôn vật, tức là phù hợp với quy

y Phật Tân dân, là bỏ các sự tà vạy xưa nay mình đã quen, rèn lòng cho trong sạch, nương đạo đức mà sửa mình và sửa người, tức là phù hợp với quy y Pháp Chỉ ư chí thiện, là ngưng tụ vào nơi trọn lành, không cho một mảy gian tà xen vào lòng nhân, tức là phù hợp với quy y Tăng

Bên Phật có Ngũ giới, bên Nho có Ngũ thường Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không uống rượu, không nói dối; là phù hợp với nhân, nghĩa, lễ, trí, tín của nhà Nho Nhân, tức là không sát sanh Nghĩa tức là không gian