Những vấn đề cơ bản của sự phân hóa lãnh thổ địa lý tự nhiên như :quy luật địa đới , quy luật phi địa đới và mối quan hệ giữa nhân tố địa đới và phi địa đới trong sự hình thành cảnh quan .Hai quuy luật phi địa đới và địa đới song song tồn tại trong mọi cảnh quan , tương tác một cách tổng hợp với nhau dẫn đến sự hình thành cảnh quan đa dạng trên bề mặt trái đất
Trang 1QUY LUẬT ĐIẠ ĐỚI VÀ QUY LUẬT PHI ĐỊA ĐỚI
a Học sinh cần phải nắm được: (Kiến thức cần đạt)
- Hiểu và trình bày được một số biểu hiện của quy luật địa đới:
+Sự phân bố các vòng đai nhiệt trên thế giới.
+Sự phân bố các các đai khí áp và các đới gió chính trên trái đất.
+Sự phân bố các đới khí hậu trên trái đất.
+Sự phân bố các kiểu thảm thực vật và các nhóm đất chính.
- Biểu hiện quy luật phi địa đới của lớp vỏ địa lý:
+ Quy luật đai cao: Biểu hiện rõ nhất của quy luật đai cao là sự phân bố các vành đai đất và thực vật theo độ cao.
+ Quy luật địa ô: Biểu hiện rõ nhất quy luật địa ô là sự thay đổi các kiểu thảm thực vật theo kinh độ.
**Kiến thức nâng cao:
- Có ý thức bảo vệ môi trường tài nguyên phù hợp với từng quy luật
b Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:
- Phân tích mối liên hệ qua lại giữa các thành phần tự nhiên
- Phân tích tranh ảnh, Bản đồ, video
- Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để đưa ra những ví dụ minh hoạ cho các quy luật
c Trên cơ sở đó làm cho học sinh có khả năng tự nhận thức được
những vấn đề của quy luật địa đới và phi địa đới và vận dụng để giải thích
đúng đắn về các hiện tựơng tự nhiên
d Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần được phối hợp vào bài
giảng sao cho hợp lý nhất và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh như thế nào để các em tiếp thu kiến thức ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài, hứng thú tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên và thích làm bài tập
Trong bài này để giáo dục cho các em lớp 10 cũng như truyền thụ kiến thức cơ bản về quy luật địa đới và quy luật phi địa đới giáo viên cần phải đạt các mục tiêu nói trên:
Để đạt được những điều đó tôi luôn thực hiện phương pháp pháp ứng dụng công nghệ thông tin để giảng dạy theo hướng tích cực sử dụng phương tiện trực quan “kênh hình” trong quá trình lên lớp Phương pháp sử dụng
“kênh hình” là phương pháp “dạy học lấy học sinh làm trung tâm ”là một tư tưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học, phương pháp đó được thể hiện ở các khâu sau:
- Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ động sáng tạo và năng lực tư duy ở học sinh Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú
ý xây dựng hệ thống các câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh, giáo viên chỉ là người hướng dẫn
- Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằng các phiếu học tập, các câu hỏi đã được tiến hành trong suốt bài giảng Trên cơ
sở đó giáo viên đặt câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, vi deo có trong sách giáo khoa và các tranh ảnh mà giáo viên đã sưu tầm để sử dụng làm phương tiện dạy học Học sinh trình bày kết quả đã nghiên cứu, giáo viên giúp học sinh chuẩn kiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ trong bài học
Trang 2d Sử dụng đồ dùng dạy học:
+ Vành đai nhiệt trên trái đất, các đai áp và đới gió, các đới khí hậu, các vành đai thực vật theo độ cao trên núi Chim-bô- ra-giô, lược đồ phân bố thảm thực vật trên trái đất, lược đồ phân bố các loại đất trên thế giới (phóng to theo sgk)
+ Tranh: Một số tranh ảnh về các cảnh quan chân núi, đỉnh núi, bờ Đông bờ Tây của lục địa
Đặc biệt các tranh ảnh về Sa pa, Đà lạt, các cảnh quan thiên nhiên, các đặc sản thiên nhiên của Quảng Nam
+ Một số tranh ảnh khác Để nhằm phát huy tối đa tính chủ động của học sinh trong giờ học, tôi đã tiến hành và hướng dẫn để học sinh hiểu về nguyên nhân, biểu hiện của các quy luật địa đới và phi địa đới ở các phương tiện trực quan
2 Những biện pháp thực hiện (Nêu rõ biện pháp ở từng phần trong bài
giảng):
( phần mục tiêu bài học và phương tiện dạy học đã ghi ở phần trên )
QUY LUẬT ĐỊA ĐỚI VÀ QUY LUẬT PHI ĐỊA ĐỚI
*TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :
1/ Ổn định :(1Phút)
2/ Kiểm tra bài cũ: (1Phút) Bài này là bài tổng kết chương Địa lí tự nhiên
nên cô không dò bài mà trong quá trình học cô tiến hành kiểm tra lại kiến thức.
3/
Khám phá: (2Phút) Giáo viên chiếu 2 bản đồ về sự phân bố các vành
đai đất và thực vật => đặt vấn đề Trong bài trước các em đã học sự phân bố đất và thực vật theo vĩ độ và độ cao có nét gì giống nhau ? vậy
sự phân bố này có mang tính quy luật hay không ? chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới
Thời
gian
Hoạt động thầy và trò Nội dung cơ bản
20ph
út
6Phút
I/ Quy luật địa đới :
HĐ1 : ( cá nhân)
Bước 1: (3 phut)
Học sinh quan sát một số tranh ảnh
(gv trình chiếu về động thực vật phân
bố từ cực về xích đạo: như hình ảnh
gấu Đông cực đến cảnh quan động
thực vât vùng ôn đới rồi thiên nhiên
vùng nhiệt đới (VN) và kiến thức
sách giáo khoa HS trả lời đó là sự
I/ Quy luật địa đới :
Trang 314
Phút
thay đổi cảnh quan theo vĩ độ hay
kinh độ?(Hs trả lời theo vĩ độ) =>HS
hình thành khái niệm
Bước 2: (3 phut)
Liên hệ kiến thức bài trước, Giáo viên
đặt câu hỏi :
-Tại sao các thành phần tự nhiên và
cảnh quan địa lí lại thay đổi có quy
luật như vậy?(do khí hậu)
Sau khi học sinh trả lời , giáo viên hỏi
tiếp :
-Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau
của các yếu tố khí hậu (nhiệt , ẩm )?
-GV chiếu lên màng hình hình vẽ về
tia sáng mặt trời đến trái đất, yêu cầu
học sinh lên bảng nhận xét về sự thay
đổi góc nhập xạ (góc tạo bởi tia tới
của bức xạ và bề mặt đất) từ xích đạo
về 2 cực (góc nhập xạ nhỏ dần)=> hs
rút ra nguyên nhân của quy luật địa
đới
Do góc nhập xạ
GV: Khắc sâu kiến thức của bài
trước: Tất cả các thành phấn của lớp
vỏ địa lí đều đồng thời chịu tác động
trực tiếp hoặc giáp tiếp của ngoại lực
(Bức xạ mặt trời)
HĐ2 (Nhóm)
Bước 1 (3 phut)
Chia lớp thành 4 nhóm Mỗi nhóm
đọc và quan sát bản đồ trên màng
hình do Gv trình chiếu để: Hoàn
thành phiếu học tập
Nhóm 1: Xác định các vành đai nhiệt
trên trái đất=> nhận xét
Nhóm 2: Xác định các đai khí áp, gió
và nhận xét
Nhóm 3: Kể tên các đới khí hậu? nêu
nguyên nhân hình thành các đới khí
hậu?
Nhóm 4: Cho biết đất và thảm thực
vật có tuân theo quy luật địa đới hay
không? Kể tên các thảm thực vật và
1/ Khái niệm :
là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan địa lý theo vĩ độ
2/ Nguyên nhân: Sự thay đổi của
góc nhập xạ
Trang 415
phút
nhóm đất từ xích đạo về 2 cực
Bước 2: (5 phút)
Đại diện học sinh các nhóm lên chỉ
và nêu bằng bản đồ và hình phóng to
trên bảng Các hs khác theo dõi
=>nhận xét về trình bày của bạn
Bước 3: (3 phut)
Gv chiếu hình và tổng kết các biểu
hiện bằng hình ảnh có hiệu ứng
=>GV đánh giá, cộng điểm nhóm
nắm bài tốt
- Liên hệ thực tế: (3 phut)
Vậy trên lãnh thổ Việt Nam có biểu
hiện của quy luật này hay không? Hs
lấy ví dụ chứng tỏ
GV chiếu cảnh quan Bắc và Nam
lảnh thổ Việt Nam kèm câu thơ của
Tản Đà “Hải vân đèo lớn vượt qua,
mưa xuân ai bổng đổ ra nắng hè” khi
nhà thơ đi từ Bắc vào Nam đã chứng
kiến và không khỏi ngạc nhiên về sắc
thái thiên nhiên thay đổi chỉ qua dãy
núi Bạch Mã ông đã thốt lên câu đó
Chuyển ý: Ta đã biết các thành phần
địa lí và lớp vỏ cảnh quan thay đổi
một cách có quy luật từ xích đạo về 2
cưc Thế nhưng hình 21 sgk và các
vành đai thực vật theo độ cao trên núi
lại có sự khác nhau theo hướng Đông
Tây và đai cao
Tại sao vậy?
II/ Quy luật phi địa đới
HĐ3 : ( cả lớp) (4Phút)
Bước 1: (1Phút)
Giáo viên sử dụng hình 19.11 để đặt
câu hỏi : Hình vẽ nói lên nội dung
gì? trên cùng vĩ độ các thành phần
địa lí khác nhau vậy có tuân thủ theo
quy luật địa đới không? =>khái
niệm
Tại sao có sự phân bố khác nhau về
3/ Biểu hiện :
-Sự phân bố của các vòng đai
nhiệt (5 vòng đai )
-Các vành đai khí áp
(7 vành đai khí áp ) -Các loại gió( 6 đới gió hành tinh )
-Các đới khí hậu (7 đới khí hậu ) -Các nhóm đất ( 10 nhóm đất )
và thảm thực vật (10 kiểu thảm thực vật )
II/ Quy luật phi địa đới :
1/ Khái niệm: Là quy luật phân bố
Trang 5đất và thực vật theo độ cao ?
Bước 2 :(3Phút)
Giáo viên cho học sinh quan sát lại
hình 19.1 để nói lên sự khác nhau
của thảm thực vật theo chiều Đông –
Tây ở vĩ độ 40 0 VB ?
-Nguyên nhân của quy luật phi đia
đới ??
Hs nêu nguyên nhân (nhớ lại kiến
thức bài Nội lực)-> em khác nhận xét
=>Gv chốt
HĐ 4: nhóm (9Phút)
Bước1: (2Phút) phát phiếu học tập :
Nhóm1: GV trình chiếu những hình :
các vành đai thực vật trên núi
Chim-bô-ra-giô => hs thảo luận và điền
theo phiếu học tập vào bảng phụ
Nhóm 2: HS xem hình về sự phân bố
đất và thảm thực vật chú ý xác định
các kiểu thảm thực vật theo kinh
tuyến 40 và dựa vào SGK=> hòan
thành phiếu học tập vào bảng phụ
Bước 2:(7Phút)
HS treo kết quả thảo luận lên bảng
nhóm khác nhận xét
GV chiếu kết quả cuối cùng trên máy
=> Gv tiến hành đánh giá, khen ngợi
những nhóm làm tốt và nhóm nhận
xét tốt
Cho Hs rút ra kết luận về vai trò
tác động của 2 quy luật địa đới và phi
địa đới tới bề mặt trái đất.(là 2 quy
luật khác nhau nhưng có mối quan hệ
mật thiết, diễn ra đồng thời và tương
hổ lẫn nhau)
*Liên hệ thực tế:(2Phút) các em hãy
không phụ thuộc vào tính chất phân bố theo địa đới của các thành phần địa lý và cảnh quan
2/ Nguyên nhân :
- Do nguồn năng lượng bên trong lòng đất Phân chia bề mặt địa hình :
Theo lục địa, đại dương-> quy luật địa ô
Theo độ cao-> quy luật đai cao
3/Biểu hiện :
Quy luật đai cao :
là sự thay đổi có quy luật của các thành phần địa lý và cảnh quan theo độ cao
Quy luật địa ô :
là sự thay đổi có quy luật của các thành phần địa lý và cảnh quan theo kinh độ do sự phân bố lục địa , biển và đại dương
Trang 6cho biết trên lãnh thố Việt Nam và
địa phương em đang sống có sự thay
đổi nào theo quy luật phi địa đới? Sau
khi học sinh trả lời =>GV trình chiếu
một số hình ảnh về Sa pa, Đà Lạt
cảnh quan từ chân núi lên đỉnh núi
Trình chiếu các cảnh quan đặc sản
thiên nhiên từ Biển lên núi của Quảng
Nam cho Hs nhận biết về địa phương
ta bị chi phối bởi quy luật nào? Cảnh
quan đa dạng như thế chúng ta cần
làm gì để bảo vệ nó
- Học sinh tìm bài hát có liên quan tới
quy luật trên rồi thể hiện cho cả lớp
cùng nghe vừa thay đổi không khí
vừa khắc sâu kiến thức của bài học
(như bài Trường Sơn Đông- Trường
Sơn Tây)
4/ Đánh giá (5phut):
Để phần cuối bài vừa sôi nổi vừa huy động tất cả học sinh làm việc chúng ta nên cho học sinh trả lời phần trắc nghiệm vào bảng con rồi đưa lên khi có tín hiệu Sau đó giáo viên chiếu đáp án đúng, em nào đúng giữ nguyên bảng, còn em nào sai để xuống Thông qua cách này giáo viên quan sát toàn diện và đáng giá được thực chất phần trăm học sinh thuộc bài tại lớp Một vài câu hỏi vấn đáp ta cho học sinh xung phong nhanh lấy điểm khuyến khích
`Câu 1: Hs hãy:
Kể tên các đới khí hậu từ xích đạo về cực ?
Kể tên các vành đai khí áp từ xích đạo về cực ?
Kể tên các đới gió từ xích đạo về cực ?
Điểm khác nhau cơ bản giữa quy luật địa đới và phi địa đới là gì ?
Câu 2: Nguyên nhân gây ra quy luật phi địa đới là:
a Do địa hình
b Do lục địa, đại dương
c Do khu vực
d Tất cả đều đúng
Câu 3: Quy luật đại đới là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần
tự nhiên và cảnh quan thiên nhiên theo:
a Vĩ tuyến
b Kinh tuyến
c Bờ Tây- bờ Đông
d Theo độ cao
* Củng cố – dặn dò:
- GV củng cố lại toàn nội dung bằng cách chiếu sơ đồ về mối quan hệ tương ứng giữa các đới khí hậu ->các nhóm đất->các kiểu thảm thực vật và
Trang 7hình tổng quát nhất về các đới gió các đai khí áp các vành đai nhiệt Đây là cách tổng kết vừa nhanh và vừa trực quan giúp học sinh thuộc bài và nhớ bài lâu hơn
- Về nhà làm bài tập trong sgk, chuẩn bị bài 22 giờ sau học
5 Phụ lục:
Phiếu học tập 1
Địa đới
Phiếu học tập 2
Quy luật Khái niệm Nguyên
nhân
Biểu hiện Đai cao
Phiếu học tập 3
Quy luật Khái niệm Nguyên
nhân
Biểu hiện Địa ô
Thông tin phản hồi: cho phiếu 2 và 3 (phiếu 1 đã được ghi nội dung trong giáo án)
Khái niệm. Là sự thay đổi có quy
luật của các thành phần địa lý và cảnh quan theo
độ cao
Là sự thay đổi có quy luật của các thành phần địa lý và cảnh quan theo kinh độ
Nguyên nhân Do sự giảm nhanh
nhiệt độ theo độ cao ->Thay đổi độ ẩm, lượng mưa.
Do sự phân bố lục địa , biển và đại dương-> khí hậu khác nhau.
Biểu hiện Vành đai đất, vành đai
thực vật.
Thay đổi thảm thực vật theo kinh độ
