Tóm tắt lịch sử anime

Thành công này kéo theo hàng lo t nh ng b phim bủ ạ ữ ộ ước ngo t khác: Kaze no Tani No ặ Nausicaa Nausicaa of the Valley of the Wind, Tenku No Shiro Rapyuta Laputa: Castle in the Sky, T

Tóm t t l ch s Animeắ ị ử

Rút ng n t bài báo c a Michael O'Connellắ ừ ủ

Ph n m t: Nh ng ngày uầ ộ ữ đầ

u th k 20, nh ng t báo truy n tranh và phim n h c a ph n g Tây ã tác n g m nh vào gi i

ho s v tranh Nh t B n V i vi c i n chú thích cho tranh và c t truy n có h th ng, truy n tranh ạ ĩ ẽ ậ ả ớ ệ đ ề ố ệ ệ ố ệ

ã r t h p d n qu n chúng Ng i Nh t th nghi m phim ho t ho vào n m 1914 B phim n i

ti ng u tiên c a Nh t trên th gi i là b phim ng n Peach Boy c a Kitayama Seitaro vào n m ế đầ ủ ậ ế ớ ộ ắ ủ ă

1918 Ho t ho phát tri n ch m ch p D u n duy nh t c a ho t ho Nh t B n trạ ạ ể ậ ạ ấ ấ ấ ủ ạ ạ ậ ả ước chi n tranh là ế

b phim 'Talkie' Trong th i k này, ngành ho t ho hoàn toàn b thao túng b i Walt Disney và 'anh ộ ờ ỳ ạ ạ ị ở

em nhà Fleisher' N m 1937, b phim ho t hình Nàng B ch Tuy t ã th c s gây n tă ộ ạ ạ ế đ ự ự ấ ượn g m nh ạ

m và là b phim ho t ho u tiên có th n g v ng trong th gi i i n n h Trẽ ộ ạ ạđầ ểđứ ữ ế ớ đ ệ ả ước chi n tranh thế ế

gi i th II, ho t ho Châu Âu và Châu Á hoàn toàn b kìm hãm b i các b phim c a Walt Disney.ớ ứ ạ ạ ị ở ộ ủ

Ph n hai: Nh ng v th nầ ữ ị ầ

Osamu Tezuka, 'v th n manga' m i ch 20 tu i khi tác ph m u tay c a ông, New Treasure Island ị ầ ớ ỉ ổ ẩ đầ ủ (Hòn o gi u vàng!!) xu t b n n m 1947 Dđả ấ ấ ả ă ướ ải n h h ưởn g c a Tezuka, manga b t u ch u n h ủ ắ đầ ị ả

hưởn g c a vi c a vào c t truy n hành n g, c m xúc, k t h p v i nh ng k thu t i n n h h c ủ ệ đư ố ệ độ ả ế ợ ớ ữ ỹ ậ đ ệ ả ọ

c t Pháp và c di n t m t c m xúc dù ch trong thoáng ch c, c nh ó có th di n ra

trong nhi u khung hình và nhi u trang Tezuka ã d y cho m t th h các ho s cách ề ề đ ạ ộ ế ệ ạ ĩ để v m t ẽ ộ cách kiên nh n n tẫ Ấ ượn g l n nh t mà m i ngớ ấ ọ ười dành cho Tezuka là nh ng nhân v t c a ông B ữ ậ ủ ị

n h h n g c a nh ng nhân v t ho t ho Disney tr c chi n tranh nh Mickey Mouse, Donald

Duck, Tezuka v thú v t và nhân v t c a mình v i ô i m t to, di n c m và ' u tròn' M c dù m i chiẽ ậ ậ ủ ớ đ ắ ễ ả đầ ặ ọ

ti t có v nh n gi n và mang tính ho t ho nhi u h n (cartoon nhé, ch a mang tính manga ế ẻ ưđơ ả ạ ạ ề ơ ư

â u), nh ng nh ng nhân v t ó ã th c s th hi n c c m xúc t tình yêu cho n lòng c m

thù d d i Sau ó các ho s manga và anime h c t p theo nh ng nhân v t sinh n g c a Tezuka ữ ộ đ ạ ĩ ọ ậ ữ ậ độ ủ

và m t lo t nh ng nhân v t r t gi ng v i nh ng nhân v t c a Tezuka ra i , i n hình là ô i m t ộ ạ ữ ậ ấ ố ớ ữ ậ ủ đờ đ ể đ ắ

m to Sailor Moon, Speed Racer và c Ash Ketchum c ng h c t p r t nhi u Tezuka S thành ở ả ũ ọ ậ ấ ề ở ự công c a Tezuka trong l nh v c manga ã nhanh chóng làm n h hủ ĩ ự đ ả ưở đến g n anime h u chi n tranh.ậ ế

Ph n ba: T Phim n TVầ ừ đế

Vào gi a nh ng n m 1950, ch t ch hãng phim Toei ã b t u có ý tữ ữ ă ủ ị đ ắ đầ ưởn g v nh ng b phim ho t ề ữ ộ ạ

ho nh phim c a Walt Disney Vào n m 1958, Toei tung ra b phim ho t hình dài t p u tiên The ạ ư ủ ă ộ ạ ậ đầ Tale of the White Serpent ( uôi chòm sao Serpent Tr ng) d a trên th n tho i Trung Qu c B phim Đ ắ ự ầ ạ ố ộ này có gam màu t i h n so v i các b phim Walt Disney The Mischievous Prince Slays the Giant ố ơ ớ ộ Serpent (Hoàng t láu cá gi t ch t Serpent kh ng l ) n m 1963, The Adventure of Horus (Cu c ừ ế ế ổ ồ ă ộ phiêu l u c a Horus) và Prince of the Sun (Hoàng t M t Tr i) n m 1966; và Puss in Boots n m ư ủ ử ặ ờ ă ă

1967 là nh ng tác ph m u tiên c a hai ngữ ẩ đầ ủ ười kh ng l trong th gi i anime Isao Takahata và ổ ồ ế ớ Hayao Miyazaki, d n ẫ đườn g cho nh ng b phim sâu s c và ngữ ộ ắ ườ ới l n h n sau này.ơ

N m 1958, Tezuka ã xây d ng c t truy n, d ng hình và nhân v t cho b phim ho t hình u tiên ă đ ự ố ệ ự ậ ộ ạ đầ

c a Toei d a trên truy n thuy t Trung Qu c, Vua Kh (Tôn Ng Không y mà), ngu n c m h ng choủ ự ề ế ố ỉ ộ ấ ồ ả ứ

b Dragon Ball sau này N m 1961, ông thành l p Mushi Productions v i m c tiêu s n xu t phim ộ ă ậ ớ ụ ả ấ

ho t hình và các các b phim TV chia theo t ng t p Tác ph m u tiên c a ông, Tetsuwan Atom ạ ộ ừ ậ ẩ đầ ủ (Astro Boy) ã l đ ỡđể tr thành b anime u tiên chi u trên TV c a Nh t ch vài tháng Vinh d ó ở ộ đầ ế ủ ậ ỉ ựđ

ã thu c v Otagi Manga Calendar, m t b phim ho t hình l ch s ng n Nh ng b phim e n tr ng

Atom ã tr thành b anime u tiên mang tính ti u thuy t, có i vào miêu t tâm lý nhân v t D a đ ở ộ đầ ể ế đ ả ậ ự trên manga c a Tezuka, Tetsuwan Atom, b phim ã k v nh ng cu c chi n ủ ộ đ ể ề ữ ộ ế để ả b o v b n bè ệ ạ mình c a m t c u bé Robot Tetsuwan Atom ã ủ ộ ậ đ được phát hành r ng rãi trên th gi i Sau ộ ế ớ

Tetsuwan Atom, Tezuka ti p t c chuy n th b manga n i ti ng Jungle Taitei (Kimba vua s t ) ế ụ ể ể ộ ổ ế ư ử thành b anime màu u tiên c a Nh t ộ đầ ủ ậ Đồn g s n xu t là hãng truy n hình NBC ã giúp ả ấ ề đ đỡ ề v tài chính và phát hành Kimba M nh ng c ng chi m luôn b n quy n ti p t c phát tri n b phim này ở ỹ ư ũ ế ả ề ế ụ ể ộ Trong th c t nguyên b n, Kimba ti p t c l n lên n tu i trự ế ả ế ụ ớ đế ổ ưởn g thành, nh ng M Kimba ch n ư ở ỹ ỉ đế

tu i thanh niên mà thôi Sau ó , ổ đ để ế ụ đ ạ ti p t c o n k t thúc, Jungle Taitei Susume Leo! (Leo vua s ế ư

t ) ã ra i Mushi ti p t c chử đ đờ ế ụ ươn g trình phát tri n anime c a mình nh ng l i b phá s n Tezuka ể ủ ư ạ ị ả

ko 'quay tr l i v manga', b i vì x a nay ông ch a bao gi b sáng tác manga c Ông nhở ạ ẽ ở ư ư ờ ỏ ả ườn g l i ạ

vi c chuy n th anime t các b manga c a ông nh Black Jack ( VN: Jack! Bác s quái d ) và ệ ể ể ừ ộ ủ ư ở ĩ ị Ambassador Manga cho nh ng hãng phim khác.ữ

Nh ng n m 70ữ ă

Gi ng nh r t nhi u b anime Nh t B n ố ư ấ ề ộ ậ ả được chi u trên TV vào nh ng n m 60, a s là dành cho ế ữ ă đ ố

tr em Jungle Taitei lúc ó ẻ đ được phát dưới nh ng câu chuy n l nhi u ph n và h t s c r c r i ữ ệ ẻ ề ầ ế ứ ắ ố Nhân v t chính trong 8-Man b gi t nh ng l i ậ ị ế ư ạ được làm s ng l i dố ạ ướ ại d ng robot Mach Go GoGo (Speed Racer) v i nh ng k n ng siêu phàm g n nh là vô ch Vào th i ó, các anime chi u trên ớ ữ ỹ ă ầ ư đị ờ đ ế

TV ch y u là d ng thi n ác ủ ế ạ ệ đố đầi u

M i th thay ọ ứ đổi vào nh ng n m 70 khi mà s cách tân và tình ti t ph c t p xâm nh p vào TV ữ ă ự ế ứ ạ ậ anime Lupin Sansei được phát hành b i hãng Money Punch ã xây d ng hình tở đ ự ượng nhân v t 'tên ậ

tr m anh hùng', l y c m h ng t nhân v t trong truy n c a tác gi ngộ ấ ả ứ ừ ậ ệ ủ ả ười Pháp, Maurice Leblanc

V a hài hừ ước v a có v phiêu l u, tính cách c a Lupin ừ ẻ ư ủ được xây d ng v i v 'hài hự ớ ẻ ước ngườ ới l n'

và 'b o l c' dành cho nh ng khán gi l n tu i h n Hình nh Lupin ã nhanh chóng lan r ng ra c ạ ự ữ ả ớ ổ ơ ả đ ộ ả

l nh v c TV và phim nh.ĩ ự ả

Nh ng b anime chi u trên TV th h trữ ộ ế ế ệ ước nh Kagaku Ninja-Tai Gatchaman (Battle of the ư Planets/G-Force), Great Mazinger và Uchu no Kishi Tekkaman ã làm nhi u khán gi th c s b t đ ề ả ự ự ấ

ng v i nh ng robot và tàu v tr ki u dáng tuy t v i Uchu Senkan Yamato (Star Blazers) ã làm ờ ớ ữ ũ ụ ể ệ ờ đ

mê ho c t t c ngặ ấ ả ười xem TV khi gi i thi u Space Battleship Yamato (Tàu chi n v tr Yamato) ớ ệ ế ũ ụ chi n ế đấu v i nh ng k xâm lớ ữ ẻ ược v tr ũ ụ để ả b o v loài ngệ ười kh i di t vong Tính b o l c và c ng ỏ ệ ạ ự ứ

c i c a Yamato ã h p d n ngỏ ủ đ ấ ẫ ười xem qua nhi u t p phim B n ề ậ ạ đồng nghi p c a Tezuka là Leiji ệ ủ Matsumoto ã xây d ng tính cách thi t k k thu t c a Yamato, v i m t c t truy n r t xúc đ ự ế ế ỹ ậ ủ ớ ộ ố ệ ấ động Matsumoto sau ó ã chuy n sang làm phim hành đ đ ể động chi u trên TV theo lo t và làm b phim ế ạ ộ Galaxy Express 999 vào n m 1979 Nh ng con robot kh ng l ã tr thành tr c t c a anime Nh t ă ữ ổ ồ đ ở ụ ộ ủ ậ

B n t sau Tetsujin 28 (phát hành n m 1966) Mobile Suit Gundam (1979), ã k t h p y u t kh ngả ừ ă đ ế ợ ế ố ổ

l trong Yamato và tính 'nhân hoá' c a Tetsujin Trong MS Gundam, nh ng phi công ngồ ủ ữ ười thường dùng nh ng robot kh ng l nh m t b áo giáp mà thôi Gundam ã tr thành ph bi n trên c th ữ ổ ồ ư ộ ộ đ ở ổ ế ả ế

gi i v i lo t ớ ớ ạ đồ ch i l p ghép b ng nh a Gundam Sau ó là s ra ơ ắ ằ ự đ ự đờ ủi c a Sokokihei Votoms (Armored Trooper Votoms) và Chojiju Yasai Macross (Robotech)

Bùng nổ

Khi nh ng n m 80 b t ữ ă ắ đầu, nh ng nhà s n xu t phim và chữ ả ấ ương trình TV ti p t c làm các chế ụ ương trình ho t hình càng ngày càng tinh vi và hay h n trạ ơ ước S ph bi n c a video gia ình bùng n vàiự ổ ế ủ đ ổ

n m sau làm ngă ười Nh t có th mua và xem nh ng b phim ho t hình yêu thích b t c lúc nào ậ ể ữ ộ ạ ấ ứ Nhà s n xu t c ng ko i theo cách bình thả ấ ũ đ ường nh trư ước kia mà chuy n th ng b n g c c a phim ể ẳ ả ố ủ

ho t hình sang video.ạ

b t k p th tr ng ang ngày càng m r ng, nh ng nhà s n xu t anime ã quay sang phát tri n

vi c dùng manga làm t li u M t trong nh ng ho s ệ ư ệ ộ ữ ạ ĩ đầu tiên đạ đượ ợt c l i ích trong vi c này chính ệ

là Akira Toriyama B truy n hài Dr Slump c a ông ngay l p t c tr thành m t hit N m 1986, b ộ ệ ủ ậ ứ ở ộ ă ộ truy n phiêu l u Dragon Ball ã tr thành b anime chi u trên TV ph bi n nh t S khéo léo trong ệ ư đ ở ộ ế ổ ế ấ ự nét v c ng nh tính h p d n c a các cu c phiêu l u v n gi nguyên sau khi chuy n t manga ẽ ũ ư ấ ẫ ủ ộ ư ẫ ữ ể ừ sang

Rumiko Takahashi làm say mê t t c m i ấ ả ọ độc gi trong ả độ ổ tu i sinh vào nh ng n m 80 và 90 v i bữ ă ớ ộ truy n hài Urusei Yatsura và Ranma 1/2 M t b truy n khác là Maison Ikkoku, th c s 'trêu t c' ệ ộ ộ ệ ự ự ứ

nh ng quy nh trong truy n hài lãng m n lúc b y gi ữ đị ệ ạ ấ ờ

Trái ngược v i Takahashi là Go Nagai, m t ho s n i danh trong vi c v manga 'ngh ch' (ko bi t ớ ộ ạ ĩ ổ ệ ẽ ị ế

ph i d ch th nào 'naughty' manga là nguyên b n TA) Anime c a ông b t ả ị ế ả ủ ắ đầ đượu c phát hành trên

TV vào n m 1972 v i lo t phim Devilman; tuy nhiên, b ng cách tr c ti p bán ra th tră ớ ạ ằ ự ế ị ường video, anime có tính ch t ngấ ườ ới l n có th thoát kh i s kh t khe c a TV và nh ng nhà ki m duy t phim.ể ỏ ự ắ ủ ữ ể ệ

Dòng ch ủ đạo, ho t hình khoa h c vi n tạ ọ ễ ưởng nh n ậ được s c s ng m i t nh ng công ngh th c ứ ố ớ ừ ữ ệ ự

t h n vào nh ng n m 1980 v i nh ng b ti u thuy t c a William Gibson, Bruce Sterling và Neal ế ơ ữ ă ớ ữ ộ ể ế ủ Stephenson N m 1982, Blade Runner, ă được truy n h i th t b phim khoa h c vi n tề ơ ở ừ ộ ọ ễ ưởng c a ủ Ridley Scott, ã v lên b c tranh toàn c nh v tđ ẽ ứ ả ề ương lai Nh ng ho s manga và anime liên ti p ữ ạ ĩ ế

a ra nh ng thu t ng m i Ho s kiêm giám c u tiên Katsuhiro Otamo ã làm thay i anime

trên toàn th gi i vào n m 1988 v i hit Akira cùng v i m t phong cách hoàn toàn m i l Nh ng b ế ớ ă ớ ớ ộ ớ ạ ữ ộ

phim v i dòng tít ph bi n nh A.D Police và Bubble Gum Crisis b nh hớ ổ ế ư ị ả ưởng b i bở ước nh y v t ả ọ này c a b Akira.ủ ộ

M t ho s có nh hộ ạ ĩ ả ưởng khác, Masamune Shirow ã xây d ng tđ ự ương lai trong Appleseed và Black Magic M-66 v i nh ng công ngh tiên ti n B video Dominion Tank Police c a Shirow là m t b ớ ữ ệ ế ộ ủ ộ ộ

ki u c nh sát - hài, nh ng ể ả ư đến n m 1995 Kokaku Kidoutai (Ghost in the Shell), b thành công nh t ă ộ ấ

c a ông, quay tr l i b i c nh tr n chi n gi a ngủ ở ạ ố ả ậ ế ữ ười và máy

Tính 'nghiêm túc th t s ' trong manga và anime càng ngày càng l rõ h n Keiji Nakazawa tái hi n ậ ự ộ ơ ệ

l i n tạ ấ ượng c a mình, m t ngủ ộ ườ ối s ng sót sau v Hiroshima trong b anime hi n th c và xúc ụ ộ ệ ự động Barefoot Gen vào n m 1983 Ti p ó, Hotaru No Haka (Grave of the Fireflies - M chôn nh ng cánhă ế đ ồ ữ chim l a) miêu t hai cháu bé m côi ã ử ả ồ đ đấu tranh để ố s ng sót sau v bom cháy Tokyo Ít có m t ụ ở ộ

b phim nào có th di n t ộ ể ễ ả được s áng s c a chi n tranh nh nh ng b ho t hình này Qua ự đ ợ ủ ế ư ữ ộ ạ anime, khán gi c ng ph n nào hi u ả ũ ầ ể được v n h c Nh t B n D a trên tác ph m c i n vào th k ă ọ ậ ả ự ẩ ổ đ ể ế ỷ

th 10 c a Murasaki Shikibu, Genji Monogatari (Tale of Genji - Chuy n k v Genji) ã th hi n s ứ ủ ệ ể ề đ ể ệ ự

hi u bi t sâu s c v nh ng m u ể ế ắ ề ữ ư đồ trong m t lâu ài lãnh chúa M t qu bom vang d i khác, Ginga ộ đ ộ ả ộ Tetsudo no Yoru (Night on the Galactic Railroad - êm trên Đ đường ray Ngân hà) ã truy n c m đ ề ả

h ng cho nhà tâm lý h c và nhà vi t truy n thi u nhi Kenji Miyazawa.ứ ọ ế ệ ế

Nh ng trữ ường quay m iớ

Ngày nay, hai trường quay nh hđị ướng cho anime ti n vào th k 21 là: Gainax và Studio Ghibli ế ế ỉ

c thành l p b i Toshio Okada, Gainax là n i ng viên nh ng nhà s n xu t phát tri n anime

Th c s h ng hái trong vi c s n xu t anime, Gainax ã t o ra nh ng tác ph m có d u n nh t và ự ự ă ệ ả ấ đ ạ ữ ẩ ấ ấ ấ

ph bi n nh t vào nh ng n m 80 và 90: tác ph m khoa h c gi tổ ế ấ ữ ă ẩ ọ ả ưởng v ĩ đại: Oneamitsu No

Tsubasa Oritsu Uchu Gun (The Wings of Honneamise); cu c phiêu l u trong l ch s Top O Nerae! ộ ư ị ử Gunbuster và show truy n hinh No Umi No Nadia (Nadia the Secret of Blue Water) Hi n nay, ề ệ Gainax ang đ được nh n nh là ngậ đị ườ ẫ đầi d n u trong l nh v c khoa h c gi tĩ ự ọ ả ưởng v i show truy n ớ ề hình Shin Seiki Evangelion (Neon Genesis Evangelion)

Trường quay Ghibli được thành l p b i nhà s n xu t anime g o c i, Isao Takahata và Hayao ậ ở ả ấ ạ ộ Miyazaki C hai ả đều làm vi c cho nh ng d án phim và TV c a Toei vào nh ng n m 60 N m ệ ữ ự ủ ữ ă ă

1971, h ọ đạo di n b g c c a show truy n hình Lupin Sansei và c ng tác v i lo t phim phiêu l u ễ ộ ố ủ ề ộ ớ ạ ư dành cho thi u nhi: Mirai no Shonen Conan (Future Boy Conan) N m 1978, Miyazaki th hi n tài ế ă ể ệ

n ng n i b t c a mình khi b Cagliostro No Shiro (Castle of Cagliostro), kh c ho h p d n hình nh ă ổ ậ ủ ộ ắ ạ ấ ẫ ả

c a Lupin Thành công này kéo theo hàng lo t nh ng b phim bủ ạ ữ ộ ước ngo t khác: Kaze no Tani No ặ Nausicaa (Nausicaa of the Valley of the Wind), Tenku No Shiro Rapyuta (Laputa: Castle in the Sky), Tonari No Totoro (My Neighbor Totoro), Majo No Takkyubin (Kiki's Delivery Service), Kurenai No Tuta/ Porco Rosso (Crimson Pig), Heisei Tanuki Gassen Ponpoko (Today's Great Raccoon War Ponpoko), và Mononoke Hime (Princess Mononoke) Takahata c ng th hi n tài n ng ki t xu t c a ũ ể ệ ă ệ ấ ủ mình b ng các b : Hotaru no Haka (Grave of the Fireflies) và Omoide Poro Poro (Only Yesterday) ằ ộ

V i nh ng nét v tay hoàn h o, Ghibli ớ ữ ẽ ả đứng v ng ch c trên v trí ữ ắ ị đầu tiên trong ngành anime Nh t ậ

B n.ả

Tương lai

Ngày nay, anime ã đ đượ ố ưc t i u hoá r t nhi u Gundam ang k ni m l n th 20 v i m t show ấ ề đ ỉ ệ ầ ứ ớ ộ truy n hình m i Tác ph m Dr Slump c a Toriyama c ng ra m t seri m i nh hề ớ ẩ ủ ũ ộ ớ Ả ưởng c a Osamu ủ Tezuka v n còn in ẫ đậm trong hai b phim g n ây d a trên manga c a ông: Black Jack và Jungle ộ ầ đ ự ủ Taitei B phim h c u X: The Motion Picture và h p tuy n c a Otomo Memories th c s h p d n ộ ư ấ ợ ể ủ ự ự ấ ẫ

v i nh ng khán gi l n tu i h n Các fan trên kh p th gi i v n ti p t c say mê nh ng anime n i ớ ữ ả ớ ổ ơ ắ ế ớ ẫ ế ụ ữ ổ

ti ng và ph bi n nh Pokemon, Sailor Moon và Dragon Ball D u n quan tr ng nh t là khi Disney ế ổ ế ư ấ ấ ọ ấ

và Ghibli h p tác ợ để phát hành nh ng tác ph m c a Miyazaki cho ngành gi i trí M Các ho s ữ ẩ ủ ả ở ỹ ạ ĩ

Nh t B n v n ti p t c phát huy n ng l c ti m tàng c a anime H bi t r ng h có th làm nhi u h n ậ ả ẫ ế ụ ă ự ề ủ ọ ế ằ ọ ể ề ơ cho anime h n là m c ích gi i trí dành cho tr em Anime s ti p t c là ngành ngh thu t s ng còn ơ ụ đ ả ẻ ẽ ế ụ ệ ậ ố cho các nhà s n xu t phim vào th k 21 ả ấ ế ỉ