Chuong 2 _TH va HT

• Miền hội tụ của biến đổi Z - ROC Region Of Convergence là tập hợp tất cả các giá trị Z nằm trong mặt phẳng phức sao cho Xz hội tụ.

Chương 2: BIẾN ĐỔI Z VÀ ỨNG DỤNG VÀO

HỆ THỐNG XLTH RỜI RẠC

2.1 BIẾN ĐỔI Z

2.2 CÁC TÍNH CHẤT BIẾN ĐỔI Z

2.3 BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC

2.4 HÀM TRUYỀN ĐẠT CỦA HỆ XLTH RỜI RẠC

2.5 GIẢI PTSP DÙNG BIẾN ĐỔI Z 1 PHÍA

• Nếu x(n) nhân quả thì : (*) (**)

Biểu thức (*) còn gọi là biến đổi Z hai phía

• Biến đổi Z của dãy x(n):

Biến đổi Z 1 phía dãy x(n):

• Miền hội tụ của biến đổi Z - ROC (Region Of Convergence)

là tập hợp tất cả các giá trị Z nằm trong mặt phẳng phức sao cho X(z) hội tụ

5.1.2 MIỀN HỘI TỤ CỦA BIẾN ĐỔI Z (ROC)

1 ( )

0 ( )

(

0

x x

x n

xn

1 )

( lim

tiêu chuẩn Cauchy

Một chuỗi có dạng:

hội tụ nếu:

Ví dụ 5.1.1: Tìm biến đổi Z & ROC của:

a z

az

n n

z n u

z a

) ( )

) 1 (

) (n  a u n 

 m

m

z a

z n

z a

  1 )

1

1 

5.2 CÁC TÍNH CHẤT BIẾN ĐỔI Z

a) Tuyến tính

R ROC

: ) ( )

R ROC

: ) ( )

) ( )

( )

( )

) ( )

Áp dụng tính chất tuyến tính, ta được:

1

1

1)

b n

u

1

11

R1 : 

b z

a R

b) Dịch theo thời gian

a az

n u

) 1 (

) ( n  a u n 

) 1 (

) ( n  a u n 

: ) ( )

R'ROC

: )()

c) Nhân với hàm mũ a n

) ( )

az X

n u a n

( )

( )

(

R ROC

: ) ( )

RROC

: )(

( )

( )

; 1

d) Đạo hàm X(z) theo z

) ( )

g  n

a az

z X n

u a n

( )

( )

R ROC

: ) ( )

( n   X z 

R ROC

: )

dz

dX(z) z

n x

dz

z

dX z

z G n

nx n

a az

z X n

u a n

( )

( )

R ROC

: ) ( )

( n   X z 

R X

a 1

1 )

z ( X )

f) Liên hiệp phức

R ROC

: ) ( )

( n   X z 

R X

n

x * ( )  Z * (z*) : ROC 

g) Tích 2 dãy

RR

ROC :

d)

(2

1)

()

n x n x

RROC

: )()

2 n  X z 

RROC

: )()

• Ví dụ 5.2.5: Tìm x(0), biết X(z)=e 1/z và x(n) nhân quả

• Giải:

X(z) lim

) 0

: )()

2 n  X z 

RROC

: )()

1 n  X z 

)()

()

(

*)

1 n x n X z X z

x Z ;ROC có chứa R1  R2

1 e

5 0 :

; 5

0 1

1 )

( )

( )

5 0 ( )

u n

2 :

; 2

1

1 )

( )

1 (

2 )

u n

2 5

, 0 :

; ) 2

1 (

1

) 5

0 1

(

1 )

( ) ( )

z H z X z

Y

2 5

, 0 :

; ) 2

1 (

1

3

4 )

5 0 1

(

1

) 1 (

2 3

4 )

( )

5 0

( 3

1 )

(

* ) ( )

5 0 ( )

• Giải:

z X

v

X

j C

1 2

1 ( ) 2

BIẾN ĐỔI Z MỘT SỐ DÃY THÔNG DỤNG

nan u(n) /z/ > /a/ -nan u(-n-1) /z/ < /a/ cos(on)u(n) (1-z-1coso)/(1-2z-1coso+z-2) /z/ >1 sin(on)u(n) (z-1sino)/(1-2z-1coso+z-2) /z/ >1

11

1) 1



 az

az

2.3 BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC

2.3.1 CÔNG THỨC BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC

) z (

X j

) n (

2

1



Với C - đường cong khép kín bao quanh gốc tọa độ trong

mặt phẳng phức, nằm trong miền hội tụ của X(z), theo chiều (+) ngược chiều kim đồng hồ

 Trên thực tế, biểu thức (*) ít được sử dụng do tính chất phức tạp của phép lấy tích phân vòng

• Các phương pháp biến đổi Z ngược:

(*)

5.3.2 PHƯƠNG PHÁP THẶNG DƯ

b) Phương pháp:

• Theo lý thuyết thặng dư, biểu thức biến đổi Z ngược theo tích phân vòng (*) được xác định bằng tổng các thặng dư

tại tất cả các điểm cực của hàm X(z)z n-1 :

• Thặng dư tại điểm cực Z ci bội r của F(z) được định nghĩa:

ci r

r Z

dz

d r

z F

1 )

(

) 1 (

• Thặng dư tại điểm cực đơn Z ci của F(z) được định nghĩa:

Re

a) Khái niệm thặng dư của 1 hàm tại điểm cực:

X j

n

2

1)

(



• Z ci – các điểm cực của X(z)zn-1 nằm trong đường cong C

• Res[X(z)z n-1]z=z ci - thặng dư của X(z)zn-1 tại điểm cực zci Trong đó:

 Tổng cộng các thặng dư tại tất cả các điểm cực, ta được x(n)

 Z Z ci

n

i

z z X

z

X j

n

2

1)

z j

1

)2(

Re

z

z s

n

Thay X(z) vào (*), ta được

• n0 :

)2(

z X

n n

có 1 điểm cực đơn Zc1=2

Thặng dư tại Zc1=2:

2

)2(

()2

z z





)2(

1)

1Res

()

2(

)!

1(

Res

z

z n

0 2

1 2

1Res

1)!

1(

m

z z z

dz d m

5.3.3 PHƯƠNG PHÁP KHAI TRIỂN THÀNH CHUỖI LUỸ THỪA Giả thiết X(z) có thể khai triển: 

(*) (**)

2

3 2

4 2

Suy ra: ( ) {1,-2, 4 ,-2,3}





n x

1

2

1  z1

Ví dụ: 5.3.3: Tìm x(n) biết: : 2

2 1

1 )

Giải:

Do ROC của X(z) là /z/>2, nên x(n) sẽ là dãy nhân quả

và sẽ được khai triển thành chuỗi có dạng:

1

z 2 - 2

z1 2 -2

z 2

2 -2

2 2

(

n

n n

z z

X

) ( 2

0 :

2 )



1 1 1

1

2

2

Ví dụ: 5.3.4: Tìm x(n) biết: : 2

2 1

1 )

Để có dạng (**), thực hiện phép chia đa thức dưới đây:

(**)

1 z

2 -

1

21z1

2 2

2 z



z 2 -

21 z1 -2 2

z 2 -2 2

3 3

(

n

n n

z z

X

) 1 (

2 0

: 2 )

5.3.4 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH THÀNH

TỔNG CÁC PHÂN THỨC TỐI GIẢN

Xét X(z) là phân thức hữu tỉ có dạng:

) (

)

( )

(

z B

z

D z

0 1

1 1

0 1

1 1

b z

b z

b z

b

d z

d z

d z

d

N N

N N

K K

K K

)

( )

(

z B

z

D z

) (

)

( )

(

z B

z

A z



0 1

1 1

0 1

1 1

b z

b

a z

a z

a z

a z

N

N N

M M

M M

Ta được C(z) là đa thức và phân thức A(z)/B(z) có bậc MN

• Nếu KN, thì X(z) có dạng giống phân thức A(z)/B(z)

Việc lấy biến đổi Z ngược đa thức C(z) là đơn giản, vấn

Xét X(z)/z là phân thức hữu tỉ có bậc MN :

) (

) ( )

(

z B

z A z

z

X



Xét đén các điểm cực của X(z)/z, hay nghiệm của B(z) là

đơn, bội và phức liên hiệp

0 1

1 1

0 1

1 1

b z

b z

b z

b

a z

a z

a z

a

N N

N N

M M

M M

) ( )

(

z B

z A z

z

X



)(

))(

(

)(

2

1 c cN c

b

z A

) ( )

(

z B

z A z

z

X



)(

)(

)

2 1

1

cN

N c

K z

z

K z

i

z B

z

A K





)(')(

Suy ra X(z) có biểu thức:

)1

()

1()

1(

)

2

2 1

K z

z

K z

z

K z

X

cN

N c

1 ci

i

)zz1(

K

) 1

K z

X

ci

i i

x

1

) ( )

(

Xét:

Ví dụ: 5.3.5: Tìm x(n) biết:

6 5

5

2 )

z

z z

X

Giải:

với các miền hội tụ: a) /z/>3, b) /z/<2, c) 2</z/<3

) 3 )(

2 (

5 2

z

) 3 (

) 2 (

2 1

K

6 5

5 2

z z

z

X

)3(

52

z

X

)2(

52

) 3 (

1 )

2 (

1 )

z

z

X

) 3

1 (

1 )

2 1

(

1 )

z X

Với các miền hội tụ:

) 3

1 (

1 )

2 1

(

1 )

b) Xét X(z)/z có điểm cực Z c1 bội r và các điểm cực đơn:

Z c(r+1) ,…,Z cN ,

) (

) ( )

(

z B

z A z

z

X



)(

)(

)(

)(

) 1 (

r c

b

z A

K z

z

K z

z

K z

z

X

)(

)(

)(

)

(

1

2 1

2 1

i

i

i

z z

K z

Z Z

r 1 c )

i r (

) i r

i (z z )

z

)z(Xdz

d)!

ir

(

1K





)(

c

r

z z

K z

Vậy ta có biểu thức biến đổi Z ngược là:

Với giả thiết ROC của X(z): /z/ > max{ /z ci / }: i=1N,

biến đổi Z ngược của thành phần K i /(z-z ci ) r sẽ là:

) 2 ) (

a i

n n

n a

)

( )!

1 (

) 2 ) (

1

( )

K n

u i

a i

n n

n K n

x

N

r l

n cl l

i n r

) 2 (

4 5

2 )

2 3

z z

z z

Giải:

) 1 (

) 2 (

4 5

2 )

z z

z

z

X

) 1 (

) 2 (

) 2 (

3 2

2 1

K z

K

Vậy X(z)/z có biểu thức là:

Với các hệ số được tính bởi:

)1(

1)

2(

2)

2(

1)

z z

z

X

1 )

1 (

4 5

z z

dz

d

2

2 )

1 2 (

) 1 2 (

)!

1 2

z X dz

d K

2 )

1 (

4 5

2

2 )

2 2 (

) 2 2 (

)!

2 2

z X dz

d K

z

X

) 2 (

4 5

2

1 2

) 1

(

1 )

2 1 (

2 )

2 1 (

1 )

z z

z

) ( )

( 2

) ( 2

)



c) Xét X(z)/z có cặp điểm cực Z c1 và Z* c1 phức liên hiệp,

các điểm cực còn lại đơn: Z c3 ,…,Z cN ,

) (

) ( )

(

z B

z A z

z

X



)(

))(

)(

(

)(

3

* 1

1 c c cN c

b

z A

)(

)(

)(

2 1

1

cN

N c

c

K z

z

K z

z

K z

z

K z

K z

z

K z

z

K z

z

X

3

* 1

2 1

1

)(

)(

)(

)

(

Với các hệ số K 1 , K i được tính giống điểm cực đơn:

N i

: )

z z

( z

) z (

X

K

ci

Z Z

ci



1

Xét :

Do các hệ số A(z), B(z) là thực, nên K 2 =K 1 *

)(

*)

(

)

(

* 1

1 1

1 1

c

K z

z

K z

z X

(

*)

1(

)

1

1 1

K z

z

K z

X

c c

K1  1



j c

) n

cos(

z K )

n ( x

N

i

n ci i

n c

Vậy:

: ) 1 )(

2 2

z

z z

X

Ví dụ: 5.3.7: Tìm x(n) biết:

Giải:

)1)(

22

(

1)

z z

z j

z

3

* 1 1

z

K j

z

K

1 )

1 (

) 1

z j

z

K

) ( )

(

) 4

cos(

) 2 (

2 2

K

1 )

1 ( 1

2 / 1 )

1 ( 1

2 /

1 )

j z

j z

h(n) Z H(z): gọi là hàm truyền đạt H(z)=Y(z)/X(z)

2.4.2 Hàm truyền đạt được biểu diễn theo các hệ số PTSP

k

a

0 0

) (

k

k

a z

Y

0 0

) ( )

(

Z

) (

)

( )

(

z X

z

Y z

Ví dụ: 5.4.1: Tìm H(z) và h(n) của hệ thống nhân quả cho bởi: Giải: y(n) - 5y(n-1) + 6y(n-2) = 2x(n) - 5x(n-1)

2 1

1

65

1

52)

(

)

()

z z

X

z

Y z

H

) 3 (

) 2 (

2 1

K

) 3

1 (

1 )

2 1

(

1 )

z H

Lấy biến đổi Z hai vế PTSP và áp dụng tính chất dịch theo t/g:

 1 2  1

52

)(6

51

)

(z  z  z  X z  z

Y

6 5

z z

) 3 )(

2 (

5 2

z z

z

H

Do hệ thống nhân quả nên: h(n) = ( 2 n + 3 n ) u(n)

1 2

) 3 (

z

3 )

2 (

z K

2.4.3 Hàm truyền đạt của các hệ thống ghép nối

2.4.3 Hàm truyền đạt của các hệ thống ghép nối (tt)

2.4.4 Tính nhân quả và ổn định của hệ TTBB rời rạc

))(

(

)

()

z n

Ví dụ: 5.4.1: Tìm h(n) của hệ thống, biết:

Giải:

) 2 (

) 2 / 1 (

2 1

K

  (1 2 )

1)

2/1(1

1)

z

H

2 5

2

5

4 )

z

z z

H

) 2 )(

2 / 1 (

2

5 4

z z

1 )

2 / 1 (

b Hệ thống ổn định (1/2</z/<2): h(n)=(1/2) n u(n) - 2 n u(-n-1)

c Hệ thống nhân quả và ổn định:

ROC: /z/>2 không thể chứa /z/=1  không tồn tại h(n)

2.5 GIẢI PTSP DÙNG BIẾN ĐỔI Z 1 PHÍA

Tổng quát, biến đổi Z 1 phía của y(n-k):

) ( n k

z r y

z Y

z

1

) (

) (

Z

1 phía

) 1 (  n

0 ( )

1 ( )

1 ( z 1Y z



) 2 (  n

1 ( )

2 ( )

1 ( )

2 ( y z 1 z 2Y z



Ví dụ 5.5.1: Hãy giải PTSP dùng biến đổi Z 1 phía

y(n) – 3y(n–1) +2 y(n-2) = x(n) : n0

biết: x(n)=3n-2u(n) và y(-1)=-1/3; y(-2)= -4/9

Giải:

Lấy biến đổi Z 1 phía hai vế PTSP:

Y(z) - 3[y(-1)+z-1Y(z)] + 2[y(-2)+y(-1)z-1+z-2Y(z)] = X(z) (*)

Thay y(-1)=-1/3; y(-2)= -4/9 và X(z)=3-2/(1-3z-1) vào (*), rút ra:

)3(

1

2

1)

1(

1

2

1)

3)(

1(

1)

z z

z

z

Y

) 3

1 (

1

2

1 )

1 (

1

2

1 )

z

Y

 3 1  ( ) 2

1 )

