SKKN Lop 6

Đặc biệt là đã thay đổi được tình cảm, thái độ của học sinh đối với môn học.Chính từ những vấn đề trên nên tôi quyết định chọn và viết sáng kiến kinh nghiệm với đề tài: Kinh nghiệm sử dụ

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học đã đem lại những thay đổi cơ bản trong nền giáo dục nước ta Cụ thể là trong học tập, học sinh tích cực và chủ động hơn, giáo viên đã đầu tư và quan tâm hơn về phương pháp và cải tiến nội dung bài dạy có chất lượng hơn Đó cũng là mục tiêu chung mà Ngành giáo dục và Nhà nước đã đặt ra nhằm góp phần đào tạo nhân tài, phát triển trí lực, tiến tới xây dựng đất nước giàu mạnh như Bác Hồ từng khẳng định về vai trò của trí thức dân tộc đối với vận mệnh và sự phát triển của đất nước

Bản thân là một giáo viên dạy môn khoa học xã hội, tôi luôn cố gắng tìm kiếm các phương pháp dạy học mới sao cho phù hợp với các đối tượng học sinh, phù hợp với điều kiện thực tế, vừa đảm bảo mục tiêu của Ngành đặt ra vừa đem lại hiệu quả thiết thực nhất trong mỗi tiết lên lớp

Ngữ văn là một môn khoa học trừu tượng và có thể gọi là môn

“nghệ thuật thẩm mĩ” thiên về xúc cảm, do đó người học nếu không có óc

tư duy, không có xúc cảm trước cái đẹp cái hay của nghệ thuật ngôn từ hay

còn gọi là không có “tâm thơ hồn văn” thì khó mà tiếp thu và cảm nhận hết

được những giá trị “nhân học - văn học” ẩn chứa bên trong các tác phẩm

“Tiên học lễ hậu học văn”, nền giáo dục Nho gia đã xem trọng

việc học văn và lấy đó làm nền tảng, chuẩn mực của đạo đức con người Ở đây “văn” không đơn thuần chỉ riêng về một môn học mà đó là toàn bộ những tri thức khoa học cần phải tiếp thu

Khi thực hiện phương pháp dạy học mới thì riêng ở môn Ngữ văn chủ yếu là thay đổi về phương pháp là chính, trong khi đó do đặc trưng của môn học mà ở một số bộ môn tự nhiên có nhiều thay đổi Chẳng hạn việc tăng cường sử dụng đồ dùng dạy học khi lên lớp, các trang thiết bị, dụng cụ, đồ dùng được hổ trợ đầy đủ vì các môn tự nhiên có những yêu cầu về thực hành, tránh cách “dạy chay, dạy khô” thiếu đồ dùng minh họa như ngày trước Vì thế mà học sinh có phần hứng thú và chú tâm hơn vào các môn tự nhiên Riêng bộ môn Ngữ văn, đồ dùng dạy học chủ yếu là tranh ảnh và bảng phụ Có thể nói rằng ở bộ môn này còn “nghèo” về đồ dùng dạy học, thiếu sự đa dạng và phong phú về chủng loại, chủ yếu là các tranh ảnh được cấp Vậy làm cách nào để học sinh có thái độ yêu thích môn Ngữ văn ? Việc sử dụng các thiết bị, dụng cụ, đồ dùng trong giờ học Ngữ văn sao cho có hiệu quả ?

Xuất phát từ thực trạng của vấn đề trong bộ môn mà mình phụ trách, tôi đã bỏ thời gian ra để nghiên cứu và tích lũy được một số kinh nghiệm trong quá trình sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học

trong những năm đứng lớp giảng dạy và đã đạt được những kết quả khả quan Đặc biệt là đã thay đổi được tình cảm, thái độ của học sinh đối với môn học.

Chính từ những vấn đề trên nên tôi quyết định chọn và viết sáng

kiến kinh nghiệm với đề tài: Kinh nghiệm sử dụng các phương tiện, thiết bị,

đồ dùng dạy học trong môn Ngữ văn lớp 6.

2 Ý nghĩa đề tài

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định chọn chủ đề trong năm học 2008-2009 là “Năm học ứng dụng cơng nghệ thơng tin” Đây là một bước chuyển biến mạnh mẽ trong Ngành giáo dục nước ta nhằm góp phần đáp ứng yêu cầu thực tế hiện nay khi đất nước ta đã và đang trên đà hội nhập với thế giới Song cũng chưa có thể nói đó là một bước đột phá trong Ngành giáo dục bởi các nước trong khu vực đã thực hiện vấn đề này từ rất sớm Vậy làm thế nào để chất lượng giáo dục được nâng cao ? Phải chăng tăng cường áp dụng công nghệ thông tin là có thể làm được điều đó ?

Chúng ta không phủ nhận vai trò và tác dụng của công nghệ thông tin trong môi trường giáo dục vì khi sử dụng công nghệ thông tin thì dung lượng kiến thức nhiều, rộng rãi hơn đó là điều tất yếu, kênh hình và kênh chữ, âm thanh được cập nhật và đa dạng hơn, phục vụ khá tốt nhu cầu dạy và học nhưng chúng ta cần xem lại, liệu ở từng địa phương với những điều kiện thực tế có thể đẩy mạnh được chất lượng giáo dục bằng “đòn bẩy” là sử dụng công nghệ thông tin ? Chính vì thế, việc viết kinh nghiệm này một mặt là trình bày những kinh nghiệm mà bản thân tích lũy được, để san sẽ kinh nghiệm với đồng nghiệp và cũng là dịp đánh giá lại một cách khách quan những hiệu quả của việc sử dụng các phương tiện, thiết bị và đồ dùng dạy học trong môn Ngữ văn của giáo viên hiện nay ở các trường, lớp Đồng thời, góp một phần nhỏ thiết thực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục của huyện nhà

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

1 Thuận lợi

Thông qua quá trình thực tế giảng dạy tại nơi đang công tác, tôi ghi nhận được một số thuận lợi trong việc sử dụng các phương tiện, thiết bị và đồ dùng dạy học trong môn Ngữ văn nói chung và môn Ngữ văn 6 nói riêng

- Thứ nhất, được Nhà nước và Ngành giáo dục quan tâm, hỗ trợ

đầu tư, cấp phát các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học khá đầy đủ

- Thứ hai, là đa số giáo viên đều biết sử dụng khá thành thạo và

đã ý thức được hiệu quả của việc sử dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học trong giảng dạy là điều hết sức cần thiết

- Thứ ba, là học sinh có hứng thú và tích cực học tập khi được sử

dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học trong các tiết học

2 Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi vừa như nêu trên thì vẫn còn vướng phải một số khó khăn trong việc dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học như sau:

- Thứ nhất, ở một số trường học vẫn còn thiếu hoặc không có

điều kiện sử dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học, điều đó gây ảnh hưởng đến hiệu quả của giờ học

- Thứ hai, một bộ phận nhỏ giáo viên lại ít quan tâm đến việc sử

dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học khi lên lớp

- Thứ ba, việc sử dụng các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng

dạy học trong tiết dạy vẫn chưa đem lại hiệu quả tối ưu

- Thứ tư, một số ít cả giáo viên và học sinh chưa mạnh dạn và sử

dụng thành thạo các trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học

III GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Vai trò của phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong giờ học nói chung và trong giờ học môn Ngữ văn nói riêng.

- Các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học là những công cụ dùng để phục vụ cho giáo viên và học sinh công tác dạy - học đạt hiệu quả tốt nhất

- Theo phương pháp dạy học mới, việc tăng cường và đẩy mạnh

khâu sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong khi lên lớp đã làm thay đổi cơ bản những hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống

- Thông qua việc giáo viên sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ

dùng dạy học gián tiếp đã hình thành các kỹ năng sử dụng, vận dụng, thực

hành cho học sinh Điều này giúp các em học sinh có thể nắm vững được kiến thức và hiểu bài một cách nhanh chóng

- So với phương pháp truyền thống trước đây, việc dạy học

không có sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học thì chủ yếu là

thầy đọc trò ghi, thầy gợi trí tưởng tượng cho học sinh thông qua lời thuyết giảng, điều đó khiến cho các em học sinh rơi vào trạng thái mơ hồ, có khi hiểu sai hoặc đánh giá sai vấn đề của bài học, thiếu đi tính khách quan

Nhưng khi ta sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học thì điều thay

đổi cơ bản và rõ rệch nhất là làm cho giờ học thêm phần sinh động, học sinh chú tâm hơn vào vấn đề, khơi gợi được tư duy và trực quan của học sinh, từ đó các em nắm được kiến thức bài sâu hơn (biết và tự làm được)

- Thông qua đó, chúng ta cũng có thể đánh giá được năng lực sử dụng, mức độ tiếp nhận kiến thức của học sinh khi sử dụng các trang thiết bị,

phương tiện, đồ dùng dạy học Điều này giúp người giáo viên kịp thời tìm ra các biện pháp nhằm giúp các em học sinh khắc phục được những hạn chế

trong quá trình tiếp cận các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trên lớp.

- Điều cần nhất trong suốt mỗi tiết dạy là kết quả học tập của hoc sinh, nếu học sinh nắm và hiểu được bài học thì tiết dạy đã đáp ứng được

mục tiêu bài học và trong đó cũng có vai trò của việc sử dụng các phương

tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học.

2 Phân loại các loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong giảng dạy.

a Phương tiện dạy học: Phấn viết bảng, thước kẻ, viết long

dầu, keo dán, phiếu học tập, nam châm, đèn chiếu tia laze, bút chỉ, …

b Thiết bị và đồ dùng dạy học: Máy cassetts, tivi, đầu đĩa

CD, bộ máy chiếu qua đầu projector, máy chiếu qua đầu sử dụng bằng phim trong, các loại tranh ảnh, bảng phụ, lược đồ, sơ đồ, bản đồ, các biểu mẩu vật, mô hình,…

c Các loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong môn Ngữ văn: Do đặc trưng của môn học, vì vậy môn Ngữ văn thiếu sự đa

dạng và phong phú về các loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học, chủ yếu là các loại tranh ảnh minh họa, bảng phụ

d Đồ dùng dạy học tự làm:

Ngoài những trang thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học được cấp còn có những đồ dùng dạy học tự làm của giáo viên: bảng phụ đa năng, bản đồ tự chế, tranh ảnh tự vẽ hoặc các bộ sưu tập,…

Tuy nhiên, ở môn Ngữ văn vẫn có thể sử dụng một cách khá linh hoạt các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học (dùng máy cassetts, tivi, đầu CD, bộ máy chiếu qua đầu, bản đồ,…) để làm cho bài giảng và giờ học thêm phần sinh động và đạt hiệu quả tốt nhất

3 Kinh nghiệm sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong giờ học Ngữ văn 6.

Trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 6 nói riêng và môn Ngữ văn THCS nói chung, giáo viên cần chú ý và thực hiện tiêu chí “6 đúng 2 chiều” như sau:

3.1 Chiều dọc:

3.1.1 Đúng kiểu bài:

Trên cơ sở xác định mục tiêu của bài học, căn cứ vào nội dung chương trình, dung lượng kiến thức bài học, giáo viên cần chú ý:

Xác định kiểu bài thuộc phân môn nào, ứng với phân môn (cụ thể là bài hóc đó) ta cần chọn loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học nào cho phù hợp Phù hợp với điều kiện của nhà ttrường, phù hợp với đạc

điểm tình hình của lớp, phù hợp với từng học sinh Việc xác định loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học được dùng sao cho tương xứng với kiểu bài là điều rất quan trọng, nếu ta làm được điều này thì hiệu quả của tiết học sẽ tăng lên rõ rệch còn ngược lại sẽ làm lãng phí công sức của giáo viên và mất thời gian cho học sinh trong quá trình học tập trên lớp, nói cách khác là không phát huy được hiệu quả của đồ dùng dạy học mà còn làm phản tác dụng của chúng.

Ví dụ: Khi dạy tiết 33, 34 - Bài “Ông lão đánh cá và con cá vàng” (Sgk/NV6 tập I, tr.91), chúng ta sẽ sử dụng 3 loại phương tiện, thiết

bị, đồ dùng chính: tranh ảnh minh họa, bảng phụ và phiếu học tập để học sinh thảo luận và ghi kết quả vào đó

Trong đó chú ý đến tranh ảnh minh họa ngay trong bài giảng mà chúng ta còn có thể được sử dụng tiếp cho các bài học thuộc phân

môn Tiếng Việt và Tập làm văn, cụ thể khi ta dạy bài “Danh từ” phần tiếp

theo, tiết 41 (SGK/NV6 tập I, tr.108) để học sinh nhìn tranh và tìm ra các danh từ, trên cơ sở đó giáo viên cho học sinh phân loại danh từ chung và danh từ riêng Như thế, ta vừa ôn lại kiến thức Văn học vừa trực quan để tìm hiểu kiến thức Tiếng Việt

Hoặc khi dạy bài “Lời văn, đoạn văn tự sự” (SGK/NV6

tập I, tr 58) - tiết 20 cần phải có tranh ảnh minh họa để làm nội dung bài học và không khí tiết học được sinh động hơn Giáo viên có thể sử dụng tranh

minh họạ từ bài “Con Rồng, cháu Tiên” để hình thành ở học sinh kỹ năng

tạo lời văn, đoạn văn tự sự

- Giáo viên đặt câu hỏi:

? Dựa vào nội dung bức tranh trên, em hãy tạo lập lời văn nêu lên tình cảm của Lạc Long Quân và Âu Cơ

? Em hãy quan sát tranh vẽ và viết thành một đoạn văn ngắn kể lại cảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con ?

Một cách khác nữa, là chúng ta sẽ dùng tranh ảnh minh họa để cho học sinh kể lại truyện bằng lời văn của chính bản thân các em, đấy là chúng ta đã tích hợp được với môn Tập làm văn để rèn kỹ năng trình bày miệng cho học sinh, giúp học sinh biết cách chọn từ ngữ và diễn đạt tốt

Cụ thể khi dạy bài “Thứ tự kể trong văn tự sự” (SGK/NV6 tập I, tr.97) - tiết

36 Giáo viên sẽ cho học sinh nhìn tranh minh họa của hai bài : “Thạch

Sanh” hoặc “Ông lão đánh cá và con cá vàng” rồi kể lại các sự việc chính

trong truyện, qua đó cho các em hãy phát hiện thứ tự kể trong truyện như thế nào ? Thứ tự kể như thế đem lại hiệu quả nghệ thuật gì ?

Nói tóm lại, là giáo viên cần xác định nên sử dụng loại phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học nào cho phù hợp với kiểu bài và tích hợp được với các phân môn còn lại

3.1.2 Đúng mục đích: Như phía trên đã trình bày, việc

chọn phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học sao cho phù hợp với kiểu bài là một phần đã đáp ứng được yêu cầu về mục đích sử dụng phương tiện, thiết

bị, đồ dùng Tuy nhiên, chúng ta cần phân định rõ đâu là đúng mục đích, đúng mục đích là chúng ta chọn sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học đó nhằm mục đích gì ? Kết quả cần đạt được là gì thông qua phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học đó ? Sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng ấy,

nhằm khắc sâu kiến thức gì là trọng tâm, hình thành kỹ năng gì ở học sinh,

… ?

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Sơn Tinh, Thủy Tinh” - tiết 9

(SGK/NV6 tập I, tr.31), giáo viên sẽ cho học sinh xem tranh minh họa cảnh Sơn Tinh , Thủy Tinh giao tranh Để các em thấy được kịch tính trong truyện, thấy được tài năng và sự quyết liệt trong trận chiến giữa hai nhân vật đều là những vị thần, qua đây nhằm mục đích gợi cho học sinh trí tưởng tượng về công cuộc chống chọi với thiên tai, lũ lụt của người dân Việt cổ xưa vất vã và khó khăn ra sao cùng với ước mong khắc phục và chế ngự được thiên tai

Đồng thời, trong lúc học sinh xem tranh, giáo viên có thể đặt ra câu hỏi sau:

? Tại sao trong trận chiến giữa hai vị thần lại có sự xuất hiện của hình ảnh người dân Việt cổ ?

Mục đích là để học sinh tư duy và trả lời là: Vì Thủy Tinh gây ra lũ lụt khiến thành Phong Châu ngập lụt, người dân rơi vào cảnh khốn cùng vì thế ai cũng mong muốn Sơn Tinh thắng để có cuộc sống yên ổn, không có lũ lụt, mưa bão nên họ đã chung tay góp sức cùng Sơn Tinh đánh lại Thủy Tinh nhằm bảo vệ cuộc sống yên bình

Hay, dùng tranh ảnh minh họa về cảnh lũ lụt hàng năm xảy ra ở các vùng đồng bằng, để học sinh thấy được sự ảnh hưởng của thiên tai đến cuộc sống của con người và từ đó khơi gợi ở học sinh ý thức tham gia vào công tác thủy lợi ở địa phương hoặc giáo dục học sinh bảo đảm tính an toàn trong mùa lũ

Ví dụ 2: Đối với bài: “Sự tích hồ Gươm” (SGK/NV6 tập I,

tr.39), ngoài việc giáo viên dùng tranh để minh họa nội dung chính của bài

học còn có thể giới thiệu thêm một số hình ảnh về phong cảnh Hồ Gươm hiện nay, hình ảnh cụ rùa thường ngoi lên khỏi mặt nước, hình ảnh về cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn,… hay dùng bản đồ hay lược đồ đất nước Việt Nam, bút chỉ (đèn chiếu tia laze) để các em xác định được vị trí địa lý của Thủ đô Hà Nội trên bản đồ đất nước,….

Từ đó, liên hệ đến tình trạng môi trường đang báo động trong nguồn nước ở hồ Gươm, giáo dục các em cần giữ gìn vệ sinh môi trường ở những nơi cộng cộng, cụ thể là trường học của chúng ta và nhất là công tác bảo vệ những di tích, danh lam thắng cảnh đẹp của đất nước

Qua đây, kiến thức về xã hội, địa lý, lịch sử của các em được mở rộng, kích thích được lòng tự hào về quê hương đất nước khi hồ Gươm trở thành biểu tượng đẹp của thủ đô Hà Nội Mặt khác, giáo viên cũng có thể dùng các tranh minh họa này để làm đề tài cho học sinh viết một bài văn tả cảnh hồ Gươm, qua đó rèn cho các em biết kết hợp yếu tố miêu tả gắn với tự sự Trong lúc hành văn, giáo viên hướng học sinh đến kỹ năng quan sát, so sánh, nhận xét và tưởng tượng những gì mình nhìn thấy được thông qua tranh vẽ hay ảnh chụp Hình thành kỹ năng tạo lập câu, đoạn văn miêu tả cảnh.

3.1.3 Đúng nội dung kiến thức:

Trong số các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học ở môn Ngữ văn, giáo viên cần đặc biệt chú ý phải làm sao phát huy được tác dụng của tranh ảnh minh họa, đó là ta phải sử dụng đúng lúc trong từng nội dung kiến thức của toàn bài học nghĩa là, trước hết giáo viên cần xác định rõ khi nào thì dùng tranh ảnh minh họa trong chuỗi phương pháp dạy học, minh họa cho nội dung kiến thức nào trong bài và cần chọn loại tranh ảnh gì để minh họa và sử dụng tranh ảnh minh họa bằng cách thức gì ?

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Cây bút thần” - tiết 29, 30

(SGK/NV6 tập I, tr 80)

- Giáo viên có thể dùng tranh để minh họa nội dung mục tìm hiểu về “Nhân vật Mã Lương” với hệ thống câu hỏi như sau:

? Bức tranh các em đang quan sát tái hiện lại sự việc gì ?

Học sinh sẽ trả lời được là: Tái hiện lại cảnh Mã Lương dùng que củi vẽ những chú chim, con cá trong những lúc lao động Kết hợp với lời bình: Mã Lương còn tập vẽ khi ở nhà, cậu vẽ các vật dụng trong nhà lên các bức tường bằng thỏi than

? Vậy, các em có nhận xét gì về phẩm chất và tài năng của Mã Lương ?

Học sinh sẽ trả lời được là: Mã Lương có tài vẽ được mọi lúc mọi nơi, vẽ y như thật và không cần dùng bút, tài năng đó có được là do cậu say mê và kiên trì học - luyện vẽ, ngoài ra ta còn thấy được cậu là người yêu lao động, chăm chỉ và siêng năng Và cũng chính điều đó mà thần đã quyết định ban tặng bút thần cho Mã Lương, đó là một phần thưởng xứng đáng mà cậu từng mong ước

Chuyển sang mục tìm hiểu “Mã Lương sử dụng bút thần”, giáo viên dùng câu chuyển ý: Mã Lương đã sử dụng bút thần như thế nào và dùng bút trong những mục đích nào ?

Chúng ta cùng tìm hiểu tiếp nội dung bài học thông qua hai bức tranh sau

- Giáo viên treo tranh và đặt câu hỏi:

? Nội dung của bức tranh nêu lên điều gì ?

Học sinh sẽ trực quan và phát hiện, trả lời được là: Tranh tái hiện lại cảnh Mã Lương dùng bút thần vẽ ra các dụng cụ lao động, sinh hoạt cho người dân nghèo trong làng Giáo viên đặt câu hỏi tiếp:

? Em có nhận xét gì về những vật dụng mà Mã Lương đã vẽ ?

Học sinh tư duy và trả lời: Những thứ Mã Lương vẽ là những dụng cụ lao động, sản xuất, cần thiết cho cuộc sống của người dân Giáo viên hỏi thêm: ? Vì sao Mã Lương không vẽ vàng bạc, châu báu, nhà cửa, lúa gạo,… cho dân làng ?

Học sinh suy nghĩ và trình bày: Vì Mã Lương muốn thông qua những vật dụng ấy, người dân có thể làm nên của cải, xây dựng cuộc sống từ chính đôi bàn tay lao động của mình, có như thế thì họ mới biết quí trọng công sức, tránh để họ chay lười trong lao động vì ỷ lại có bút thần giúp đỡ

Từ đó, giáo viên chốt lại ý và khẳng định rằng, tài năng của Mã Lương với mục đích dùng bút, trước tiên là giúp đỡ người nghèo, làm việc thiện Tương tự cách làm trên, giáo viên cho học sinh xem tranh và đặt

ra vấn đề cho học sinh tư duy