LỜI NÓI ĐẦU NỘI DUNG I. Khái quát về án lệ trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law. 1. Khái niệm án lệ và cấu trúc án lệ. 2. Vị trí của án lệ trước đây trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law. II. Vai trò ngày càng quan trọng của án lệ trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law. 1. Án lệ trong hệ thống pháp luật CHLB Đức. 2. Án lệ trong pháp luật Cộng Hòa Pháp. KẾT LUẬN
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Dòng họ Civil Law chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã cổ đại, có trình độ pháp điển hóa cao, đạt tới sự hoàn thiện và mẫu mực Hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law có cấu trúc nguồn luật rất coi trọng luật thành văn còn án lệ thậm chí không được coi là nguồn của pháp luật Do vậy, án lệ trong giai đoạn trước đây không được coi trọng Nhưng trong thời gian trở lại đây, với xu hướng hội tụ, án lệ đã dần khẳng định được vị trí và vai trò của mình trong hệ thống pháp luật của các nước thuộc dòng
họ Civil Law Để hiểu rõ hơn về xu hướng phát triển của án lệ trong cấu trúc nguồn luật của một số hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law, em xin trình bày về đề tài này trong bài viết của mình dưới đây
NỘI DUNG
I Khái quát về án lệ trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law
1 Khái niệm án lệ và cấu trúc án lệ.
Án lệ được hiểu là các bản án đã tuyên hoặc sự giải thích, áp dụng pháp luật được coi như tiền lệ làm cơ sở để các thẩm phán sau đó có thể áp dụng trong các trường hợp tương tự Án lệ được chia thành hai phần phần đầu (retio dencidendi) là những cơ sở, lý
do, nguyên tắc pháp lý để ra phán quyết và phần này thì có hiệu lực bắt buộc các thẩm phán phải tuân theo Phần thứ 2 (obiter dictum) là những tuyên cáo, bình luận của các thẩm phán và phần này thì không bắt buộc các thẩm phán phải tuân theo
2 Vị trí của án lệ trước đây trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law.
Dòng họ Civil Law là dòng họ coi trọng lý luận pháp luật, có trình độ hệ thống hóa, pháp điển hóa cao với Bộ luật dân sự ra đời rất sớm và đồ sộ Đại diện cho dòng họ này có thể kể đến Pháp, Đức, Ý… Tiền lệ pháp luật không được coi trọng Án lệ là hình thức pháp luật không được khuyến khích phát triển và chỉ áp dụng một cách hạn chế như là hình thức khắc phục khiếm khuyết của pháp luật thành văn Theo quan điểm lí
Trang 2luận phổ biến của các hệ thống pháp luật ở Châu Âu, các nguyên tắc, các giải pháp pháp
lí rút ra từ án lệ không có cùng giá trị như luật thành văn Lí do mà án lệ không được áp dụng nhiều là bởi vì đó là các giải pháp không chắc chắn, có thể bị hủy bỏ và sửa đổi bất cứ lúc nào phụ thuộc vào vụ việc mới Thực tiễn xét xử của tòa án không bị ràng buộc bởi những quy phạm do chính nó tạo ra và cũng không thể dựa vào các quy phạm
đó để biện luận cho quyết định của mình Án lệ chỉ được áp dụng khi mà thẩm phán thấy nó phù hợp với vụ án đang xét xử, án lệ không được coi là nguồn cơ bản của pháp luật
Bộ luật dân sự Napoleon của Pháp đã thiết lập một số quy định gây cản trở cho
việc phát triển án lệ Điều 5 Bộ luật dân sự Napoleon đã quy định: “Cấm các thẩm phán đặt ra các quy định chung và có tính lập quy để tuyên án đối với những vụ việc được giao xét xử” Điều 1351 bộ luật này cũng xác định: “Bản án chỉ có hiệu lực pháp luật đối với một vụ việc Chỉ được xem là cùng một vụ việc khi yêu cầu về cùng một vấn đề, dựa trên cùng một căn cứ và giữa cùng các bên tranh chấp”
Từ đó ta thấy các nước thuộc dòng họ Civil Law trước đây không thừa nhận vai trò tạo ra pháp luật của các thẩm phán như trong dòng họ Common Law
II Vai trò ngày càng quan trọng của án lệ trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law.
Mặc dù có nhiều cản trở như đã nêu trên song ý nghĩa quan trọng của án lệ trong các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law ngày càng được thừa nhận và được chứng minh trong quá trình phát triển của pháp luật Trong xu hướng hội tụ, các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law sẽ ngày càng coi trọng phán quyết của Tòa án, điều này thể hiện ở hai vấn đề sau:
- Thứ nhất, Từ thế kỷ XIX, cơ chế bảo hiến ra đời, do đó đã tồn tại các tổ chức
bảo hiến (ở Đức là Tòa án Hiến pháp) Chính vì thế, phán quyết của tổ chức bảo hiến có
Trang 3tính chất ràng buộc đối với các tòa án cấp dưới Ở Đức Tòa án hiến pháp liên bang và tòa án cấp liên bang khác có toàn quyền trong việc xây dựng án lệ Tòa án cấp dưới có nghĩa vụ phải thực hiện án lệ của tòa án này, nếu không bản án của họ có thể bị giám đốc thẩm
- Thứ hai, trong quá trình xét xử, để bảo đảm sự thống nhất trong việc xét xử,
đảm bảo tính đúng đắn về chuyên môn, nghiệp vụ cũng như thể hiện sự tôn trọng phán quyết của Tòa cấp trên, Tòa cấp dưới luôn có xu hướng tham khảo những bản án đã được tuyên, căn cứ vào đó để đưa ra quyết định cho vụ án cụ thể của mình
Các phán quyết của tòa án rất hay quy chiếu tới các phán quyết đã tuyên trước
đó Đây cũng có thể coi là những biểu hiện của việc sử dụng án lệ trong hệ thống pháp luật của các nước thuộc dòng họ Civil Law
1 Án lệ trong hệ thống pháp luật CHLB Đức.
Ở Đức án lệ trước đây không được coi là một nguồn của hệ thống pháp luật, tòa
án không có quyền lập pháp mà chỉ có quyền áp dụng pháp luật vào những trường hợp
cụ thể, ngược lại pháp luật thành văn có vị trí quan trọng Ngày nay, án lệ ở Đức đã được công nhận trong một số trường hợp pháp luật thành văn quy định không rõ ràng hay không có quy định thì tòa án có quyền giải thích luật và đưa ra nguyên tắc giải quyết, nếu đắp ứng được một số điều kiện nhất định thì nguyên tắc đó sẽ trở thành pháp luật Trong lĩnh vực luật Hiến pháp, các án lệ của Toà án Hiến pháp CHLB Đức có hiệu lực như luật, nó bắt buộc các toà án cấp dưới phải tuân theo Điều 31.1 của Luật Toà án
Hiến pháp Đức quy định “Các quyết định của Toà án Hiến pháp CHLB Đức có hiệu lực bắt buộc với các cơ quan của chính quyền liên bang và các tiểu bang cũng như tất
cả những toà án và các cơ quan nhà nước khác” Đây là một đặc trưng cơ bản khi đề
cập tới vai trò của án lệ trong hệ thống pháp luật nước Đức hiện nay
2 Án lệ trong pháp luật Cộng Hòa Pháp.
Trang 4Ở Pháp án lệ không có tính rằng buộc chính thức, tuy vậy được nghiên cứu kĩ lưỡng và thường được các tòa án cấp dưới và chính tòa phá án tuân thủ Nhiều quy định của pháp luật Pháp, bao gồm cả phần lớn bộ luật dân sự đã quá cổ, và vì thế đã trở thành đối tượng giải thích của các cơ quan xét xử, việc giải thích đó đã làm thay đổi hoàn toàn nghĩa gốc của các quy định, qua việc thừa nhận điều này đã nói lên sự thừa nhận án lệ là một nguồn luật ở Pháp Chẳng hạn trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại, ở pháp chủ yếu dựa vào án lệ vì trong BLDS không có quy định về vấn đề này Trong lĩnh vực hành chính, các quyết định của Tham Chính Viện được các cơ quan hành chính nhà nước tôn trọng và coi đó như là nguồn của luật hành chính
Từ năm 2000 đến nay, án lệ ở Pháp đã được cơ quan nhà nước đăng miễn phí trên mạng internet Trang web này công bố phán quyết của tòa án cùng với tất cả các bộ luật, luật nhằm giúp người dân hiểu được và tiếp cận được với các quy định của pháp luật
Hiện nay ở nhiều nước lục địa Châu Âu đã có các tuyển tập án lệ chính thức như
ở Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Italia, Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kì và án lệ ngày càng được khẳng định là một trong những nguồn không thể thiếu của pháp luật
KẾT LUẬN
Như vậy, có thể nhận thấy xu hướng hội tụ của hami dòng họ pháật Civil Law vàn Common Law Sự hội tụ này là một xu hướng tất yếu trong quá trình vận động, tiếp biến và học hỏi lẫn nhau Mỗi dòng họ sẽ phát huy được những thế mạnh của mình đồng thời khắc phục được những hạn chế Từ đó, dần hoàn thiện và phát triển hệ thống pháp luật hơn
MỤC LỤC
Trang 5LỜI NÓI ĐẦU……… ….………1
NỘI DUNG……… ……… 1
1 Khái niệm án lệ và vị trí của án lệ trước đây trong hệ thống pháp luật Civil Law……….1
2 Vai trò ngày càng quan trọng của án lệ trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law……… 2
2.1 Án lệ trong hệ thống pháp luật CHLB Đức………3
2.2 Án lệ trong pháp luật Cộng Hòa Pháp………4
KẾT LUẬN………5
Trang 6DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo Trình Luật So Sánh, Trường ĐH Luật Hà Nội
2 Luật so sánh, Michael Bogdan
3 Tạp Chí Tòa án nhân dân số 03/2006 Tìm hiểu hệ thống án lệ của CH pháp
4 Tìm hiểu hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, PGS.TS Thái Vĩnh Thắng, tạp chí luật học số 2/2004
- Một số trang wed tham khảo
1 Http://danluat.thuvienphapluat.vn
2 Http://luathoc.vn
3 Http://thongtinphapluatdansu
4.http://vietrustlaw.com.vn/home/index.php?
option=com_content&task=view&id=638&Itemid=0
5.http://vnclp.gov.vn/ct/cms/nghiencuuchuyende/Lists/nghiencuuphapluat/
View_detail.aspx?ItemID=61
6.http://quochoi.vn/tulieuquochoi/anpham/Pages/anpham.aspx?AnPhamItemID=69