Cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ pháp luật XHCN và cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Cilvil Law dưới góc đọ so sánh

MỤC LỤCIĐặt vấn đề1IIGiải quyết vấn đề21.Điểm tương đồng về cấu trúc nguồn luật giữa dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN. Lí giải22.Những điểm khác biệt về cấu trúc nguồn luật dòng họ Civil Law và Xã hội chủ nghĩa. Lí giải.53.Đánh giá10IIIKết thúc vấn đề11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO12

MỤC LỤC

I- Đặt vấn đề 1

II- Giải quyết vấn đề 2

1 Điểm tương đồng về cấu trúc nguồn luật giữa dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN Lí giải 2

2 Những điểm khác biệt về cấu trúc nguồn luật dòng họ Civil Law và Xã hội chủ nghĩa Lí giải 5

3 Đánh giá 10

III- Kết thúc vấn đề 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

I- Đặt vấn đề

Dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN là một trong những dòng họ pháp luật lớn và điển hình trên thế giới Mỗi dòng họ có những đặc trưng nhất định tạo nên những giá trị pháp lí khác nhau Việc tìm hiểu và so sánh hai hệ thống pháp luật này nói chung cũng như về cấu trúc nguồn luật nói riêng là điều hữu ích Bởi vậy, em xin chọn đề tài:

“Cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ pháp luật XHCN và cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Cilvil Law dưới góc đọ so sánh.”

II- Giải quyết vấn đề

1 Điểm tương đồng về cấu trúc nguồn luật giữa dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN Lí giải

Điểm tương đồng dễ nhận thấy nhất giữa hai dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN chính là sự thừa nhận cả ba thành tố : Văn bản thành văn, các nguyên tắc chung của pháp luật và tập quán pháp là nguồn của pháp luật Điều này có thể thấy rõ khi nhìn vào cấu trúc nguồn luật của hai dòng họ:

Civil Law :

- Luật thành văn

- Án lệ (tiền lệ pháp)

- Tập quán pháp

- Các nguyên tắc chung của pháp luật

- Các học thuyết pháp luật

- Lẽ phải tự nhiên

Pháp luật XHCN:

- Luật thành văn

- Tập quán pháp

- Các nguyên tắc chung của pháp luật

- Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng cộng sản

- Tiền lệ pháp

Thứ hai, cả hai dòng họ pháp luật này đều rất coi trọng nguồn pháp luật thành văn (statute law) Pháp luật thành văn là hệ thống các quy phạm pháp luật được tập hợp hóa và pháp điển hóa do nhà nước ban hành.Ví dụ: Sự thừa nhận luật thành văn với tư cách một nguồn luật chính trong dòng họ Civil Law xuất phát từ cuối thế kỷ XIX, với việc phục hồi pháp điển hoá Pháp là nước điển hình của dòng họ Civil Law,

là quốc gia theo trường phái pháp luật thực chứng họ coi pháp luật thành văn là nguồn luật duy nhất của pháp luật và cho rằng các bộ luật như là “

sự hoàn hảo của ý chí” Tuy nhiên, ngày nay pháp luật thành văn ở quốc

gia này không còn giữ vai trò tuyệt đối nữa nhưng nó vẫn được coi là nguồn luật quan trọng nhất trong hệ thống các nguồn pháp luật Còn Việt Nam, một quốc gia thuộc dòng họ pháp luật Xã hội chủ nghĩa thì pháp luật thành văn (văn bản quy phạm pháp luật) cũng được coi là loại nguồn hình thức chủ yếu, cơ bản và quan trọng nhất của pháp luật Bởi

lẽ, các cơ quan nhà nước ở Việt Nam khi giải quyết các vụ việc pháp lý thực tế thuộc thẩm quyền của mình đều chủ yếu dựa vào các VBQPPL VBQPPL là văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung được Nhà nước bảo đảm thực hiện, nằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Sở dĩ có những điểm giống nhau này là do: xuất phát từ quá trình hình thành và phát triển pháp luật của hai dòng họ đều dựa trên cơ sở lý luận pháp luật, pháp luật được xây dựng cùng quá trình hình thành và phát triển các học thuyết nghiên cứu pháp luật Với cả hai dòng họ thì pháp luật ra đời đều do nhu cầu của thực tế Ngoài ra, trong quá trình xây dựng hệ thống pháp luật các nước Xã hội chủ nghĩa đã kế thừa, học

hỏi những yếu tố tiến bộ, phù hợp với quốc gia mình để hoàn thiện pháp luật

2 Những điểm khác biệt về cấu trúc nguồn luật dòng họ Civil Law

và Xã hội chủ nghĩa Lí giải.

a Ngoài những nguồn luật giống nhau được kể trên thì mỗi dòng

họ pháp luật lại thừa nhận những nguồn luật khác.

+ Ở dòng họ Civil Law: nguồn luật còn bao gồm cả : Án lệ (Jurisprudence) và các học thuyết (La doctrine) Án lệ được hiểu là các bản án, quyết định của toà án, trọng tài; là lời giải thích các quy phạm pháp luật của thẩm phán Các nguyên tắc, giải pháp pháp lý rút ra từ án

lệ không có giá trị như luật thành văn vì chúng không chắc chắn, có thể

bị huỷ bỏ hoặc sửa đỏi bất cứ lúc nào

Các học thuyết pháp lý là toàn bộ các công trình nghiên cứu của các học giả, các ý kiến, các bài viết…liên quan đến luật Các công trình nghiên cứu có hình thức và nội dung đa dạng của các giáo sư luật, các thẩm phán và các nhà thực hành luật (luật sư, trọng tài viên…) Trước khi có luật thành văn, các học thuyết pháp lý ra đời từ các trường đại học

là nguồn quan trọng nhất của Civil Law Các học thuyết pháp lý tạo ra các nguồn, các thuật ngữ, các khái niệm pháp lý (mà các nhà lập pháp buộc phải sử dụng), các phương pháp tiếp cận khoa học pháp lý và phát triển văn hoá pháp lý Học thuyết pháp lý có thể gợi ý cho các nhà lập pháp các cách giải thích luật phù hợp với nhu cầu mới của xã hội Ví dụ như ở Pháp, các phán quyết của tòa án thường rất khó hiểu, việc mô tả các tình tiết của các vụ án thường rất ngắn và các lập luận không được trình bày rõ ràng trong các bản án, quyết định của tòa án Các học giả giải thích rõ vụ việc, giúp người đọc hiểu rõ vụ việc đó, hiểu được quyết định của pháp luật và việc áp dụng các quy định đó trong thực tiễn xét

xử Học thuyết có thể gợi ý cho các nhà lập pháp các giải pháp pháp lí mới, gợi ý cho các thẩm phán cách giải thích luật phù hợp với nhu cầu mới của xã hội

+ Trong khi đó dòng họ pháp luật Xã hội chủ nghĩa lại thừa nhận các điều ước của quốc tế là loại nguồn luật chính thức, mà Civil Law lại xếp

nó vào danh sách các nguồn luật thành văn

+Tuy nhiên, việc phân chia những điểm khác nhau này cũng chỉ là tương đối vì trên thực tế các nước Xã hội chủ nghĩa cũng có sự dụng tiền

lệ pháp (án lệ, quyết định, phán quyết của tòa) như một loại nguồn luật góp phần bổ sung cho những thiếu sót, những lỗ hổng của pháp luật thành văn và khắc phục được tình trạng thiếu pháp luật; tạo điều kiện cho việc áp dụng pháp luật được dễ dàng, thuân lợi hơn Tuy nhiên, ở các nước Xã hỗi chủ nghĩa hiện nay án lệ vẫn chưa được thừa nhận một cách chính thức Trong điều kiện có nhiều thay đổi thì tư tưởng, học thuyết pháp lý cũng dần được tiếp nhận và sử dụng Ví dụ : Điều 2 của Hiến pháp hiện hành nước Việt Nam quy định : “Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” Quy định này của Hiến pháp được xây dựng trên cơ sở sự kế thừa tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; tư tưởng chủ

quyền nhân dân; tư tưởng nhà nước pháp quyền và tiếp nhận các yếu tố hợp lý của học thuyết phân chia quyền lực nhà nước

+ Ngoài ra, trong cấu trúc nguồn luật XHCN có thể bao gồm cả đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng cộng sản

Có điểm khác biệt trên là do xuất phát từ sự khác nhau trong tư duy pháp lý trong quá trình phát triển của hai dòng họ này Hơn nữa hai dòng

họ pháp luật này bao gồm những quốc gia thuộc các hình thức nhà nước khác nhau, cấu trúc bộ máy khác nhau đồng thời bản chất nhà nước cũng hoàn toàn khác nhau nên nguồn pháp luật của chúng cũng khác nhau Hơn nữa sự ảnh hưởng của các học thuyết pháp lý cũng những tư tưởng lập pháp khác nhau giữa các nước thuộc hai hệ thống pháp luật này cũng đã tạo ra sự khác biệt cơ bản về lập pháp Ví dụ : Ở các nước

Xã hội chủ nghĩa với ảnh hưởng sâu sác của Tư tưởng Mác Lênin còn ở các nước thuộc dòng họ Civil Law lại vận dụng triệt để các học thuyết

về phân chia quyền lực

b Về vai trò giữa các nguồn luật của hai dòng họ pháp luật này cũng có những điểm khác nhau

+ Tập quán pháp đều là loại nguồn được cả hai dòng họ thừa nhận tuy nhiên lại ở những mức độ khác nhau Nếu như phong tục tập quán ở các nước Xã hội chủ nghĩa được thừa nhận là nguồn hình thức của pháp luật

và được thể hiện cụ thể trong một số đạo luật Ví dụ, Ở Việt Nam điều 3

Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Trong trường hợp pháp luật không quy định và các bên không có thoả thuận thì có thể áp dụng tập quán…” hoặc theo Điều 6 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 thì, “trong quan

hệ hôn nhân và gia đình, những phong tục, tập quán thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc mà không trái với những nguyên tắc quy định tại Luật này thì được tôn trọng và phát huy” Trong khi đó vai trò của tập quán pháp

ở dòng họ Civil Law lại không được xác định rõ ràng và tồn tại nhiều quan điểm lý luận khác nhau Có quan điểm cho rằng: “tập quán đóng vai trò chủ đạo trong các nguồn của pháp luật, chính tập quán là nền tảng cho pháp luật xác định những phương pháp áp dụng” Đối lập với quan điểm trên, trường phái pháp luật thực định lại phủ nhận vai trò của tập quán, cho rằng tập quán pháp chỉ là nguồn luật bổ trợ cho pháp luật thành văn

Có điểm khác biệt trên là do hai dòng họ pháp luật này bao gồm những quốc gia thuộc các hình thức nhà nước khác nhau, mỗi quốc gia lại có những phong tục tập quán hoàn toàn khác nhau Trong quá trình nghiên cứu luật học thì tư duy của các nhà làm luật về tập quán pháp cũng có sự khác nhau nên khi áp dụng lại đứng ở những vai trò khác nhau

+ Các nguyên tắc chung của pháp luật: Các nguyên tắc chung của

pháp luật là các nguyên tắc pháp lý được chấp nhận trong luật quốc gia của hầu hết các nước Các nguyên tắc chung của pháp luật được coi là nguồn luật đặc thù của hệ thống pháp luật châu Âu lục địa Là các nguyên tắc pháp lí được chấp nhận trong luật quốc gia Đây là một dạng luật không thành văn, có nguồn gốc án lệ có giá trị bắt buộc đối với tất

cả các cơ quan nhà nước Đây là nguồn bổ sung cho lỗ hổng của luật thành văn Nguyên tắc chung của pháp luật thường bắt nguồn từ luật La

mã Còn ở các nước xã hội chủ nghĩa, việc sử dụng các nguyên tắc chung của pháp luật sử dụng để hạn chế những lõ hổng về pháp luật

3 Đánh giá

Có thể thấy cấu trúc nguồn luật của hai dòng họ Civil Law và dòng

họ pháp luật xa hội chủ nghĩa có điểm tương đồng nổi bật đó là rất coi trọng pháp luật thành văn trong cấu trúc nguồn luật

Tuy nhiên trong cấu trúc nguồn luật của hai dòng họ cũng có những điểm khác biệt nhất định ở vai trò của các loại nguồn

Có thể thấy, cấu trúc nguồn luật của dòng họ Civil Law phong phú hơn và là cơ sở để các quốc gia học tập Trên thực tế dòng họ pháp luật XHCN không còn, tầm ảnh hưởng của dòng họ Civil Law vẫn lớn hơn

III- Kết thúc vấn đề

Việc xây dựng cấu trúc nguồn luật có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng pháp luật Cấu trúc nguồn luật của hai dòng họ Civil Law

và dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa mang những điểm tương đồng và khác biệt nhất định Việc tìm hiểu cấu trúc nguồn luật của hai dòng họ này sẽ là bài học để áp dụng vào quá trình làm luật của các quốc gia trên thế giới

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Giáo trình luật so sánh, Trương Đại học Luật Hà Nội, Nxb – CAND, Hà Nội, 2008

- Luật so sánh ( tiếng Việt ), Michael Bogdan, Nxb, Kluwer, Norstedts Juridik, Tano,2002

- http://huynhhuunghia.edu.vn/threads/so-sanh-cau-truc-nguon-luat-giua-civil-law-va-common-law.1335/

- http://idoc.vn/tai-lieu/nguon-luat-cua-dong-ho-civil-law-va-dong-ho-phap-luat-xa-hoi-chu-nghia-duoi-goc-do-so-sanh.html

- http://123doc.vn/document/280786-su-tuong-dong-va-khac-biet- giua-cau-truc-nguon-luat-trong-dong-ho-civil-law-va-dong-ho-common-law.htm