SKKN tổ chức trò chơi môn lịch sử

Trò chơi trong học tập là một phương pháp dạy học mới của giáo dục tiểuhọc trong giai đoạn hiện nay, nó có tác dụng tích cực trong học tập của học sinhvừa phục vụ kiến thức kỹ năng trọng

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc đổi mới phương pháp dạy học, thay sách giáo khoa của ngành giáodục hiện nay ở tiểu học là một bước tiến quan trọng của giáo dục nước nhànhằm thực hiện mục tiêu hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng kiếnthức cơ bản tiếp cận với sự đổi mới của thế giới Thông qua dạy và học gópphần rèn luyện cho học sinh các thao tác của tư duy, cung cấp cho học sinhnhững kiến thức cơ bản về văn hoá, xã hội, tự nhiên và con người Qua đó bồidưỡng tình yêu quê hương đất nước, góp phần hình thành nhân cách con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa

Trò chơi trong học tập là một phương pháp dạy học mới của giáo dục tiểuhọc trong giai đoạn hiện nay, nó có tác dụng tích cực trong học tập của học sinhvừa phục vụ kiến thức kỹ năng trọng tâm của bài học cho học sinh vừa phát huyđược sự nhanh trí, sáng tạo và rèn luyện tính tự lập, tinh thần tập thể cho họcsinh Chính vì thế trò chơi không chỉ được sử dụng trong các hoạt động ngoạikhoá mà nó có thể sử dụng trực tiếp trong các tiết dạy chính khoá nhằm phát huynhững tố chất đó của của học sinh trong quá trình học tập

Môn Lịch sử lớp 4 là một môn học giúp học sinh tìm hiểu, tiếp nhận nhữngnét đẹp của đạo đức, của đạo lí làm người Việt Nam ; vì đó chính là cái gốc củamọi sự nghiệp lớn hay nhỏ của dân tộc không phải chỉ ở thời xưa mà ở cả ngàynay Lịch sử đóng một vai trò rất lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ và không thểthiếu được trong việc học tập của học sinh ngày nay là chủ nhân tương lai củađất nước Nhưng để đảm bảo kiến thức của môn Lịch sử theo mục tiêu củangành giáo dục đề ra thì trọng trách của người giáo viên là hết sức to lớn, khôngchỉ với nhiệm vụ rèn luyện các kỹ năng cho học sinh mà người giáo viên cònphải hình thành cho các em tình yêu quê hương đất nước và niềm tự hào dân tộc.Việc học tập phân môn này không hề đơn giản, phải có sự phối hợp chặt chẽ

giữa quá trình giảng dạy của giáo viên và sự tiếp thu kiến thức của học sinh thìkết quả học tập của các em mới đạt mức độ nhất định.

Để đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tạo tính tích cực chủ động của

học sinh, giúp các em thực sự say mê, hứng thú và không cảm thấy nhàm chán

với môn học Tôi mạnh dạn “ Ứng dụng trò chơi trong môn học Lịch sử” giúphọc sinh hứng thú hơn , tích cực hơn và làm giờ học thêm sinh động hơn Vậytrò chơi học tập được sử dụng trong tiết Lịch sử như thế nào, Mục đích của tròchơi phát huy được vai trò gì khi học sinh học môn Lịch sử? Đó chính là những

ý nghĩ thôi thúc tôi nghiên cứu lĩnh vực này qua tên gọi: “Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sử cho học sinh lớp 4”

II Mục đích và phương pháp nghiên cứu

1 Mục đích nghiên cứu

- Tổ chức trò chơi trong dạy học môn Lịch sử lớp 4 là một phương pháp lồngghép trong tiết thực hành nhằm tạo hứng thú và phát huy tính tích cực trong họctập của cho học sinh Đề tài “Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sửcho học sinh lớp 4B” là một sáng kiến của bản thân tôi nhằm tổ chức hoạt độngcủa trò chơi trong quá trình giảng dạy theo chương trình đổi mới của giáo dụctiểu học Đề xuất một số biện pháp có tính khả thi trong tổ chức trò chơi khi tiếnhành dạy Lịch sử ở lớp 4

2 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là các em học sinh lớp 4B trường Tiểu

học Phước Hải 2

3 Phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp điều tra.

- Phương pháp điều tra nghiên cứu từ thực tế hình thức tổ chức dạy học môn Lịch sử trong trường Tiểu học Phước Hải 2

b Phương pháp đọc sách và tài liệu.

- Tôi sử dụng phương pháp này nhằm tìm hiểu thêm những kiến thức và luận chứng để lý giải vấn đề nghiên cứu.

III Giới hạn của đề tài

- Đây là một vấn đề còn mới lạ, trong quá trình nghiên cứu tài liệu cũng như xây

dựng nội dung đề tài, bản thân tôi chỉ tập trung nghiên cứu trong phạm vi lớp 4Btrường tiểu học Phước Hải 2

IV Các giả thiết nghiên cứu

- Việc dạy học Lịch sử không chỉ dạy đơn thuần bằng lời giảng của mình màmuốn đạt được hiệu qủa cao giáo viên cần phải biết minh hoạ bằng lược đồ vàhình ảnh sinh động Để thực hiện được điều đó giáo viên phải chuẩn bị thật tốtcác phương tiện dạy học cần thiết cho tiết học của mình Tuy nhiên trong điềukiện hiện nay thiết bị dạy học đã có nhưng chưa được đầy đủ, cơ sở vật chất cònnhiều thiếu thốn và chưa thể đáp ứng nhu cầu như mong muốn Bên cạnh nhữngthiếu thốn về cơ sở vật chất thì tâm lý của nhiều phụ huynh và học sinh chỉ coimôn học Lịch sử là môn học phụ nên chưa thực sự quan tâm đến môn học này,dẫn đến việc một số em vẫn còn chưa hăng hái và sôi nổi Để thay đổi hiện trạngtrên trong đề tà này tôi đã sử dụng các trò chơi trong các tiết học Lịch sử chính khoácũng như các tiết học bổ sung , ngoại khoá

Từ thực tế giảng dạy trên lớp tôi thấy việc đưa trò chơi vào tiết học mang lạihiệu quả khá cao Các em rất hào hứng học tập , nhiệt tình, giờ học nhẹ nhàng ,sôi nổi

V Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn

1 Cơ sở lý luận

Trong quá trình dạy- học nói chung và đối với môn Lịch sử nói riêng ở trường, việc thiết kế và tổ chức trò chơi cho HS đóng vai trò quan trọng nhưng ít khi giáo viên chú ý “Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sử cho học sinh” được sử dụng để củng cố bài học, áp dụng để dạy các dạng bài ôn tập, sơ kết, tổng kết ,bài tập lịch sử hay tổ chức ngoại khoá và có tác dụng thiết thực đốivới sự nhận thức của học sinh.“Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch

sử cho học sinh ” không nhằm mục đích cung cấp kiến thức mới cho học sinh

mà nhằm củng cố kiến thức cũ, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức đã học, rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích ,tổng hợp… Dựa vào kiến thức cơ bản về

sự kiện, các mặt hoạt động chính của từng giai đoạn hay quá trình lịch sử đã biết, giáo viên thiết kế tổ chức các trò chơi trong dạy - học lịch sử giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích nắm vững bản chất nhiều mối quan hệ, giải thích sâu hơn những khái niệm phức tạp đã được hình thành Vì vậy khi tiến hành , giáo viên phải suy nghĩ sâu sắc cẩn thận về nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục; về nội dung và cách thức tổ chức tiến hành

Tổ chức và thiết kế trò chơi trong dạy học Lịch sử là yếu tố quan trọng để nhằmnâng cao chất lượng kiến thức của học sinh, hình thành cho các em nhiều hiểubiết khoa học về lịch sử và tính quy luật của sự phát triển xã hội, bồi dưỡng vàrèn luyện các kỹ năng thông qua việc học môn lịch sử Đồng thời là một ‘’món

ăn tinh thần’’ cổ vũ thúc đẩy các em học tập

2 Cơ sở thực tiễn

- Đối với giáo viên: Sinh thời Bác Hồ từng nói “Dân ta phải biết sử ta cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Có thể nói rằng, đó là lời căn dặn và cũng là

tâm huyết của Bác Hồ kính yêu Người luôn mong muốn thế hệ trẻ không chỉ hiểu Lịch sử mà còn phải “tường”, có nghĩa là hiểu một cách sâu sắc về truyền thống Lịch sử của cha ông Tuy nhiên việc dạy và học bộ môn Lịch sử hiện nay trong các trường phần lớn chưa đáp ứng được yêu cầu của người học, cũng như chưa làm tròn trách nhiệm của một bộ môn tưởng chừng như đơn giản nhưng lạirất quan trọng đối với mỗi học sinh Trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa mạnh dạn trong việc đổi mới phương pháp dạy học chính vì vậy mà giờ học thường cứng nhắc, giáo viên luôn có tâm lí dạy làm sao cho hết được bài học, không hướng tới học sinh làm trung tâm của việc dạy học Chưa dám mạnh dạn

tổ chức các trò chơi trong tiết dạy, các tiết làm bài tập lịch sử, nếu trong dạy họcgiáo viên có tổ chức trò chơi thì mới chỉ mang tính chiếu lệ, hiệu quả chưa cao Theo tôi nguyên nhân của tình trạng trên có thể xác định được là: Một là: Trình

độ giáo viên chưa đều và thật sự không phải giáo viên nào cũng tâm huyết với nghề nghiệp Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình giảng dạy và chấtlượng giáo dục nói chung và bộ môn Lịch sử nói riêng Hai là: Giáo viên chưa giám mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học trong quá trình giảng dạy Ba là: Trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy bộ môn ở các nhà trường thiếu trầm trọng, không đủ lược đồ, bản đồ, đồ phục chế, nhiều trường ở vùng sâu vùng xa chưa

có các phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu, băng hình, sa bàn… Bốn là:Điều kiện kinh tế của địa phương còn gặp nhiều khó khăn do vậy mà ảnh hưởng rất nhiều tới điều kiện dạy và học Năm là: Giáo viên chưa bám vào sách

“chuẩn kiến thức kĩ năng” bộ môn do Bộ đã ban hành

- Đối với học sinh: ý thức học tập môn Lịch sử chưa cao, đa phần các em chưa xác định được rõ ràng mục tiêu học tập, chưa thực sự cố gắng trong các tiết học, làm bài tập ở nhà, đang còn khép kín, đối phó , chưa dám mạnh dạn khi giáo viên yêu cầu trả lời câu hỏi, chỉ bản đồ, lược đồ… Đặc biệt do quan niệm ăn sâutrong tiềm thức của phụ huynh và học sinh sử chỉ là một môn học phụ,không quan trọng học sinh học môn Lịch sử với thái độ thờ ơ,xem thường Qua tìm

hiều học sinh, cũng như các đồng nghiệp trên địa bàn huyện cũng như thành phốtôi nhận thấy một số nguyên nhân sau: - Môn Lịch sử có đặc thù riêng: nhiều sự kiện, nên khó học, khó nhớ – Học sinh thì luôn có tâm niệm đây là môn phụ; Phụ huynh thờ ơ với bộ môn Lịch sử, thường hướng con em học vào các môn Toán, Tiếng việt Xuất phát từ giáo viên, đó là chưa có phương pháp giảng dạy một cách hiệu quả nhất, cho nên không thu hút được các em trong giờ học Để khắc phục vấn đề trên tôi đã áp mạnh dạn áp dụng việc “Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sử cho học sinh lớp 4B ” nhằm hình thành một số kĩ năng lịch sử cơ bản như: Rèn luyện tính tư duy độc lập, kĩ năng sử dụng lược

đồ, bản đồ, sử dụng sơ đồ, bảng thống kê, rèn kĩ năng diễn đạt, rèn luyện

phương pháp khai thác nội dung tranh ảnh, lược đồ, bản đồ, hợp tác theo nhóm

và điều quan trọng nhất là tạo sự hứng thú học tập lịch sử cho học sinh trong cáctiết học Lịch sử góp phần đổi mới phương pháp nâng cao hiệu quả bài học Môn lịch sử thường rất nhiều sự kiện, mốc thời gian, khối lượng kiến thức tương đối nhiều… nếu như giáo viên không có phương pháp sư phạm tốt thì giờ học trở nên quá tải, nặng nề, học sinh ít được tham gia hoạt động Điều quan trọng hơn

là không gây được nhiều sự hứng thú cho học sinh trong khi học tập

- Để góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn lịch sử ở trường theo hướng phát huy tính tịch cực, chủ động của học sinh, tăng cường hoạt động cá thể với học tập giao lưu giải trí, hình thành kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Xuất phát từ thực tế nói trên, tôi đã không ngừng đổi mới phương pháp dạyhọc, và đã mạnh dạn thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học lịch sử và có hiệu quả bước đầu rất đáng mừng

V Kế hoạch thực hiện

- Từ tháng 08/ 2014 đến tháng 05/ 2015

- Việc đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu của ngành giáo dục hiện nay làmột hướng đi đúng và có tính thiết thực với đặc điểm phát triển toàn diện của xãhội Nhưng để hoàn thành yêu cầu dạy học theo hướng đổi như hiện nay lại là mộtvấn đề cần phải xem lại trong quá trình dạy học của người giáo viên Giáo Viênphải có sự tìm tòi trong dạy học cũng như sáng tạo trong xây dựng nội dung bàihọc vừa phù hợp với với điều kiện thực tế của học sinh trong lớp, vừa đạt hiệu quả

về việc phát huy tính sáng tạo, năng lực tư duy vốn có của học sinh Nghiên cứu

kỹ từng nội dung bài học để tiến hành lên lớp bằng những hình thức tổ chức dạyhọc và phương pháp dạy học đúng đối tượng thì kết quả sẽ được nâng cao

* Nguyên nhân

- Trường Tiểu học Phước Hải 2 là một đơn vị được đặt trên địa bàn thị trấn PhướcHải, đa số người dân sống nhờ vào nghề đi biển nên chưa thật sự chú trọng vàoviệc học của con em mình Do đó việc đến lớp học Tiếng Việt của các em vẫn cònnhiều bất cập dẫn đến khó khăn hơn trong quá trình học tập các môn học khác

- Điều kiện kinh tế của các gia đình phụ huynh học sinh tập trung chủ yếu là đibiển nên còn gặp nhiều khó khăn do đó việc đầu tư và quan tâm chăm sóc con emđến trường vẫn còn nhiều gia đình phụ huynh chưa đáp ứng được thực tế hiện nay

- Đội ngũ giáo viên của nhà trường tuy có trình độ nghiệp vụ sư phạm cao, cólòng nhiệt tình trong công tác giảng dạy, nhưng do việc tiếp cận với các phươngpháp dạy học, các hình thức tổ chức dạy mới học chỉ ở các đợt tập huấn ngắnngày, các cuộc trao đổi trong sinh hoạt chuyên môn nên còn rất nhiều bỡ ngỡkhi tiến hành nội dung bài dạy dẫn đến tính sáng tạo trong tiết học chưa cao.

- Điều kiện xây dựng cơ sở vật chất, trang bị các đồ dùng dạy học cũng như các thiết

bị thực hành của nhà trường còn rất hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ theo yêu cầu dạyhọc chung hiện nay của ngành Đây cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn đếnchất lượng học tập theo hướng đổi mới của trường tiểu học Phước Hải 2 chưa cao

II Các biện pháp giải quyết vấn đề

* Khái quát về hình thức tổ chức “trò chơi” phục vụ giảng dạy bộ môn Lịch

sử trong chương trình tiểu học

- Với đặc trưng của bộ môn, ở mỗi khối lớp các thầy cô giáo có thể xây dựngđược một hệ thống trò chơi phong phú, đa dạng với nhiều tên gọi khác nhau,mục đích khác nhau Tuy nhiên với phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm tôixin nêu ra đây một số trò chơi mang tính khái quát chung nhất, quan trọng hơn

cả là các trò trơi này đều có thể áp dụng được rộng rãi ở tất cả các khối lớp vàtrên tất cả các địa bàn Hình thức tổ chức “Trò chơi” này có thể vận dụng chomột tiết bài tập lịch sử, ngoại khoá, câu lạc bộ, hoặc áp dụng để giáo viên có thểcủng cố bài học Mong rằng trong quá trình giảng dạy mỗi thầy, cô giáo có sựsáng tạo thêm nhiều trò chơi khác nhau, bổ sung làm cho trò chơi lịch sử trởthành một hệ thống ngày càng sinh động hơn, phong phú hơn và được sử dụngnhiều hơn nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác dạy - học đối với bộ môn lịch sử Tôi đã tiến hành nghiên cứu lý thuyết và sách giáo khoa về những bài họccủa môn Lịch sử, qua đó xin đề xuất một số biện pháp có tính khả thi khi tổchức trò chơi trong môn Lịch sử lớp 4 ở trường tiểu học:

- Cần xây dựng cho học sinh một động cơ học tập tốt Thường xuyên quan tâm

và tôn trọng đến những thành quả của học sinh đạt được sau mỗi tiết học

- Để trò chơi mang lại hiệu quả giáo dục cao và khơi gợi trong tâm hồn các emnhững phẩm chất tiềm ẩn thì giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung của một trò chơi.

Dự tính tất cả những tình huống trong trò chơi để tiến hành một cách hiệu quả

- Không lạm dụng hoạt động làm cho học sinh dể nhàm chán

- Các trò chơi phải dể thực hiện, phù hợp với thực tế học sinh (điều kiện, hoàncảnh) Phải thu hút được tất cả các em tham gia cùng chơi

- Cần động viên kịp thời các em không chú trọng đến việc thắng thua, quán triệtdứt khoát không biểu hiện cay cú, hơn thua

- Khuyến khích học sinh hoạt động tập thể, đề cao tinh thần đoàn kết, cộng tác,trao đổi, học hỏi để cùng tiến bộ

* Một số nguyên tắc khi thiết kế và tổ chức trò chơi

- Để tổ chức trò chơi giáo viên cần chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp tự đề racác tình huống sư phạm để có thể ứng xử nhanh trong tiết dạy Giáo viên có kiếnthức vững vàng, hiểu biết rộng có như vậy mới chủ động giải quyết những câuhỏi bất ngờ do học sinh đưa ra

- Giáo viên phải linh động ứng xử nhanh các tình huống xảy ra khi học sinhchơi

- Cần nhắc nhở học sinh giữ ý thức trật tự trong khi chơi (nếu học sinh ồn ào) đểkhỏi ảnh hưởng đến lớp bên cạnh

- Chọn trò chơi phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

- Xác định phạm vi, mục đích của trò chơi

- Chọn trò chơi phù hợp với kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh

- Tổ chức, biên soạn câu hỏi cho trò chơi phải bám vào “Chuẩn kiến thức - kĩnăng” của bộ môn

- Tổ chức trò chơi phải xác định được thời gian: Trừ các trò chơi tổ chức ở cáctiết ngoại khoá (1 tiết hoặc nhiều hơn), các tiết làm bài tập lịch sử (1 tiết) thì cáctrò chơi tổ chức trong tiết dạy chỉ dừng ở thời gian là 4 – 6 phút

- Trò chơi phải có sức hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của học sinh, tạokhông khí thoải mái, hấp dẫn trong học tập

- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút học sinh, tuy nhiên phải dựa vào dạng bài,kiểu bài để thực hiện

- Khi tổ chức trò chơi giáo viên là trọng tài công bằng ,chính xác và là cổ độngviên tích cực của học sinh tham gia trò chơi, cho điểm hoặc ngợi khen các emtrước lớp

* Cách thực hiện:

- Giáo viên giơí thiệu trò chơi

- Công bố luật chơi

- Tiến hành trò chới: Giáo viên tiến hành tổ chức cho chơi thử khi cả lớp đãnắm rõ luật chơi rồi mới bắt đầu trò chơi

- Đánh giá kết quả: Giáo viên đánh giá và tuyên dương (đề nghị cả lớp vỗ taybiểu dương thành tích) Kết thúc trò chơi

* Một số trò chơi được sử dụng trong tiết học Lịch sử:

1 Trò chơi ô chữ

a Mục đích:

- Dùng để dạy các bài ôn tập, và các hoạt động củng cố cuối bài

- Có thể sử dụng trong hoạt động khởi động

- Phát triển óc thông minh, sự nhanh nhẹn, có khả năng phân tích, phán đoán

- Kích thích hứng thú học tập của học sinh

b Chuẩn bị:

- Các câu hỏi lên quan đến nội dung bài học

- Chuẩn bị sẵn trên powerpoit

Ví dụ:

Bài: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược lần thứ 2 (1075-1077)

Bài: Nhà Lý dời đô ra Thăng Long

Bài: Nước Văn Lang

Bài: Nhà Trần và việc đắp đê