giáo án sinh cấp 3 dạy theo chuyên đề
Trang 1- 2 tuần làm việc ngoài giờ
4 Nội dung kiến thức
Trang 2- Hướng động dương: hướng vào nguồn kích thích.
- Hướng động âm: hướng ra xa nguồn kích thích
- Hướng động tỉ lệ thuận với cường độ kích thích
- Vận động hướng động được điều tiết nhờ hoạt động của hoocmon thực vật (auxin):
* Cơ chế hoạt động của Auxin:
- Là sự sinh trưởng không đồng đều của các tế bào tại hai phía đối diện nhau của cơ quan(thân, rể, lá, mầm…)
- Auxin vận chuyển chủ động từ phía bị kích thích đến phía không bị kích thích Lượngauxin nhiều kích thích sự kéo dài của tế bào Phía không bị kích thích nồng độ auxin caohơn, kích thích tế bào sinh trưởng nhanh hơn
- Ở thân: auxin nhiều sẽ kích thích sinh trưởng tế bào.
- Ở rễ: auxin nhiều sẽ ức chế sinh trưởng tế bào Auxin thích hợp sẽ kích thích sinh trưởng
tế bào
II Các kiểu hướng động:
* Cơ sở phân loại:
Dựa vào tác nhân kích thích phân ra các loại hướng động:
1 Hướng sáng:
- Tác nhân: ánh sáng
- Hình thức hướng sáng:
+ Rễ: hướng sáng âm
+ Thân, cành: hướng sáng dương
- Sự phân bố auxin không đều:
+ Rễ: Lượng auxin tập trung về phía ít ánh sáng và ức chế sự kéo dài tế bào làm rễ conghướng tránh xa ánh sáng
Trang 3+ Thân, cành: hướng đất âm
- Sự phân bố auxin không đều:
+ Ở rễ:
* Mặt dưới có lượng auxin và axit abxixic nhiều nên ức chế sự sinh trưởng tế bào
* Mặt trên lượng auxin thích hợp kích thích sinh trưởng tế bào, tế bào phân chia, lớn lên vàkéo dài làm rễ quay xuống
+ Ở thân: Mặt dưới có lượng auxin nhiều hơn mặt trên nên tế bào phân chia lớn lên và kéodài, nên chồi ngọn quay lên trên
→ Hướng đất (hướng trọng lực): Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp ứng lại tác độngcủa trọng lực (hướng về tâm quả đất)
+ Rễ: hướng hóa âm (chất độc), hướng hóa dương (chất có lợi, phân bón, chất dinh dưỡng)
→ Hướng hóa: Phản ứng sinh trưởng của thực vật đáp ứng lại tác động của hóa chất
III Vai trò hướng động trong đời sống thực vật:
- Hướng động có vai trò giúp cây thích nghi đối với sự biến đổi của môi trường để tồn tại vàphát triển
- Trong tồng trọt việc tưới nước và bón phân tạo điều kiện cho hệ rễ phát triển theo mongmuốn
Bài 24: ỨNG ĐỘNG
I KHÁI NIỆM
- Ứng động là hình thức phản ứng của cây trước một tác nhân kích thích không định hướng
- Nguyên nhân chung là do sự thay đổi trương nước, co rút chất nguyên sinh, biến đổi quátrình sinh lý, sinh hoá theo nhịp điệu đồng hồ sinh học
II CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG
Trang 41 Ứng động sinh trưởng
Ứng động sinh trưởng là các vận động có liên quan đến sự phân chia và lớn lên của tế bàocủa cây Thường là vận động theo đồng hồ sinh học
a Vận động cuốn vòng:
- Do di chuyển đỉnh chóp của thân leo quấn quanh cọc dựa
- Vận động cuốn vòng thực hiện theo chu kỳ
- Thời gian quấn vòng tuỳ thuộc vào loại cây
Gibêrelin có tác dụng kích thích vận động vòng cả ngày và đêm
b Vận động nở hoa:
* Cảm ứng theo nhiệt độ:
* Cảm ứng theo ánh sáng
- Ánh sáng và nhiệt độ có liên quan với nhau
- Ánh sáng mang theo năng lượng làm thay đổi nhiệt độ ngày và đêm
- Sự vận động nở hoa có sự tham gia của hooc môn thực vật
c Vận động ngủ, thức:
Là sự vận động của cơ quan thực vật theo theo chu kỳ nhịp đồng hồ điệu sinh học, theo điềukiện môi trường
2 Ứng động không sinh trưởng
- Là các vận động không có sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây, chỉ liên quanđến sức trương nước, xãy ra sự lan truyền kích thích, có phản ứng nhanh ở các miền chuyênhoá của cơ quan
- Vận động theo sự trương nước là vận động cảm ứng mạnh mẽ do các chấn động, va chạm
cơ học
a Vận động tự vệ của cây trinh nữ:
- Do cấu trúc của các thể gối luôn căng nước -> cành lá xoè Khi va chạm, nước bị mất dichuyển nhanh ion K+ rời khỏi không bào -> lá cụp xuống
- Phản ứng nhanh được truyền bằng tín hiệu điện
- Tế bào cảm giác nhận tín hiệu sinh học → tế bào vận động ở thể gối → làm thay đổithể tích gối → lá chét cụp xuống
Giúp thực vật thích nghi đa dạng với sự biến đổi của môi trường, đảm bảo cho cây tồn tại
và phát triển với tốc độ nhanh
2 Ứng dụng
- Thúc đẩy hoặc kìm hãm chồi ngủ thêm hay thức sớm theo nhu cầu con người (dùng điềukiện môi trường thích hợp, chất kích thích hay kìm hãm )
Trang 5- Cây nhập nội cần đảm bảo nhiệt độ và ánh sáng cho quá trình ra hoa ( hoa cúc, hoahồng…)
BÀI 25: THỰC HÀNH HƯỚNG ĐỘNG
I PHƯƠNG PHÁP
- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước ở nhà, đến lớp trình bày cách tiến hành và đối chứngkết quả
II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ
GV: - Làm thí nghiệm mẫu theo nội dung ở SGK.
HS: - Tiến hành thí nghiệm ở vườn nhà theo hướng dẫn của GV trước 1 tuần ( mỗi tổ là
1 nhóm)
III.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP.
A HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
1 Chuẩn bị:
- Hạt đậu nãy mầm, hạt ngô nãy mầm
- Hộp giấy có nhiều ngăn đục lỗ thủng
- Cho hạt đậu đã nãy mầm nằm trong một ống trụ bằng nhựa dài 20cm treo nằm ngang Rễ
và thân mọc ra khỏi ống trụ Quan sát xem rễ và thân mọc theo chiều nào, giải thích?
4 Hướng hoá:
Trong một hộp nhựa trong suốt để cây đậu mọc bình thường ở giữa hộp, chỉ bón phân đạm
ở 1 phía thành hộp Theo dõi thấy hệ rễ vươn về phía phân bón Hãy giải thích
B THU HOẠCH
Học sinh viết thu hoạch kết quả quan sát được và giải thích
Trang 6II Tổ chức dạy học chuyên đề
1 Mục tiêu chuyên đề
1.1 Kiến thức
- Nêu được khái niệm cảm ứng ở thực vật, hướng động và ứng động
- Trình bày được cơ chế của hướng động và ứng động
- Trình bày được các kiểu hướng động và ứng động
- Trình bày vai trò của cảm ứng đối với đời sống thực vật
- Nêu được ứng dụng của cảm ứng ở thực vật trong thực tiễn
- Phân biệt hướng động và ứng động
- Phân biệt được ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh trưởng
- Vận dụng kiến thức để giải thích được
+ Các biện pháp điều khiển cây nở hoa và đánh thức chồi ngủ đúng thời điểm đang được ápdụng trong trồng trọt
+ Cần đảm bảo các điều kiện thuận lợi (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng khoáng ) đểcác giống nhập nội ra hoa thuận lợi
1.2 Kĩ năng/ năng lực hướng tới của chủ đề.
- Kỹ năng tư duy đưa ra được các khái niệm cảm ứng, hướng động, ứng động, hiểu được cơchế của hướng động và ứng động
- Kỹ năng khoa học: Quan sát các hình ảnh, hiện tượng hướng động và ứng động, phân loạiđược các hình thức hướng động và ứng động, phân biệt được ứng động sinh trưởng và ứngđộng không sinh trưởng
- Kỹ năng thực hành thí nghiệm: thực hiện các thí nghiệm về hướng động và ứng động
- Kỹ năng học tập: Năng lực tự học thông qua việc tìm hiểu các khái niệm, cơ chế, phân loạicác hình thức cảm ứng ở thực vật
- Năng lực giải quyết vấn đề:
+ Điều khiển nở hoa và đánh thức chồi
+ Đảm bảo các điều kiện thuận lợi (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng khoáng ) đểcác giống nhập nội ra hoa thuận lợi
+ Đề xuất các biện pháp kỹ thuật điều khiển sự ra hoa ở thực vật
- Năng lực tư duy sáng tạo: Qua quan sát các hiện tượng cảm ứng ở thực và từ đó phân loạiđược các hình thức cảm ứng ở thực vật/
- Năng lực quản lí: quản lí nhóm, bản thân, quản lí các phương tiện trong quá trình học
- Năng lực hợp tác: Thông qua hoạt động nhóm, tìm các cở sở trồng hoa và các thông tinliên quan
- Năng lực sử dụng CNTT: khai thác trang thông tin trên mạng
1.3 Thái độ:
- Biết cách vận dụng các biện pháp lỹ thuật trong việc nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tếmột số cây trồng tại gia đình
Trang 72 Định hướng các năng lực hướng tới
2.1 Năng lực chung
- Năng lực tự học
+ Học sinh xác định được mục tiêu: Nêu được khái niệm cảm ứng ở thực vật, hướng động
và ứng động Trình bày được cơ chế của hướng động và ứng động Trình bày được các kiểuhướng động và ứng động Nêu vai trò của cảm ứng đối với đời sống thực vật, ứng dụng củacảm ứng của thực vật trong thực tiễn
+ Lập được bảng kế hoạch học tập
Stt Người
thực hiện Nội dung công việc Thời gian thực
hiện
Nơi thực hiện Sản phẩm đạt được
1 Nhóm 1 Thu thập thông tin về:
Tìm hiểu kiến thức khái niệm hướng động, cơ chế hướng động, phân loại các kiểu hướng động, Tìm hiểu vai trò của hướng động hướng động đối với đời sống thực vật; Ứng dụng của hướng động vào thực tiễn trồng trọt sản xuất; Làm các thí nghiệm
về hướng động (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng hóa, hướng tiếp xúc) Sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực tế có liên quan hướng động.
Tuần 1 Mạng
internet, sách giáo khoa;
hình ảnh thực tế
Báo cáo tóm tắt về + Khái niệm hướng động + Cơ chế hướng động, + Phân loại các kiểu hướng động
Báo cáo tóm tắt về + Vai trò của cảm ứng đối với đời sống thực vật
+ Ứng dụng của cảm ứng vào thực tiễn trồng trọt sản xuất + Làm các thí nghiệm về hướng động (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng hóa, hướng tiếp xúc) Sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực
tế có liên quan hướng động.
2 Nhóm 2 Thu thập thông tin về:
Tìm hiểu kiến thức khái niệm ứng động, phân loại các kiểu ứng động, Cơ chế ứng động, Tìm hiểu vai trò của ứng động; Ứng dụng của ứng động vào thực tiễn trồng trọt sản xuất;
Làm các thí nghiệm về ứng động và sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực
tế có liên quan ứng động.
Tuần 1 Mạng
internet, sách giáo khoa;
hình ảnh thực tế
Báo cáo tóm tắt về + khái niệm ứng động, + phân loại các kiểu ứng động
+ Cơ chế ứng động Báo cáo tóm tắt về + Vai trò của cảm ứng đối với đời sống thực vật
+ Ứng dụng của cảm ứng vào thực tiễn trồng trọt sản xuất + Làm các thí nghiệm về ứng động và sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực tế
có liên quan ứng động.
3 Các nhóm
1,2 Xử lý thông tin, thốngnhất ý kiến, viết nội dung Tuần 2 Phòng sinhhoạt, phòng
máy vi tính
Bảng nội dung hoàn chỉnh
về các yêu cầu của nhiệm
vụ ở mỗi nhóm
Trang 8Stt Năng lực Các kỹ năng
1 Năng lực giải quyết vấn đề Vận dụng các kiến thức về hướng động và ứng động vào việc:
+ Điều khiển nở hoa và đánh thức chồi + Đảm bảo các điều kiện thuận lợi (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng khoáng ) để các giống nhập nội ra hoa thuận lợi + Đề xuất các biện pháp kỹ thuật điều khiển sự ra hoa ở thực vật.
2 Năng lực sử dung ngôn ngữ - Phát triển ngôn ngữ nói thông qua
+ Thuyết trình giải thích cơ chế của hướng động và ứng động + Thuyết trình giới thiệu các loại hướng động, ứng động.
+ Thuyết trình vai trò của cảm ứng đối với đời sống thực vật cũng như ứng dụng của cảm ứng vào thực tiễn trồng trọt sản xuất
- Phát triển ngôn ngữ viết thông qua + Hoàn thành phiếu học tập
+ Viết kế hoạch thực hiện nhiệm vụ nhóm
3 Năng lực hợp tác Hợp tác phân công nhiệm vụ trong nhóm
4 Năng lực sử dụng công nghệ
thông tin - Khai thác thông tin từ internet - Khai thác thông tin, tư liệu từ sách báo
- Sử dụng powerpoint để báo cáo.
5 Năng lực tính toán Tính toán thời điểm nở hoa, thời gian mọc chồi; lập kế hoạch để
điều khiển nở hoa, đánh thức chồi bán vào dịp tết
2.2 Năng lực chuyên biệt
1 Năng lực quan sát Quan sát hình ảnh về các loại hướng động và ứng động; Quan
sát các đoạn phim về cơ chế hướng động và ứng động.
2 Năng lực xác định mối liên hệ - Hình thành mối quan hệ giữa cơ sở khoa học từ lý thuyết với
ứng dụng thực tiễn
3 Năng lực xử lý thông tin Thông qua thông tin, tư liệu thu được từ internet, sách báo học
sinh hệ thống hóa kiến thức viết báo cáo trình bày theo từng nhóm; lập bảng so sánh các loại hướng động.
4 Năng lực định nghĩa Phát biểu khái niệm về hướng động, ứng động, ứng động sinh
trưởng, ứng động không sinh trưởng.
5 Năng lực tiên đoán - Dự đoán các yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm nở hoa, thời gian
mọc chồi; lập kế hoạch để điều khiển nở hoa, đánh thức chồi bán vào dịp tết
6 Năng lực tư duy Phát triển tư duy phân tích so sánh, tìm cơ chế hướng động và
ứng động
3 Chuẩn bị:
Trang 93.1 Giáo viên:
- Tranh ảnh về hướng sáng, hướng trọng lực, hướng hóa và hướng tiếp xúc
- Tranh ảnh về ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh trưởng (hình ảnh sự đóng mởkhí khổng, vận động bắt mồi của cây giọng vó)
- Video về hướng sáng, hướng trọng lực, hướng hóa và hướng tiếp xúc; sự đóng mở khíkhổng, vận động bắt mồi của cây giọng vó
- Phiếu học tập: Phân biệt hướng động và ứng động; Phân biệt được các hình thức hướngđộng; phân biệt được ứng động sinh trưởng và ứng động không sinh trưởng
3.2 Học sinh
- Nghiên cứu tài liệu
- Thực hiện theo sự phân công giáo viên và tổ nhóm
- Chuẩn bị các hình ảnh, tranh ảnh sưu tập được, thí nghiệm có liên quan
- Đi tới các cơ sở trồng hoa ở địa phương, khai thác thông tin trên mạng, quay phim chụpảnh thu thập tại cơ sở sản xuất
- Viết báo cáo
+ Nhóm 1: Tìm hiểu kiến thức khái niệm hướng động, cơ chế hướng động, phân loại các
kiểu hướng động, Tìm hiểu vai trò của hướng động hướng động đối với đời sống thực vật;Ứng dụng của hướng động vào thực tiễn trồng trọt sản xuất; Làm các thí nghiệm về hướngđộng (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng hóa, hướng tiếp xúc) Sưu tầm các tranh ảnh,ảnh chụp thực tế có liên quan hướng động
+ Nhóm 2: Tìm hiểu kiến thức khái niệm ứng động, phân loại các kiểu ứng động, Cơ chế
ứng động, Tìm hiểu vai trò của ứng động; Ứng dụng của ứng động vào thực tiễn trồng trọtsản xuất; Làm các thí nghiệm về ứng động và sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực tế cóliên quan ứng động
4 Phương pháp dạy học:
Dạy học hợp tác : Tìm hiểu kiến thức có liên quan hướng động và ứng động
Dạy học dự án: làm thí nghiệm liên quan và ứng dụng trồng một số loại cây cho năng suấtcao trong gia đình
5 Thiết kế dạy học:
- Tiết 1: Đặt vấn đề, giới thiệu bài học, phân công nhiệm vụ cho các nhóm
- Tiết 2: Cho các nhóm báo cáo sản phẩm thu hoạch, đánh giá sản phẩm và hoàn thiện kiếnthức; Trình diễn thí nghiệm
-Tiết 3: Tiếp tục báo cáo, đưa ra đề xuất ứng dụng trong thực tiễn trong gia đình, đánh giásản phẩm, củng cố kiểm tra đánh gia
6 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập chuyên đề
Trang 10Thời gian Hoạt động Sản phẩm đạt được
- Thực vật không có hệ thần kinh, vậy cơ chế hoạt động của những cảm ứng xảy ra như thế nào? Chịu ảnh hưởng của những nhân tố nào? Cảm ứng có vai trò gì đối với đời sống thực vật? Con người ứng dụng vấn đề cảm ứng ở thực vật vào thực tiễn mang lại lợi ích gì?
Tổ chức cho học sinh phát biểu ý tưởng, hình thành các chủ đề, phù hợp nhất.
+ Nhóm 2: Tìm hiểu kiến thức khái niệm ứng động, phân loại các kiểu ứng động, Cơ chế ứng động, Tìm hiểu vai trò của ứng động; Ứng dụng của ứng động vào thực tiễn trồng trọt sản xuất; Làm các thí nghiệm về ứng động và sưu tầm các tranh ảnh, ảnh chụp thực tế có liên quan ứng động.
Đi tới các cơ sở trồng hoa ở địa phương, khai thác thông tin trên mạng, quay phim chụp ảnh thu thập tại cơ sở sản xuất.
Thảo luận, xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm
Trang 11Tiết 2,3 Hoạt động 2: Các nhóm báo cáo kết quả Tìm
hiểu các loại cảm ứng ở thực vật
2.1) Hướng động
* Nhóm 1 trình bày các hình ảnh sưu tầm, hình ảnh chụp được trong thực tế về hướng động và đưa ra khái niệm hướng động,
- Trình bày nguyên nhân và cơ chế hướng động
- Trình bày các loại hướng động, đặc điểm các loại hướng động.
* Trình bày vai trò của hướng động
- Vai trò của hướng động đối với đời sống thực vật;
- Ứng dụng của hướng động vào thực tiễn trồng trọt sản xuất
* GDMT:
- Làm đất tơi xốp, đủ ẩm tạo điều kiện thuận lợi đất
ăn sâu vào đất.
- Tưới nước, bón phân hợp lí, tạo điều kiện cho bộ
rễ phát triển
- Bảo vệ môi trường đất, không lạm dung các hoá chất độc hại với cây trồng Hạn chế thải chất độc hại vào môi trường không khí.
* Trình bày thí nghiệm: Hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước Sau đó đưa ra lời giải thích về các kết quả thí nghiệm (dựa vào cơ chế hoạt động các hướng động để giải thích).
- Các nhóm nhận xét, phản biện lẫn nhau, bổ sung (đặc biệt là phần cơ chế chung của hướng động)
- Giáo viên bổ sung, kết luận và hoàn thiện kiến thức.
Thảo luận hoàn thành phiếu học tập
Yêu cầu HS Hoàn thành phiếu học tập 1
Kiểu hướng động Khái niệm Tác nhân Đặc điểm Vai trò
1.Hướng sáng 2.Hướng trọng lực 3.Hướng hóa 4.Hướng nước 5.Hướng tiếp xúc
CHUNG
2.2) Ứng động
* Nhóm 2 trình bày các hình ảnh sưu tầm, hình ảnh chụp được trong thực tế về ứng động và đưa ra khái
- Hs biết cách quan sát, đọc tài liệu thu nhận thông tin để hình thành kiến thức.
- HS biết cách viết và báo cáo nội dung:
+ Trình bày khái niệm hướng động + Phân loại các loại hướng động + Cơ chế chung các loại hướng động
+ Trình bày vai trò của hướng động + Trình bày thí nghiệm:
- Hs biết cách quan sát, so sánh các loại hướng động.
- Rèn luyện kĩ năng biện luận, phân tích và khái quát hóa nội dung kiến thức.
- Hs Hoàn thành phiếu học tập đặc điểm các loại hướng động.
- HS biết cách sử dụng CNTT
- Rèn luyện kĩ năng làm thí nghiệm
- Khái niệm, phân loại và cơ chế các loại ứng động
