Tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Kỷ yếu này tập hợp các tài liệu của hội nghị quốc tế về tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được tổ chức tại Hammamet Tuy-ni-di trong các ngày 24 và 25 tháng 4

24 – 25 Tháng 4 năm 2007 Hammamet - tuy-ni-di

Tuy-ni-di: Tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Kỷ yếu này tập hợp các tài liệu của hội nghị quốc tế về tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được tổ chức tại Hammamet (Tuy-ni-di) trong các ngày 24 và 25 tháng 4 năm 2007

Hội nghị do Cơ quan Quốc gia về Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (ANPE) và Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đồng tổ chức với sự hỗ trợ của Quỹ Môi trường Thế giới Pháp (FFEM) và Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (PNUD)

Lời nói đầu

Mục lục

1 Khai mạc hội nghị 21

1.1 Ơng Benạssa AYADI, Tổng giám đốc ANME 21

1.2 Ơng Alain HENRY, Vụ trưởng Vụ Hạ tầng cơ sở và Phát triển đơ thị, AFD 22

1.3 Bà Rossana DUDZIAK, Phĩ đại diện PNUD 25

1.4 Ơng Abdel Aziz RASSAA, Quốc vụ khanh bộ Cơng nghiệp, Năng lượng và các doanh nghiệp nhỏ và vừa 26

2 Đầu tư và tài trợ cho đầu tư trong lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng 29

2.1 Đặc thù của quá trình huy động vốn cho việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng

2.2 Huy động tài chính cho việc thay thế năng lượng và sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: các cơng cụ của AFD 35

2.3 Cơng cụ hỗ trợ song phương của Thương vụ Pháp tại Tunis 40

2.4 Cơng cụ tài trợ của Ngân hàng thế giới dành cho lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng 43

2.5 Đầu tư cho hoạt động sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong kế hoạch lần thứ 11 của Tuy-ni-di: nhu cầu và cơng cụ tài trợ 45

3 Cơng cụ và ví dụ về huy động tài chính cho cơng tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả 49

3.1 Kinh nghiệm của Quỹ đầu tư sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng, NovEnergia II 49

3.2 Các cơng cụ kinh tế và tài chính phục vụ cơng tác sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng tại Pháp 52

3.3 Kinh nghiệm của Anh trong việc cấp chứng chỉ tiết kiệm năng lượng 55

3.4 Dự án trung tâm năng lượng mặt trời/khí của Hassi R’Mel (An-giê-ria): khía cạnh tài chính 58

3.5 Triển vọng Kế hoạch xanh 60

3.6 Cơng cụ hợp tác tài chính và sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng: ví dụ của FFEM 64

3.7 Tài chính các-bon và sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng 66

4 Tiểu ban chuyên ngành 1: công nghiệp 71

4.1 Phần giới thiệu 71

4.2 Chương trình sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp ở Tuy-ni-di 74

4.3 Các công ty dịch vụ năng lượng (ESCO): ứng dụng trong lĩnh vực công nghiệp 78

4.4 Hạn mức tín dụng môi trường-năng lượng được AFD áp dụng tại Tuy-ni-di 82

4.5 Phát triển khí tự nhiên tại Tuy-ni-di 84

4.6 Đầu tư tài chính cho một dự án công nghiệp sản xuất nhiên liệu thay thế ở Pháp 86

4.7 Đồng phát nhiệt-điện đối với ngành công nghiệp Tuy-ni-di 88

5 Tiểu ban chuyên ngành số 2: giao thông 93

5.1 Phần giới thiệu 93

5.2 Phát triển đô thị và sự phụ thuộc vào năng lượng của ngành giao thông: kinh nghiệm của các thành phố phương Bắc trong việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng của các thành phố phương Nam 96

5.3 Tài trợ cho quá trình sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong giao thông đô thị 101

5.4 Lịch sử phát triển: dự án tàu điện ngầm hạng nhẹ thành phố Hà Nội 106

5.5 Vận tải đường bộ: triển vọng sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng 109

5.6 Các hoạt động sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng của công ty Transtu 115

5.7 Phát triển việc sử dụng khí tự nhiên cho các phương tiện giao thông tại Tuy-ni-di 116

5.8 Bãi đỗ xe và việc giảm khí phát thải CO2 117

6 Tiểu ban chuyên ngành thứ 3: nhà ở 123

6.1 Phần giới thiệu 123

6.2 Qui định về nhiệt trong các tòa nhà tại Tuy-ni-di 124

6.3 Huy động tài chính cho công tác sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng ở Li băng .129 6.4 Huy động tài chính cho công tác cải tạo nâng cấp hệ thống nhiệt

trong các ngôi nhà đang sử dụng tại Tuy-ni-di 131

6.5 Huy động tài chính cho chương trình phổ biến sử dụng bình đun nước bằng năng lượng mặt trời ở Tuy-ni-di, chương trình Prosol 135

6.6 Sự tham gia của Attijari Bank vào chương trình Prosol II 139

7 Tiểu ban chuyên ngành thứ 4: dịch vụ 143

7.1 Năng lượng nhiệt mặt trời trong lĩnh vực khách sạn tại Tuy-ni-di 149

7.2 Huy động các ngân hàng trong nước: chiến lược của Chương trình Liên hợp quốc về môi trường (PNUE) 149

7.3 Chương trình hiệu quả năng lượng trong chiếu sáng công cộng ở Tuy-ni-di 151

8 Bế mạc hội nghị 157

1 Các chính sách đầu tư cho mục tiêu sử dụng

năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Mối quan tâm lớn và chính đáng của mọi chính phủ, dù là chính phủ của một nước phát triển hoặc đang phát triển, đều là đảm bảo tiến bộ kinh tế và xã hội của của nước mình Trong tiến trình này, năng lượng giữ một vai trò chính, bởi lẽ năng lượng liên quan đến toàn bộ nền kinh tế Thế nhưng, trong bối cảnh hiện nay, việc cung cấp năng lượng cho tiến trình trên đang gặp phải 2 khó khăn rất lớn: tình trạng giá nhiên liệu tăng và nhu cầu an ninh năng lượng về lâu về dài Thêm vào đó còn có vấn đề khí hậu bị xấu đi với những ảnh hưởng cục bộ ngày càng tăng

Liệu có một nước nào đó có thể tăng trưởng kinh tế mà không đi đôi với tăng mức tiêu thụ năng lượng, và vừa duy trì phát triển các hoạt động kinh tế xã hội vừa giảm tiêu thụ năng lượng?

Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy rằng tăng trưởng kinh tế không kéo theo tăng tiêu thụ năng lượng là hoàn toàn có thể với điều kiện khuyến khích mô hình tiêu thụ năng lượng mới Để thực hiện được điều đó, cần phải có những chiến lược táo bạo về thay đổi năng lượng dựa trên 3 hướng chính sau:

- Sử dụng năng lượng hợp lý, cả trong cách ứng xử của các cá nhân và các

tổ chức;

- Hiệu quả năng lượng;

Các phiên họp toàn thể: Đầu tư cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

và nguồn tài trợ

- Năng lượng tái sinh

Việc triển khai các chiến lược đó vấp phải một số trở ngại về kinh tế, thể chế,

tổ chức cần phải vượt qua bằng cách sử dụng các phương pháp tiếp cận mới và những công cụ phù hợp với đặc thù của từng nước

Một số trở ngại gắn với tính chất nội tại của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm

và hiệu quả: mang tính dàn ngang có nhiều tác nhân, đầu tư đa dạng, Một số trở ngại khác gắn với phương thức hoạt động của các tác nhân: thiếu năng lực kỹ thuật, khả năng thanh toán của người tiêu dụng không cao, thiếu phương tiện tài chính công và tư, phương thức định giá thưởng phạt làm ảnh hưởng không tốt đến mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thiếu khung pháp

lý cần thiết

Để vượt qua các trở ngại trên, các bên liên quan cần phải áp dụng một số nguyên tắc bằng cách đưa ra những chính sách mới nêu trên về thay đổi năng lượng:

- Xử lý quy trình kỹ thuật và kinh tế liên quan đến năng lượng theo ngành: nhà

ở, công nghiệp, giao thông vận tải và nông nghiệp;

- Kết hợp sử dụng hợp lý năng lượng, năng lượng tái sinh với hiệu quả năng lượng trong từng lĩnh vực;

- Đảm bảo sự bổ sung lẫn nhau giữa các biện pháp trừng phạt theo quy định của pháp luật và các biện pháp khuyến khích, giữa đầu tư vật chất và phi vật chất (đầu tư phi vật chất bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, truyền thông, đào tạo );

- Sử dụng các công cụ tài chính phù hợp với nhu cầu của các đối tác bằng cách kết hợp các loại hình tài trợ hiện có (tín dụng, viện trợ không hoàn lại, tham gia góp vốn, thuê mua tài chính, ) và điều chỉnh các điều kiện tài chính phù hợp với bối cảnh các nước đang phát triển

Đối với điểm cuối cùng, ví dụ về hoạt động tài trợ cho kế hoạch lần thứ 11 về phát triển sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tại Tuy-ni-di (2007 – 2011) minh chứng cho sự cần thiết phải làm tốt điểm này Nhu cầu đầu tư được ước tính vào khoảng 1 tỷ dina Tuy-ni-di (tương đương với 600 triệu euro), trong đó một phần (16%) sẽ được tài trợ bằng ngân sách nhà nước Phần còn lại sẽ được tài trợ bằng nhiều công cụ khác nhau: vốn tự có của chủ đầu tư, hạn mức tín dụng, quỹ đầu tư, ESCO, Các nhà tài trợ và các đơn vị tài chính trong nước và quốc tế có nhiều công cụ có thể triển khai để tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

2 Các công cụ và ví dụ tài trợ cho mục tiêu sử

dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Nhiều công cụ được huy động để tài trợ cho các lĩnh vực khác nhau về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thông qua một loạt hỗ trợ tài chính

Tài trợ của tư nhân: Một quỹ đầu tư dành cho mục tiêu sử dụng năng lượng

tiết kiệm và hiệu quả đã được thành lập tại Bồ Đào Nha Quỹ đã cố gắng thuyết phục các định chế tài chính chưa hiểu rõ thị trường năng lượng tái sinh bằng cách chứng minh rằng năng lượng tái sinh rất hiệu quả, đặc biệt là năng lượng gió Nhờ

có đối thoại với lĩnh vực ngân hàng, quỹ đầu tư đã thành công trong việc tạo ra một văn hóa đích thực về tài trợ cho năng lượng tái sinh tại Bồ Đào Nha

Cơ chế tài trợ bằng vốn cấp: Tại pháp, ADEME tài trợ bằng vốn cấp cho hiệu

quả năng lượng của tòa nhà mới và cũ cũng như của giao thông công cộng và cho hoạt động cải tiến quy trình công nghiệp ADEME tài trợ cho trang thiết bị, cho các công cụ hỗ trợ ra quyết định và hỗ trợ đầu tư, hoặc các hoạt động truyền thông Pháp cũng triển khai một cơ chế mang tính khích lệ cao đối với các cá nhân, đó là tín dụng thuế

Giấy chứng nhận tiết kiệm năng lượng: Tại Anh, công cụ chính của chính

sách hiệu quả năng lượng là EEC (Energy Effi ciency Committment) Mục tiêu là giảm mức tiêu thụ năng lượng trong khu vực nhà ở tư nhân và xã hội Mức độ cắt giảm do Chính phủ áp đặt cho tất cả các nhà cung cấp khí đốt và điện Một tác nhân không đạt được mức giảm cần thiết có thể phải chịu một mức phạt Tác nhân

đó có thể tìm kiếm sự trợ giúp của các đối tác trung gian và các tác nhân tiết kiệm năng lượng vượt chỉ tiêu để có thể hoàn thành nghĩa vụ của mình và như vậy sẽ tránh phải trả tiền phạt Quy định pháp luật cho phép đưa ra cung và cầu, và hình thành một thị trường dựa trên hoạt động trao đổi « giấy chứng nhận màu trắng » ghi rõ các đơn vị tính lượng năng lượng tiết kiệm được

Nếu như loại công cụ này cần phải được áp dụng tại Tuy-ni-di trước hết cần phải phân tích tiềm năng lớn nhất nằm ở đâu, áp đặt nghĩa vụ giảm tiêu thụ năng lượng cho đối tượng nào thì hiệu quả nhất và sẽ liên quan đến những lĩnh vực nào: nhà

ở, nhà máy công nghiệp lớn, nhà máy công nghiệp nhỏ

Tài trợ dự án: Hiện nay, Algérie đang triển khai một dự án xây dựng nhà máy phát điện kết hợp năng lượng mặt trời và khí có công suất là 150 MW Dự án được một liên danh bao gồm các nhà đầu tư nhà nước và tư nhân chỉ đạo Hoạt động tiết kiệm năng lượng của dự án được thực hiện thông qua các biện pháp mang tính khích lệ cao Trước hết là biện pháp thưởng cho khâu sản xuất điện Mức thưởng

Hợp tác tài chính và mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả:

FFEM (Quỹ Môi trường thế giới của Pháp) là một công cụ tài chính dành cho hoạt động bảo vệ môi trường toàn cầu Trong khuôn khổ này, FFEM quan tâm đến hiệu quả năng lượng và năng lượng tái sinh Do vậy, FFEM có thể tài trợ các hoạt động phát triển tiết kiệm năng lượng, thu và lưu giữ các-bon, các cơ chế phát triển sạch

và soạn thảo vật truyền tài chính.(élaboration de véhicules fi nanciers)

Tài chính các-bon và mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả:

Năm 2005 được đánh dấu bằng sự kiện nghị định thư Kyoto và hệ thống trao đổi quota của châu Âu bắt đầu có hiệu lực Sự kết hợp của 2 công cụ trên buộc một

bộ phận các tác nhân của nền kinh tế quốc tế từ nay phải chịu một ràng buộc liên quan đến phát thải khí các-bon Các phát thải này sẽ có một giá tiền nào đó và có một thị trường riêng Trong những năm tới, ràng buộc này sẽ được mở rộng, và làm cho giá các-bon sẽ trở thành một trong những đòn bẩy chính cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế hạn chế phát thải khí các-bon Việc chuyển đổi này sẽ dẫn đến đột biến kinh tế tạo ra những cơ hội mới và tiềm năng mới đang được thể hiện bằng cơ chế phát triển sạch (MDP)

Về phần cung, từ năm 2005 đến nay, thị trường của MDP phát triển rất nhanh Trong giai đoạn 2006 – 2010, trên thế giới sẽ có từ 8 đến 10 tỷ đô la được đầu tư

để giảm thiểu phát thải khí các-bon Các vùng địa lý đầu tư mạnh nh ất là châu Á

và châu Mỹ la tinh Động thái này cũng bắt đầu xuất hiện tại châu Phi và vùng Địa trung hải

1 Công nghiệp

Ngành công nghiệp tiêu thụ 34% năng lượng sơ cấp ở Tuy-ni-di, và chi phí trung bình cho một Toe (tấn dầu quy đổi) tiêu thụ trong ngành công nghiệp tăng 15% /năm trong các năm từ 2005 đến 2007 Do vậy, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có tầm quan trọng đặc biệt, nhất là năng lượng tiêu thụ trong ngành hiện chủ yếu là sản phầm dầu lửa (53%)

Dự kiến trong giai đoạn của kế hoạch lần thứ 11 (2007-2011), ngành công nghiệp

sẽ tiết kiệm 1,2 triệu Toe, chiếm 38% tổng lượng năng lượng tiết kiệm được theo

kế hoạch Ngành công nghiệp là ngành có tỷ lệ chi phí/lãi của các hoạt động hiệu quả năng lượng có lợi thế nhất

Trong giai đoạn 2007-2011, tổng nhu cầu đầu tư đã được xác định lên đến 106 triệu dina Tuy-ni-di cho các hợp đồng - chương trình hiệu quả năng lượng Trong giai đoạn 2005-2008, với một khoản đầu tư là 65 triệu dina Tuy-ni-di, chương trình đầu tư 3 năm xác định mục tiêu tiết kiệm được 350 nghìn Toe, chương trình này cho phép có thể tiết kiệm được 50 triệu dina Tuy-ni-di vốn cấp ngân sách của nhà nước dành cho ngành năng lượng hóa thạch

Có nhiều phương thức can thiệp khác nhau để đạt mục tiêu làm cho hoạt động đầu tư về hiệu quả năng lượng trong ngành công nghiệp thêm năng động

Các tiểu ban chuyên ngành

Trước hết là công tác kiểm toán năng lượng bắt buộc và định kỳ, tham khảo trước và trợ cấp Các công cụ của nhà nước hỗ trợ về tài chính cho các hoạt động trên bao gồm FNME là đơn vị cấp vốn trợ cấp chiếm 20% tổng vốn đầu tư, và FO-DEC là đơn vị cấp vốn trợ cấp trung bình vào khoảng 13% mức đầu tư

Còn có một phương tiện khác đó là hỗ trợ cho các doanh nghiệp cung cấp dịch

vụ năng lượng thường được gọi là ESCO Giá trị gia tăng của các doanh nghiệp này

là những năng lực khác nhau của họ mang lại cho ngành công nghiệp một số giải pháp hiệu quả để thực hiện tiết kiệm năng lượng

Để đáp ứng những nhu cầu tài trợ trên, Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã triển khai một hạn mức tín dụng nhằm thúc đẩy đầu tư công nghiệp để nâng cao hiệu quả năng lượng của các doanh nghiệp Tuy-ni-di

Một mối quan tâm đặc biệt được dành cho công nghệ đồng phát nhiệt-điện, công nghệ này mang lại một lợi ích lớn cho Tuy-ni-di Các công trình của Nhóm lực lượng đặc biệt Cogénération đã cho thấy rằng hoạt động đầu tư cho trương trình đồng phát nhiệt-điện mang lại một số thế mạnh: giảm gần 50% chi phí năng lượng của một số nhà máy công nghiệp, và cho phép tiết kiệm được 4 % lượng năng lượng tiêu thụ của ngành công nghiệp

Cần phải ghi nhận rằng công nghệ đồng phát nhiệt-điện có thể được hưởng

Cơ chế Phát triển sạch (MDP) Do vậy, cứ xây dựng nhà máy đồng phát nhiệt-điện công suất 100 MW thì có thể tránh phát thải vào khoảng 250 000 TECO2 /năm, và như vậy có thể thu về được 3 triệu dina Tuy-ni-di/năm

2 Giao thông vận tải

Ngành giao thông vận tải đóng góp đáng kể làm cho khí hậu nóng lên, bởi lẽ ngành này tiêu thụ một nửa lượng dầu trên thế giới và là đối tượng phát thải 20

% lượng khí gây hiệu ứng nhà kính (GES) Trong khi chúng ta thấy có mối quan hệ tương liên rất chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và tăng trưởng lượng phát thải CO2

do ngành giao thông vận tải gây ra, toàn bộ thách thức cho những năm tới đây là xem liệu có thể phá vỡ được hay không mối quan hệ song hành giữa tăng trưởng GDP và tăng lượng phát thải CO2

Để tránh tình trạng tăng lượng phát thải GES hoặc tăng mức tiêu thụ năng lượng trong ngành giao thông vận tải, thường có 2 giải pháp đồng thời được đưa ra Giải pháp thứ nhất là tách rời tuyệt đối, tức là giảm cường độ giao thông trong nền kinh

tế mà không ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Giải pháp thứ 2 là tách rời tương

đối, tức là giảm cường độ năng lượng của hệ thống giao thông vận tải mà vẫn sẵn sàng đáp ứng khi nhu cầu đi lại tăng lên để tránh tình trạng làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế

Các quyết định thuộc về giải pháp thứ nhất chủ yếu liên quan đến công tác tổ chức (tổ chức không gian hoạt động, lồng ghép chính sách giao thông vận tải vào các vấn đề quy hoạch lãnh thổ, giảm lưu lượng di chuyển, kết hợp đường sắt

và đường bộ ), trong khi đó các quyết định thuộc về giải pháp thứ 2 chủ yếu liên quan đến các lựa chọn công nghệ (cải tiến công nghệ các mô-tơ và nhiên liệu hiện đang sử dụng, nhiên liệu sinh học, xe chạy bằng điện hoặc cả điện và nhiên liệu ) Rất nhiều đề xuất trong số đó chỉ có thể thực hiện cho mục tiêu dài hạn, bởi lẽ trong lĩnh vực giao thông vận tải, những thay đổi thường rất chậm và khó khăn

Do vậy, thách thức được đặt ra là làm sao phải xác định được một mục tiêu hợp

lý và chuyên biệt cho các nước đang phát triển Nếu đem so sánh tính cơ động của

Mỹ, các nước thuộc liên minh châu Âu và các nước phát triển ở châu Á thì chúng

ta sẽ thấy có nhiều con đường có thể đi

Trong một thành phố chật chội, việc gần nơi sống và làm việc sẽ tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các phương tiện đi lại «mềm»

Việc kết hợp các hoạt động sẽ tạo điều kiện để di chuyển « mềm», ngược lại nếu phân chia khu riêng rẽ giữa trung tâm thành phố và vùng ngoại vi sẽ càng khuyến khích việc sử dụng xe hơi

Cuối cùng, việc thiết kế và quy hoạch không gian công cộng (các tuyến đường dành riêng cho xe bus riêng, đường dành riêng cho xe đạp sẽ khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện « mềm » và các phương tiện giao thông công cộng

Cũng phải nói thêm rằng thành phố nhiều phương tiện đi lại, nghĩa là thành phố cho phép cùng tồn tại các phương tiện «mềm», phương tiện giao thông thông công cộng và phương tiện cá nhân, loại thành phố này chỉ có thể tồn tại khi có lượng xe hơi ở mức dưới 500 xe hơi/1000 dân

Như vậy, các nước đang phát triển có thể lựa chọn nhiều kịch bản khác nhau Nếu các nước này muốn khắc phục tình trạng phụ thuộc vào xe hơi thì trước hết phải tổ chức lãnh thổ để tránh khả năng lưu thông các loại xe cá nhân có động cơ Các nước này cũng phải tổ chức hệ thống giao thông vận tải bằng cách phát triển hạ tầng cơ

sở dành cho các phương tiện giao thông công cộng có khả năng chạy nhanh, quy

hoạch phố phường theo hướng tạo thuận lợi cho các phương tiện « mềm », đồng thời đánh thuế sử dụng và/hoặc quyền sở hữu xe hơi để tài trợ cho các loại phương thức di chuyển khác, duy trì các hình thức vận chuyển công cộng cơ giới (taxi, taxi tập thể, ), khuyến khích phát triển các phương thức tổ chức mới Để đạt được các mục tiêu đề ra, chúng còn có thể áp dụng các biện pháp khuyến khích cụ thể dựa trên nguyên tắc «gây ô nhiễm phải trả tiền » và « người thụ hưởng phải trả tiền»

Nguyên tắc « gây ô nhiễm phải trả tiền » có thể được áp dụng thông qua thuế đánh vào nhiên liệu và cả thuế môi trường Nguyên tắc « người thụ hưởng phải trả tiền » được thực hiện thông qua phương thức sao cho những người được trực tiếp hoặc gián tiếp hưởng lợi từ một phương tiện giao thông bền vững như tàu điện ngầm chẳng hạn thì phải đóng góp để phương tiện này có thể hoạt động được

Ví dụ, dự án tàu điện ngầm của Hà Nội dự kiến tỷ lệ hiệu quả kinh tế là 10 với lưu lượng vận chuyển là 100 000 người/ngày vào năm 2010, 200 000 người/ngày vào năm 2020, và 300 000 người/ngày vào năm 2030 Dự án cũng sẽ mang lại nguồn thu tương đương với 150 đến 200 nghìn tấn CO2

Nếu xét đến trường hợp đặc biệt của Tuy-ni-di, rõ ràng là các chương trình tiết kiệm năng lượng phải nhắm trước hết đến giải pháp làm chủ được việc sử dụng các loại xe hơi riêng và khuyến khích sử dụng các phương tiện giao thông công cộng, chuyển một phần hoạt động vận tải hàng hóa đường bộ sang cho đường sắt, và cuối cùng là phải nhắm đến việc sử dụng một số nguồn năng lượng khác như khí tự nhiên hoặc nhiên liệu sinh học Thực vậy, kết quả phân tích việc sử dụng năng lượng của các phương tiện chở người ở khu vực đô thị cho thấy rằng xe hơi

cá nhân là loại phương tiện tiêu thụ năng lượng lớn nhất

Chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong giao thông đường

bộ do Tuy-ni-di triển khai bao gồm 4 phần chính:

- Khuyến khích phát triển giao thông công cộng tập thể đô thị trong các thành phố lớn,

- Củng cố giao thông công cộng tập thể liên thành phố,

- Khuyến khích phát triển vận tải hàng hóa làm lợi cho xã hội,

- Khuyến khích sử dụng khí tự nhiên: Thực vậy, GNV (khí đốt dành cho ô tô)

là một loại nhiên liệu vô cùng tốt cho Tuy-ni-di nơi có lượng khí tự nhiên tương đối dồi dào

3 Nhà ở

Tại phần lớn các nước đang phát triển đặc biệt là các nước mới nổi, tòa nhà

(nhà ở và dịch vụ) là một khu vực tiêu thụ năng lượng lớn Do mức sống tại các nước trên đang ngày được cải thiện cho nên lượng năng lượng tiêu thụ trong khu vực này ngày càng cao

Tại Tuy-ni-di, khu vực nhà ở chiếm khoảng 26% lượng năng lượng cuối cùng tiêu thụ của cả nước, và do đó đứng thứ 3 sau khu vực công nghiệp và giao thông vận tải Đến năm 2020, khu vực nhà ở sẽ chiếm vị trí thứ 2 và rất có thể đến năm 2030

sẽ là vị trí thứ nhất

Chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong khu vực nhà ở bao gồm 2 loại hoạt động bổ sung cho nhau: loại hoạt động thứ nhất thuộc phần tòa nhà liên quan đến phần xây dựng; loại hoạt động thứ 2 thuộc phần trang thiết bị trong nhà liên quan đến các hộ gia đình Có hai nguồn có thể khai thác: từ các tòa nhà hiện có, hoặc từ các tòa nhà mới Phương thức xử lý đối với các loại tòa nhà này tuy khác nhau nhưng đều cần thiết như nhau

Cụ thể là, có thể áp dụng nhiều biện pháp ví dụ như:

- Cải thiện phần thiết kế kiến trúc của tòa nhà,

- Cách nhiệt (tường, mái, cửa sổ ) và lựa chọn nguyên vật liệu,

- Sử dụng hệ thống đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời,

- Sử dụng đồ gia dụng có hiệu quả cao (tủ lạnh, điều hòa, hệ thống chiếu sáng hiệu quả )

- Quản lý năng lượng, điều tiết các hệ thống, thay đổi cách ứng xử

Thách thức thực sự là việc thay đổi quy mô, để chuyển qua những chương trình rộng hơn và bền vững hơn

Có thể làm thay đổi hàng loạt các vấn đề nêu trên bằng cách kết hợp nhiều hình thức can thiệp khác nhau như:

- Thông tin, tuyên truyền cho các tác nhân,

- Ban hành các quy định pháp luật chuyên biệt liên quan đến phần nhiệt của các tòa nhà và cấp chứng nhận cho các máy gia dụng hoặc nghĩa vụ phải sử dụng năng lượng mặt trời cho nước nóng vệ sinh

- Triển khai các cơ chế MDE (sử dụng tiết kiệm và hiệu quả) được phối hợp thiết

kế với các cơ quan phân phối điện,

- Triển khai các cơ chế tài chính chuyên biệt (cơ chế cấp tín dụng, hạn mức tín dụng, trợ cấp đầu tư

Về phần quy định pháp luật, cần phải kể đến 2 ví dụ sau: trường hợp của

Tuy-ni-di và trường hợp của Liban

và hiệu quả triển khai, và do Quỹ Môi trường Thế giới (FEM) và Quỹ Môi trường Thế giới của Pháp (FFEM) đồng tài trợ.

Tại Liban, Quỹ Môi trường Thế giới của Pháp đã tài trợ một dự án trình diễn với quy

mô thật mang tên « Hiệu quả năng lượng trong xây dựng » (PEEC) Các biện pháp bao gồm cải thiện phần xây dựng và đưa vào sử dụng các trang thiết bị hiệu quả Ngoài

ra, công cụ kiểm tra và đo từ xa mức tiêu thụ năng lượng và các thông số môi trường xung quanh được triển khai đã cho phép xác nhận thử nghiệm các giải pháp kỹ thuật được đưa ra để nâng cao hiệu quả của các tòa nhà Giai đoạn sau sẽ triển khai các quy định về nhiệt của các tòa nhà trong khuôn khổ một dự án mới do Quỹ Môi trường Thế giới của Pháp tài trợ

Tuy nhiên, nếu chỉ có các biện pháp về pháp lý không thì sẽ không thể làm thay đổi thực sự ở quy mô lớn Các biện pháp đó sẽ làm tăng chi phí đầu tư và sẽ là rào cản đối với một lượng lớn các hộ gia đình Hơn nữa, các giải pháp đó chỉ áp dụng cho các tòa nhà mới, trong khi đó thì phần lớn tiềm năng tiết kiệm năng lượng lại nằm ở những tòa nhà hiện có

Nếu hỗ trợ các biện pháp về pháp lý trên đây bằng cơ chế tài chính mang tính khuyến khích sẽ cho phép thay đổi thực sự ở quy mô lớn về đầu tư trong lĩnh vực này Để đảm bảo tính bền vững, các cơ chế tài chính nêu trên phải được thiết kế theo một phương pháp tiếp cận tất cả đều có lợi để đảm bảo sự tham gia và quyền lợi của tất cả các tác nhân: công dân, nhà nước và khu vực tư nhân bao gồm các tác nhân hoạt động trên thị trường và các ngân hàng hoạt động tại địa bàn

Các cơ chế đó phải dựa trên sự kết hợp của 3 yếu tố cấu thành cơ bản:

- Trợ cấp của nhà nước để đảm bảo các bên đều có lợi nhằm rút ngắn thời gian thu hồi vốn để người tiêu thụ được hưởng lợi;

- Tín dụng ưu đãi để triệt tiêu rào cản đầu tư ban đầu;

- Cơ chế cấp tín dụng đơn giản, được hỗ trợ bằng một hạn mức tín dụng dành cho lĩnh vực này

Cơ chế này đã cho phép thay đổi thực sự trên quy mô lớn trong lĩnh vực phổ biến hệ thống đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời ở Tuy-ni-di Trên thực tế, thị trường này đã tăng từ 6000m2/năm vào năm 2004 lên hơn 6000 m2/tháng hiện nay

4 Khu vực dịch vụ

Tại Tuy-ni-di, khu vực dịch vụ tiêu thụ khoảng 9% năng lượng cuối cùng Cũng giống như lĩnh vực nhà ở, mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong khu vực dịch vụ có thể được thực hiện thông qua nhiều biện pháp và thể thức can thiệp khác nhau Tuy nhiên các biện pháp đều vấp phải một khó khăn lớn do khu vực này có rất nhiều lĩnh vực đa dạng với những đặc thù riêng: bệnh viện, khu vực hành chính, thương mại, khách sạn, chiếu sáng công cộng, cơ sở giáo dục, ký túc

xá sinh viên,

Trong quá trình thảo luận của nhóm, hai lĩnh vực của ngành đã được đề cập đến

đó là khách sạn và chiếu sáng công cộng

• Lĩnh vực khách sạn: phát triển hệ thống nước nóng bằng năng lượng mặt trời

Tại Tuy-ni-di, sự phát triển của thị trường năng lượng nhiệt mặt trời trong lĩnh vực khách sạn chủ yếu phải chịu ràng buộc về hiệu quả của các trang thiết bị trong bối cảnh được đánh dấu bằng chế độ trợ cấp năng lượng truyền thông (khí, LPG, điện)

Thị trường đã phát triển rất mạnh nhờ triển khai chương trình GEF vào cuối năm

1990 Chương trình này dành một khoảng trợ cấp 35% cho đầu tư Sau khi dừng chương trình này, thị trường bị suy giảm đột ngột

Hiện nay, những cơ hội phát triển mới của thị trường này nảy sinh nhờ xuất hiện một loạt hệ thống khách sạn lựa chọn bước đi phát triển bền vững bởi nhiều nguyên nhân: hình ảnh, nhắm đến đối tượng khách hàng nhạy cảm với vấn đề môi trường, yêu cầu của một số tầng lớp cổ đông,

Đối với những khách sạn độc lập vốn chiếm hầu như toàn bộ ngành khách sạn của Tuy-ni-di, tiêu chí quyết định đầu tư cho năng lượng mặt trời là hiệu quả tài chính Bộ phận thị trường này chỉ phát triển nếu như có triển khai các cơ chế tài chính cho phép đạt được mức hiệu quả thỏa đáng cho chủ khách sạn

Để thị trường này cất cánh, với sự giúp đỡ của PNUE, Cơ quan Quốc gia về Tiết

Để phát triển trên quy mô lớn hoạt động hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực này, các quy định pháp luật đã được ban hành vào năm 2006 bắt buộc phải sử dụng bóng điện sodium cao áp (hoặc tương đương) và thiết bị điều chỉnh điện áp đối với các hệ thống chiếu sáng công cộng mới xây dựng.

Mặc dù có các quy định trên, việc thay đổi trên quy mô lớn trong lĩnh vực này gặp phải một số trở ngại:

- Các hệ thống cũ không nằm trong qui định dùng triển khai,

- Các thiết bị tiết kiệm năng lượng (bóng đèn tiết kiệm điện và thiết bị điều chỉnh điện áp) không được FNME trợ cấp,

- Một số lượng rất lớn các xã có khó khăn về tài chính

Để vượt qua những khó khăn trên, một hạn mức tín dụng của Tây Ban Nha FAD

đã được triển khai để trang bị toàn bộ các hệ thống chiếu sáng công cộng hiện có với các thiết bị điều chỉnh điện áp Hoạt động tài trợ cho việc tu chỉnh lại hệ thống

và mua sắm các bóng đèn tiết kiệm điện vẫn gặp khó khăn

và cho các hoạt động của ANME

Hội nghị ngày nằm trong khuôn khổ Tháng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Hội nghị là cơ hội để chứng ta trao đổi kinh nghiệm và suy nghĩ về các

dự án cụ thể đã được triển khai ở nhiều nước khác nhau

Hôm nay, các tác nhân họp mặt tại đây với sự hiện diện của các chuyên gia quốc

tế và đại diện một số định chế tài chính quốc tế, sẽ thảo luận về các công cụ có thể huy động để tài trợ cho mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tại các nước mới nổi và cả ở các nước thuộc vùng Địa trung hải

Hội nghị này mang ý nghĩa thực tiễn: mục đích của hội nghị là xác định lời giải

cụ thể trong 3 lĩnh vực hoạt động chính để thực hiện mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: điều tiết cầu, khuyến khích phát triển năng lượng tái

sinh và thay thế Do nguy cơ không thể tránh khỏi tình trạng tăng giá dầu, do tình trạng phụ thuộc về năng lượng trong đó có đất nước của chúng ta, và cả vấn đề thay đổi khí hậu, chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả phải được tăng cường đáng kể Đứng trước thách thức này và nhờ có sự thành công của kế hoạch 3 năm được phát động vào năm 2005 cũng như nhờ vào kinh nghiệm thu được trong 20 năm, trong khuôn khổ kế hoạch phát triển kinh tế xã hội lần thứ 11, Tuy-ni-di đã triển khai một chương trình hành động nhằm thay đổi trên diện rộng trong việc cố gắng thực hiện mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Kế hoạch này diễn ra trong thời kỳ từ 2007 đến 2011 Kế hoạch phải cho phép tiết kiệm được 3,2 triệu Toe và giảm 11% nhu cầu năng lượng ở chân trời năm 2011 Điều này sẽ làm tăng cường độ năng lượng lên 2% mỗi năm Để thực hiện được những mục tiêu này, chúng ta phải tìm được các giải pháp để khắc phục những khó khăn về ngân sách và từ đó phát triển mối quan hệ đối tác với các thành phần tài chính công và tư nhân Sự viện trợ dưới hình thức các khoản cho vay ưu đãi hay lập các quỹ bảo lãnh tiền vay ngân hàng đáng lẽ cho phép chúng ta thực hiện các chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả bằng cách thoả mãn các nhu cầu khác nhau của các nhà đầu tư, từ cá nhân đến chuyên gia

Hy vọng rằng, các công trình nghiên cứu của chúng tôi sẽ giải quyết được những đề nghị cụ thể, cũng như đóng góp cho sự phát triển của cơ chế hỗ trợ việc sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm ở Tuy-ni-di, tôi xin cám ơn những đơn vị tổ chức buổi hội thảo này vì tất cả những cố gắng để buổi hội thảo thành công tốt đẹp

Ông Alain HENRY

Vụ trưởng Vụ Hạ tầng cơ sở và Phát triển đô thị, AFD

Cũng như Ông Tổng giám đốc ANME, tôi xin cảm ơn và bày tỏ lòng biết ơn của mình tới chính phủ Tuy-ni-di và ANME đã tổ chức hội thảo này, một cuộc hội thảo mang tính chiến lược đối với AFD

Ba thách thức lớn

Đối với một nhà tài trợ như AFD, hoạt động vì mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là để đương đầu với 3 thách thức lớn hiện nay Thách thức thứ nhất là giá dầu tăng: trong lịch sử nhân loại, đúng là cuộc chiến năng lượng chưa bao giờ chấm dứt, nhưng hiện nay cuộc chiến này đang ở mức khốc liệt mới

Thách thức thứ hai liên quan đến khí hậu: hành tinh đang nóng dần lên và chúng

ta chưa đưa ra kịp thời các giải pháp cần thiết Đã đến lúc chúng ta phải hành động khẩn trương và để làm điều đó, chúng ta phải tăng đầu tư cho lĩnh vực này

Thách thức thứ 3 là an ninh năng lượng, chỉ có an ninh năng lượng mới có thể đảm bảo tăng trưởng kinh tế của các nước nghèo, cũng như đảm bảo cho mọi người có thể tiếp cận với năng lượng Một phần ba dân số trên thế giới vẫn chưa có năng lượng hiện đại, đây là nguồn gốc của tình trạng bất bình đẳng

và đói nghèo

Trong bối cảnh rất đáng lo ngại như hiện nay, chúng ta phải hành động để phát triển việc sử dụng năng lượng hợp lý và bền vững Để làm được điều này, đòi hỏi phải thay đổi cả tỷ cử chỉ hàng ngày, phải hình thành một số cơ quan mới, phải có các biện pháp điều chỉnh khác nhau, phải áp dụng các biện pháp khuyến khích tới toàn bộ người dân, doanh nghiệp và các cơ quan hành chính

Đặc thù của vấn đề năng lượng là có nhiều loại hình khác nhau và do vậy rất khó nắm vững đầy đủ: vấn đề năng lượng nằm ở hình dáng các vỏ tàu và chân vịt, trong các loại nhiên liệu, trong cấu trúc của các thành phố, trong phương thức giao thông và tổ chức, trong nhà ở, trong các loại máy gia dụng, trong cách ứng xử cá nhân Chúng ta phải cung cấp cho các bộ phận dân cư vẫn những dịch vụ ấy nhưng với những công cụ năng lượng được cải tiến một cách rõ nét, vừa hiệu quả trong công nghệ và tiêu thụ năng lượng đa dạng và tái sinh

Tất cả các thực thể, quốc gia, thành phố, cơ quan hành chính, nhà tài trợ, anh nghiệp, phải xác định chiến lược của mình dựa trên các yếu tố ràng buộc mới Về phần mình, AFD đang lập một khung khổ chiến lược hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, nhằm xác định một cách minh bạch và rõ ràng cho tất

do-cả các bên mục tiêu của mình, các phương tiện và công cụ Đồng thời chiến lược này đương nhiên phải dựa trên cơ sở những mong muốn của đối tác Cần phải hiểu các mong muốn của đối tác hơn đó là một trong những mục tiêu của hội thảo này

Một vấn đề chưa được xử lý một cách thoả đáng: tài trợ

Phạm vi hoạt động có thể vô cùng rộng, và từ nhiều thập niên nay, rất nhiều nghiên cứu đã được tiến hành về những biện pháp điều chỉnh mới có thể áp dụng cũng như về những loại hình năng lượng mới Trái lại, dường như chúng ta còn làm việc quá ít về vấn đề tài trợ Trong khi đó, vấn đề tài trợ lại là vấn đề sống còn vừa là

để thay đổi trên phạm vi nhân rộng vừa là để phổ biến sự thay đổi này cho đến tận những tác nhân nhỏ nhất và đến từng mạng lưới tham gia tiêu thụ năng lượng.Các nhà tài trợ có một loại công cụ tài chính rất phong phú và có khả năng thích ứng cao: các khoản tài trợ có bảo lãnh và không có của chính phủ, có thể chuyển nhượng hay không; các khoản viện trợ không hoàn lại cho các hoạt động khuyến khích và nghiên cứu; bảo lãnh; hỗ trợ kỹ thuật, … Vấn đề chủ yếu đối với chúng ta là phải xác định các công cụ và loại hình hỗ trợ phù hợp nhất với các vấn đề gặp phải và với bối cảnh văn hoá, chính trị, thể chế và kinh

tế liên quan

Sự đóng góp của AFD

Đối với AFD cũng như đối với rất nhiều nhà đầu tư, các hoạt động tài trợ có quy

mô đáng kể trong lĩnh vực năng lượng mới chỉ bắt đầu trong thời gian gần đây Đóng góp của chúng tôi trong lĩnh vực này tăng từ 200 triệu euro vào năm 2004 lên 600 triệu euro vào năm 2006, tức là 1/3 tổng tài trợ mà AFD cam kết Chúng tôi mong muốn rằng trong tương lai gần, phần đóng góp của AFD sẽ chiếm ½ các khoản tài trợ nhằm tạo ra một đòn bẩy thực sự cho hiệu quả và hợp lý năng lượng tại các nước mà chúng tôi có hoạt động tài trợ

Các nước thuộc vùng Địa trung hải và Trung Đông hưởng 1/3 các khoản tài trợ trên trong các lĩnh vực rất đa dạng: năng lượng tái sinh và đa dạng hoá các loại hình sản xuất năng lượng dù là bằng khí tự nhiên, trạm thủy điện nhỏ, sản xuất điện bằng sức gió, nhà máy điện bằng bã mía, nhệt điện, hoặc đồng phát điện ba thành phẩm; tiếp cận nguồn điện của các trung tâm ở vùng hẻo lánh; nhà ở có chất lượng năng lượng cao và triển khai hệ thống nước nóng bằng năng lượng mặt trời; thay đổi năng lượng trong ngành công nghiệp; hình thành và hiện đại hoá giao thông công cộng; năng lượng sinh học và củi đun Chúng tôi đã hình thành các hạn mức cấp tín dụng cho chương trình Prosol, để hài hoà các quy trình công nghiệp hoặc để hiện đại hoá tàu điện của Tunis, nhưng mới chỉ là ban đầu và hiện nay chúng tôi phải đẩy mạnh thay đổi

Trong lĩnh vực năng lượng, các quyết định mà chúng tôi đưa ra hôm nay sẽ được

cụ thể hoá bằng các tài sản cho 30, 50 thậm chí 100 năm Vì vậy, vấn đề cốt lõi là phải đưa ra quyết định đúng Chính vì thế mà chúng tôi kêu gọi tất cả các đại biểu tham gia hội thảo này có những đề suất rất cụ thể: Công cụ tài chính nào cần triển khai để thực hiện các hoạt động có ảnh hưởng lớn và hiệu quả tạo điều kiện thuận lợi để thay đổi năng lượng nhanh hơn?

Bà Rossana DUDZIAK

Phó đại diện PNUD

Năng lượng giữ một vai trò cơ bản trong phát triển, và đặc biệt là để đạt được các Mục tiêu Phát triển thiên niên kỷ đã được cộng đồng quốc tế cam kết vào năm 2000 Trong bối cảnh giá cả và khó khăn ngày càng tăng của việc tiếp cận với nguồn năng lượng truyền thống có hạn, và với sự đe doạ của những thay đổi khí hậu, vấn đề cơ bản là phải tiêu thụ một cách hợp lý và khuyến khích phát triển các nguồn tái sinh trong toàn bộ các lĩnh vực của nền kinh tế

Tôi xin chúc mừng Chính phủ Tuy-ni-di đã sớm đặt mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở mức ưu tiên cao nhất, quyết tâm đó được thể hiện qua việc triển khai một khung thể chế và pháp lý cho vấn đề này cũng như một chương trình quốc gia, chú trọng đến việc tăng cường thăm dò dầu và khí, đồng thời cũng trú trọng đến mục tiêu sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng Rất nhiều sáng kiến đã được đưa ra trong lĩnh vực hiệu quả năng lượng và năng lượng tái sinh với

sự hỗ trợ của hoạt động hợp tác quốc tế PNUD cũng đã tham gia vào quá trình này, chủ yếu là trong hoạt động triển khai khung pháp lý và thể chế và soạn thảo chiến lược

Tuy nhiên, vấn đề tài trợ vẫn là một trở ngại chính, nhất là tài trợ để tạo ra thay đổi trên diện rộng

Hiện nay, PNUD hỗ trợ Tuy-ni-di trong việc tài trợ cho dự án pháp chế về nhiệt và năng lượng của các toà nhà mới xây, dư án này được Quỹ Môi trường Thế giới tài trợ cùng với AFD và Quỹ Môi trường Thế giới Pháp

Khiêm tốn hơn, văn phòng PNUD ở Tuy-ni-di đã hỗ trợ ANME (cơ quan quốc gia về việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả) một số vốn thích hợp cho việc chuẩn bị kế hoạch tài trợ việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Dự án này không chỉ dựa trên luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, ban hành ngày 4 tháng 8 năm 2004 và những nghị định liên quan đến ngành năng lượng mà còn dựa trên những gợi ý đưa ra trong khuôn khổ hai công trình nghiên cứu chiến lược được cơ quan này thực hiện, một về phát triển những nguồn năng lượng tái sinh, một về triển khai việc sử dụng năng lượng một cách hợp lý Dự án này nhằm tăng cường năng lực quốc gia trong lĩnh vực tài trợ cho sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả., cũng như tài trợ các công cụ hoạch định và hỗ trợ ra quyết định, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các ưu tiên quốc gia về năng lượng

Hiện nay, các hoạt động đã tiến hành cho phép làm bản chuẩn đoán những nhu cầu và cơ chế tài trợ hiện hành trong lĩnh vực hiệu quả năng lượng và những nguồn năng lượng tái sinh Nhiều kinh nghiệm khác nhau của các nước liên quan đến cơ chế tài trợ đã được nghiên cứu nhằm áp dụng cho trường hợp của Tuy-ni-

di Nhiều công trình nghiên cứu khác cũng đã được tiến hành, như nghiên cứu về nhu cầu tài trợ những hoạt động dự kiến trong kế hoạch lần thứ 11, nhằm đưa ra những cơ chế bổ sung cho Quỹ quốc gia với mục đích sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm, hoặc một nghiên cứu nữa về xác định cơ chế tài trợ vì mục tiêu đổi mới nhiệt năng và năng lượng sử dụng cho các công trình hiện có

Ngành tài chính ngân hàng đã kết hợp chặt chẽ với những công trình nghiên cứu này thông qua nhiều cuộc họp thống nhất Một kế hoạch hành động cụ thể

sẽ được đưa ra nhằm triển khai những cơ chế này, cũng như sẽ có một hệ thống theo dõi hoạt động của nó

Để kết thúc, tôi mong rằng tiểu ban này sẽ đem lại hiệu quả và tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi kinh nghiệm và thực tiễn hành động

Ông Abdel Aziz RASSAA

Thứ trưởng bộ Công nghiệp, Năng lượng và các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tôi rất vinh hạnh được khai mạc hội thảo quốc tế này, hội thảo được tổ chức với sự hợp tác chặt chẽ của AFD và Cơ quan quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (ANME) với sự tài trợ của Quỹ Môi trường Thế giới (FFEM) và Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (PNUD), nhằm trao đổi kinh nghiệm, huy động tín dụng thương mại làm cho hoạt động đầu tư về hiệu quả năng lượng trong ngành công nghiệp thêm năng động và duy trì lâu dài Nhờ vào chính sách năng lượng tiên tiến do ngài Tổng thống tài năng Ben Ali xây dựng, Tuy-ni-di là một trong những nước hiếm hoi của Nam Địa Trung Hải từ lâu đã ưu tiên việc sử dụng năng lượng một cách hiệu quả và tiết kiệm bằng cách thông qua một chính sách tự nguyện dựa trên nghiên cứu về hiệu quả năng lượng và phát triển năng lượng tái sinh Chính sách này đã được đánh dấu bởi việc thực thi cơ chế luật pháp

và nguyên tắc, thông qua những biện pháp đòn bẩy mang tính hỗ trợ và thiết lập một chương trình cụ thể về sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm

Quỹ quốc gia về sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm đã hỗ trợ cho những

dự án đầu tư liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả một khoản ngoài ngân sách, khoản hỗ trợ này cho phép trợ cấp hoạt động kiểm toán năng

lượng, những hợp đồng-chương trình, sự thay thế khí gas tự nhiên trong các khu nhà ở và các ngành dịch vụ, hệ thống nước nóng bằng năng lượng mặt trời, lắp đặt các trạm kiểm tra động cơ xe Việc thành lập nhóm đặc biệt chuyên giám sát những hoạt động khác nhau cũng thể hiện sự ủng hộ đáng kể cho chương trình

sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm

Việc triển khai chương trình ba năm về sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm (2005-2008) tính đến năm 2006 đã cho phép tiết kiệm nguồn năng lượng đạt 180.000 Toe trên 1.25 triệu Toe dự kiến tiết kiệm cho cả thời kỳ đó

Lĩnh vực hoạt động đầu tiên của chương trình này liên quan đến hiệu quả năng lượng Chương trình này tập trung chủ yếu trong ngành công nghiệp, ngành tiêu tốn nhiều năng lượng nhất của Tuy-ni-di và mang lại tiềm năng kinh tế năng lượng ước đạt 1 triệu Toe trong kế hoạch lần thứ 11, chiếm gần 12% lượng tiêu dùng Dự

án sử dụng năng lượng hiệu quả trong công nghiệp do Ngân hàng Thế giới tài trợ cho các bộ phận có sử dụng đến năng lượng cùng lúc bằng hỗ trợ đầu tư, và bằng việc thành lập các quỹ bảo lãnh

Lĩnh vực hoạt động thứ hai liên quan đến phát triển khí gas tự nhiên Mục tiêu đặt ra là đạt được tới con số 500 000 khách hàng nhà ở đặt hàng từ nay đến 2009, điều này sẽ tiết kiệm 70 triệu dina Tuy-ni-di lượng viện trợ và kết nối 300 doanh nghiệp trong số những doanh nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng nhất trước cuối năm 2009

Lĩnh vực hoạt động thứ 3 của dự án này là những hệ thống nước nóng bằng năng lượng mặt trời với mục tiêu đặt ra là 500 000 m2 tấm thu năng lượng mặt trời

sẽ được lắp đặt từ nay đến 2009 Năm 2005 đã tiến một bước quyết định về vấn đề này, với việc triển khai chương trình năng lượng mặt trời Prosol

Như vậy, chúng tôi cũng đã có những con số xác thực của chính sách năng lượng đã bước đầu đem lại những thành quả này Chúng tôi đã có thể giảm 1% cường độ năng lượng trong thập niên cuối này, cũng như tách riêng tăng trưởng năng lượng và tiêu thụ năng lượng Ý thức được những thách thức hiện nay và những cơ hội đang mở ra, chính phủ Tuy-ni-di đã quyết định tăng cường chính sách sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm nhằm đạt được tham vọng đăng ký vào kế hoạch phát triển kinh tế và xã hội lần thứ 11 trong thời kỳ 2007-2011: giảm cường độ năng lượng 2% mỗi năm và tiết kiệm được 3,2 triệu Toe, chiếm 11% nhu cầu năng lượng sơ cấp cho đến năm 2011

Vào cuối thời kỳ, nhiều chương trình đã dừng lại, nhằm một số mục tiêu như: xây

dựng trạm sản xuất điện bằng năng lượng gió, thay thế các sản phẩm dầu bằng khí ga tự nhiên dùng cho 100 khu công nghiệp mà lượng tiêu thụ năng lượng lên tới 60000 Toe; việc lắp đặt 540000 m2 diện tích thu năng lượng mặt trời nhằm xây dựng một trại có tổng diện tích 740000 m2 ở chân trời 2011; lắp đặt thêm 155MW

để sản xuất điện từ năng lượng gió; phát triển các kỹ thuật tiên tiến trong năng lượng; thực hiện các quy chế liên quan đến xây dựng; đẩy mạnh hiệu quả sử dụng năng lượng trong chiếu sáng công cộng

Tuy nhiên, các nguồn tài trợ vẫn chưa đủ, đây là yếu điểm trong chiến lược của chúng ta và kìm hãm những dự án đầu tư của người tiêu dùng và nhà đầu tư Những cơ chế tài trợ bổ sung cũng cần được nghiên cứu thêm Chúng tôi hy vọng rằng cuộc hội thảo này sẽ cho phép xác định được những cơ chế tài trợ hấp dẫn và

có khả năng đẩy mạnh đầu tư vào hiệu quả năng lượng và năng lượng tái sinh

2.1 Đặc thù của quá trình huy động vốn cho việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng

M Bernard LAPONCHE, Chuyên gia quốc tế

Vấn đề huy động vốn cho việc sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng hiện nay được đặt ra trong bối cảnh rất khác so với ba mươi năm về trước Bối cảnh này được xây dựng dựa trên ba đòi hỏi thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn với nhau

Mối quan tâm chính đáng và chủ yếu của mọi chính phủ đều bảo đảm cho sự phát triển kinh tế và xã hội của quốc gia mình Trong quá trình phát triển này, năng lượng đóng vai trò sống còn quyết định tới sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, cung cấp năng lượng dưới dạng truyền thống, nghĩa là dưới dạng năng lượng hoá thạch lại đang bị hạn chế cả về mặt vật chất

và kinh tế: các nguồn năng lượng này đang bị cạn kiệt trong khi giá năng lượng lại liên tục tăng cao Ngoài ra, cần phải tính tới cả vấn đề biến đổi khí hậu Mặc dù đây là một vấn đề rất cấp bách, song hiện chúng ta vẫn chưa có hoạt động được triển khai trên diện rộng nhằm cho phép đưa ra những câu trả lời phù hợp cho vấn đề này

Để giải quyết được những mâu thuẫn trên, chúng ta cần sáng tạo ra một mô hình mới có khả năng bảo đảm được sự hài hoà giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế

Đầu tư và tài trợ cho đầu tư trong

lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu

xã hội và yêu cầu hạn chế tiêu thụ năng lượng Trên thực tế, sự phát triển không cần đến năng lượng một cách đơn thuần mà cần một dịch vụ năng lượng đáp ứng được các nhu cầu về tiện nghi, y tế, giáo dục, giao thông và sản xuất hàng hoá và dịch vụ Chúng ta hoàn toàn có thể có được những dịch vụ trên trong khi vẫn giảm được đáng kể tiêu thụ năng lượng cần thiết cho các dịch vụ đó miễn là quá trình này được tiến hành trong những điều kiện kinh tế thuận lợi Để làm được điều này,

ta có thể tác động tới ba yếu tố

Yếu tố đầu tiên là không gian sống: quy hoạch lãnh thổ, đô thị hóa, lối sống, cơ cấu của nền kinh tế Yếu tố thứ hai liên quan tới trang thiết bị và máy móc: nhà ở, phương tiện giao thông cá nhân và tập thể hay quy trình công nghiệp Yếu tố thứ

ba liên quan tới loại hình năng lượng được sử dụng: sản phẩm từ dầu mỏ, khí đốt, than đá, điện, năng lượng mặt trời, củi đốt, Tại phần lớn các quốc gia, bằng việc triển khai những biện pháp thích hợp, người ta có thể giảm một nửa lượng năng lượng tiêu thụ xét trên cả phương diện kỹ thuật và kinh tế cho cùng một dịch vụ năng lượng cho dù đó là tại Tuy-ni-di, Pháp, California (Mỹ) hay Nhật Bản

- Tiện nghi sống, y tế, giáo dục

- Việc đi lại

- Sản xuất hàng hoá và dịch vụ

Đặc điểm của chính sách sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng

Khó khăn nảy sinh khi xuất hiện nhu cầu thay đổi quy mô hoạt động được triển khai Rất khó để có thể tiến hành cải cách thực sự trong lĩnh vực này do vấn đề sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng có một số đặc điểm riêng

Đặc điểm đầu tiên: đây là một hoạt động liên quan đến nhiều lĩnh vực bao gồm

cả giao thông, xây dựng và công nghiệp; có lẽ sẽ là một sai lầm nếu như giao vấn

đề năng lượng cho một bộ riêng biệt xử lý Tuy nhiên phương pháp tiếp cận liên ngành này thường không thường xuyên trong suy nghĩ cũng như trong phương thức tổ chức hoạt động của chúng ta Chúng ta thường có xu hướng phân ngành mọi hoạt động dù trong hành chính Nhà nước hay trong quản lý doanh nghiệp Đặc điểm thứ hai: hoạt động này thường phụ thuộc vào rất nhiều tác nhân khác nhau ngay cả khi được triển khai trong khuôn khổ một chính sách quốc gia được tổ chức tốt và được trang bị các nguồn lực lớn Do vậy, cần phải dành rất nhiều thời gian

và năng lực chuyên môn cho quá trình điều phối, liên kết và tổ chức mối quan hệ đối tác giữa các tác nhân khác nhau nhằm đạt được các kết quả như mong muốn

Đặc điểm cuối cùng: vấn đề sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng đòi hỏi phải xây dựng một chương trình trong trung và dài hạn Chẳng hạn như nếu ưu tiên phát triển đường sắt, thì cần phải có một hệ thống cơ sở hạ tầng nhất định Hệ thống này không thể xây dựng được ngay trong ngày một ngày hai và sẽ tồn tại trong hàng thập kỷ Điều này cho thấy các quyết định của ngày hôm nay sẽ có tác động rất lớn trong tương lai đặc biệt là tại các quốc gia mới nổi và đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ Tại một quốc gia như Pháp, tiềm năng trong việc cải tiến nâng cấp trang thiết bị hiện đang sử dụng lớn hơn rất nhiều so với tiềm năng đối với thiết bị mới; điều này lại diễn ra một cách ngược lại với thực tế của các nước mới nổi Trong khi đó, công tác dự báo, vốn rất cần thiết, lại không dễ triển khai

Tính bổ sung của các phương tiện triển khai chính sách

Chính sách về sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng bắt đầu phát triển kể từ

cú sốc dầu lửa lần thứ nhất diễn ra vào năm 1974 Trên thế giới, hiện có rất nhiều kinh nghiệm về chính sách và biện pháp mà chúng ta có thể tham khảo để tìm ra các cách làm hay

Khuyến nghị đầu tiên liên quan đến tính bổ sung lẫn nhau giữa các phương tiện được sử dụng Đây đó trong các cuộc hội thảo khác nhau và tùy theo chủ đề mang tính thời thượng, ta có thể nghe nói trước hết cần phải làm điều này hay

điều kia Trên thực tế, cần phải cố gắng để không bỏ sót bất cứ một phương tiện hành động nào, biết sử dụng chúng theo yêu cầu của từng ngành, từng loại đối tượng tiêu dùng liên quan và trước hết là cần phải phối hợp một cách hài hòa các phương tiện hoạt động đó

Phương tiện đầu tiên là luật và quy định: chúng ta sẽ được nghe trình bày các ví

dụ về vấn đề này tại các tiểu ban chuyên ngành, đặc biệt là về những quy định liên quan đến các tòa nhà

Tiếp đó là vấn đề đổi mới và nghiên cứu-phát triển Tại các quốc gia mới nổi chúng

ta thường thấy hiện tượng công nghệ của nước ngoài được áp dụng một cách máy móc trong nhiều trường hợp và được sao chép y như nguyên bản Trong khi đó, nguồn lực tương ứng không phải lúc nào cũng sẵn có và người ta thường không tìm được đủ các giải pháp đặc thù phù hợp với thực tế của các nước mới nổi Đây là một trong những kết luận của nghiên cứu chiến lược về sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng: ngay cả khi không cần dùng tới những khoản đầu tư lớn, Tuy-ni-di vẫn

có khả năng tiến hành nghiên cứu về nhà ở sinh-khí hậu, một giải pháp rất phù hợp với các điều kiện tại khu vực này trong khi đó việc phát triển một công nghệ hạt nhân chẳng hạn lại đòi hỏi nguồn lực rất lớn và khó huy động

Yếu tố cốt lõi trong quá trình triển khai một chính sách sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng bao gồm các vấn đề liên quan tới thể chế, đội ngũ và mạng lưới Như ngài thứ trưởng đã nhấn mạnh, Tuy-ni-di là một trong những nước mới nổi đi đầu trong vấn đề này Thực vậy, Tuy-ni-di đã thành lập một cơ quan chuyên trách

về sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng Tuy nhiên, nếu xét tiềm năng to lớn của các loại năng lượng tái sinh cũng như khả năng rất lớn trong tiết kiệm năng lượng, thì ta có thể thấy nguồn kinh phí dành cho cơ quan trên thật sự còn rất kh-iêm tốn Do đó, một trong những biện pháp cần triển khai đó là tăng cường năng lực của cơ quan chuyên trách ở tầm quốc gia đồng thời thiết lập những ê-kíp đủ

về số lượng tại cấp chính quyền địa phương và cấp tỉnh

Ngoài ra, không thể thiếu các hoạt động tuyên truyền, đào tạo và tư vấn nhằm giải thích và hỗ trợ việc thực hiện chính sách sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng đồng thời hỗ trợ người tiêu dùng trong quá trình ra quyết định nhằm chuyển

từ nhận thức sang hành động

Và cuối cùng, chủ đề chúng ta cùng quan tâm trong ngày hôm nay, đó là hỗ trợ cho hoạt động đầu tư Đây chính là một hạn chế: chúng ta không chỉ thường xuyên thiếu nguồn tài chính mà còn thiếu cả những chuyên gia có khả năng kết hợp giải pháp tài trợ với việc thực hiện dự án

Hình thức đầu tư

Hoạt động đầu tư cho vấn đề sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng hiện rất

đa dạng Như tôi đã nói, sử dụng năng lượng là một hoạt động liên ngành có liên quan đến toàn bộ các lĩnh vực của nền kinh tế Mỗi ngành đều có một mô hình dự

án riêng và mỗi dự án lại cần tới những hoạt động ở các mức độ khác nhau

Như chúng ta đã thấy, cần phân biệt các dự án tác động tới trang thiết bị mới với các dự án tác động tới trang thiết bị đang trong quá trình sử dụng Bên cạnh đó, cần phân biệt đầu tư mang tính vật chất với đầu tư phi vật chất Đầu tư mang tính vật chất, ví dụ như thay thế trang thiết bị hoặc cách nhiệt cho các tòa nhà thường

là loại hình đầu tư được các nhà tài trợ ưu tiên, nhất là đối với những khoản đầu tư lớn và được lên chương trình tốt Các khoản đầu tư phi vật chất lại thường bị xem nhẹ trong khi dự án có nguy cơ bị thất bại nếu thiếu kiểm toán năng lượng trước khi triển khai và thiếu ê-kíp cấp địa phương để lựa chọn và điều phối mạng lưới chuyên gia cũng như sau đó tiến hành các thỏa thuận-chương trình Chúng ta sẽ

có dịp nhấn mạnh đến khía cạnh này bởi hỗ trợ phát triển chính thức không phải lúc nào cũng chú trọng đến mắt xích mang tính quyết định này

Phương thức tài trợ truyền thống và những phương thức mới

Phương thức tài trợ truyền thống trong lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng là quá trình tự tài trợ dựa trên vốn tự có, ví dụ như trong lĩnh vực công nghiệp: một doanh nghiệp khi tích lũy đủ lợi nhuận có thể trang bị cho mình một thiết bị mới Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có thể đi vay với điều kiện có đủ bảo đảm

Ngoài ra, cũng có những phương thức mới nhưng phức tạp hơn Đó là sự kết hợp giữa hệ thống ngân hàng và các cơ chế như tín dụng cho thuê, một hình thức thuê thiết bị, hay hợp đồng bảo đảm kết quả, hợp đồng theo đó ta sẽ thuê chuyên gia tiến hành các hoạt động thay mình, thậm chí là với tài trợ vốn của bên thứ ba

Cơ chế trên cho phép một nhà doanh nghiệp bên ngoài có thể tiến hành đầu tư

và tính phí dịch vụ trên cơ sở lượng năng lượng tiết kiệm được

Trở ngại

Trong phần lớn các trường hợp, đầu tư vào các dự án về sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng là hiệu quả về mặt kinh tế Không cần phải chờ hết thời gian tuổi thọ của thiết bị mà thậm chí chỉ cần từ 4 đến 6 năm là đủ để thu hồi vốn Tuy nhiên, nhiều trở ngại tiếp tục cản trở các hoạt động đầu tư

Trở ngại đầu tiên là rất khó thuyết phục các nhà đầu tư tham gia dự án: mặc dù các hoạt động trong lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng có tiềm năng rất lớn và dù những năm gần đây trong lĩnh vực này đã có rất nhiều tiến bộ kỹ thuật song thói quen văn hoá vốn có vẫn là yếu tố khiến nhiều nhà đầu tư e ngại Rất nhiều người vẫn cho rằng việc xây dựng một con đập hay một nhà máy điện

là vinh quang hơn nhiều so với việc cách nhiệt cho một trăm nghìn ngôi nhà trong khi đó việc làm này cũng góp phần tiết kiệm rất nhiều năng lượng và đây là điều không thể chối cãi được Rất khó để có thể vượt qua trở ngại mang tính văn hoá này, đặc biệt là khi những suy nghĩ như vậy vẫn tồn tại trong giới lãnh đạo

Khó khăn thứ hai nằm ở chỗ hoạt động đầu tư này không mang tính ưu tiên đối với phần lớn các tác nhân Trong công nghiệp, người ta thích mua một dây chuyền máy móc mới giúp tăng sản lượng hơn là đầu tư để thay thế một thiết bị giúp giảm lượng năng lượng tiêu thụ nhưng không có tác động đối với sản lượng

Trở ngại tiếp theo là yếu kém trong chuyên môn nghiệp vụ Ngay cả một khách sạn lớn cũng không có các nhân viên thực sự chuyên về vấn đề sử dụng tiết kiệm

và hiệu quả năng lượng Chỉ có các doanh nghiệp rất lớn mới có kinh nghiệm và chuyên môn về vấn đề này tuy nhiên họ vẫn phải nhờ tới những chuyên gia có trình độ quốc tế để thông qua dự án của mình

Các hoạt động đầu tư phi vật chất trong giai đoạn chuẩn bị dự án như khía cạnh thể chế, tổ chức chuyên môn nghiệp vụ, đội ngũ, mạng lưới thường rất thiếu.Khó khăn tiếp theo nằm ở chỗ rất nhiều dự án trong lĩnh vực này, đặc biệt là trong lĩnh vực nhà ở, dịch vụ và đôi khi là cả trong công nghiệp, là những dự án có quy mô nhỏ Trong khi đó, hệ thống ngân hàng lại không mấy phù hợp với việc xây dựng dự án có quy mô nhỏ do thiếu những cơ chế tài chính và bảo lãnh phù hợp Các ngân hàng thường thích tài trợ cho những dự án lớn hoặc những chương trình tập hợp một số lượng lớn dự án

Và cuối cùng, trong bất kỳ dự án sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng nào, chúng ta đều phải đối mặt với việc phải thuyết phục một số lượng lớn các tác nhân liên quan dù dự án của chúng ta có được triển khai ở quy mô nào chăng nữa

Hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động đầu tư

Hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động đầu tư là rất cần thiết tuy tình hình mang tính cấp bách nhưng trong phần lớn mọi lĩnh vực chúng ta vẫn còn đang ở trong giai đoạn triển khai các dự án thí điểm và các hoạt động mang tính trình diễn

Hoạt động hỗ trợ có thể được triển khai dưới nhiều hình thức Tại Tuy-ni-di cũng như một số quốc gia khác, hỗ trợ này được thực hiện dưới hình thức sử dụng trực tiếp kinh phí từ ngân sách Nhà nước Điều này có hai hạn chế: ngân sách của Nhà nước thường eo hẹp và không có khả năng cấp đủ mức hỗ trợ cho các dự án Nhìn chung, phần hỗ trợ của Nhà nước chỉ chiếm từ 20% đến 30% tổng giá trị dự án và nhà đầu tư sẽ phải tự tìm kiếm nguồn tài trợ cần thiết còn lại ở nơi khác Như vậy, dù có lớn, các khoản hỗ trợ cũng không đủ để khởi động quá trình đầu tư

Các biện pháp khuyến khích về thuế có ưu điểm là quy trình xử lý hồ sơ sẽ đơn giản hơn so với quy trình xin kinh phí hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước Tuy nhiên chúng ta không thể dựa trên các biện pháp này để lập chương trình cho

dự án bởi đây là một cơ chế mở mà ta không thể biết trước được số vốn sẽ huy động được

Khả năng thứ ba là thiết lập một quỹ công về sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng như tại Tuy-ni-di Nguồn kinh phí cho quỹ có thể được lấy từ một khoản phí thu trên hoá đơn sử dụng năng lượng, điều này là hoàn toàn bình thường bởi quỹ

sẽ giúp các hộ gia đình giảm số tiền phải trả trên hoá đơn Ngoài ra quỹ cũng có thể huy động các nguồn tài chính quốc tế và những khoản viện trợ đó có thể đi kèm với các khoản cho vay ưu đãi hoặc các điều kiện về bảo lãnh

Cuối cùng, chúng ta cũng có thể thiết lập một quỹ đầu tư có sự tham gia của cả Nhà nước lẫn tư nhân hoặc chỉ có sự tham gia của tư nhân Mục tiêu của quỹ này

là góp vốn vào các dự án lớn hoặc vào các công ty, đặc biệt là các ESCO, tức là các công ty dịch vụ hoạt động trong lĩnh vực tài trợ cho các dự án có quy mô nhỏ

2.2 Huy động tài chính cho việc thay đổi năng

lượng và sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu

quả: các công cụ của AFD

Ông Christian DE GROMARD, Chuyên gia năng lượng, AFD

Hiện nay, tất cả các nước, dù là phát triển hay mới nổi, đều đứng trước 3 vấn đề buộc họ phải xây dựng một chính sách thay thế năng lượng: giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao, tình trạng khí hậu thay đổi theo chiều hướng xấu đi, vấn đề nhu cầu an ninh năng lượng được đặt ra về dài hạn

Nhằm duy trì và phát triển các hoạt động tiêu thụ ít năng lượng hơn, cần nỗ lực trên ba phương diện: tiết kiệm năng lượng, ở cấp độ hành vi cá nhân và tập thể; nâng cao hiệu quả năng lượng; sử dụng năng lượng tái sinh

Kết hợp cả ba định hướng trên trong từng lĩnh vực

Kinh nghiệm trong lĩnh vực

năng lượng từ 30 năm nay qua

cho thấy các qui trình kỹ thuật

và kinh tế liên quan tới năng

lượng sẽ hiệu quả hơn nếu

được xử lý theo phương pháp

tiếp cận theo từng ngành

Chúng ta có thể phân biệt 3

lĩnh vực tiêu thụ năng lượng:

công nghiệp, nhà ở (trong đó

có lĩnh vực nhà ở và dịch vụ),

và giao thông Ngoài ra, còn

có hai khu vực sản xuất năng

lượng song đồng thời cũng tiêu thụ năng lượng rất nhiều, đó là lĩnh vực cung cấp năng lượng (điện, nhiên liệu hoặc chất đốt); và nông nghiệp, tùy theo từng trường hợp các lĩnh vực này có thể là lĩnh vực sản xuất hoặc tiêu thụ năng lượng

Trái lại, vấn đề tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả năng lượng hay sử dụng các nguồn năng lượng mới sẽ thực sự phát huy tác dụng nếu được giải quyết trong một mối quan hệ tổng thể về kinh tế Ví dụ như trong lĩnh vực nhà ở, sắp tới

nỗ lực sẽ được tập trung vào việc kết hợp giữa điều tiết lượng năng lượng tiêu thụ, cách nhiệt cho các công trình xây dựng và lắp đặt bình đun nước nóng sử dụng năng lượng mặt trời

3 2

lượng Tuy nhiên, các hoạt động trên cho phép tăng cường tính hiệu quả của các khoản đầu tư hướng vào mục tiêu sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng được thực hiện sau đó Như vậy, các cơ quan công cần đầu tư cho mảng hoạt động phi vật chất này, vốn thường quá bị xem nhẹ

Dù đó là hoạt động cải tạo, nâng cấp hay áp dụng các qui trình mới, tác động đối với «phần cứng», thường tốn kém hơn nhiều xét về phương diện đầu tư, song mảng hoạt động này thường dễ tìm được nguồn tài trợ hơn do có thể phát huy hiệu quả kinh tế ngay lập tức

Ta thường nhận thấy các nhà tài trợ hay các nhà đầu tư thích đầu tư cho các thiết

bị hay qui trình mới hơn là tập trung cho cải tạo hoặc nâng cấp thiết bị, cho dù các hoạt động nâng cấp cho phép ta có thể có nhiều khả năng tiết kiệm năng lượng

Thích nghi công cụ tài chính cho phù hợp với nhu cầu của các đối tác

Các ngân hàng phát triển có một tập hợp các công cụ tài chính rất đa dạng, trong

số đó một số công cụ chủ yếu hướng tới khu vực tư nhân còn một số khác được dành cho các doanh nghiệp và cộng đồng: cho vay, bảo lãnh, hỗ trợ cho hoạt động nghiên cứu hoặc hỗ trợ kỹ thuật Tính đa dạng của các công cụ cho phép đáp ứng nhu cầu tài trợ ứng với từng mức độ can thiệp khác nhau Viện trợ là một hình thức phù hợp để thực hiện một chương trình thí điểm ở quy mô nhỏ, ví dụ như chương trình nâng cấp hiệu suất nhiệt cho khoảng 30 khu nhà Hoạt động trên đang được

tiến hành ở Tuy-ni-di và hiện đang đem lại những kết quả rất tích cực Tuy nhiên, nếu muốn triển khai hoạt động trên phạm vi hàng nghìn căn hộ, cần sử dụng các công

cụ tài chính khác AFD hiện ưu tiên cho các dự án thay đổi về qui mô hoạt động cần

sự kết hợp của nhiều công cụ tài trợ, đặc biệt là hoạt động cho vay để thực hiện các hoạt động đầu tư về tiết kiệm năng lượng, kết hợp với viện trợ nhằm hỗ trợ cho việc thực hiện các dự án trên

Các hình thức hỗ trợ của AFD

Hình thức hỗ trợ của AFD là hình thức đặc thù của các ngân hàng phát triển

Trước tiên, đó là hình thức cho vay có bảo lãnh hoặc không bảo lãnh của chính phủ, hình thức cho vay dành cho các doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong lĩnh vực công ích Đây thường là các khoản cho vay dài hạn (7 đến 20 năm), với khả năng ân hạn từ 2 đến 5 năm Các khoản cho vay này đặc biệt phù hợp với các hoạt động đầu tư nhằm mục đích sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng, bởi các hoạt động đầu tư này chỉ phát huy kết quả sau nhiều năm Lãi suất cho vay thấp hơn lãi suất thị trường song có thể gần với lãi suất của thị trường tùy thuộc vào mức độ sinh lời của dự án cũng như khu vực địa lý nơi triển khai dự án

AFD cũng có thể cấp các khoản trợ cấp Trong hoạt động sử dụng hiệu quả

và tiết kiệm năng lượng, viện trợ chủ yếu được dành cho khâu chuẩn bị và hỗ trợ dự án

Mục tiêu trong hoạt động của AFD là kết hợp các khoản trợ cấp, được sử dụng vào mục đích thay đổi hành vi, với các khoản cho vay phù hợp với các nhu cầu khác nhau

Những tài trợ của AFD cho lĩnh vực năng lượng

Những tài trợ của AFD cho lĩnh vực sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng

đã tăng rất nhiều từ 3 năm nay Các dự án tài trợ được phân bố theo từng khu vực, với ưu thế thuộc về lĩnh vực sản xuất năng lượng, vốn hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư Các dự án về hiệu quả năng lượng, khó xây dựng hơn, là các hoạt động mới được triển khai trong thời gian gần đây hơn của AFD

Khu vực công nghiệp

Trong khu vực công nghiệp, AFD chủ yếu hoạt động dưới hình thức cấp hạn mức tín dụng cho các dự án về hiệu quả năng lượng Dự án đầu tiên được thực hiện trong khu vực Địa Trung Hải là dự án được triển khai cách đây hai năm tại Thổ

sở hướng tới nhiều dự án hơn Tới nay, các hạn mức tín dụng được đề xuất trên cơ

sở các chủ đề tương đối rộng về cả hiệu quả năng lượng và năng lượng tái sinh Chúng tôi dự hiến sẽ xây dựng các hạn mức tín dụng đặc thù hơn dành cho các

dự án như đồng phát nhiệt điện hoặc bình đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời, đặc biệt là tại các nước mới nổi

Nhà ở

Tại Trung Quốc, gần một triệu m2 đã được xây dựng theo các tiêu chí cho phép tiết kiệm được 50 % năng lượng trong khuôn khổ một chương trình do Quỹ môi trường toàn cầu của Pháp FFEM hỗ trợ Chương trình này đã được thực hiện trên

cơ sở có sự tham gia của các nguồn tài trợ trong nước dành cho hoạt động đầu

tư, viện trợ của FFEM dành cho mảng hỗ trợ thiết kế và triển khai các hoạt động Vấn đề hiện nay là phổ biến mô hình nhà ở có hiệu suất năng lượng cao này ra nhiều địa phương Chúng tôi đang xem xét việc triển khai các hạn mức tín dụng đặc biệt dành cho nhà xây mới nhằm mục đích phổ cập việc áp dụng các qui định mới về nhiệt cũng như dành cho việc cải tạo hệ thống nhiệt của các ngôi nhà đang trong quá trình sử dụng với mục đích khuyến khích các đối tượng liên quan nâng cao hiệu suất nhiệt của nhà ở

Giao thông

Thách thức chính của vấn đề giao thông là hạn chế tốc độ tăng trưởng với hàm số mũ của tình trạng sử dụng xe ô-tô có hiệu quả năng lượng rất thấp: tính trên 10 lít xăng đổ vào bình, chỉ có gần một lít là được sử dụng hiệu quả Phát triển giao thông công cộng là một giải pháp quan trọng để đạt được mục tiêu

đề ra Trong các tiểu ban, chúng tôi sẽ giới thiệu 2 kinh nghiệm rất hay của Hà Nội và Tunis, trong việc huy động được nhiều nhà tài trợ nhằm triển khai các giải pháp đồng bộ, vừa giảm được lượng năng lượng tiêu thụ, vừa giảm được lượng khí phát thải CO2

Sản xuất điện

Cuối cùng, tôi xin giới thiệu một dự án mẫu trong lĩnh vực sản xuất điện phi tập trung tại Ma-rốc Dự án này bao gồm một tổ hợp gồm 84 tuốc bin gió sản xuất

được 50,4 MW Dự án này do các nhà đầu tư tư nhân thực hiện (Công ty khai thác năng lượng gió, EDF và các nhà đầu tư Ma-rốc), trên cơ sở huy động một khoản cho vay của Proparco Sau dự án trên, hai dự án khác cũng đã được triển khai với tổng công suất là 150 MW Ma-rốc mong muốn đạt mức 1 000 MW từ nay tới năm

2012, trên cơ sở huy động đầu tư tư nhân, do điều kiện sản xuất điện từ năng lượng gió có đủ độ hấp dẫn

Làm chủ quá trình thay đổi năng lượng

Các hoạt động thay đổi nguồn năng lượng sử dụng đến nay vẫn còn là những hoạt động quá đơn lẻ Chúng ta phải xây dựng được các công cụ tài trợ cho phép triển khai các dự án ở qui mô lớn gấp 10 hoặc 50 lần so với quy mô hiện nay Lúc đầu, đầu tư để nâng cao hiệu quả năng lượng hay sử dụng các nguồn năng lượng mới thường kéo theo chi phí ban đầu rất lớn, song nhờ lượng năng lượng tiết kiệm được, chênh lệch về chi phí sẽ từng bước được thu hẹp đối với người sử dụng Chúng ta cũng có thể làm theo ví dụ của chương trình PROSOL ở Tuy-ni-di, trong chương trình này người tiêu dùng sẽ chỉ phải trả một khoản tiền nhỏ khi mua bình đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời và sẽ dần dần hoàn trả khoản tiền vay

để mua bình đun trên hóa đơn tiền điện Tất cả các cơ chế tạo thuận lợi cho việc ra quyết định của một doanh nghiệp, một hộ gia đình hay của một tập thể cũng là một vấn đề rất quan trọng đối với nhà tài trợ cũng như chính quyền địa phương Winston Churchill có khuyên rằng «nên làm chủ quá trình thay đổi và đừng để nó chẹn cổ chúng ta»

2.3 Công cụ hỗ trợ song phương của Thương vụ Pháp tại Tunis

Bà Faouzia KANOUN, Thương vụ Pháp tại Tunis

Trong khuôn khổ các dự án viện trợ phát triển, Bộ kinh tế, tài chính và công nghiệp của Pháp có hai công cụ hỗ trợ song phương dành cho các nước mới nổi:

đó là Quỹ cho vay dành cho các nước mới nổi (RPE) và Quỹ nghiên cứu hỗ trợ khu vực tư nhân (FASEP – Nghiên cứu)

RPE

RPE nằm trong cơ chế viện trợ phát triển chính thức của Pháp Đây là một công

cụ cho vay liên chính phủ với bảo lãnh của chính phủ nước đi vay, nhằm tài trợ cho các dự án đáp ứng các mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước Kể từ khi được