Sao mộc

Sao Mộc được cấu tạo bởi các chất khí ở thể lỏng vì nhiệt độ thấp; loại hành tinh này, do đó, không có đất và đá và thường thường lớn hơn loại hành tinh có đất và đá giống như Trái Đất..

Sao Mộc

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Bước tới: menu, tìm kiếm

So sánh về kích thước của những hành tinh của Hệ Mặt Trời

Sao Mộc

Sao Mộc, chụp bởi một trong hai Voyager

Đặc điểm của quỹ đạo ( Kỷ nguyên J2000 )

Bán trục lớn

778.412.027 km hay 5,20336301 đơn vị thiên văn

Chu vi

4,888 × 109 km hay 32,675 đơn vị thiên văn hay

5,2 lần Trái Đất

Độ lệch tâm 0,04839266 hay2,928 lần Trái Đất.

Cận điểm 740.742.598 km hay4,95155843 đơn vị

thiên văn

Viễn điểm

816.081.455 km hay 5,45516759 đơn vị thiên văn

Chu kỳ theo sao

4335,3545 ngày hay 11,87 năm hay 11,857 lần Trái Đất

Chu kỳ giao hội 398,86 ngày hay1,1 năm.

Vận tốc quỹ đạo:

- trung bình 13,050 km/0,439 lần Trái Đất.s hay

- tối đa 13,705 km/s hay0,453 lần Trái Đất.

- tối thiểu 12,440 km/s hay0,425 lần Trái Đất.

Độ nghiêng

1,304° với Hoàng Đạo hay

6,1° với xích đạo Mặt Trời

Hoàng kinh của điểm

nút lên 100,556°

Acgumen của điểm

cận nhật 274,198°

Tổng số vệ tinh 63

Đặc điểm của hành tinh

Đường kính:

- tại xích đạo 142.984 km hay11,209 lần Trái Đất.

- qua hai cực 133.709 km hay

10,517 lần Trái Đất.

Diện tích 61,4 × 10120,5 lần Trái Đất.9km² hay Thể tích 1338 × 101235,6 lần Trái Đất.12km³ hay Khối lượng 1,899 × 10317,8 lần Trái Đất.27kg hay Khối lượng riêng 1326 kg/0,240 lần Trái Đất.m³ hay

Gia tốc trọng trường

tại xích đạo 23,12 2,358 lần Trái Đất.m/s² hay

Vận tốc thoát ly 59,54 km/s hay5,32 lần Trái Đất.

Chu kỳ quay quanh

trục

0,41351 ngày hay 9.933 giờ hay 0,415 lần Trái Đất

Vận tốc quay quanh

trục

tại xích đạo

45.300 km/h hay 27,055 lần Trái Đất

Độ nghiêng trục quay 3,13° hay0,133 lần Trái Đất. Xích kinh của cực

bắc

17 h 52 m 12 s (hay 268,05°)

Xích vĩ của cực bắc 64,48°

Hệ số phản xạ 0,52 hay1,42 lần Trái Đất.

Nhiệt độ tại bề mặt:

- tối thiểu 110K (hay -163°C)

- trung bình 152K (hay -121°C)

Áp suất khí quyển 70 kPa hay

tại bề mặt 0,7 lần Trái Đất.

Cấu tạo của khí quyển

H2

He

CH4

H2O

NH3

C2H6

PH3

~86%

~14%

0,1%

0,1%

0,02%

0,0002%

0,0001%

Sao Mộc (hay Mộc Tinh) là hành tinh to lớn nhất của Thái Dương Hệ và đứng thứ năm nếu đếm từ Mặt Trời trở ra Sao Mộc được cấu tạo bởi các chất khí ở thể lỏng vì nhiệt độ thấp; loại hành tinh này, do đó, không có đất và đá và thường thường lớn hơn loại hành tinh có đất và đá giống như Trái Đất Đôi khi người ta còn gọi loại hành tinh này là các

"sao lùn nâu" (brown dawrf) vì nếu khối lượng của hành tinh chỉ cần khoảng 100 lần nặng hơn thì sức hút của trọng lực đã đủ mạnh để tạo nên phản ứng hợp hạt nhân của các chất khí và biến hành tinh này thành một ngôi sao

Tên tiếng Việt của hành tinh này dựa vào nguyên tố mộc của Ngũ Hành; chữ Nho viết là

木星 Các văn hóa Tây phương dùng tên thần Jupiter, vị thần quan trọng nhất trong thần thoại La Mã, để đặt tên cho hành tinh này; trong thần thoại Hy Lạp tên của vị thần này là Zeus (Δίας) Điều này rất dễ hiểu vì Sao Mộc là một hành tinh vĩ đại, nặng hơn gấp hai lần của tất cả 8 hành tinh còn lại của Thái Dương Hệ cộng lại

Sao Mộc cũng là nơi mà nền móng của giả thuyết cho rằng Trái Đất là trung tâm của vũ trụ

bị lung lay khi Galileo Galilei khám phá ra 4 thiên thể quay chung quanh hành tinh này vào năm 1610 – thay vì chung quanh Trái Đất

Mục lục

[giấu]

• 1 Cấu tạo và khí quyển

• 2 Vết Đỏ Lớn

• 3 Vận tốc quay của hành tinh

• 4 Vệ tinh

• 5 Vòng đai

• 6 Quá trình thám hiểm

• 7 Xem thêm

• 8 Liên kết ngoài

[ sửa ] Cấu tạo và khí quyển

Sao Mộc có một lõi bằng đá tương đối nhỏ so với kích thước của nó Ngoại trừ phần lõi ra, sao Mộc có thể được xem như hoàn toàn tạo bởi khinh khí (H2) Nằm ngay trên lõi là một lớp khinh khí ở thể đặc, có nhiều tính chất vật lý giống như một kim loại, và trên nữa là lớp khinh khí ở thể lỏng biến dần dần sang một lớp ở thể khí Ranh giới giữa ba thể không cách nào được xác định rõ ràng vì sự biến dạng từ thể này sang thể khác không xẩy ra một cách đột ngột

Khí quyển của sao Mộc bao gồm khoảng 86% khinh khí và 14% hêli (He), cũng như một phần rất nhỏ của các chất khác Càng xuống sâu, tỉ lệ các chất khác càng tăng lên và bầu khí quyển càng trở nên dầy đặc hơn cho đến khi biến sang thể lỏng Ranh giới giữa bầu khí quyển và "bề mặt" của Sao Mộc, do đó, cũng không rõ ràng

Vào năm 1690, Giovanni Domenico Cassini khám phá ra các vùng khí quyển của Sao Mộc quay với vận tốc khác nhau: không khí gần cực quay chậm hơn không khí gần quỹ đạo vào khoảng 5 phút Hơn thế nữa, mây ở các vĩ tuyến khác nhau bay với hai chiều ngược nhau

và thường tạo ra những cơn bão lốc với vận tốc cao đến 600 km/h Một cơn lốc kinh khủng nhất, với đường kính to hơn đường kính Trái Đất, được gọi là Đốm Đỏ Lớn

[ sửa ] Vết Đỏ Lớn

Bài chi tiết: Vết Đỏ Lớn

Đốm Đỏ Lớn chụp bởi Voyager 1

Một của những dấu đặc biệt rõ ràng nhất của Sao Mộc là Vết Đỏ Lớn ở gần phía nam của xích đạo Vết này là một cơn lốc khổng lồ – đường kính gấp ba lần đường kính của Trái Đất – đang thổi dữ dội từ hơn 300 năm nay So với 100 năm trước đây thì đốm này chỉ còn

độ nửa về kích thước Người ta không biết chắc rằng có phải hiện tượng này xảy ra do sự dao động trong khí quyển của sao Mộc, cũng như đốm này có đang từ từ biến đi theo thời gian hay không

[ sửa ] Vận tốc quay của hành tinh

Vì Sao Mộc được tạo ra bởi các chất khí ở thể lỏng nên mỗi vùng có một vận tốc quay khác nhau Một điểm nằm gần xích đạo, giữa vĩ tuyến 10° bắc và vĩ tuyến 10° nam, làm một vòng chung quanh Sao Mộc trong 9 giờ 50 phút 30 giây Vùng này được gọi là System

I của Sao Mộc Phần còn lại, gọi là System II, quay chậm hơn vùng gần xích đạo hơn 5 phút, hay 9 giờ 55 phút 41 giây

Sao Mộc là hành tinh có vận tốc quay cao nhất của Hệ Mặt Trời

[ sửa ] Vệ tinh

Đến năm 2004, đã có 63 vệ tinh của Sao Mộc được khám phá và được chia ra làm 7 nhóm Trong những vệ tinh này, Io, Europa, Ganymedes và Callisto được khám phá bởi Galileo Galilei từ đầu thế kỷ 17 và được lập thành một nhóm Bốn vệ tinh này, cũng như Metis, Adrastea và Amalthea của nhóm Amalthea, tự quay một vòng chung quanh chính mình

trong một thời gian bằng một vòng chung quanh Sao Mộc nên luôn luôn có một mặt hướng

về Sao Mộc và một mặt quay đi – trường hợp giống như Mặt Trăng đối với Địa Cầu Đại

đa số những vệ tinh nhỏ còn lại tuy quay chung quanh Sao Mộc nhưng đi ngược với chiều quay của hành tinh này

Bẩy nhóm vệ tinh của Sao Mộc là:

Phân bổ vệ tinh của Sao Mộc

• Nhóm Amalthea, gần Sao Mộc nhất, gồm Metis, Adrastea, Amalthea và Thebe Quỹ đạo của các vệ tinh này rất tròn, gần như nằm trên cùng một mặt phẳng với xích đạo của Sao Mộc và ở từ 100 ngàn km đến 200 ngàn km nếu kể từ tâm của Sao Mộc ra

Amalthea

Thebe

• Nhóm Galilean, khám phá bởi Galileo Galilei, gồm Io, Europa, Ganymede và Callisto Đây là các vệ tinh lớn trong Thái Dương Hệ – Europa, nhỏ nhất trong nhóm, lớn hơn Sao Diêm Vương trong khi Ganymede, lớn nhất trong nhóm, lớn

hơn Sao Thuỷ Quỹ đạo của các vệ tinh này ở từ 400 ngàn km đến 2 triệu km nếu

kể từ tâm của Sao Mộc ra

Các vệ tinh Galilean: Io, Europa,

Ganymede, Callisto

Sao Mộc và IoEuropa Ganymede

Callisto

• Themisto đứng một mình trong nhóm của nó Quỹ đạo của vệ tinh này ở vào khoảng 7 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Mộc ra

Themisto

• Nhóm Himalia gồm Leda, Himalia, Lysithea, Elara và S/2000 J11 (khám phá trong năm 2000 nên chưa có tên) Quỹ đạo của các vệ tinh này ở từ 11 triệu km đến 12 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Mộc ra, chu kỳ 287 ngày

• Nhĩm Ananke gồm Euporie, Euanthe, Orthosie, Harpalyke, Praxidike, Thyone, Ananke, Iocaste, Hermippe Quỹ đạo của các vệ tinh này nằm nghiêng vào khoảng 150° đối với xích đạo của Sao Mộc và ở vào khoảng 21 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Mộc ra Tất cả các vệ tinh này đi ngược với chiều quay của Sao Mộc

• Nhĩm Carme gồm Pasithee, Chaldene, Isonoe, Erinome, Kale, Aitne, Taygete, Carme, Kalyke Quỹ đạo của các vệ tinh này nằm nghiêng vào khoảng 160° đối với xích đạo của Sao Mộc và ở vào khoảng 23 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Mộc

ra Tất cả các vệ tinh trong nhĩm này đi ngược với chiều quay của Sao Mộc

• Nhĩm Pasiphặ gồm Eurydome, Pasiphặ, Sponde, Megaclite, Callirrhoe, Sinope, Autonone Tất cả các vệ tinh trong nhĩm này đi ngược với chiều quay của Sao Mộc

15 vệ tinh lớn nhất của Sao Mộc

Tên Bán kính của

vệ tinh (km)

Khối lượng của

vệ tinh (kg)

Bán kính của quỹ đạo (km)

Chu kỳ của quỹ đạo (ngày)

Nhĩm

Metis 20 0,1 × 1018 128,0 × 103 0,294779 S Amalthea

Adrastea 13 × 10 × 8 20 × 1015 129,0 × 103 0,298260 S Amalthea

Amalthea 131 × 73 × 67 7,5 × 1018 181,4 × 103 0,498179 S Amalthea

Thebe 55 × 45 × 67 0,8 × 1018 221,9 × 103 0,6745 Amalthea

Io 1821,6 89,32 × 1021 421,6 × 103 1,769138 S Galilean

Europa 1560,8 48 × 1021 670,9 × 103 3,551181 S Galilean

Ganymede 2631,2 148,2 × 1021 1070,4 × 103 7,154553 S Galilean

Callisto 2410,3 1075,9 × 1021 1882,7 × 103 16,689018 S Galilean

Himalia 85 9,5 × 1018 11460 × 103 250,5662 Himalia

Lysithea 12 0,08 × 1018 11720 × 103 259,22 Himalia

Elara 40 0,8 × 1018 11740 × 103 259,6528 Himalia

Ananke 10 0,04 × 1018 21280 × 103 −629,8 Ananke

Carme 15 0,1 × 1018 23400 × 103 −734,2 Carme

Pasiphặ 18 0,3 × 1018 23620 × 103 −743,6 Pasiphặ

Sinope 14 0,08 × 1018 23940 × 103 −758,9 Pasiphặ

Chu kỳ của quỹ đạo mang dấu trừ (−) nếu vệ tinh đi ngược với chiều quay của sao Mộc

S cĩ nghĩa là chu kỳ quay của vệ tinh bằng đúng chu kỳ của quỹ đạo

[ sửa ] Vịng đai

Hệ thống vành đai sao Mộc

Chung quanh Sao Mộc cĩ một số vịng đai tạo bởi bụi và đá Sự hiện diện của những vịng đai này mới được xác nhận vào 1979 So sánh với các vịng đai của Sao Thổ, những vịng đai này nhỏ và mờ hơn rất nhiều

Hiện nay (2004) các nhà thiên văn học xác nhận là Sao Mộc cĩ 3 vịng đai được tạo ra bởi bụi và đá từ 4 vệ tinh thuộc nhĩm Amalthea, kể từ tâm của Sao Mộc ra:

• Vịng đai thứ nhất (vành Halo) nằm từ 100 ngàn đến 122,8 ngàn km, là vành đai trong cùng và dày đặc nhất

Vành đai Halo

• Vịng thứ hai (vành đai chính) từ 122,8 ngàn đến 129,2 ngàn km

Vành đai chính, do Galeleo quan sát được

Vành đai chính, 05/01/07

• Vòng thứ ba (vành đai của nhóm Amalthea) từ 129,2 ngàn đến 214,2 ngàn km, là một vành đai rất mờ nhạt

• Một vòng đai nữa (vành đai Thebe) ở rất xa về phía ngoài chưa được xác nhận chính thức Đặc biệt là vòng đai ngoài cùng này, giống như các vệ tinh phía ngoài, quay ngược chiều với chiều quay của sao Mộc

[ sửa ] Quá trình thám hiểm

Vào tháng 12 năm 1973, Pioneer 10 trở thành phi thuyền đầu tiên bay ngang Sao Mộc Đúng một năm sau đó Pioneer 11 cũng đến nơi Cả hai phi thuyền đều được dùng để nghiên cứu về từ trường của Sao Mộc Trong năm 1979 có hai phi thuyền bay ngang hành tinh, Voyager 1 vào tháng 3 và Voyager 2 vào tháng 7 Cả hai được dùng để nghiên cứu

các vệ tinh của nhóm Galilean nhưng, đồng thời, đã khám phá ra các vòng đai của hành

tinh Vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Sao Mộc là Galileo, đến nơi vào tháng 7 năm 1995

Galileo thả một máy thám hiểm nhỏ (probe) xuống Sao Mộc để nghiên cứu về bầu khí

quyển của hành tinh này và làm nhiều cuộc bay ngang các vệ tinh Galileo đã bị chấm dứt vào tháng 9 năm 2003 Để tránh trường hợp Galileo có thể rơi vào một vệ tinh và làm ô nhiễm vệ tinh này, NASA đã điều khiển cho Galileo đâm thẳng vào Sao Mộc và hoàn toàn cháy tan tại đây

Trong năm 2000, trong khi trên đường đi đến Sao Thổ, Tàu vũ trụ Cassini-Huygens đã ghé ngang Sao Mộc và gửi về nhiều hình ảnh của hành tinh này với độ phân giải rất cao và nhiều chi tiết

Theo dự định, Tàu vũ trụ New Horizons sẽ bay ngang Sao Mộc vào khoảng 2007 trong khi trên đường đến Sao Diêm Vương