BÀI TIỂU LUẬN MÔN: SINH LÝ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

A. SINH LÝ SINH DỤC CÁI I. SỰ TẠO TRỨNG 1. Buồng trứng của phụ nữ có chức năng tạo thành tế bào trứng. buồng trứng do các tế bào sinh dục và các tế bào của cơ thể hợp thành. Khi tuổi thai được 5 tuần, khoảng 3001300 tế bào sinh dục, gọi là tế bào noãn mẫu, trong buồng trứng được tạo ra bởi lớp bên trong của phôi thai. Chúng không ngừng phân chia và đạt con số 67 triệu khi tuổi thai được 57 tháng. Nó trở thành noãn bào ngay khi bước vào giai đoạn phân bào giảm nhiễm một vài tháng sau khi sinh. Tuy nhiên trong thời kỳ thai được 37 tháng tế bào noãn mẫu bắt đầu phân chia không hoàn toàn, dừng lại giữa chừng, gây sự thoái hóa và giảm bớt. Khi bé gái ra đời tổng số tế bào noãn mẫu trong mỗi buồng trứng có khoảng 200.000, không sản sinh tăng số lượng, chỉ chín và rụng một số lượng nhỏ trong suốt cuộc đời của người phụ nữ (khoảng 240400). 2. Sự phát dục và chín của tế bào noãn mẫu trong buồng trứng là một quá trình dài dưới ảnh hưởng của hoóc môn kích nang trứng FSH giải phóng ra để tạo nang noãn. Các tế bào noãn mẫu từ tế bào mầm sơ đẳng và tế bào nang bao quanh từ niêm mạc cơ thể kết hợp với nhau tạo ra số lượng lớn các noãn bào sơ cấp (mà theo loại nang được gọi là nang noãn sơ đẳng). Chúng phát triển có tính chu kỳ theo các bước sau: • Các noãn mẫu không nang (noãn nguyên bào) xảy ra sự phân bào nguyên nhiễm. • Các noãn bào sơ cấp (với nang noãn sơ cấp) tham gia vào sự phân bào giảm nhiễm I.(bắt đầu từ trước khi sinh và dừng lại sau khi sinh). • Các noãn bào sơ cấp được bao bọc bởi nang noãn thứ cấp (nang lớn vùng trong mờ) – sự phân bào giảm nhiễm II bắt đầu. Giai đoạn phân bào giảm nhiễm đầu tiên hoàn thành bởi sự tạo thành noãn bào thứ cấp được bao bọc bằng nang noãn bậc ba (nang noãn chín) và thể cực đầu tiên, mà sau đó thể cực này không có thêm chức năng gì. Giai đoạn phân bào giảm nhiễm thứ hai hoàn thành bởi việc rụng một trứng chín. Nhưng sẽ không kết thúc giai đoạn phân nhiễm này, cho đến khi trứng gặp được tinh trùng.

BÀI TIỂU LUẬN MÔN: SINH LÝ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

A SINH LÝ SINH DỤC CÁI

I SỰ TẠO TRỨNG

1 Buồng trứng của phụ nữ có chức năng tạo thành tế bào trứng buồng trứng

do các tế bào sinh dục và các tế bào của cơ thể hợp thành Khi tuổi thai được 5 tuần, khoảng 300-1300 tế bào sinh dục, gọi là tế bào noãn mẫu, trong buồng trứng được tạo ra bởi lớp bên trong của phôi thai Chúng không ngừng phân chia và đạt con số 6-7 triệu khi tuổi thai được 5-7 tháng Nó trở thành noãn bào ngay khi bước vào giai đoạn phân bào giảm nhiễm một vài tháng sau khi sinh Tuy nhiên trong thời kỳ thai được 3-7 tháng tế bào noãn mẫu bắt đầu phân chia không hoàn toàn, dừng lại giữa chừng, gây sự thoái hóa và giảm bớt Khi bé gái ra đời tổng số tế bàonoãn mẫu trong mỗi buồng trứng có khoảng 200.000, không sản sinh tăng số lượng, chỉ chín và rụng một số lượng nhỏ trong suốt cuộc đời của người phụ nữ (khoảng 240-400)

2 Sự phát dục và chín của tế bào noãn mẫu trong buồng trứng là một quá trình dài dưới ảnh hưởng của hoóc môn kích nang trứng FSH giải phóng ra để tạo nang noãn Các tế bào noãn mẫu từ tế bào mầm sơ đẳng và tế bào nang bao quanh từ niêm mạc cơ thể kết hợp với nhau tạo ra số lượng lớn các noãn bào sơ cấp (mà theo loại nang được gọi là nang noãn sơ đẳng) Chúng phát triển có tính chu kỳ theo các bước sau:

• Các noãn mẫu không nang (noãn nguyên bào) xảy ra sự phân bào nguyên nhiễm

• Các noãn bào sơ cấp (với nang noãn sơ cấp) tham gia vào sự phân bào giảm nhiễm I.(bắt đầu từ trước khi sinh và dừng lại sau khi sinh)

• Các noãn bào sơ cấp được bao bọc bởi nang noãn thứ cấp (nang lớn - vùng trong mờ) – sự phân bào giảm nhiễm II bắt đầu

Giai đoạn phân bào giảm nhiễm đầu tiên hoàn thành bởi sự tạo thành noãn bào

thứ cấp được bao bọc bằng nang noãn bậc ba (nang noãn chín) và thể cực đầu tiên,

mà sau đó thể cực này không có thêm chức năng gì

Giai đoạn phân bào giảm nhiễm thứ hai hoàn thành bởi việc rụng một trứng

chín Nhưng sẽ không kết thúc giai đoạn phân nhiễm này, cho đến khi trứng gặp được tinh trùng

1 NP

→ tế bào noãn mẫu 1 trứng chín

1 GP 3 thể cực (thoái hóa)

II TRỨNG CHÍN VÀ RỤNG

Trứng chín và rụng sẽ theo vòi trứng, ống dẫn trứng để vào tử cung Tại đây, trứng

sẽ gặp tinh trùng để thụ tinh Một chu kỳ trứng chín và rụng kéo dài khoảng 28 ngày

Trong quá trình nêu trên, sự kiểm tra sớm lượng hoóc môn giúp cho nang noãn phát triển và buộc quá trình rụng trứng phải xảy ra trong chu kỳ và vào thời điểm xác định của chu kỳ

Vào đầu thời kỳ phát triển, tuyến yên tiết FSH kích thích sự phát triển và trưởng thành của noãn Tế bào noãn phát triển tiết ra oestrogen Nồng độ FSH và

oestrogen tăng dần Tế bào noãn phát triển và chín

Giai đoạn sau khi trứng rụng tuyến yên cũng tiết ra 1 lượng LH làm kích thích sự phát triển của hoàng thể Hoàng thể làm nhiệm vụ như 1 tuyến nội tết tạm thời tiết progesteron và oestrogen làm niêm mạc tử cung dày lên chuẩn bị đón trứng đã thụ tinh xuống làm tổ Mặt khác kìm hãm sự bài tiết FSH và LH của tuyến yên

Sau khi trứng rụng, nếu trứng được thụ tinh hoàng thể sẽ tiết ra progesteron gây

ra các biến đổi trong tử cung (dày lên) tạo nơi ở cho trứng được thụ tinh tới làm tổ.Đồng thời cũng kích thích sự hoạt đọng của LTH gây ức chế sự tiết FSH và LH không cho trứng tiếp tục chín và rụng vì thế chỉ có 1 trứng chín và rụng Nếu sự thụ tinh không xảy ra, tuyến yên ngừng tiết LH làm hoàng thể teo lại, nồng độ progesteron và oestrogen giảm đột ngột làm mạch máu ở niêm mạc tử cung co lại

và niêm mạc tử cung bong ra tạo nên kinh nguyệt Chu kỳ kinh nguyệt xảy ra hàng tháng song song với chu kỳ buồng trứng

III ĐIỀU HÒA TẠO TRỨNG

Tuyến Yên sản xuất ra ít nhất hai loại kích dục tố, đó là nội tiết kích thích nang noãn (FSH) và nội tiết hoàng thể hoá (LH) Đồng thời cũng có sự sản xuất

hormone Prolactin (LTH)

Sự điều hoà các nội tiết tuyến yên kiểm soát quá trình phóng noãn rất phức tạp Có

3 quá trình hồi tác tham gia vào:

• Vào cuối một vòng kinh thì lượng estrgen trong huyết tương thấp Điều này

là một tín hiệu cho tuyến yên chế tiết FSH kích thích sự phát triển của nangnoãn (ngày 1- 5)

• Trong khi tăng trưởng, các nang noãn chế tiết ra estrogen Nội tiết FSH tụtxuống Chỉ những nang noãn lớn hơn có đủ thụ cảm với FSH mới tiếp tụclớn lên (ngày 6 – 11)

• Mức estrogen trong máu tiếp tục tăng lên là kết quả của sự chế tiết từ cácnang noãn lớn Khi nội tiết này đạt tới một mức đủ cao, nó sẽ kích thíchtrung tâm nằm trong lồi củ giữa tiết ra yếu tố giải phóng kích dục tố Hiệntượng này làm tăng vọt sự chế tiết FSH và kích hoàng thể tố LH (kích thích

sự phát triển của thể vàng) để gây ra hiện tượng rụng trứng (ngày 12 – 14)

Sự điều hòa bằng hoormon và những biến đổi:

1 Cấu tạo của tinh hoàn.

- Tinh hoàn có 2 chức năng quan hệ chặt chẽ với nhau là sinh tinh trùng và sản xuất ra các nội tiết tố sinh dục nam

Mỗi tinh hoàn có từ 400 đến 600 ống sinh tinh Chiều dài của 1 ống sinh tinh

từ 30 đến 80 cm và đường kính của chúng từ 150 đến 200 µm Các ống sinh tinh tạo thành các vòng cung, nối với nhau ở 1 đầu và đầu còn lại đổ vào mào tinh Các ống sinh tinh cuộn lại và từ 1 đến 3 sống sinh tinh tạo thành 1 thùy Các thùy phân cách nhau bởi các vách xơ Trong 1 thùy, ở giữa các ống sinh tinh là tổ chức liên kết lỏng lẻo chứa các mạch máu thần kinh và các tế bào Leydig, các tế bào Leydig sản xuất ra testosterone (95% lượng testosterone trong cơ thể), đảm bảo chức năng nội tiết của tinh hoàn

tổ chức liên kết lỏng lẻo ở giữa các ống sinh tinh

+ Lớp biểu mô sinh tinh bao gồm 5 đến 8 hàng tế bào biểu mô lát tầng, trong đó có 2 loại tế bào: tế bào Sertoli và tế bào sinh tinh Tế bào Sertoli không phân chia và chỉ có 1 loại tế bào Các tế bào Sertoli nằm giữa các tế bào sinh tinh và trải dài từ màng đáy đến sát lòng ống sinh tinh Các tế bào sinh tinh luôn phân chia và bao gồm nhiều loại tế bào ở các giai đoạn phát triển khác nhau Các tế bào non nhất ở gần màng đáy, các tế bào

trưởng thành hơn nằm gần lòng ống sinh tinh hơn Các tế bào sinh tinh có 3 loại: tinh nguyên bào, tinh bào và tiền tinh trùng.

- Sự liên kết giữa các tế bào Sertoli chia biểu mô sinh tinh làm 2 phần: phần nền và phần ống, phần nền gồm tinh nguyên bào và tinh bào non Phần ống bao gồm các tinh bào và tiền tinh trùng Sự phân chia này tạo điều kiện cho các tinh nguyên bào gián phân và biệt hóa Các tinh bào non từ phần nền, được sinh ra từ lần gián phân của tinh nguyên bào, phải vượt qua phức hợp liên kết giữa các tế bào Sertoli để biệt hóa và đi vào lòng ống sinh tinh

- Tế bào Sertoli hình tháp Đáy của tế bào sertoli nằm trên màng đáy hoặc hướng về phía màng đáy, đỉnh của nó hướng về lòng ống sinh tinh Tế bào Sertoli có bộ Golgi phát triển mạnh và có rất nhiều ty lạp thể lyzosom Nhân

tế bào hình trứng, bào tương thường cuộn lại nhiều Tế bào Sertoli có 3 chứcnăng:

+ Tạo khung chống đỡ và bảo vệ các tế bào dòng tinh

+ Thực bào: Trong quá trình sinh tinh, lượng bào tương không cần dùng tới của tiền tinh trùng sẽ bị thải ra như là các chất cặn bã Những mảnh bào tương này sẽ bị thực bào bởi các lyzosom của tế bào Sertoli

+ Tạo dịch tiết Tế bào Sertoli liên tục tạo ra dịch tiết để đổ vào lòng ống sinh tinh Lượng dịch này chảy thẳng vào hệ thống ống dẫn tinh, giúp cho tinh trùng di chuyển được thuận lợi Tế bào Sertoli còn sản xuất ra 1 loại protein gắn với androgen Phức hợp này giúp cho việc vận chuyển

testosterone từ ngoài vào trong lòng ống sinh tinh đạt tới nồng độ rất cao, một nồng độ cần thiết cho quá trình sinh tinh diễn ra bình thường

3 Quá trình sinh tinh.

- Quá trình sinh tinh là quá trình phát triển của các tinh nguyên bào từ giai đoạn lưỡng bội (2n), chưa biệt hóa, thành tế bào tinh trùng đơn bội (1n), dạng biệt hóa cao để thực hiện chức năng sinh sản Trong quá trình sinh tinh,mỗi tinh nguyên bào phải trải qua 3 giai đoạn

+ Giai đoạn sinh tinh bào Các tinh nguyên bào phân chia liên tiếp để tạo ra nhiều thế hệ tế bào và cuối cùng tạo thành tinh bào

+ Giai đoạn tiền tinh trùng Các tinh bào phân chia giảm nhiễm 2 lần liên tiếp để tạo ra các tiền tinh trùng

+ Giai đoạn tạo tinh trùng Các tiền tinh trùng biệt hóa để có cấu trúc đặc trưng của tinh trùng Ở bất kỳ thời điểm nào, tất cả các giai đoạn trên đều diễn ra đồng thời tại các ống sinh tinh của tinh hoàn

a Giai đoạn sinh tinh bào.

Trong giai đoạn này, các tinh nguyên bào nằm sát màng đáy của biểu mô sinh tinh phân chia tế bào nguyên nhiễm liên tục để tạo ra các thế hệ tế bào cung cấp cho quá trình sinh tinh Theo hình dạng, người ta chia ra 3 loại tinhnguyên bào:

+ Loại A đậm màu: đóng vai trò dự trữ khi có sự thiếu hụt tinh nguyên bào, tinh nguyên bào loại A đảm bảo sẽ phân chia nguyên nhiễm tạo ra tinh nguyên bào loại A nhạt màu

+ Loại A nhạt màu phân chia tế bào nguyên nhiễm liên tục để tạo ra tinh nguyên bào loại B

+ Loại B phân chia tế bào nguyên nhiễm liên tục để tạo ra tinh bào 1

b.Giai đoạn sinh tiền tinh trùng

Tinh bào 1 phân chia tế bào giảm nhiễm lần 1 để tạo ra 2 tinh bào 2 Mỗi tinh bào 2 phân chia tế bào giảm nhiễm lần 2 để tạo ra 2 tiền tinh trùng Nhưvậy từ 1 tinh bào 1 qua 2 lần phân chia tế bào giảm nhiễm để tạo ra 4 tiền tinh trùng (2 tiền tinh trùng đực và 2 tiền tinh trùng cái) Mỗi tiền tinh trùng mang bộ nhiễm sắc thể đơn bội (1n), 23 nhiễm sắc thể

Trong quá trình phân chia tế bào giảm nhiễm có 2 hiện tượng quan trọng diễn ra đó là sự giảm số lượng nhiễm sắc thể và sự tái tổ hợp chất liệu di truyền giữa các chromatid

Giảm phân lần 1 thường kéo dài trong nhiều ngày, trong khi giảm phân lần 2diễn ra rất nhanh, trong vòng vài giờ ngay sau khi hoàn tất giảm phân lần 1

c Giai đoạn tạo tinh trùng

Các tiền tinh trùng phải trải qua một quá trình biệt hóa phức tạp, bao gồm quá trình hình thành cực đầu, tụ đặc và kéo dài nhân, phát triển dây trục và mất đi phần lớn lượng bào tương để cuối cùng tạo được 1 tinh trùng trưởng thành Tế bào tinh trùng này được giải phóng vào lòng ống sinh tinh

Toàn bộ quá trình hình thành tinh trùng từ tinh nguyên bào đến tinh trùng mất khoảng 70 ngày, nhưng để trưởng thành hoàn toàn về mặt chức năng, tinh trùng phải trải qua một giai đoạn cuối cùng tại mào tinh, khoảng từ 12 đến 21 ngày

Tinh trùng trưởng thành với phần đầu, cổ, đuôi có hình dạng bình thường.Trong quá trình di chuyển trong mào tinh, tinh trùng trải qua một quá trình trưởng thành với nhiều biến đổi về hình thái, sinh hóa, sinh lý và chuyển hóa

* Về hình thái: Tinh trùng mất đi các túi bào tương thừa Hình thái và kích thước của đầu ổn định

* Về sinh hóa: Cấu trúc glycoprotein của màng tinh trùng thay đổi để dễ nhân diện trứng và xúc tiến các phản ứng khi gặp trứng

* Về chuyển hóa: Tăng chuyển hóa trong tinh trùng vì tinh trùng tăng vận động Ở tinh hoàn, tinh trùng di chuyển chậm, không có định hướng Ở mào tinh, tinh trùng

di chuyển nhanh hơn và có định hướng Vận động của tinh trùng tăng dần trong thời gian tinh trùng di chuyển dọc theo mào tinh

* Về sinh lý: Tinh trùng ở đuôi mào tinh có khả năng thụ tinh cao hơn tinh trùng ở đầu mào tinh

Sự trưởng thành của tinh trùng trong mào tinh là khả năng di chuyển, khả năng nhận diện và thụ tinh trứng trong đường sinh dục nữ

II ĐIỀU HÒA SẢN SINH TINH TRÙNG

1 LH điều tiết sản xuất testosteron

Quá trình sản xuất testosterone bởi các tế bào kẽ trong dịch hoàn chỉ diễn ra khidịch hoàn chịu kích thích của LH Lượng testosterone tiết ra tỷ lệ thuận với lượng LH Tiêm LH sẽ kích thích các nguyên bào sợi trong tổ chức kẽ của dịch hoàn trẻ nhỏ phát triển thành các tế bào Leydig (bình thường, rất ít tìm thấy các

tế bào Leydig trưởng thành trong dịch hoàn của trẻ dưới 10 tuổi) Ngoài ra, nếu tiêm prolactin (một hormon tuyến yên có quan hệ mật thiết với LH) cũng có tác dụng tăng cường ảnh hưởng của LH đến quá trình kích thích sản suất

testosterone

Trong suốt thời gian mang thai, nhau thai tiết một lượng lớn HCG (human chorionic gonadotropin) có đặc điểm tương tự LH và cũng có tác dụng kích thích quá trình hình thành tế bào leydig trong dịch hoàn của bào thai dẫn đến tiết testosterone Như đã giới thiệu ở phần trước, testosterone bào thai đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành cơ quan sinh dục của thai nhi

2 Điều tiết của vùng dưới đồi thị đến quá trình tiết LH và FSH

Hoạt động tiết các gonadotropin như cortoicotropin và thyotropin của thuỳ trước tuyến yên là đáp ứng với các hoạt động thần kinh của vùng dưới đồi thị (hypothalamus) Hành vi giao phối của thỏ gây ra các phản xạ thần kinh tại vùng dưới đồi thị dẫn đến kích thích của vùng dưới đồi lên tuyến yên để làm tăng tiết LH và FSH Sau đó LH và FSH kích thích quá trình thành thục của cácnang trứng.

Nhiều loại kích thích thần kinh khác nhau được cho là có ảnh hưởng đến hoat động tiết gonadotropin của tuyến yên Ở dê, cừu, hươu, điều kiện thời tiết (đặc biệt là ánh sáng) kích thích tuyến yên tăng tiết gonadotropin vào một thời kỳ nhất định trong năm (chúng ta gọi là mùa phối giống) dẫn đến tăng số gia súc con ra đời

Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thần kinh cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của động vật đực Vận chuyển bò đực trong điều kiện không đảm bảo có thể làm mất ngưng sản xuất tinh dịch và khả năng thụ thai của tinh dịch bị ức chế tạm thời Các ảnh hưởng đến hệ thần kinh cũng ức chế khả năng sinh tinh và thụ thai của đàn ông

3 Hormon giải phóng LH

Luteinizing hormone realising hormone (LHRH) có tác dụng kích thích tiết gonadotropin Ở cả nam và nữ, vùng dưới đồi thị điều tiết quá trình tiết

gonadotropin qua hệ thống cửa dưới đồi thị-tuyến yên

(hypothalamic-hypophysial portal system) LHRH kích thích quá trình tiết LH và FSH LHRH cũng thể hiện tác dụng kích thích tiết gonadotropin ở nữ giới với cơ chế phức tạp hơn

4 Tiết testosterone:

Cơ chế điều hoà ngược

Nếu tiêm testosterone cho động vật đực hay cái đều ức chế sản xuất LH (tác dụng ức chế tiết FSH yếu hơn) Khả năng ức chế của testosterone phụ thuộc vàochức năng của vùng dưới đồi Hệ thống điều hoà ngược có tác dụng điều tiết một cách chính xác hoạt động tiết testosterone tại dịch hoàn:

- Vùng dưới đồi tiết LHRH kích thích tuyến yên sản xuất LH

- LH kích thích các tế bào Leydig dẫn đến tăng tiết testosterone

- Testosterone tác động "ngược" lên vùng dưới đồi, ức chế sản xuất LHRH làm hạn chế tốc độ tiết testosterone.

Khi lượng testosteron quá thấp sẽ làm giảm tác động "ngược" lên vùng dưới đồi Quá trình điều tiết lại quay về từ bước 1 để duy trì nồng độ testosterone.Hình thành tinh trùng: Cơ chế điều hoà ngược

Quá trình hình thành tinh trùng trong dịch hoàn ức chế tiết FSH và ngược lại, khi hình thành tinh trùng suy yếu, quá trình tiết FSH sẽ tăng.Hiên tượng tăng tiết FSH cũng sảy ra khi hệ thống ống sinh tinh cùng với các tế bào Sertoli bị phá huỷ

Tế bào Sertoli tiết hormon ức chế thuỳ trước tuyến yên (có thể có tác dụng ức chế nhẹ đối với vùng dưới đồi) dẫn đến giảm tiết FSH Hormon của tế bào Sertoli là một glycoprotein hormone có phân tử lượng khoảng 10.000 đến 30.000 Kd được gọi là inhibin Inhibin cũng đã được phân lập từ các tế bào Sertoli được nuôi cấy trong môi trường nhân tạo Inhibin được coi là yếu tố điều hoà ngược của quá trình hình thành tinh trùng:

- FSH kích thích các tế bào Sertoli cung cấp dinh dưỡng cho tinh nguyên bào

- Tế bào Sertoli tiết inhibin tác động ngược lên thuỳ trước tuyến yên, ức chế sảnxuất FSH dẫn đến duy trì tốc độ sản xuất và biệt hoá của tinh trùng