- Bài thơ được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc.. Tác giả sử dụng thể thơ thất ngơn tứ tuyệt ngắn gọn, súc tích để tuyên bố về nền độc lập của dân tộc ta.. -Với một giọ
Trang 1Tuần : 5 Ngày soạn : 10/09/2011
SƠNG NÚI NƯỚC NAM (Nam quốc sơn hà – Lí Thường Kiệt (?) )
PHỊ GIÁ VỀ KINH (Tụng giá hồn kinh sư – Trần Quang Khải)
TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 1 A/MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
-Bước đầu tìm hiểu về thơ trung đại
-Cảm nhận được tinh thần, khí khách của dân tộc ta qua bản dịch bài thơ chữ “Hán Nam quốc sơn hà”
-Hiểu giá trị tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của bài thơ “Tụng giá về kinh sư” của Trần Quang Khải.
B/TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1.Kiến thức
-Những hiểu biết bước đầu về thơ trung đại
-Đặc điểm thể thơ thất ngơn tứ tuyệt
-Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đĩ trước kẻ thù xâm lược
-Sơ giản về tác giả Trần Quang Khải
-Đặc điểm thể thơ ngũ ngơn tứ tuyệt Đường luật
-Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta thời đại nhà Trần
2.Kĩ năng :
-Nhận biết thể thơ thất ngơn tứ tuyệt Đường luật
-Đọc – hiểu và phân tích thơ thất ngơn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt
-Nhận biết thể loại thơ ngũ ngơn tứ tuyệt
-Đọc – hiểu và phân tích thơ ngũ ngơn tứ tuyệt chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt
3.Thái độ : Biết tự hào về truyền thuyết dân tộc, quê hương, đất nước
C/PHƯƠNG PHÁP : Vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết minh.
D/TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1)Ổn định lớp
Kiểm tra sĩ số :
2 ) Kiểm tra bài cũ :
- Đọc 4 bài ca dao về những câu hát châm biếm ? Trong 4 bài ca dao đó em thích bài ca dao nào nhất ? Vì sao
- Hãy phân tích nội dung của bài ca dao đó
3) Bài mới :
Từ xưa , dân tộc ta đã đứng lên chống giặc ngoại xâm rất oanh liệt, kiên cường Tự hào thay, ông cha ta đã đưa đất nước bước sang một trang sử mới : Đó là thoát ách đô hộ ngàn năm phong kiến phương Bắc, một kỉ nguyên mới mở ra Vì thế bài “Sông núi nước Nam ra đời” được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định một quốc gia độc lập, tự chủ Vậy nội dung của bản tuyên ngôn này ntn chúng ta sẽ đi tìm hiểu bài học ngày hôm nay
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH NỘI DUNG BÀI HỌC
GV hướng dẫn HS tìm hiểu về thơ trung đại Việt Nam
Thế nào là thơ trung đại Việt Nam? Hãy cho biết vài nét
về tác giả?
Thơ trung đại Việt Nam được viết bằng chữ Hán và chữ
Nơm, cĩ nhiều thể : thơ Đường luật, song thất lục bát, lục
bát,…Đường luật là luật thơ cĩ từ đời Đường ở Trung
Quốc
A.SƠNG NÚI NƯỚC NAM (Lí Thường Kiệt).
I Giới thiệu chung :
1.Tác giả : Lý Thường Kiệt.
2.Tác phẩm : a/Xuất xứ : SGK
- Thơ trung đại Việt Nam được viết bằng chữ
Hán và chữ Nơm, cĩ nhiều thể : thơ Đường luật, song thất lục bát, lục bát,…Đường luật là luật thơ
cĩ từ đời Đường ở Trung Quốc
Trang 2(?) Theo em, bài thơ này thuộc thể thơ gì? Vì sao em
biết ? (thất ngôn từ tuyệt, 4 câu mỗi câu 7 chữ )
Gv đọc sau đó hướng dẫn hs đọc ( đọc dõng dạc, không
khí nghiêm trang)
Giải thích từ khó
(?) Bài thơ này nói về vấn đề gì ?
- Bài thơ được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên
của dân tộc
(?) Thế nào là bản tuyên ngôn độc lập ?
- Là lời tuyên bố về chủ quyền đất nước và khẳng định
không có thế lực nào xâm phạm
Gv yêu cầu hs đọc lại bài thơ
?Sơng núi nước Nam được trình bày bằng phương thức
biểu đạt nào ?
? Bài thơ này viết về chủ đề nào ?
* Sông núi nước Nam là bài thơ thiên về sự biểu ý( nghị
luận), trình bày ý kiến
(?) Vậy sự biểu ý đó được thể hiện bằng bố cục ntn?
2 ý
+ ý 1 : 2 câu đầu : Lời khẳng định chủ quyền về lãnh thổ
của đất nước
+ ý 2 : 2 câu cuối : Ý chí kiên quyết bảo vệ Tổ quốc, bảo
vệ độc lập dân tộc
Cho HS thảo luận nhĩm
?Hai câu đầu nĩi về điều gì?
+Nước Nam là của người Nam
+Sự phân định địa phận, lãnh thổ nước Nam trong “thiên
thư”
? Ở hai câu thơ đầu tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật
nào? (Tác giả sử dụng thể thơ thất ngơn tứ tuyệt ngắn gọn,
súc tích để tuyên bố về nền độc lập của dân tộc ta Dồn
nén cảm xúc trong hình thức thiên về nghị luận, trình bày
ý kiến.)
?Qua đĩ, tác giả muốn khẳng định điều gì?
Để hiểu rõ theo về ý chí, kiên quyết bảo vệ Tổ quốc, bảo
vệ độc lập dân tộc như thê nào, chúng ta cùng tìm hiểu hai
câu thơ tiếp theo
?Khi khẳng định được chủ quyền và lãnh thổ của đất
nước, tác giả đã cảnh báo kẻ thù như thế nào? Với một
văn ra sao? Lời cảnh báo đĩ cĩ ý nghĩa gì?
-Thái độ rõ ràng, quyết liệt : coi kẻ xâm lược là “nghịch
lỗ”
-Chỉ rõ : bọn giặc sẽ thất bại thảm hại trước sức mạnh của
dân tộc, quyết tâm bảo vệ chủ quyền của đất nước
-Với một giọng văn dõng dạc, hùng hồn, đanh thép thể
- Nam quốc sơn hà là một bài thơ chữ Hán viết theo thể thơ thất ngơn tứ tuyệt Đường luật, tác phẩm ra đời gắn liền với tên tuổi của Lí Thường Kiệt và trận chiến chống quân Tống trên tuyến sơng Như Nguyệt
b/Thể loại : Thất ngơn tứ tuyệt Đường luật : một
thể thơ đường luật quy định mỗi bài cĩ bốn câu thơ, mỗi câu cĩ bảy tiếng, cĩ niêm luật chặt chẽ
II.Đọc – hi ểu văn bản:
1.Đọc – tìm hiểu t ừ khĩ
2 Tìm hi ểu chú thích a/Phương thức biểu đạt : Nghị luận kết hợp với
biểu cảm
b/Đại ý : Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh
chính nghĩa của dân tộc ta đồng thời được xem như là bản tuyên ngơn độc lập đầu tiên của nước ta
c/Bố cục : 2 ý
d/ Phân tích
*Hai câu đầu
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư”
->hình thức thiên về nghị luận, trình bày ý kiến
=>lời khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước
*Hai câu cuối
“Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Những đẵng hành khan thủ bại hư”
-> giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép
=>Ý chí kiên quyết bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ độc lập dân tộc
Trang 3hiện ý chí kiên quyết chống lại kẻ thù xâm lược để bảo vệ
được Tổ quốc, độc lập của dân tộc
=> Bản tuyên ngôn độc lập thể hiện chân lí lớn lao
thiêng liêng nhất của dân tộc VN
(?) Em có nhận xét gì về cách biểu ý của bài thơ?
- Bố cục rành mạch, hợp lí Cách biểu ý đã trực tiếp
nêu rõ ý tưởng bảo vệ chủ quyền đất nước
(?) Như vậy nd của bản tuyên ngôn độc lập trong bài “
Sông núi nước Nam” là gì ?
Thể hiện bản lĩnh, khí phách của dân tộc ta, nêu cao
chân lí lớn lao nhất, thiêng liêng nhất, vĩnh viễn nhất :
Nước Việt Nam là của người Nam, không ai được xâm
phạm, xâm phạm sẽ thất bại Qua đĩ, bài thơ “Nam quốc
sơn hà” cịn thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa
của dân tộc với một lời văn dõng dạc, hùng hồn và đanh
thép Đồng thời bài thơ này cĩ thể xem như là bản tuyên
ngơn độc lập đầu tiên của nước ta
Chuyển ý : Lịch sử dân tộc ta là lịch sử chống giặc ngoại
xâm Biết bao lần bọn phong kiến phương Bắc sang
xâm lược nước ta đều bị thất bại thảm hại Ở bài trước
các em đã từng tự hào với bài “ Sông núi nước Nam” ,
thì bài này các em lại càng thấy rõ hơn tinh thân độc
lập, khí phách hào hùng và khát vọng lớn lao của dân
tộc thể hiện mạnh mẽ qua bài “ Phò giá về kinh”
Gv cho hs đọc bài thơ và phần chú thích
(?) Dựa vào chú thích trong sgk , hãy giới thiệu vài nét
về tác giả và hoàn cảnh ra đời của bài thơ ?
(?) Những trận chiến thắng nào được đề cập đến trong
bài “ Phò giá hoàng kinh sư” Hãy giới thiệu vài nét về
trận chiến đó ? ( Chương Dương – Hàm Tử)
Bài thơ này được viết vào thời gian nào ?
(?) Bài thơ này thuộc thể thơ gì ? Vì sao em biết?
- Ngũ ngôn tứ tứ tuyện ( 4 câu mỗi câu 7
chữ ) Yêu cầu HS đọc to, rõ ràng, dõng dạc và đúng nhịp thơ
(?) Bài thơ này chia làm mấy phần ? Nêu ù những ý cơ
bản?
+ ý 1 : Hai câu đầu : hào khí chiến thắng “ Chương
Dương cướp giáo giặc”
Đây là chiến thắng hào hùng của dân tộc đối với giặc
Mông – Nguyên xâm lược
+ ý 2 : 2 câu sau tư thế của dân tộc Đây là lời động
viên xd, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin
sắc đá và sự bền vững muôn đời của đất nước
(?) Hai trận chiến Chương Dương và Hàm Tử trận chiến
nào trước ? Vì sao?
3.Tổng kết:
a Ghi nhớ : Sgk
b Ý nghĩa của văn bản:
-Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta
-Bài thơ cĩ thể xem như là bản tuyên ngơn độc lập đầu tiên của nước ta
B/PHỊ GIÁ VỀ KINH (Trần Quang Khải) I.HD tìm hiểu chung:
1.Tác giả :
-Dưới thời Trần, nhân dân ta đã viết nên những trang sử vẻ vang Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải là người cĩ cơng lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mơng – Nguyên xâm lược
-Sau chiến thắng Chương Dương, Hán Tử, giải phĩng kinh đơ năm 1285, tác giả phị giá hai vua Trần trở về Thăng Long và cảm hứng sáng tác bài thơ này
2.Tác phẩm : a.Xuất xứ : năm 1285
Đây cũng là một trong số những bài thơ tỏ chí của văn học trung đại, người viết trực tiếp biểu lộ
tư tưởng, tình cảm qua tác phẩm
b.Thể loại : Ngũ ngơn tứ tuyệt : một thể thơ
Đường luật quy định mỗi bài cĩ bốn câu thơ, mỗi câu cĩ năm tiếng, cĩ niêm luật chặt chẽ
II HD tìm hi ểu văn bản:
Trang 4Ở hai câu thơ tiếp theo tác giả nĩi về điều gì ?
?Theo em, muốn cĩ một đất nước thái bình thịnh trị thì
chúng ta cần cĩ những phương châm giữ nước như thế
nào? (HSTLN)
Ở hai câu cuối như lời động viên xây dựng và phát
triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt đá vào sự
bền vững muôn đời của đất nước Cách nói chắc nịch ,
súc tích , cô đọng , không hình ảnh , không hoa mỹ
(?) Bài thơ có ý tưởng lớn và rõ ràng như thế nhưng
cách diễn đạt ý tưởng trong thơ ntn? Ở đây , tính chất
biểu cảm đã tồn tại ở trạng thái nào ?
(?) Hãy so sánh 2 bài thơ “ Phò giá về kinh” và “
“Sông núi nước Nam” để tìm sự giống nhau về hình
thức biểu ý và biểu cảm của chúng ? (HSTLN)
- Hình thức : 2 bài thơ đã thể hiện bản lĩnh , khí phách
của dân tộc ta
- Một bài nêu cao chân lí lớn lao nhất , thiêng liêng nhất
, vĩnh viễn nhất : Nước VN là của người VN , không
được ai xâm phạm , nếu xâm phạm sẽ thất bại
- Một bài thể hiện khí thế chiến thắng hào hùng của dân
tộc đối với ngoại xâm và bày tỏø khát vọng xd và phát
triển đất nước trong hoà bình với niềm tin đất nước sẽ
bền vững lâu đời
- Hình thức biểu cảm : Một bài thuộc về thất ngôn từ
tuyệt , một bài thuộc về ngũ ngôn tứ tuyệt Nhưng diễn
đạt ý tưởng giống nhau (có cách nói chắc nịch, cô đúc
trong đó ý tưởngvà cảm xúc hoà vào một, cảm xúc nằm
trong ý tưởng
Qua phần phân tích em cĩ nhận xét gì về nội dung và
nghệ thuật chính của bài thơ ?
Bài thơ này ca ngợi điều gì ? Ý nghĩa chính của văn bản
(bài thơ này) là gì ? (HSTLN)
Gv hướng dẫn và gợi ý cho HS về nhà làm bài luyện tập
-Em hãy giới thiệu lại thể thơ thất ngôn từ tuyệt mà em
biết?
-Bài thơ thể hiện những nội dung tư tưởng nào ?
Trả bài viết số 1
a) N ội dung:
-Hào khí của dân tộc ta ở thời Trần được tái hiện qua những sự kiện lịch sử chống giặc Mơng – Nguyên xâm lược: chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương
-Phương châm giữ nước vững bền:
+ Thể hiện khát vọng về đất nước thái bình thịnh trị
+Thể hiện sự sáng suốt của vị tướng cầm quân lo việc lớn, thấy rõ ý nghĩa của việc dốc hết sức lực, giữ vững hịa bình, bảo vệ đất nước
b)Ngh ệ thuật:
-Sử dụng thể thơ ngũ ngơn tứ tuyệt cơ đọng, hàm súc để thể hiện niềm tự hào của tác giả trước những chiến thắng hào hùng của dân tộc
-Cĩ nhịp thơ phù hợp với việc tái hiện lại những chiến thắng dồn dập của nhân dân ta và việc bày
tỏ suy nghĩ của tác giả
-Sử dụng hình thức diễn đạt cơ đúc, dồn nén cảm xúc vào bên trong tư tưởng
-Cĩ giọng điệu sảng khối, hân hoan, tự hào
c)Ý nghĩa của văn bản
Hào khí chiến thắng và khát vọng về một đất nước thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời nhà Trần
4 Luyện tập:
-Em hãy giới thiệu lại thể thơ thất ngôn từ tuyệt
mà em biết?
-Bài thơ thể hiện những nội dung tư tưởng nào ?
C/
TRẢ BÀI VIẾT SỐ 1
I.Đề bài : Em hãy kểû lại cho bố mẹ nghe một
câu chuyện lí thú ( hoặc cảm động ) mà em gặp trong nhà trường
• Trước khi trả bài gv cho học sinh nhắc lại quá trình tạo lập văn bản
II Dàn bài sơ lược, biểu điểm
-Thể loại : tự sự -Nội dung viết về điều gì ? Viết về câu chuyện
lí thú ( buồn cười hay cảm động ) mà em gặp ở trường
-Bố cục : 3 phần
Trang 5GV dặn dị, hướng dẫn HS về nhà học và chuẩn bị bài
mới
III.HS tự nhận xét, đánh giá bài làm của mình
IV Gv nhận xét chung và hướng dẫn sửa lỗi sai.
1.Ưu điểm : đa số các em đều làm đúng thể
loại, đúng yêu cầu của đề Trình bày bài khá tốt, bố cục mạch lạc, có nhiều ý tưởng hay, bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, tình cảm về câu chuyện được kể
2 Hạn chế :
-Một số em bài viết con sai lỗi chính tả nhiều, hay viết tắt, viết số, cẩu thả Chưa phân biệt được câu chuyện nào là lí thú hoặc cảm động, còn nói chung chung chưa cụ the.å
-Một số bài bố cục chưa rõ ràng, phần nhiều rơi vào học sinh yếu, kém
3 Giới thiệu một số bài khá như : Hương, Ane.
4.Hơ điểm, ghi điểm và thu bài.
D H ƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
-Em hãy giới thiệu lại thể thơ thất ngôn từ tuyệt, thể thơ ngũ ngơn tứ tuyệt Đường luật -Học bài cũ: Bài thơ “Nam quốc sơn hà” thể
hiện những nội dung, tư tưởng nào?
-Học thuộc lòng 2 bài thơ – đọc diễn cảm văn
bản dịch thơ
-Nắm vững tác giả, tác phẩm và hoàn cảnh sáng tác
- Trình bày suy nghĩ về ý nghĩa thời sự của hai câu thơ “Thái bình tu trí lực – Vạn cổ thử giang san” trong cuộc sống hơm nay
-Nhớ được 8 yếu tố Hán trong các văn bản
- Nêu ý nghĩa bài thơ “ Nam quốc sơn hà” -Soạn bài “ Bài ca Côn Sơn”
- Đọc phần đọc thêm
- Hoàn tất bài tập
E.RÚT KINH NGHIỆM: