- Yờu cầu chung của loại văn này là người kể phải tụn trọng người thực, việc thực nhưng cần lựa chọn những sự việc, diễn biến tiờu biểu để làm nổi bật tớnh cỏch, tõm hồn, tỡnh cảm của co
Trang 1TIẾT 53: KỂ CHUYỆN TƯỞNG TƯỢNG
I Mục tiờu cần đạt:
1 Kiến thức: Giỳp học sinh bước đầu nắm được khỏi niệm, cỏch kể chuyện và cỏc
dạng bài kể chuyện tưởng tượng
2 Kĩ năng:
- Phõn biệt văn kể chuyện tưởng tượng với kể chuyện đời thường, tỡm ý và lập dàn ý
cho đề văn kể chuyện tưởng tượng
3 Thỏi độ:
- í thức kể chuyện tưởng tượng theo hướng tớch cực.
- GD HS yờu thớch bộ mụn
II Chuẩn bị
1 Giỏo viờn: Mỏy tớnh, mỏy chiếu, phiếu thảo luận.
2 Học sinh: Soạn bài, sưu tầm thành ngữ.
III Tiến trỡnh bài dạy
1 Ổn định tổ chức lớp: Giới thiệu đại biểu (Slide 1).
2 Kiểm tra bài cũ: Slide 2
Cho cỏc đề văn sau, em hóy cho biết đề nào là đề văn kể chuyện đời thường? Yờu cầu khi kể chuyện này là gỡ?
Đề 1: Kể về những đổi mới ở quờ em.
Đề 2: Giọt mưa xuõn kể về cuộc hành trỡnh của mỡnh.
Đề 3: Kể về một người thõn của em.
Đề 4: Đúng vai nhõn vật Thỏnh Giúng kể lại cõu chuyện cựng tờn.
Đỏp ỏn: Đề 1,3 là đề kể chuyện đời thường
- Yờu cầu chung của loại văn này là người kể phải tụn trọng người thực, việc thực nhưng cần lựa chọn những sự việc, diễn biến tiờu biểu để làm nổi bật tớnh cỏch, tõm hồn, tỡnh cảm của con người
- Khỏc với kể chuyện đời thường đề 2,4 là kể chuyện tưởng tượng.Vậy kể chuyện tưởng tượng là gỡ? Cỏch kể chuyện tưởng tượng ra sao chỳng ta cựng nhau đi tỡm hiểu bài học ngày hụm nay
3 Bài mới: Tờn bài học (Slide 3)
? Đặc điểm nổi bật của truyện dân gian
=> Giáo viên chốt: Dùng tởng tợng
? Em hóy quan sỏt tranh, kể túm tắt truyện
“Chõn, Tay, Tai, Mắt, Miệng”
- C, T, T, M tị với lão Miệng, l lão Miệngà
chẳng phải làm gì mà đuợc ăn ngon, cuối
cựng cả bọn quyết định ko làm gì để cho
lão Miệng khụng cú gỡ ăn nữa Qua đụi ba
ngày, cả bọn đều mệt mỏi rã rời khụng
muốn làm gỡ cả Sau đố chỳng mới vỡ lẽ
ra, là nếu M ko ăn thì họ cũng ko có sức
sống Thế rồi chỳng đến gặp lão M, cho lão
ăn và chỳng lại cú sức khoẻ, cả bọn lại
I Tỡm hiểu chung về kể chuyện tưởng tượng (Slide 4)
1 Thế nào là chuyện tưởng tượng?
a Tỡm hiểu truyện “Chõn, Tay, Tai, Mắt, Miệng”
Trang 2chung sống hoà thuận như xưa.
? Trong truyện người ta đó tưởng tượng
ra những gỡ?
- Cỏc bộ phận của cơ thể được tưởng
tượng thành những nhõn vật riờng biệt gọi
là bỏc, cụ, cậu, lóo, mỗi nhõn vật cú nhà
riờng, biết suy nghĩ, hành động nh con
ng-ời
+ Chõn, tay, tai, mắt chống lại lóo Miệng
+ Cuối cựng hiểu ra thỡ hoà thuận lại như
cũ
? Tởng tợng đóng vai trò nh thế nào
trong truyện này?
- Đóng vai trò quan trọng trong truyện=>
truyện thêm hấp dẫn
? Có phải tất cả mọi chi tiết, sự việc
trong truyện đều là bịa đặt hay không?
?Trong truyện này chi tiết nào dựa vào
sự thật, chi tiết nào được tưởng tượng
ra?
- Chi tiết dựa vào sự thật: Cỏc nhõn vật cú
sự thật là từ cỏc bộ phận của cơ thể con
người
- chi tiết được tưởng tượng ra:
+ chi tiết cỏc nhõn vật đú so bỡ, tị nạnh
? Trong thực tế cú chuyện này khụng?
- Cơ sở thực tế: cỏc bộ phận trờn cơ thể cú
nhiệm vụ vai trũ khỏc nhau (mắt, nhỡn tai
nghe, tay làm )
? Chi tiết nào dựa trờn cơ sở thực tế?
- Cơ thể là một thể thống nhất, miệng ăn
thỡ cỏc bộ phận khỏc mới khoẻ
? Chi tiết nào hoàn toàn tưởng tượng
ra?
+ Chuyện Chõn, Tay, Tai, Mắt chống lại
cỏi Miệng là hoàn toàn bịa đặt, khụng thể
cú được
? Sự tởng tợng đó có ý nghĩa gì?
-> Trong XH ta phải nương tựa vào nhau
tỏch rời nhau thỡ khụng tồn tại được
? Tưởng tượng như vậy cú mục đớch gỡ?
* Những chi tiết có thật:
+ Các bộ phận cơ thể
+ Miệng không ăn: Chân tay rã rời
+ Miệng chỉ ăn, các bộ phận khác làm việc
* Chi tiết t ởng t ợng
• Nói tiếng ngời
• Tỵ nhau
• Chống lại nhau
• Hoà thuận
=> Biết yêu thơng, hờn giận (Nhân hoá)
* Mục đích: Thể hiện t tởng phải biết đoàn kết, giúp đỡ nhau
Trang 3GV: Tỏc giả dõn gian tưởng tượng ra để
nhắc nhở ta về tầm quan trọng của mối
quan hệ gắn bú, ràng buộc lẫn nhau giữa
cỏc thành viện trong 1 tập thể
? Tưởng tượng trong văn tự sự cú phải là
tuỳ tiện hay nhằm MĐ gỡ?
- Không, mà nhằm thể hiện một t tởng,
một chủ đề
GV chốt: tưởng tượng khụng được tuỳ tiện
mà phải dựa vào logic tự nhiờn, tưởng
tượng nhằm thể hiện một tư tưởng (chủ đề)
tức là KĐ cỏi logic tự nhiờn khụng thể thay
đổi được
Slide 5:
Yếu tố cú thật
- Mỗi bộ phận cơ thể cú chức năng riờng Cỏc bộ phận đều làm việc vất
vả, riờng miệng chỉ cú nhai và nuốt
- Nhưng miệng cung cấp năng lượng cho cỏc cơ quan khỏc, miệng khụng được ăn thỡ cỏc bộ phận cơ thể sẽ rời ró
Yếu tố tưởng
tượng
- Cỏc bộ phận trong cơ thể được nhõn húa như con người (biết núi năng, biết suy nghĩ, cú hành động, cú tờn gọi)
- Tưởng tượng ra việc họ tạm ngưng làm việc giống như cụng nhõn
“đỡnh cụng” và hậu quả của nú
Mục đớch của
tưởng tượng
Con người trong xó hội phải biết đoàn kết, nương tựa vào nhau, tỏch rời nhau thỡ khụng thể sống được
? Đõy là một cõu chuyện tưởng tượng Vậy
qua việc tỡm hiểu truyện “Chõn, Tay, Tai,
Mắt, Miệng” em hiểu thế nào là truyện
tưởng tượng?
- GV chốt kiến thức
- GV yờu cầu HS đọc ghi nhớ chấm 1
Chuyển: Muốn kể chuyện tưởng tượng ta
phải kể chuyện đú như thế nào? GV vào
phần 2
Cỏc em đó đọc kĩ truyện ở nhà cho cụ biết:
? Truyện có thật trong thực tế không?
- Không, mà do tác giả dg tởng tợng ra.
? Chỉ ra sự tởng tợng của tác giả dân
gian?
? Trong cõu chuyện “Truyện sỏu con gia
sỳc so bỡ cụng lao” người ta tưởng tượng
những gỡ?
+ Sáu con gia súc nói đợc tiếng ngời.
+ Sáu con kể công và kể khổ
? Những tưởng tượng ấy dựa trờn sự thật
b NX: (Slide 6)
* Truyện tưởng tượng là:
+ Truyện do người kể nghĩ ra bằng trớ tưởng tượng của mỡnh
+ Truyện khụng cú sẵn trong thực tế
+ Truyện cú một ý nghĩa nào đú
2 Cỏch kể chuyện tưởng tượng (Slide 7)
a VD: “Truyện sỏu con gia sỳc so bỡ cụng lao”
- Yếu tố t ởng t ợng
- Yếu tố có thật
=> Mục đích: Thể hiện t tởng các giống vật tuy khác nhau nhng đều có ích cho con
ng-ời, không nên so bì nhau
Trang 4- Sự thật về cuộc sống, công việc, đặc
điểm của từng giống vật
? Tưởng tượng như vậy có mục đích gì?
- các giống vật tuy khác nhau nhưng
đều có ích cho con người
> Nhằm nhắc nhở không nên so bì nhau
GV: Người kể đã sáng tạo ra câu chuyện
này để muốn nói rằng 1 cộng đồng sống
gắn bó với nhau, ai cũng có công lao, có
phần đóng góp, không nên ganh tị, so bì
thiệt hơn
? Yếu tố tưởng tượng có vai trò, tác
dụng gì trong văn tự sự ?
- HS đọc ghi nhớ SGK
? Nếu tưởng tượng gà đi cày, chó kéo xe,
lợn ăn cỏ có được không.
GV chốt: muốn kể chuyện tưởng tượng
phải dựa trên cơ sở thực tế, có ý nghĩa,
tưởng tượng thêm phong phú
?Từ 2 câu chuyện và sự phân tích trên,
em hiểu thế nào là truyện tưởng tượng?
- KÓ = trÝ tëng tîng
- Dùa vµo ®iÒu cã thËt, cã ý nghÜa -> thÓ
hiÖn t tëng
GV chèt l¹i nh phÇn ghi nhí SGK.
? Truyện tưởng tượng được kể ra như
thế nào?
- Do người kể nghĩ ra bằng trí tưởng tượng
của mình, không có sẵn trong sách vở hay
trong thực tế nhưng có ý nghĩa
? Truyện chia làm mấy phần? Giới hạn
từng phần?
Định hướng:
Phần 1: Từ đầu….tị nạnh (Mở bài)
Phần 2: Tiếp…xin chớ lắm điều (Thân
bài)
Phần 3: Còn lại (Kết bài)
Ba phần của truyện tương ứng với ba phần
của bố cục một bài văn tự sự
? Vậy mở bài người viết nêu cái gì?
(Giới thiệu nhân vật, sự việc )
? Thân bài: Kể về sự việc gì? Người kể
đã làm như thế nào để kể câu chuyện
đó? (sử dụng biện pháp nghệ thuật
nào?)
Truyện tưởng tượng được kể ra 1 phần dựa vào những điều có thật, có ý nghĩa, rồi tưởng tượng thêm cho thú vị và làm cho ý nghĩa thêm nổi bật
b Kết luận:(Slide 7)
Trang 5- Truyện kể về diễn biến của cuộc tranh
luận sỏu con gia sỳc so bỡ cụng lao
- Người kể đó sử dụng biện phỏp nghệ
thuật nhõn húa Biện phỏp này chỳng ta
sẽ được học ở kỡ II
? Kết bài: Kể về cỏi gỡ?
(Kể về sự dàn xếp của con người “Xin
đừng tị nạnh thiệt hơn”)
- HS đọc truyện “Giấc mơ trũ truyện với
Lang Liờu”
? Vì sao truyện thuộc truyện kể chuyện
tởng tợng?
- Truyện thuộc thể loại tởng tợng vì: Chỉ có
nhân vật ngời kể xng em và việc nấu bánh
chng là có thật còn mọi chuyện khác đều
do tởng tợng
? Truyện tưởng tượng ra những gỡ
- Tưởng tượng ra một giấc mơ được gặp
Lang Liờu
- Tưởng tượng LL đi thăm dõn tỡnh nấu
bỏnh chưng,
- Tưởng tượng em hỏi chuyện LL và LL
trả lời
? Lang Liêu đã tâm sự những gì?
Câu hỏi bộc lộ suy nghĩ.
- Không phải vì nghèo mà làm bánh mà vì
có tình với đồng ruộng
- Không phải chỉ thần giúp mà phải lao
tâm, khổ tứ, phải suy nghĩ sáng tạo mới
làm đợc bánh…
? Tưởng tượng như vậy nhằm mục đớch
gỡ ?
- HS: Giỳp hiểu sõu thờm về truyền thuyết
Lang Liờu- Thời cỏc vua Hựng về phong
tục làm bánh chng, bánh gi y của dân tộc à
ta
GV: Từ cốt truyện cựng 1 số chi tiết giàu ý
nghĩa của 1 truyền thuyết xưa, tỏc giả đó t
ưởng tượng và sỏng tạo ra 1giấc mơ được
trũ chuyện với LL, khiến cho ý nghĩa của
tục nấu bỏnh chưng trong ngày tết cổ
truyền của dõn tộc ta thờm đậm đà, thỳ vị
? Qua cỏc cõu chuyện trờn, em cú suy
nghĩ gỡ về cỏch kể một cõu chuyện tưởng
* Bố cục của bài kể chuyện tưởng tượng:
- Mở bài: Giới thiệu nhõn vật, sự việc
- Thõn bài: Diễn biến sự việc
- Kết bài: Kết cục của sự việc
* Truyện "Giấc mơ trũ chuyện với Lang Liờu"
Trang 6tượng ?
- HS: Phải dùng trí tưởng tượng để hình
dung ra những câu chuyện có sẵn trong
sách vở hoặc trong cuộc sống, nhưng phải
có một ý nghĩa nào đó Phải dựa vào một
phần sự thật, sự thật ấy phải có ý nghĩa
Từ việc tìm hiểu chuyện chúng ta đi đến
kết luận
GV chốt kiến thức.
? Vậy khi kể chuyện tưởng tượng, người
kể phải đảm bảo những yêu cầu gì?
GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ chấm 2
Slide 9: Thảo luận nhóm.
? Theo em kể chuyện đời thường và kể
chuyện tưởng tượng có gì giống và khác
nhau?
- GV phát phiếu thảo luận cho 4 nhóm
tương ứng với 4 tổ
- Thời gian: 2 phút
Giáo viên thu phiếu chữa trên máy chiếu
vật thể và cho điểm các nhóm
Slide 10:
* Giống nhau:
- Đều là văn tự sự
- Đều có bố cục 3 phần
- Đều có thể kể theo ngôi thứ nhất hoặc
ngôi thứ 3
- Đều có một ý nghĩa
* Khác nhau:
Kể chuyện đời thường:
- Kể những điều có thật trong cuộc sống
- Kể tôn trọng sự thật
Kể chuyện tưởng tượng:
- Tưởng tượng dựa trên sự thật
- Kể không theo khuôn mẫu
Chuyển: Kể chuyện tưởng tượng có nhiều
dạng cô xin giới thiệu một số dạng kể
chuyện tưởng tượng thường gặp để chúng
ta dễ hình dung Cô cùng các em đi tìm
hiểu phần 3
* Yêu cầu khi kể chuyện tưởng tượng
(Slide 8)
- Xác định mục đích, chủ đề
- Sau đó mới nghĩ đến việc sáng tạo nhân vật, cốt truyện, tình tiết
- Dựa vào những điều có thật
- Nhân cách hóa các con vật
- Đảm bảo tính logic
3 Một số dạng kể chuyện tưởng tượng (Slide 11)
Đề 1: Đóng vai nhân vật Thánh Gióng kể lại câu chuyện cùng tên Kể một câu chuyện cũ theo ngôi kể mới
Đề 2: Giấc mơ trò chuyện với Lang Liêu
Kể chuyện đã biết nhưng thêm những tình tiết mới, theo một kết cục mới
Đề 3: Truyện sáu con gia súc so bì công lao Kể chuyện tưởng tượng về số phận
và những tâm tình của những con vật, sự việc
Trang 7- Đặc điểm chung của 4 đề này là gì?
Ngoài những điểm chung ấy, 4 đề này có
những điểm gì khác nhau?
GV chốt kiến thức.
Để hiểu sâu hơn nội dung lí thuyết, cô
cùng các em đi vào phần II Luyện tập
- GV gọi HS kể
- HS kể tốt cô giáo cho điểm
- GV chiếu đoạn văn HS tham khảo
Giáo viên phân tích đề
Muốn tìm ý cho đề văn, em cần phải có
những yếu tố nào?
Mỗi phương tiện giao thông đều có những
lợi ích và hạn chế riêng Em hãy tìm ra
những ưu điểm và hạn chế đó?
Đề 4: Tưởng tượng 10 năm sau em thăm lại mái trường hiện tại em đang học Kể chuyện tương lai
II Luyện Tập (Slide 12)
Bài tập 1: Em hãy kể một kết thúc mới
cho truyện “Cây bút thần”
Tham khảo:
Sau khi tiêu diệt tên vua tham lam, độc ác,
Mã Lương bị một cơn sóng dữ đột ngột cuốn đi, dạt vào đảo hoang Mã Lương được hai vợ chồng ngư ông nghèo cứu sống Mã Lương dùng cây bút thần vẽ cho người dân trên đảo một cuộc sống ấm no Cho nên, Mã Lương được mọi người yêu quý, được kết duyên với con gái ngư ông Hai người sinh sống với nhau hạnh phúc
Slide 13: Bài tập 2: Tìm ý và lập dàn ý
cho đề văn sau
Trong nhà em có ba phương tiện giao thông: xe đạp, xe máy, ô tô Chúng cãi nhau, so bì hơn thua kịch liệt Hãy tưởng tượng em nghe thấy cuộc cãi nhau đó và sẽ dàn xếp như thế nào?
Tìm ý:(Slide 14)
- Kể theo ngôi thứ mấy?
- Chủ đề của truyện là gì?
- Truyện kể về việc gì?
- Truyện gồm những nhân vật nào?Ai là nhân vật chính?
- Diễn biến của sự việc ra sao? (nguyên nhân, kết quả)
Slide 15:
Ô tô
- Nhanh hơn xe máy
- Che nắng, che mưa
- Đẹp, sang trọng, lịch sự
- To xác, cồng kềnh
- Tốn xăng, gây ô nhiễm
Xe máy
- Đi nhanh hơn xe đạp
- Đi được vào ngõ hẹp
- Không tốn diện tích bằng ô tô
- Không che mưa, che nắng
- Tốn xăng, gây ô nhiễm
Trang 8Xe đạp
- Dễ sử dụng
- Không tốn xăng
- Rèn luyện sức khỏe
- Chậm chạp
- Không chở được nặng
Vậy từ việc tìm hiểu những ưu điểm, hạn
chế trên, em hãy sắp xếp những nội dung
vào từng phần mở bài, thân bài, kết bài cho
từng phần?
Giáo viên bấm máy giới thiệu từng phần
Môi trường là một trong những vấn đề rất
nan giải trong xã hội hiện nay.Em hãy
tưởng tượng nếu có nhiều người vứt rác
bừa bãi thì trái đất và môi trường sống của
chúng ta sẽ như thế nào?
Slide 19:
Vậy chúng ta phải làm gì để bảo vệ trái
đất và môi trường?
Slide 20:
Định hướng:
- Không vứt rác bừa bãi, bỏ rác đúng nơi
quy định
- Trồng thêm nhiều cây xanh
- Tuyên truyền cho mọi người cùng chung
tay bảo vệ môi trường
Bảo vệ môi trường là bảo vệ cuộc sống
Dàn bài: (Slide 16)
A Mở bài:
- Một buổi tối xe đạp, xe máy, ô tô gặp nhau trong nhà xe
- Chúng lên tiếng cãi nhau, so bì hơn thua
B Thân bài
- Xe ô tô chê xe máy chậm chạp, không che mưa, che nắng được cho con người
- Xe máy chê ô tô to xác, chiếm nhiều chỗ, chay hao xăng, tốn tiền, không vào được nơi ngõ hẻm
- Xe máy khoe mình nhỏ hơn, nhanh nhẹn, không như xe đạp chậm chạp kia
- Xe đạp bảo rằng tuy mình chậm chạp nhưng không tốn xặng, không gây ô nhiễm môi trường, lại có thể giúp con người rèn luyện sức khỏe
C Kết bài:
Con người lên tiếng khuyên ngăn rằng: cả
ba phương tiện đều có ích, không nên so bì
Bài tập 3: Em hãy tưởng tượng nếu có
nhiều người vứt rác bừa bãi thì trái đất và môi trường sống của chúng ta sẽ như thế nào? (Slide 17)
Đáp án: Slide 18:
- Trái đất sẽ thành một bãi rác khổng lồ
- Gây ô nhiễm nguồn nước đất đai
- Xảy ra hiện tượng En- ni- nô làm biến đổi khí hậu gây ra hạn hán, lũ lụt
- Ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Trang 9của chính chúng ta!
Giáo viên phát phiếu học tập
Giáo viên gọi học sinh chữa bài tập trên
máy
Bài tập trắc nghiệm (Slide 21)
Chọn câu trả lời đúng:
1, Nhận xét nào đúng về kể chuyện tưởng tượng?
A Dựa vào một câu chuyện cổ tích rồi kể lại
B Tưởng tượng và kể một câu chuyện có lôgic tự nhiên và có ý nghĩa
C Nhớ và kể lại một câu chuyện có thật
D Kể lại một câu chuyện đã được học trong sách vở
2, Ý nào sau đây không cần có trong định nghĩa về truyện tưởng tượng?(Slide 22)
A Cần phải có nhiều chi tiết tưởng tượng
kì ảo
B Không có sẵn trong sách vở hay trong thực tế nhưng có một ý nghĩa nào đó
C Được tưởng tượng dựa trên những điều
có thật
D Được nghĩ ra bằng trí tưởng tượng của mình
3 Khi kể chuyện tưởng tượng, cần phải tưởng tượng như thế nào?(Slide 23)
A Càng xa rời thực tế càng tốt
B Càng li kì, bay bổng càng tốt
C Kể đúng như nó vốn có trong thực tế
D Có lôgic, có ý nghĩa, dựa trên những điều có thật
4 Củng cố (Slide 24-27)
Trò chơi: Đuổi hình bắt chữ
Nhìn hình để tìm ra thành ngữ có nội dung tương ứng
- Thế nào là kể chuyện tưởng tượng? Nêu cách kể chuyện tưởng tượng.
- Kể chuyện tưởng tượng trong tự sự dựa vào đâu?
- Câu chuyện tưởng tượng ra phải như thế nào?
5 Hướng dẫn về nhà
- Hãy tưởng tượng mình là một cây đang sống trong khu rừng Em hãy viết thư cho một
người nào đó, để giải thích vì sao việc bảo vệ rừng là rất quan trọng
- Viết thành bài văn hoàn chỉnh cho dàn bài trên (BT2)
- Học thuộc ghi nhớ,làm bài tập phần Luyện tập
- Soạn bài “Luyện tập kể chuyện tưởng tượng”
+ Trả lời câu hỏi đề luyện tập SGK trang 139
+ Tìm ý, lập dàn ý cho đề 5 SGK trang 134