Bài 2: HOẠCH ĐỊNH VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH 1/Hoạch định - xác định ra các mục tiêu cho tương lai và phương tiện, giải pháp thích hợp hoàn thành mục tiêu - kết quả hoạch định là một bản kế
Trang 1Bài 2: HOẠCH ĐỊNH VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH 1/Hoạch định
- xác định ra các mục tiêu cho tương lai và phương tiện, giải pháp thích hợp hoàn thành mục tiêu
- kết quả hoạch định là một bản kế hoạch, 1 tài liệu được xác định rõ ràng các chuỗi hoạt động mà cơ quan hoặc tổ chức thực hiện
- Hoạch định CS là toàn bộ quá trình nghiên cứu, xây dựng và ban hành đầy đủ một CS
CS = Mục tiêu + giải pháp
Hoạch định CS là quá trình bao gồm: việc nghiên cứu đề xuất ra một chính sách với mục tiêu, giải pháp và công cụ nhằm đạt mục tiêu đề ra, được cơ quan có thẩm quyền thông qua và ban hành CS dưới dạng VB quy phạm pháp luật
- Việc bổ sung mục tiêu và điều chỉnh biện pháp CS cho phù hợp điều kiện thực tế, không được coi là hoạch định chính sách mới
- Khi ban hành, CS công sẽ có hiệu lực thực thi và tổ chức cá nhân trong xã hội
- Giá trị pháp lý của môt chính sách được thể hiện ở thể thức, nội dung và thẩm quyền ban hành của các cơ quan quản lý nhà nước
- Văn bản quy phạm pháp luật là vật mang chính sách
2/ Vai trò
- Là điểm khởi đầu trong thực thi CS
- Là nguyên liệu đầu vào và là kết quả đầu ra của quá trình quản lý
Đầu vào gồm quá trình thông tin, tổng hợp, bước đầu tiên của 1 chu trình
VD: trước đây 79% hộ nghèo, kết quả Chính sách 30a là tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể
*) So sánh Pháp luật – CS:
- Đều là công cụ quan trọng của Nhà nước để quản lý phát triển xã hội
- Mỗi công cụ có tính năng tác dụng nhất định
- Chúng hỗ trợ, bổ trợ cùng phát huy tác dụng phát triển kinh tế - xã hội
Trong công cụ quản lý nhà nước, pháp luật và CS có mối quan hệ khá đa dạng, chúng vừa là cơ sở, thúc đẩy nhau
- CS tác động đến các mối quan hệ xã hội trước và toàn hiện hơn so với pháp luật
- CS là công cụ thể hiện thái độ chính trị của Đảng cầm quyền, để dẫn dắt các quan
hệ xã hội diển ra theo một định hướng
Vì thế, pháp luật dựa vào đó để ban hành quy định cụ thể cho mỗi loại quan hệ Hai công cụ CS – pháp luật là công cụ quản lý của nhà nước, độc lập quan hệ bổ trợ cho nhau, cơ sở cho nhau
- Định hướng
- Khuyến khích
- Thay đổi nhanh theo quy định CS
- Tính pháp luật: đươc ban hành bởi
cơ quan thẩm quyền
- Hình thức thể hiện: VB pháp luật
- Các đối tượng chấp hành
- Theo quy định, hàm chứa luật
- Tạo dựng hành lang pháp lý định hướng do luật quy định
- Hành lang mang tính bắt buộc
- Thay đổi chậm, tính ổn đinh
3/ Ý nghĩa
Trang 2- Mở đường cho cả tiến trình chính sách
- Là khởi đầu của một tiến trình CS
- Khởi xướng được những vấn đề mà cả Xã hội cần giải quyết bằng CS
- Củng cố niềm tin của dân chúng vào nhân dân
- Thu hút được bộ phận chức năng của tòan bộ hệ thống quản lý vào những hoạt động định hướng
- Đạt được cơ chế quản lý của nhà nước đến nền kinh tế trong từng thời kỳ
4/ Thẩm quyền
Có nhiều ý kiến khác nhau
- Chỉ do cơ quan trung ương ban hanh
- Chủ yếu do cơ quan trung ương ban hành và cơ quan địa phươg chủ yếu thực thi
- Nếu có hoạch định chính sách thì cũng chỉ có cấp tỉnh
*) Phân cấp
Nếu chưa phân cấp từ trung ương
Khi phân cấp thì các tỉnh đều ban hành chính sách thu hút đầu tư theo điều kiện tỉnh Phụ thuộc mức độ phân quyền của từng quốc gia
*) Thẩm quyền ban hành
- là hành động chính phủ nên chỉ chính phủ mới đủ thẩm quyền để hoạch định chính sách công
- Các bộ ngành sẽ ra CS trong phạm vi thẩm quyền
- Các tỉnh ra CS trong khung cho phép theo hành dộng của chính phủ
5) Tổ chức hoạch định
Hoạch định chính sách công là quá trình hình thành và ban hành chính sách bao gồm hành động
Chú ý: Lấy ý kiến trước ban hành
Hình thành ý tưởng, soạn thảo nội dung cụ thể ( xây dưng), tổ chức ban hành theo phân cấp sau khi thẩm định
- Hình thành ý tưởng: cần CS gì, tại sao, mức độ cần thiết vị trí CS trong hệ thống
CS nói chung, ai sẽ chịu tác dụng
Quốc hội Chính sách
công
Hoach định
Viện nghiên cứu Chính phủ
Thực thi
Bộ Tỉnh Huyện Xã
Trang 3- Soạn thảo nội dung cụ thể: xác định điều khỏan, căn cứ, xác định điều khỏan, điều khỏan thi hành
Vật mang chính sách là các văn bản quy phạm pháp luật nên trình tự, thủ tục hình thức văn bản phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật
- Tổ chức ban hành CS: công bố hiệu lực, vị trí và nhiệm vụ của chính sách, đối tượng chịu tác động của chính sách, tuyên truyền CS, đưa CS vào thực hiện
*) Căn cứ hoạch định CS:
- Định hướng phát triển lâu dài cho nền kinh tế, được xây dựng dựa trên trình độ phát triển của mỗi quốc gia, từng giai đoạn cụ thể trong chiến lược phát triển quốc gia., thực trạng biến đổi nền kinh tế, các yếu tố nội tại đảm bảo sự phát triển của đất nước, ảnh hưởng của các tác động khác quan, sức mạnh kinh tế của đất nước, khả năng tiếp nhận
CS của đối tượng chịu CS, trình độ phát triển của kinh tế và công nghệ
*) yêu cầu của chính sách
- Tính khoa học: là yêu cầu trước tiên khi hoạch định, thể hiện quan điểm tiến bộ và sư chặt chẽ trong văn bản chính sách, yêu cầu chính sách phải đáp ứng xu hướng phát triển tiến bộ của vấn đề chính sách Các điều khỏan trong văn bản phải được trình bày rõ ràng, được sắp xếp theo trật tự logic Sự ngắn gon, dễ hiểu là yêu cần cần thiết đối với văn bản chính sách Tính khoa học có thể được coi là định hướng ý tưởng cua một chính sách và chi phối toàn bộ các khâu trong quá trình hoạch định chính sách
- Tính thực tiễn: một chính sách ko thể tách rời thực tiến cuốc sống Chúng phải phù hợp với tình hình thưc tiễn là một yêu cầu đảm bảo cho tính khả thi của nó.Trong điều kiện hội nhập phải rất chú ý khi vận dụng kinh nghiệm từ bên ngoài và trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường phải kiên quyết đoạn tuyệt với tư tưởng chủ quan duy ý chí
Xa rời thực tế sẽ gây khó khăn trong chỉ đạo thực hiện và không mang lại kết quả hoạt động thiết thực
Căn cứ Hoạch định CS
Quyết định phát triển của chủ thể
Tình trạng phát luật
Nguyên tắc hoạch định chính sách
Định hướng
chính trị của
đảng cầm
quyền
Môi trường tồn tại của chính sách
Năng lực thực tế của đối tượng thực thi chính sách
Trang 4- TÍnh quần chúng; chính sách đưa ra lợi ích của quần chúng, cần được sự hưởng ứng của đông đảo quần chúng Quần chúng sẽ hưởng ứng cao khi nguyên vọng của họ được đáp ứng và từ chối tiếp nhận khi thấy chính sách đo không đem lại lợi ích gì cho họ Tập hợp đựoc sức mạnh của quần chúng là mong muốn của Chính phủ Phát huy vai trò của quần chúng sẽ tăng thêm sự găn bó giữa Nhà nước và nhân dân, quần chúng có thể vượt qua khó khăn và tiếp tục tin tưởng vào chíh sác
- TÍnh đồng bộ: Một vấn đề thực tế thường được giải quyết qua một hệ thống chính sách
và việc chỉ đạo thực hiện một chính sách thường liên quan tới Bộ/ Ngành Vì vậy cần nhìn một cách toàn diện để có hệ thống chính sách phù hợp và rất cần có sự nhất quan trong chỉ đạo của các Bộ, Ngành có liên quan đối với tất cả nội dung các công đoạn trong từng thời điểm của một chính sách Sự cân nhắc kỹ lưỡng về một hệ thống chinh sách ban hành cũng như việc xác định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ của các Bộ/ngành và cơ chế kết hợp giữa các Bộ/Ngành trong quá trình hoạch định, chỉ đạo thực hiện chính sách là những bảo đảm cân thiế cho tính đồng bộ của chính sách
- TÍnh thời điểm:
Việc ban hành chính sách đúng thời điểm là một yêu cầu tính thế.Mỗi chính sách dù tiến
bộ đến đâu cũng chỉ thích hợp cho những thời kỳ nhất định và nó sẽ mất đi tác dụng vào những thời gian không thích hợp Một chính sách mới chỉ xuất hiện khi các đièu kiện ra đời của nó đã chín muồi và chính sách mới ra đời sẽ có tác động là xoay chuyển tình hình Sự đúng đắn về thời điểm ban hành chính sách chỉ được đánh giá sau khi chính sách
đó đựơc ban hành, do đó cần xem xét thận trọng
- TÍnh toàn diện: Hòan thiện chính sách là một vấn đề tất yếu bới những lý do sau:
+ một chính sách chỉ phát huy tác dụng trong những điều kiện cụ thể, khi điều kiện kinh
tế xã hôi biến đổi cần cs chính sách thay thế Như vậy, một chính sách chỉ có thể giải quyết một khâu trong môt chuỗi liên tiếp các khâu cần giải quyết
+ có thể phải điều chỉnh những điều chưa thực sự chuẩn mực trong một số văn bản chính sách (rút gon, bổ sung, điều chỉnh…)
+cần giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong qúa trình thực hiện chíh sach
Nội dung cần hoàn thiện chính sách:
+ đièu chỉnh: thêm bớt các điều khỏan, thay đổi mức độ quy định hay sửa lại văn phong trong các văn bản đã ban hành
+bãi bỏ một số văn bản hoặc một số quy đih đã ban hành khi thấy chúng không cần thiết + ban hành chính sách mới
Để hòan thiện chính sách cần có sự phân tích, ra soát tính phù hợp của hệ thốg văn bản chính sách đã ban hành, đưa những quan điểm tiến bộ mới vào trong các y tưởng chính sách, hợp lý các quy định trong các văn bản chính sách
*) Yếu tố ảnh hưởng tới hoạch định
- yếu tố quyền lực của chủ thể hoạch định
- yếu tố năng lực của chủ thể hoạch định chính sách
- yếu tố tiềm lực của đối tượng thực thi chính sách
- yếu tố tiền lực của nhà nước
*) Trình tự hoạch định chính sách
- nếu lý do hoạch định chính sách: thuyết phục được ý chí chủ thể, người ban hành và người thực thi về sự cần thiết giải quyết vấn đề bằng công cụ chính sách qua chủ thể thuyết phục đối tượg thực thi chính sách về lợi ích kinh tế - xã hội, mục tiêu của chính sách sẽ ban hanh Toàn bộ nội dung đó được coi là lý do ban hành chính sách
Trang 56 vấn đề: Tính bức xúc của vấn đề chíh sách đối với đời sống xã hội, tính phức tạp của vấn đề chính sách, tính thời cơ của ban hành chính sách, , khả năng giải quyết vấn đề , khả năng tồn tại của chính sách đối với công cụ quản lý nhà nước, kết quả và hiệu quả kinh tế - xã hội của chính sách so với yêu cầu quản lý nhà nước
- xác định dự thảo các phương án: đưa nhiều phương án khác giúp cho chủ thể ban hành
và đối tượng thưc thi chính sách có điều kiện lựa chọn 1 phương án tốt nhất Ở nước ta,
cơ cơ quan dự thảo chính sách thường là bộ, cơ quang ngang bộ và các cơ quan đặc biệt của chính phủ và ubnd cscs tỉnh
- lựa chọn phương án dự thảo tốt nhất: nhằm xác định mô hình chính sách tối ưu trong số phương án, cần dựa vào tiêu chuẩn 1 chính sách tốt, kô nên chỉ dừng lại cấp hoạch định, cần mở rộng đến đối tượng thực thi chính sách để đảm bảo khách quan tạo sự đồng thuận
- hoàn thiện phương án lựa chọn: bổ sung, điều chỉnh, hòan thiện về biện pháp
- các cơ quan chuyển môn thẩm định chính sách: hoạt động thử nghiệm các tính năng chính sách trong điều kiện nhất định yêu cầu quản lý, qua đó một lần khả năng về kết quả lựa chọn -> tính khả thi Thẩm định phân tích mẫu hình lựa chọn, phân tích tưng bứoc trong thực tế, nhiều nơi trong những điều kiên khác nhau, mới kiểm chứng được chính sách
- quyết định ban hành chính sách: ban hành văn bản quy phạm pháp luật tuân thủ luật banh hành, pháp lý hóa chính sách, phiên họp quốc hội, chính phủ
- công bố chính sách: để cơ quan quản lý nhà nước và mọi tầng lớp nhân dân để thực thi Nhiều hình thức kênh thông tin để chính sách đến ngừoi dân
Xây dựng chính sách Phân tích chính sách để xuất thẩm
định
Bộ, Ngàh, UBND tỉnh
Ban hành Nghị định, nghị quyết, chỉ thị,
thông tư, quyết định
Chính phủ, Bộ, Ngàh, UBND
Chỉ đạo thực hiện Công báo, tuyên truyền hướng dẫn Chính phủ, Bộ, Ngành
UBND các cấp Kiểm tra, phân phối Tình hình thực hiện, tác động tiêu
cực tich cực Dân, cơ quan chính quyền quản lý nhà nứoc
*) Tiêu chuẩn một chính sách:
- hướng tới mục tiêu phát triển chung
- tạo động lực mạnh -> quan trọng
- phù hợp tình hình thực tế
- có tính khả thi cao
- phải đảm bảo tiín hợp lý
- mang lại hiệu quả cao cho đời sống xã hội
-> tính chất một chính sách tốt
Chính sách tốt: tổng lợi ích – tổng chi phí = phúc lợi xã hội
*) PHân tích lựa chọn vấn vấn đề chính sách: hoạch định chính sách, thực thi chính sách, duy trì chính sách, đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, tính hệ thống của chính sách
