Bài 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHÍNH SÁCH CÔNG1.1 Sự cần thiết và bước can thiệp Chính sách của chính phủ - Bên cạnh ưu, Kinh tế thị trường KTTT có nhược điểm - Tác động tiêu cực chính
Trang 1Bài 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHÍNH SÁCH CÔNG
1.1 Sự cần thiết và bước can thiệp Chính sách của chính phủ
- Bên cạnh ưu, Kinh tế thị trường (KTTT) có nhược điểm
- Tác động tiêu cực
chính phủ can thiệp CS nhằm khắc phục những nhược điểm, thất bại của thị trường
Thực hiện cương lĩnh chính trị của chính phủ
*) ưu điểm của Kinh tế thị trường
- đáp ứng cao hơn nhu cầu của người tiêu dung và xã hội
- thúc đẩy sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, năng suất lao động, đa dạng hoá sản phẩm
- Đẩy nhanh xã hội hoá sản xuất và tiêu dung
- Đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất
- Kích thích khả năng từ đìêu chỉnh của nền kinh tế sản xuất dựa vào tiêu dung
- tạo ra sư tăng trưởng cao trong nền kinh tế
*) Nhược điểm
- Quy luật giá trị và tối đa hoá lợi nhuận tạo sự phân phối không mong muốn về nguồn lực và của cải xã hội
- Cạnh tranh => phân phối không công bằng về thu nhập giữa các vùng, miền, nhóm dân cư
- Thất bại: từ việc cung cấp các dich vụ công và tài sản công Xã hội bỏ ra nhiều chi phí so với cá nhân bỏ ra
- Tác động ngoại ứng: tiêu cực và tích cực
- Thị trường không đồng bộ, không hoàn chỉnh, độc quyền => hạn chế hiệu quả của thị trường
- Nghèo đói vẫn tồn tại và sự mất bình đẳng vẫn còn
Lý do phải can thiệp
- trong cơ chế kinh tế thị trường: chỉ ở đâu có lợi, các nhà đầu tư mới đầu tư vào -> tạo ra sự phát triển không cân đối của nền kinh tế -> nhà nước phải can thiệp
- khắc phục ngoại ứng tiêu cực và tăng cường ngoại ứng tích cực
nhu hỗ trợ giáo dục, y tế và kiểm soát, đánh thúe hoạt động gây ô nhiễm môi trường
- Việc sử dụng tài sản công bị sử dụng quá mức -> phải quản lý và phát triển
- Trong nền kinh tế thị trường có nhiều lĩnh vực không hấp dẫn đầu tư tư nhân
- Thực hiện cương lĩnh của Đảng lãnh đạo
Nguồn lực kém hấp dẫn đầu tư tư nhân cần nhà nước can thiệp -> phát triển cơ sở hạ tầng, kiểm soát dịch bệnh nguy hiểm với xã hội như cúm gia cầm, khuyến nông, giáo dục, đạo tào hướng nghiệp, việc làm, y tế công cộng, môi trường xử lý chất thải, giảm thiểu suy giảm tài nguyên, thông tin (thị trường đầu vào, đầu ra, khoa học công nghệ), hành chính công
Các lĩnh vực phân cấp giữa đầu tư tư nhân và đầu tư công
1.1.2 Bản chất tham gia của Chính phủ
- là hành động của chính phủ nhằm thực hiện đầu tư công để can thiệp vào nên kinh tế-xã hội, thúc đẩy đầu tư tư nhân phát triển đúng hướng
- tạo điều kiện để phát triển toàn diện bền vững nền kinh tế xã hội ở địa phương
Trang 2*) Các chức năng kinh tế chủ yếu của chính phủ
- xây dựng luật pháp, các quy định, quy chế điều tiết
- điều hành thựcc hiện các quyết định của pháp luật
- ổn định, cải thiện nền kinh tế: kiểm soát thuế, số lượng tiền trong nền kinh tế, lạm phát
- tác động đến phân bổ nguồn lực = đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng
- quan hệ và tổ chức thu hút các nguồn lực đầu tư về kết cấu hạ tầng
- phân phối thu nhập: hỗ trợ giảm nghèo
1.2 KHÁI NIỆM PHÂN LOẠI CHÍNH SÁCH CÔNG
1.2.1 Khái niệm
*) Một số điểm
- sự phát triển hơn về số lượng sản phẩm
- Chất lượng tốt hơn
- Cơ cấu sản phẩm đa dạng hơn
- Thay đổi về tổ chức và thị trường trong đó kinh tế thị trường được tiến hành
- Đảm bảo công bằng giữa các vùng, các nhóm dân cư, các thế hệ nam nữ
- Đạt đôngf thời mục tiêu kinh tế - xã hội – môi trường
Phát triển bền vững đảm bảo đạt cả 3 mục tiêu: kinh tế -xã hội – môi trường
*) Chính sách (CS);
- Là tập hợp các chủ trương, hành động về phương diện nào đó của nền kinh tế - xã hội do chính phủ thực hiện Nó bao gồm mục tiêu mà chính phủ muốn đạt được và làm cách nào để đạt được
- Chính phủ là tập hợp những con người chịu trách nhiệm lãnh đạo đất nước, là những ngừoi chịu trach nhiệm ra quyết định chính sách
- Nhà nước là các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm vè hành động hành chính và chỉ đao thực hiện các quyết định chính sách
1.2.2 Chính sách Công (CSC)
Là tập hợp các chủ trương, hành động của chính phủ nhằm thưc hiện mục tiêu cho nền kinh tế - xã hội phát triển bằng cách tác động vào công cụ đầu vào, đầu ra, tác động giá, tác động về tổ chức mà trong đó thị trường đầu vào và đầu ra thực hiện, Kích thích chuyển giao công nghệ…
Đặc trưng cơ bản nhất của CSC là do nhà nước ban hành
-Bản chất của CSC là công cụ định hướng của nhà nước cho mọi hành vi xã hội đối với quá trình phát triển
- Vai trò của CSC:
+định hướng
+ khuyến khích
+kiềm chế ,hạn chế các mặt tiêu cực trong đời sống kinh tế - xã hội
+ tạo lập cân đối trong quan hệ
+ kiểm soát phân phối nguồn lực
+tạo lập môi trường thik hợp cho các hoạt động kinh tế xã hội
+ dẫn dắt hỗ trợ
+ phân phối hành động
+ điều hành
+ điều tiết
Trang 3*) Mục tiêu của CSC: tạo điều kiện phát triển ổn định, bền v ững nền kinh tế xã hội của quốc gia , của từng ngành kinh tế, từng vùng, từng đối tượng
*) Các tiêu chí đánh giá một CS tốt: năng suất, hiệu quả, ổn định, công bằng
*) Cấu trúc của một CS phát triển nông thôn (gồm 6 thành tố)
- Đánh giá tình hình: mô tả thực trạng và các vấn đề bức xúc cần can thiệp
- Mục tiêu, đối tượng thụ hưởng CS: nêu rõ khi thực hiện các giải pháp thì các vấn đề bức xúc nêu trên được giải quyết như thế nào
- Các giải pháp thực hiện: là các hành động, hoạt động can thiệp ( trực tiếp, gián tiếp) để đạt được các mục tiêu
- Tổ chức thực thi: nêu rõ vai trò, trách nhiệm, thẩm quyền của các cấp, các ngành trong triển khai thực hiện các giải pháp
- Kiểm tra, đánh giá: nêu rõ việc tổ chức, kiểm tra, đánh giá các giải pháp của chính sách:
*) Phân loại CS:
- Theo tính chất: CS mục tiêu, CS hỗ trợ
- Theo thời gian: CS dài hạn và ngắn hạn
- Nội dung CS: CS xã hội, kinh tế, quản lý tài nguyên và môi trường, CS nghiên cứu và phát triển
- Theo đối tượng: người sản xuất, người tiêu dung và nhà kinh doanh
- Theo phạm vi tác động: biên giới, quốc gia, vùng, địa phương
*) Dạng văn bản CSC: yêu cầu việc xây dựng là mọi CS phải được thể chế bằng pháp luật
Văn bản quy phạm pháp luật là vật mang CS
Các loại văn bản CS:
- Nghị đinh: là văn bản pháp quy của chính phủ về 1 lĩnh vực cụ thể, thường được thể hiện trong thời gian dài, là văn bản pháp quy cao nhất của chính phủ do Thủ tướng ban hành
- Nghị quyết, quy định: là quyết định cua chính phủ về 1 vấn đề , là văn bản pháp quy giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội do thủ tướng ban hành Ví dụ: nghị quyết 30a
- Thông tư
- QĐ của các Bộ, Ngành
- Chỉ thị: là các văn bản CS nhằm giải quyết các VĐ bức xúc trong phát triển
*) Cấu trúc của CSC
Mục tiêu + giải pháp
- Mục tiêu: thể hiện giá trị mà chủ thể ban hành hướng tới, có tính định tính, là yếu
tố quyết định CS có tồn tại hay không, là những giá trị tương lai mà nhà nước theo đuổi
- Mụctiêu chung
- Mục tiêu cụ thể: cơ sở nhưng mục tiêu chung, kết quả định lượng = các mục tiêu
cụ thể
*) Biện pháp của CS
- Thực hiện các biện pháp giải quyết vấn đề của chủ thể ban hành CS
- Là các giải quyết vấn đề để thực hiện mục tiêu
- Có rất nhiều biện pháp: trực tiếp, gián tiếp, chính, phụ, hỗ trợ, kiểm tra, giáo dục, hành chính
Trang 4Mục tiêu chung: dân giàu, nước mạnh, xã hội, công bằng, dân chủ, văn minh
*) Chu trình CS
Là quá trình luân chuyển các bước từ khởi sự chính sách đến khi xác định được hiệu quả của CS trong đời sống xã hội
Các bước: Khởi sự -> xác định vấn đề -> hoạch định -> tổ chức thực thi -> duy trì -> đánh giá
Một cách tổng quát: chu trình CS gồm các bước:
Hoạch định (gồm khởi xứng, xác định vấn đề, thẩm định, phân cấp ban hành)
thực thi ( triển khai thực hiện, phân tích đánh giá)