Bếp chính ở giữa nhà, kê ba ông đầu rau bằng đá, ông đầu rau quan trọng nhất, nơi mà tổ tiên thường ở, trông coi bếp lửa, quay lưng hướng về bàn thờ.. Do quan niệm cùng tên họ là cùng ch
Trang 1NGƯỜI SI LA
Người Si La thích dùng loại túi lưới được đan bằng tơ gai Quai đeo ở túi nữ còn can thêm chỉ mầu Ðan túi là công
việc của nữ giới
Tên tự gọi: Cù Dề Sừ
Tên gọi khác: Kha Pẻ
Dân số: 709 người (theo kết quả điều tra
dân số năm 2009 của Tổng cục thống kê)
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn
ngữ Tạng - Miến, gần với Miến hơn
Lịch sử: Người Si La có nguồn gốc di cư
từ Lào sang
Trang 2Hoạt động sản xuất: Trước kia chuyên làm nương
du canh, nay sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa,
ngô trên ruộng nương Hái lượm giữ vị trí quan
trọng trong đời sống
Ăn: Người Si La quen dùng cả cơm nếp và cơm tẻ
với các loại canh rau rừng là chính Ðạm thực vật
chủ yếu là sản phẩm của săn bắt, đánh cá
Mặc: PHỤ NỮ MẶC VÁY, HỞ BỤNG áo cài
khuy bên nách phải, nổi bật là vạt ngực gắn đầy
những đồng xu bạc, xu nhôm; cổ và tay áo được
trang trí bằng cách gắn lên những đường vải màu
khác nhau Váy màu đen hay chàm, khi mặc giắt ra
phía sau Khăn đội đầu phân biệt theo lứa tuổi và
tình trạng hôn nhân Phụ nữ thường đeo túi đan
bằng dây gai
Tục nhuộm răng phổ biến, nam giới nhuộm đỏ, nữ
nhuộm đen
Ở: Người Si La quần tụ trong vài ba bản ở huyện Mường Tè, LAI CHÂU Ở nhà
đất, hai gian và hai chái nhỏ, có hiên và một cửa ra vào Bàn thờ ở góc trái trong cùng, trên có một chén rượu nhỏ và một quả bầu Bếp chính ở giữa nhà, kê ba ông đầu rau bằng đá, ông đầu rau quan trọng nhất, nơi mà tổ tiên thường ở, trông coi
bếp lửa, quay lưng hướng về bàn thờ
Phương tiện vận chuyển: Người Si La phổ biến dùng gùi Ngoài ra họ còn biết dùng thuyền, mảng đi lại trên sông
Quan hệ xã hội: Làng bản Si La xưa kia chịu sự cai quản của hệ thống chức dịch người Thái, chưa có sự phân hoá giai cấp Tính cộng đồng trong công xã cao
Quan hệ dòng họ khá chặt chẽ Có nhiều tên họ khác nhau nhưng họ Hù và họ Pờ đông hơn cả Do quan niệm cùng tên họ là cùng chung tổ tiên xa xưa do điều kiện
cư trú xa cách, người ở chi họ này dễ dàng xin nhập sang chi họ khác, cùng thờ tổ tiên với nhau Mỗi chi họ đều có người già nhất, không phân biệt dòng trưởng hay thứ, đứng đầu Hàng năm vào hai kì, tết năm mới và cơm mới, có lễ cúng tổ tiên chung ở nhà người trưởng họ với các lễ vật rất đặc trưng như thịt sóc, cua, cá bống, ống rượu cần tượng trưng, vài bông lúa, khoai sọ, bó lá hạt cườm Trên mâm cúng không dùng hương mà đốt nến bằng sáp ong Những đồ thờ gia bảo của dòng họ bày ở bàn thờ là trống, nhạc ngựa, quả bầu, chén đựng rượu Khi người trưởng họ mất, chỉ sau 3 năm người lên thay mới được quyền chuyển những đồ thờ này sang bàn thờ nhà mình Người trưởng họ có vai trò lớn trong việc điều chỉnh các quan
hệ giữa các thành viên trong họ, cưới xin, ma chay, cho người ra khỏi họ hoặc kết
nạp thành viên mới vào họ Những người cùng họ không được lấy nhau
Thiếu nữ Si La khi chưa chồng thì vấn tóc quanh đầu và đội khăn trắng giản dị Khi lấy chồng thì búi tóc lên đỉnh đầu
và cuốn đội khăn chàm đen
Trang 3Cưới xin: Trai gái yêu nhau được quan hệ với nhau, người con trai được ngủ qua
đêm tại nhà người yêu của mình Có tục cưới hai lần Lần đầu đón cô dâu về nhà
chồng Lần thứ hai sau một năm, nhà trai trao tiền cưới cho nhà gái
Sinh đẻ: Phụ nữ sinh con ở trong nhà, đẻ ngồi Nhau đẻ đựng trong ống nứa, phủ
một lớp tro bếp lên trên dựng ở góc bếp cho đến ngày đặt tên cho đến ngày đặt tên cho đứa trẻ Họ thường mời bà già trong bản tới đặt tên cho con để mong con sống lâu Sau khi đặt tên, bà già này bịt ống đựng nhau bằng lá chuối, nếu con trai buộc chín lạt, con gái buộc bảy lạt, rồi đem treo hoặc chôn Lễ cúng hồn cho trẻ sơ sinh
được tiến hành 3 ngày sau khi đặt tên
Ma chay: Nghĩa địa thường để dưới bản, mộ của những người cùng họ thường ở
gần nhau Kiêng đặt mộ xa giữa những người khác họ Chọn được đất ưng ý để đặt
mộ thì cuốc một nhát, đặt cục than vào nhát cuốc đó, coi như đất đã có chủ Sáng hôm sau mới làm nhà táng và đào huyệt Quan tài bằng khúc gỗ bổ đôi khoét rỗng Cúng đưa hồn người chết về quê hương cũ ở Mồ U Sau khi chôn, gia đình tang chủ dội nước tắt bếp, mang hết than củi cũ ra ngoài nhà rồi mới đốt bếp Không có tục cải táng và tảo mộ Ðể tang bằng cách: con trai buộc túm ít tóc trên đỉnh đầu,
con gái tháo vòng tay, vòng cổ
Thờ cúng: Con cái thờ bố mẹ đã mất Mỗi bàn thờ phải có chén thờ lấy từ chén
cúng cơm bố mẹ trong ngày làm ma Nhà có bao nhiêu con trai thì có bấy nhiêu chén và tất cả để lên bàn thờ Ðến khi chia nhà thì mang chén đó ra lập bàn thờ riêng Thờ tổ tiên từ đời ông trở lên do người trưởng họ đảm nhận Lễ cúng bàn là
lễ cúng quan trọng nhất cầu mong cả bản không ốm đau, bệnh tật, lợn gà không bị thú rừng bắt trong năm Cứ 7 năm lại làm lễ cúng hồn lúa, dùng vợt bắt cá, gạo đưa
đường để đưa hồn lúa từ nương về bản, tới nhà rồi cất kỹ trên bồ thóc
Học: Trước kia, họ không có chữ viết riêng, kinh nghiệm trao truyền bằng lời hoặc qua thực hành
Văn nghệ: Người Si La hát giao duyên giữa nam nữ thanh niên, hát sử ca
Tết lễ: Ngày tết năm mới vào đầu tháng 12 âm lịch Ngoài ra họ còn ăn tết cơm mới
Chơi: Các em nhỏ Si La thường chơi các đồ chơi tự chế từ tre gỗ hay đất sét Ðồng thời, chúng cũng có các trò chơi tập thể rất vui nhộn