TÀI LIỆU BỆNH RĂNG HÀM MẶT

BOngthai, d atren m~t dieu tra tham d thuc hien tren benh nhAn va sinh vien thire t~p taikhoa RAngHam M~~,B,i h9C Y Dircc, ch ng' toi 8... phat trien trQi cua m Q t so vi khuan hay vi na

NHA XUAT BAN Y HQC

1'R\I()NG 9~1HQC Y DlI(Jc TP. H6 CHI MINH

CAU L~C DOYHOCvA Din SONG

Cdu 1(lC bi) Y Hoe va Dm Sang Tntimg D(l.i Hoe Y D r/{IC TP B6 Chi Min h ra cU1i ndm. 2000 vmbu6i sinh hoat dau tien ngay 08 - 0

Trong moi bu d ngoai phdn tr t nh bay va trti lai

cdc cdu hoi, btio c tio u ien c on cung cdp ch nguai tham du nhflng bai vi et tuong d6i dd y dll v ~ nluing

Chung toi xiti cam em ctic gidng o ien coo truang,

cdc bac sl ij ccic b ~ nh uien dd giup cho Cdu lac b thuc hi~n nhiem uu dua th6ng tin y hoc den n i~u nguai Chung t6i cung cam em nhiing nguai tham d¥ dii giup Cau lac b9 h at d n co hi~u qua Mo g rdng nhttng quyin sach nay co ich ch ban doc.

Trong ldn xudt ban ddu t e n nd y , chii.c c hdn b sach kh n tranb kh6i thieu ·sot Chung toi mong nluin duoc y kien dong gop cua ban doc g n xa.

Hi eu T ru'Ohg,

G S TS N G UY~N OiNH H 6

I M" D.AU

MUi hoi ti1 hoi thO'tntae dAy dU<Jcxern la mOtv~n d~ te nhi, kh6 n6i ra Ngay nay khi dUc;1ebanluan cong khai han thl ngttcn ta rn(li kham pha ra d6

la m6i quan tAm ra't 1&1eua nhllng ngLfiJimac phai

va th~ chi a mOt vai ngttai, n6 dA tret thanh mOtn6i dau dai dAngvi n6 th~t 81118.mOt can tra dang

k cho 811thanh cong' trong giao tiep xa h~i

Di~u dang ngac nhien la cac nha 81lai i c6 kinhnghiern xU-Iy van d~ na y vi da so cac chuong trlnhdao tao nha khoa khong gi(li thieu v~ hoi mi~ng m~teach c6 h~ th6ng va toan dien, c6Ie vi cho d6 khongthuQc pham vi chuyen khoa Ngoai ra nhtrng higbiet khoa h9C va mOt 86 phuong tien chan doan vadanh gia khach quan xung quanh van d~ nay chi mdidl1gcphat trign trong th?1igiangAnday.

TII , c $ mAN THIKIM cu t

sq m ~ n ~ nh hoe M l eng - K ho a RIng Ha!!l M4 t D~i nee Y Diffie ThAnhph~ Hd Chi M inh

Bai t6ng quan nay nham giupcac nha 51~p nh~t

ki~n thirc ve benh hQC,cac yeu to lien quan, cac

phuong phap ch§:n doan va each xli ly d i v(1ichang

hoi mieng BOngthai, d atren m~t dieu tra tham d

thuc hien tren benh nhAn va sinh vien thire t~p taikhoa RAngHam M~~,B,i h9C Y Dircc, ch ng' toi 8 <1bQdanh giAv~tAm c{1cua vd'nd~va thli de n hi mOt quitrlnh dl chin doan va dieu tli hoi mien phu hop v6itinh hmh thuc hanh nha khoa hi~n nay {J mroc tao

11-~ N~T mN THt'tCvi HOI ~NG

1 alnh nghia

Thutt ng\Y "hci tho hOi" hay "hoi mi~ng" dLtQcdung d~chi mui hOit it hC1itho (bad breath, halitosis,fetor oris, oral malodorous) kh6ng phan bi~t ngu6

g e cua mui hOi tit dAu PhAn loai hi~n nay dlt~c xem

la toan di$n va phu hop v(1ilam -sang la phan IOf1,i

cua Miyazaki, phAn bi~t:

a R(ji m ifng th4t (genuin h litosis): mui h6i tit

hci tho eua b~nh nhan c6 tht va tr~n mire n lt(Yikhac c6 thl ch'p nhan dlt~c Trong loai nay c6 th~

phan bi~t hOi mi~ng sinh 1 va hoi mieng benh ly

v(1inhieu nguyen nhan khac nhau B~ da 56 b~n

nhan hoi mieng roi VaG loai nay

MQt so ttnh trang hoi mieng thoang qua vakhong thuang xuyen, khong dltQ'cxem la hoi mien

va khong can dieu tri chAng han nhu: hoi mieng do

An hay u ng nhftng thirc phfun nang mui (thit,c ,

fromage, hanh, toi, mam, gia vi, ca phe ), cam giac

h i mieng vao budi sang khi m~i ngu d~y, do ch~tben tich t \1 tr e n h.ta'iqua dem, va bien m~t s au khi chai rang va an sang, h i rni e n d kho mi e ng tamthei sau khi noi nhieu, v a n dQn manh , bi c nthd g hay 10 lAng

b Hoi mi f ng gid ( p s e d o- ha l itos i s ): benh nhan

ch la mmh bi h i misn nhun g nguoi kha c kh o gngi'ti du~c mui h i

c C hUng sf! hoi m~ng (h al i t opho bia ): benh nhan

bi am anh la m in h bi hoi mieng v a do trd' t hanh mot

va nde tam lY.

Tli phan loai lam sang neu tren, tac giii se su

ra cac ngudn goc cua hoi mieng va xU'ly theo nhieuphuong phap di8u tr] kha n au

Tren th c te ngiroi khong bi hoi mieng rna vancam tbay minh hj rn~cchang nay khong nhieu b~ngnhimg nguci hi h i mieng rna khong biet, vi banthan minh khong cam nhan dlt(_1cmui hoi va nheng

n irc i than xung quanh cung kho g dam d c~p den

v a n de ute nh i" nay Dieu nay du~c gicii thich Ia co'th~ con ngirci rat kho c m nhan mui cua chinh mmh(self) vi than kinh khiru giac va nao bQ khong phanbi~t diroc mui do la mui hoi hay khong rna chi biet

d la me t mu i quen th Qc

VI 51! cam nhan va hoi mieng co nhirng kh6khan nhir v~y cho nen du do la mQtvan de d.lf~Cbiet

den tlimay ngan nam truoc nhung cbo den nay vAnchua c6 dft lieu dich te hoc d~ daub ghi tAm cCtcuavan d e nay trong xii h.,i do chua c6 phuong phap

ch doan khach quan va chinh xa Tuy nhien khi ythirc v ~ h i mieng' cang ngay can g cao thl c6 ve nhu

so' nguoi 'cam thliy Minh mdc chirng boi mieng cannhieu va hien nay (J'rnQt so' mrdc n d trc1 thanhmi)t van.d thai s'!

U6"c tinh la khoang tU 5 den 1 % dan so'bi hoimien benh l y thuong' xuyen va h~u nhu tat ca moingttai deu thinh th an c6 mAcp ai tinh trang hoimien sinh IY.d Hoa Ky, ket qua cac dieu tra khacnhau ehobit c6 ta 25 den 8 trieu ngttai co van denay Nam 1996, mQt dieu tra tai cac phong nha a

Hoa Ky chothay 41 % nha ai g~p trung btnh 6 benhnhan hoi mi~ng, rn6i tuh va 90% thl g~p phai itnhat 1 ~nh nhAn m6i tuan, MOt phd W so ngt/aitr~n 60 tu6i da tltng bi n6i la mrnh hoi mi~ng va

43 % nghl la mmh mlic chang hOi mieng, d NhatBan, noi e6 truyen thong van hoa, rd't nhay cam vaihoi mieng, 24 % n ftng nguCfi tren 30 tu i nght laminh bi hoi mieng va ty l~ nguoi th~t su bi hoimieng I a23% dan s o.

d Hoa Ky, tong 86 ten du g d~ mua thudc suemieng vao nam 1992 18.850 trieu USD , ngay nay n

da tan len den 10t y USD cho ta t c8. cac san phdm

da dang co tac dung ch ng hoi mieng' (keo nrim, k e o cao au,thuOc sue mi e ng, kern danh rang, thuoc xit ).

An eles, C6 nhieu benh vien chuyen tri ho i rnieng

dtt(1 c x Ay dung' ( mal odor hay bad breath clini c ) vam~t hQinghien CUu kh oa hQCqudc te ve ho i mieng( SBROD : Internat onal Society for Breath odorResearch ),

D6i vd i nganh nha khoa Vi~t Nam, day con la

mot van d e c hu a quen thuQc, u n ien y thirc duoc

tinh thai st! cua no, khoa RAngHam M~t dll co 4 bai

dich ve d e tai na y dang t ro n cac so' mci nhat cua

tap chi c~p nhat nha khoa va d a co nhieu bai tra U f i

tren bao cho doc gia h i ve van d e na y. MQt vai

phong kham Rang Ham M~t t tl n an cung dll trang

hi may do ho i m i eng nha m d ap Ung y e u c~ud i e u ~r

cuabenh nhan

2 S i nh b ~ nh ho cella hOim ie ng.

Nguyen nhan chinh cua hoi mieng la nhtrng hop

chat d~ bay hoi diroct5ng hop do s t! chuy~n h6a cacchat ba hien dien trong xoang mieng (manh vun

thuc an, tebao hi hong troc, xac vi khud ,.,)dirdi tac

dung ella m(lt so'vi khuan ky khi, gram ( ), thea quitrmh duci d ay 8\1' ch uyd hoa nay d ~ x ay ra hon

t o ng moi tn/ang kiem

Cac tac nhan chinh cua hOi mieng du'Q'econgnhan hien nay 1a cac vi khuan, cac hop chAt bay h i

va lopbon tr~n hmg1u'C1i:

Go C~ vi khutln g4y hlli mifng

R4't nhi~u vi khu«n tham giatrong qui trlnh gA y

mui hOitrong mi~ng,da 86 la vi khudn gram ( ), k~

khi va kh6ng chuygn h6a bAng ea h p An tach du'~n

(saccharolytic catabolism) Nhtmg vi khu4 nay

thu'~ng 180vi khuan c6 lien quan vai benh nha chu

viem chAng han n ir : P o rp h y romonas ging iu a l s

(P g) , P r euot e lla i n t e r m e d i a , F u so ba c ter ium

n ucleatu m , B acte ro ides fors y t hu s ( B f) , T r ep o nem a

de nt i col a (T d ), P e pto-st rep t o coc e us m i c r o s,

P r e u otella l oe sch ii, P orph y r o mo- nos en d od o tali s ,

cac e nte r obacteriaceae nhu Kl eb s iella pneu m on ia e ,

E sch e r i c hia , E n t e r ob ac t er clo aca e MQt so trong cac

vi khuan nay (P.g, T.d, B.O san xu~t met loai men

H C>I M'~+N HOp ch ~t b y hcli

tUo'Ilg tl! trypsine thuy phan dlI<JCm~t peptide t~ng

hop lABenzoil - DL - Arginine - "2 - Naphtylamide

(B:A.N.A) do d6 se dU<1cphat hi~n nha test B.A.N.A

(Perioscan ciia Oral B ).

b C6c hfIp c h fit co m id h oi

Trong so cac hnp ch~t ra't da dang nay, dlI<1Cd~

Y va nghien cou nhidu nhat IS.cac h p chat bay hoic6 sulfur (gQi tAt IS VSC : volatile sulfurcompounds) Ca VSC nay dU<Jcph6ng thfch tl1 st!

phan ra cac acid amin eystein va methionin cua

protein mmc bot, te bao va manh vun thirc an do vi

khudn gram ( ) k k i thea qui trinh di h6a khong

phan tach dtnmg Cac VSC chinh la : hydrogen

sulfur (H2S), methyl mercaptan (CH-SH), sulfurdimethyl (CHs-S-CH3) va disulfur methyl (CH3-S-S-

CHs) ·

Ngoai cac hop chit chua sulfur con c6 cac hopchlt c6 mui khac nhir cac diamin (p trescein va

cadaverin) c6 tl1 st! phan ra c c peptides chira

arginine v a lysine, cac acid hOO CCI (acid acetic,

propionic ) va cac hop chat c6n de bay h i (ind le

va scatole) Cac VSC khong nhllng IS tac nhan

chinh gay hoi mieng rna con gay t6n hai cho rna

nha chu vi lam tan tinh tham thau cua niem mac,

s t! thoai bien collagen, su ph6ng thich oxy tit cac

bach cau da nhan, lam tang su tham nhap cu a c c

chat kich thfch phan irng' viern (PGE2, endotoxin )

va lam giam su tOng hop ADN va ca protein

3 Cae ngu6n g6e va nguyAn nhAn phat sinh hOimltng.

Hoi mi~ng corat nhi~u nguyen nhan, co the quivao cac ngu6n g6c chinh sau dAy:

a.M ii i /Wi t il m i,ng va lri lli.

Mui hoi phat sinh tit trang mieng trong 85%cac

tru'~g hop hoi mieng Ngo ai st! hi~n dien cua b<;1nlu'oi III ye'u t6 lien quan thuong' gi?-Pnhat (41%), c cbenh nha chu gilt vai tro quan trong thrr nhi: viemmrdu(31%) va nha chu viem (28%).Tu y thuc t e lam

sang cho thay khong phai tat ca cac benh bi nha chu

viem deu hoi mieng nhung cac nghien cuu d~u xac

dinh IIIIlt<;1ngVSC tang' thea tY l~ thuan vdi mac dQ

trAm trong cua nha chu viern c6 nghta la cac trieu

· c.Lrl iti l a v~tri chinh san sinh VS C.

M~t hrng cua hteJivdi nhirng gat h/ ai vAkhe ranh

la mQtnoi tich tu nhieu vi khuan va manh vun thltc

an hinh thanh lap bon lang dong a p an sau cua lu'Bi

g an day h.loi Chinh lop bon nay Ia noi san sinh ra

cac khf co mui hoL.Mt}t nghien ceu cua Bosy va CS

da chirng minh la 16'pben htBiday hen va lu'<;1ngVSC

nhieu hon 6' ngui'1i b~ nha chu viem so vai·ngu'ai

khong bi nha chu viem MQt nghien ciru ciia Ya gaki

cho th ay khi nao sach h.lcti,th~ tich VSC giam xuong

50% Cho de'n nay c6 th~ n6i IAyeuto'c6 anh huang

trl!c tep nhat tren Iu'qng VSC la lap ben cua hrng

biOi

chang cua b(lnh nha chu (chay mau ruro , tui nha

chu) cang n~ thl can h i mieng hrrn Ben canh d

con phai ke d t n m~t 86 b~nh trang c6 the g§y h i

mieng' nhu: v i~m mr o u 1 0 loet hoai tli, B aU rang, giAt

thtrc A n (J ke rang, m a n ha m gia thao lAp, p hu c

hmh codinh bi ha, mieng tram du hay h d~ tich tu

thrrc An, chan rang nl1 i~m trung, viern () rang, viem

IQ'itrum, viem mieng ap to, t h ong xoa n h am

Tinh trang k ho mieng a benh nhan bi xa tr]

v ung d u c<>,a b~n h nh a n bi h Qi chung Gougerot

-Sjogren, h a y do dung mQt so thu c c 6 tac dung giamtie t mroc b t ( c6 den 20ho thuoc cong h ia 1 8.khoang

300 thir thudc co the gay kho mieng) d u c6 the gay

hoi mieng S1,1 ma t can bAng cua tap khuan mieng

(do uo g khang sinh lau ngay hay do kho mien ) co

the ~n den mQ t ~I! bien di)i cac thanh ph a n cua tap

khudn va 51! phat trien trQi cua m Q t so vi khuan hay

vi nam co mui Tinh trang da s8 U rang, B aU chan

ran cling de di kern v6'i hoi mi~ng vi ngoai su tfch

tu manh vun thirc An , no co lien quan d e n SI!giam

tiet nt1 0 C bot hay gidm tac dung khang khudn cua

mtoc bot

b Mui hOi tit mu i ·hdu, xoang hiun h9ng.

Neu mui h6i van co khi benh nhan ngam mieng

va th o ra bang mtii t hi c6 the phat sin t it mui h u

Neu mui h i chi co vao budi sang va htm khong dong

ben thi nguyen nhan do5\1' ttch tu dich tiet a miii d

tre nho khi mui hoi x u atphat t lt mui phai n hl den

div ~ t hi ket trong 10mO i. Tron trui1ng h p m ui hoic6 n u dn ga (J m u i , benh nh a n thir o ng c 6 t ri e u

c hun g viem mui di img ; n ghet mui, kh i t m u i , dAn

han Neu b~nh nhan c6 ten sU'viem xoan dai

dAng va bi hoi mieng vao buOi sang va keo dai sau

d6thi nen nghi nga ngud goct lt xoan ham

Ngudn gtictit hong bi nghi nga khi b~nh n an bi

viem amidan rmi hay hoc va khac ra nhirng vien sanamidan mautrAng,dai va r at hoi

Ne benh nhan khac d m hay kh6 tho thi c6 the

nghi nga ngudn gocmui hoi tlt h h hap

Khac v~i nhU'ng gi ngIJai ta thuang nght chi 1%

c c truang hcp hoi mi~ng phat sinh tu h~ W ~ Uhoa

N~n nght den ngudn goc nay khi hOimien di kern

vm trieu chimg dau da d liy g chua viern thanh quanhay tai phat va vo can

d Cae b f n h hf thfi ng gay h oi m if n g

RAt n ieu benh h~ thting c6 the gay hoi m ie ng

chAnghan n ir benh tieu dtlang (hoi thO'mui aceton),rai loan tieu h6a, benh gan, benh nQi tiet, b nh di

truyen, benh tam thAn VI the moi trieu chirng toanthan (t~nglgiam can, d e met, mat n u, b i eng an .)

deu phai dllgcItIUy d xem lien quan vai hoi mieng,

a.C h 4n do6n h 6i m i,ng b li ng khuu Ili( u :

- B~nh nhan tv danh gia mac dO hbi mi~ng cuammh: hili test c~ dign la test liem c6 tay (wristlick),nao lUc)'ib~ng mu6ng plastic nho (spoon test) Neu c6the cho ng\l~i than cung danh gia thl c6 the tang'mac d¢ chfnh xac cua ch!n doan

- Chu an vi~n danh gis.mac ~¢hOimi~ng: phep

do hbi mi~ng bang each tac dOng Um giac quan(organoleptic measurement) hi~n nay dU9c xem laphuong phap tin c4y nh«t va d~ tin c~y nh(t va dAthvc hi~n nhdt' Chuyen vien va benh nhan dugcngQn each mOt80 tAm chtin c6 due 15 dg cho m~t ringplastic trong xuysn qua, b~nh nhan thcj ra ang nay

va chuyen vien se danh gia theo mQt thang digm eo

6 ma dQ :khOng hoi nghi ngo, hOi nhe, hoi vlta, rdthei, hoi khong' chiu n6i

Hien nay phuong phap chil q an tuy kh6 din

lugng nhung c6 uu diem rat len Ia c6 the chinh xac

va cho phep danh gia phan nao ngu6n goc cua muihoi, khong doi hoi trang thiet bi ~c biet Theo tacgia thl chi c6 m¢t tr~ ngai len nhat IS.ngay cang kh6tim chuysn vien chiu lam vi~cnay!

4.chi" d~" hOImi.ng

C6 rdt n ieu phuong phap va phuong i~n dechAn doan hbi mieng, dua tren hai each ti~p c~nho~c chu quan hoac khach quan

b chdn doIm blmg phUdng pMp khOOhquan.

• P huon g pluip v i s inh hoc : phat hi~n va danhgia h tQ"n gvi khuan va vi M'm bhng p irong phap cty,

phet hay dung probe ADN, ARN d~c hieu cho cac vikhu!n sinh mui hoi hay d ung test BANA phat hi~ncac vikhu~ p.g T.d B.f

• Phuon g phdp kht s dc k y ' (gas chromatograph ) C6loai khf sac ke rtt tinh vi dep an loai vadanh gia n6ng de) cac khf gay hoi mieng' nhung

-thutrng dAt tien, efulch u en vien d sa dung va d d

chi dung eho nghien cUu Gay day may d h i mieng

di~n tli, Halimeter (Interscan Corp, USA) ch p s p

dinh hnrng' cac VSC trong hoi thO',d~t biet c6 th~ xacdinh n6ng dQHzS tinh theo ppb (parts per billion)

Me)t n6n $1Q dlK1i100 ppb dlfQ'cxem 18 binh thuOng,

tli 300-400 p b tra len 1a c6 mui hoi kh6 chiu, Tuymay na y khOng th~t S\f can thie't d chttn doan htlimi~ng nhimg c6 the giup Ich de thuyet phuc b~nh

nhan va danh gia nhUn.gcruthi~n sau khi dieu tri

M iii di~ tlt c6 s\f ho trl:! cua vi tnh (artificial

n se) de phan bi~t cac mui kha nhau nho c6 cam

giac thu quan (sensor d~c hieu cho moi mui 18

phuong ti~n ch n doan hOi mieng con dang trong

vong' nghien cuu,

S.fll'u tr] hOI mltng

D ie u tIi h i mieng tuy thuQc v ao nguyen nhan

va ngud g6c gay ra ho i mien , nhimg trong moi

tmh hoong d~u nUm muc ti~u dAuti~n 1alam giamhS(_1ngVSC va vi khu~n sinh mui hoi trong miengbhng bien phap CO'hocva hoa hoc

GoBien p h ap co h oc :

Do b~nh nhan t v lam, bao g6m chai rang, dung

chi nha khoa dg lam sach ke rang, cao hloi, nhai keo

c o su

Trong s6 cac bien phap na y, cao h im dlifle xem

nh«"t d lam gi arn IU <;1n gv i k u n va lam gi a m cac

VSC Theo Christensen VI cao luoi e 6 kh a n an g lam

giarn VSC xu o g 50%, d d6 nen trc1 thanh met th6iquen v~ sinh rang' mi~n hAng ngay c1ngtroi trinrng

thanh Hien n a y c6 nhieu hinh dang c ay C ;;t h10i : W

mQt thanh plastc hay kim loai den ban ch ai nho,

nhU'ng v ng tron c6 can Cay C ;;tO luo i ph ai gon dg

kho g gay phan xa non luc dira sau vao t o ng mien

va phai lay eli cac manh V I m bam tren hmg lu O'i.

Nhai keo cao su lam tan t et mrdc bot va do d6 giup

cho Me du g ehe mui tarn thai, va chinh dl1<1n gtrong

k e o mci 18.mQt y eu to' quan trong dg chdng h imieng q a ta dung lam giam pH trong mieng

- Do chuysn mon lam : f) i~u tr~ nha chu : C:(i O

v i nao tui, xa l y be ml)t chan rang, bam raa tui nhachu bAng dung dich s at trimg. Kigm tra cac miengtram va phuc hinh trong rnieng benh nhan va dieu

tri Iai n e u cain

1 f)anh 918 tlnh trl(lng hOI mi ~ng (J b,nh nhAn

tot nha't dG ch n h i mieng hi~n nay, nhung cac

dung dich chua ion kim l oa i , d~c biet la zinc, co rnQt

a i luc ra't manh vdi VSC, ngoai ra chlorure de

cetypy r idinium, triclosan ph5'i hcp vdi oxy gia vazinc cung' lam giam VSC ml)t each dang k~ Hien nay

cac ta nhan khang kh an du'gcdu a vao nhtmg' san

pMlm ra't d a dan d~ ch n hoi mi eng. Ngoai cac

d~ chong hoi mieng

cUng r ~t ki ~n tri d i~ u t ] c6 le vi y thU'cv~h i mi~ng

d dtJ<;ICnang cao, (qua cac quang cao tren trUy~nhlnh ).d~c bi~t (Jgioi tre

Chung toi thu tham d y thuc v ~ tinh trang hoimien (J sin vien va b~nh nhan III hai d i ttI<;Ingc6

th~ co 81,( khac b~t v~ trinh dQn an thuc cling nhuv~ tmh tran suc khoe rang mieng, q a mQt 4i~u trabhng bang cau hoi duqc phat (J khu di~u tri I khoa

T8ng 80 ngtnri tham d : 243 ngtIO'i,trong d6 122

sinh vien va 121 b ~ nhn an 52,6% trii liYila rninh

t v cam tha'y van d~ nay, 17,7% tra lai la bi cac n irci'

kh ac n6i la h i mie n Trong so ngtJai tra 1 00ic6 ~oi

mieng, nam chiern ty l~ 38,28% va nO'la 61,72% Boivdi da so d6 chl la ttnh trang thu~n bi luc mdi ngu

hon va xoan ham chiem 33,5 %, b~nh ti~u hoachiem 21,0 % Da s6 (54,32%) tim each t v khdc phuc

Qua di~u tra tham do na y con co th~ tMy hoi

mi ~ ng l a mQtvan d~ tuy thuQc vao nhan thac eua c8

nhan, vl the ty l~ sinh vien tra len co vAn d~ nay,ngang bh g v (ri nhom benh nhan, m~c du do tuoi trehon va co tinh trang rang mieng' t6t han, dang Ie sinhvien i bi hon Di~u nay con co nghia 18.tro g Wang

Iai van d~ nay se trCrthanh n ay c ng dti<;fcluu y hancUng vdi BI,{ phat trign kin tt xa hQi chu s~ khonggiam di khi tinh trang sac khoe rang mieng.dti<;fcnang cao E) 6 ng th~i qu a tham do cung th~y IS.da so

tuy co thtre hien cac bien phap v~ sinh rang miengnhimg chua phai t~t dung each d~ co th€ giai quy e' t

van d~, va vai tro cua nha Sl thl khong dti<;fcxem Ia

chu y e m~cdunguyen nhan tlttrong rnieng la chmh

· 2 a' nghl phac d6 di&u tr ] th f ch hqp veSl dl e u

klen th"c hanh nha khoa hl ~ n nay.

Hoi mi~ng lA mQt van d e d a y eu to nen muon

di~u tq tti<1ngdOl tri~t d~ c'n dtt<;fC5 1,{ t i e can meteach toan di~n q ua cac btt(tc lam san s au dAy:

a. Traodd t v iii bfnh n han n h d m:

- xae dinh hoi mi~ng th~t hay gia

- xae dinh cac d~c di€m cua hoi mieng : th6'i

- Kham rAng: chu y sA u rang, nhiim trung

chan rang, ke rang, phuc htnh, cAu rAng n u cAnphai c6 phim tia X d~ phat hi~n 1 'sdu m~t ben, tuinba chu

- Xac dinh ngudn g6c h i mieng c6 phai tlt h c

mien hay khong, va tu ddu tron mieng Tren thl!c

te, vi n6i chung tmh trang rang mieng' cua benh

nhan thlllmg kern nen da sotrU"ong hop h i mien c6

n uyen nhan Wtrong mieng va c6 khi chi xuat' phat

tlt mQt dit!m gidt ke rang, mot chan rang nhi~m

trung hay mQt phuc hlnh bi h6'

Neu phat hien them van d e lien q an de'nchuyen khoa khac: Tai Mui Hong, tieu hoa, n(Ht6t

tam thtin thi khuyen b~nh n an di k am phoi hop

dieu tri

c D iA u hi , r ang m~ng:

Sau k i giai thfch cho b~nh nhan, cac dieu trl

nha khoa d~ lam sach mni trU"ong mien mQt 'each

toan dien la mQt bll~c cAn thiet trong moi tinhhuong

d Ruling dan cae bifn ph(Jp v f sinh rang

m i; ng thl).t k j cho b, nh nhfm t"th 1lc hi ; n :

- Chiii rang dung each, p u hop v(j'i tlnh trang'

rang va mo nha chu

- Sadung tam mroc ne'uc6th~, d~c biet huu Ich

cho ngu'Cri.cao tu6i va ngu'oi c6 benh nha chu viem

- Cao h!ai vai IAn trong ngay truac khi chairang, vi huang li~u bac ha tro g kern d~ng rang c6the gAy phan xa n n Khuyen benh nhan ntn tho de

tranh phdn xa non, dira cay cao luCfi ra phia sau,cang gAn ranh t4n cung cua luiJi cang' tot Cay caoluili phai c6 hmh dang' thich hcp vdi lung IlfCtiva l'ybon mQt each e6 hi~u qua, d ng th6+i kh6ng lam t~nthu<tqg ~ ~~t hrai Cao 'l11tliph8.i chu y kh6ng caomanh va kh6ng qua nhi~u Mn vi cac nghiAn ceu chthAy h\ lam nhu v y c6 the gAy xu!t huy~t nhe vagAy t6n thuong nism mac, C6 th~ dung gel khangkhu~n ph6'i hc;tpv~i eao htai Hi$n nay cAy cao lU'(ti

~t hi~u qua cao la loai c6 dO cong phI) hc;tp vdi giaiphAu hcc cua m~t lU'ngIlllti, va co gAn lOng ban chiiingAn, tuy nhien tren thi trU'6+ngVi~t Nam ph6 biA'nnhA't vAn Ii) ddi kim Ioal (it hi~u qua, d~ gAy ~nthirong) '

- Dung cac dung dich sue mi~ng Sue mi~ng saum6i 14n chdi rang, cho tA'p xuc do IAu vai phAn saucua hmg IU'(fiva hong Nen chon dung dich sue mi~ngcan c(ttr~n hoat chA't khang k u~n hon la mal thornd~ chiu Chlorhexidin la phan ttl' co hi~u quii nhA't

tr~n c c vi khu§n gAyhoi mieng, nhung cac du gdich ion kim loai nh(t la cac dung dich chua zinc co

ai hrc d~c bi~t v6'i VSC va c6 tac dung chong miingbam Luu y cac thu c c6 dung moi alcool c6 th e him

se nism mac va g y kho mien M{lt8 dung dichhien e6 tren thi truang Vi~t Nam : Oral B

IV KET LU~

Hoi rnien la mot van d~ thuoc pham vi hanh

nghe' nba kboa, vi 80 den 90% trirong' hop hoi mieng

co ngudn goc W trong mieng M~t k a no dang tra

thanh mot va n d~ ngay cang luu y trong giao tiep xa

( cetylpiridinium chlor d, CPC, alcool , Colgate Plax

( triclosan), Listerine, (chI c6 thymol) Lander (CPC ,

alcol free), Givalex ( hexetid i n ) , P I S (zinc sulfat), nude

o y gia pha loang cling c6 tac dung lam giam tap

khuan ky khi trong mieng Cac th oc xit (spray) c6

chAt khang khudn va huang lieu kha ti~n dung

nhung dAt t~n va thirong'lam kho mien

- Lam tan hru IU<Jn mrcc bot : u n rurdc

nhieu, nhai keo cao su c6huang leu bac ha, que "

d. Giai t h ic h v a dQng u ie n b f nh nhan.

Can giiH thich cho benh nhan bie't Ia cac cha'tlam thorn mieng chi c6 tac dung lam che lap muihoi ch k o g tac dQn len vi khu~n va VSC .D5ng

thai cac phan til' sat trung hieu qua nh at cOng chi

lam giarn IU<JngVSC trong khoang 3,4 gia Cho nenvi~c chu yeu 1a sau khi da lam sach moi truang phai

kien tri thvc hien cac bien phap v~ sin rang

mieng thich hop v i tlnh trang hoi mieng cua ban

than thi m6'i duy tri diroc k@'tqua Iau b~n, clin nhir

moi cham s6c v~ sinh rang mien khac .D~cbi~t

nhan manh Is cao 1116imoi ngay c6 the lam giam111QngVSC xuong m~t mra,

h~i Cling chinh vi v~ y hoi mi~ng IS m~t Itnh vl/.cnghien cau nhi~u haa hen cho nha 8 d~ phat trign

hanh ngh~,cho cac nha san xuli't va kinh doanh, vi

n c6 the tra thanh m~t roo vang v6'i nhieu m4t

hang' rit da dang, va d6i voi cac chirong trlnh phong

b~nh thl n6 la mOt each tiep c~n mdi dg dOng vien

eh vi~c cham s6C'rang' mieng D6 th~t 8t! 1amQtv~n

d~ c_1.ima6i nguo'i va cua moi ngU'(1i,cua nha SI, cia

b ~nhnhan va nhUng ngU'C1ixung quanh

Khoa rang ham ~t (Odo to-Stomatolo ie

-Maxillofa ial) Ia mQt n anh khoa h 9C va ngh~ thu~t

thuc hanh dem Iai al!tot dep chocon ngirci.Nganh

c6 nhieu chuyen khoa d~ giam bOt 51! dau dan, di~u

tti nhClng b~nh t~t (J vung rang ham m~t, duy trt,

phuc h6i clnrc nang cua h~ nhai v a 51! thB:mm y cua

vung h am mat ,

M~t ca nhan neu biet thuc hanh v~ sinh rang

mieng, thirong xuyen di kham rang' mieng va dieu tr]

som nhung benh rang mieng thi Unh trang rang

- Nhlrng rAng m 9C l~ e h l ac cAn pha i nhdvi ly do

th!m myhay viy~ue4u ehinh hlnh rAng

- Nhang rAng thi~u b4m sinh

Mat rAng neu kh8 n d o'<1ephuc h6i se do'a dennhung ~u q ua sau dAy:

" Hg.uqua tai ch :

- Cac rang a m I~ hai ben bj xc) l~eh, rAng d i

di~ntr6i len

- DltOng cong Spee va kh6'p cAn thay d i theo

ehi~u h ll6'ng nu

- B~nh sau rang' nha chu, ch~n thirong c~n khit

phat sinh dua den ~t them nhO'ngrAngkhac,

- Xuong drang nai rAng mat bi tieu nhanh

- Hlnh dang m~t bj thay d~i d roi loan cAn

khit

- Tieu h a r6i loan do st! nhai nghi~n thac Ankh6ng t6t

- Cac rAng co n Iai phai dung nhieu nen mon

nhanh, ngbieng nga lam rO'iloan kh6'p cAn , co th~

gA y ra hQi chan g S.A.D.A.M (dau kh6'p thai dirong'ham v aC<1n hai)

- Phat am thay d6i

- H6 Mp c6th~ bj inh hl1<hlg(l l0i bi nAng len)

Do d6, nhiem vt,J cUR ngU'~ibac si RAng Ham

M~t lAph8.i phuc h6i Iai sOrn nhftng khodng Wng

28

mit ring d~ phuc h6i Iai cac clnre nlng nhai, phat

Am, th4m m y va phong ~n Vi~c thay th@' m~tring mlt cung' quan trong' nhu vi~c chClam~t ring bi

~nh,

Chuy~n khoa phuc hlnh ring c6 muc dich phuc

h6i lq,i cac rang md't m~t each t6t dep va c6 checnang, Sv thanh cong trong di~u tTl phu thu~c vao cacy@'ut6:

- Tinh on dinh va at!thin bAng ve tam ly va

tbg trang cua b~nh nhan, tru(1c v~t la phai mangtrong mieng

- Phuong phap, ky thu~t di~u tri, trang thi~t bi

va v~t li~u phuc hinh

- Tai nang cua ngltai bac s g6m nang khieu va

st! ren luyen

*Khoa phu c htnh rdng g d m c6ha i phttn kh o a :

- Ph1,1c hlnh ring thao lAp (Prosthodonticsremovable),

- Phuc hinh rAngc 6dinh (Prosthodontics lixed)

Phuc hlnh ring thao Hip lA loai phuc htnh ringthay the nhO'ng rang md't bAng nhO'ng ring gia rnab~nh nhan mangham rang gia nay c6 th~ thao ra valAp vao trong mi~ng dlJc;Jc

Phuc hmh rAng thao lAp g6m c6 hai loai:

- Phuc hlnh ring thao lAp tilng pb4n

- Phuc hinh rang' thao lAptoan pbain va toan b~

di~u tzi cAn higu bitt v~ giai phAu, sinh I irang' va

h~ nhai, v~t li~u phuc hlnh, c6 cai nhin toan dien veh~ nhai va toan co thg, c6 duc;1Cm~t ch§n doan dung

dan dg Iva chon loal phuc hinh thich hop cho tltngtru~ng hop va tltng ca nhan, c6 tay nghe vCtngvang,

kheo leo

Ngoai ra cung' phiH k~ d n 51!cQngtat cua ngu~i

ky thu~t vien phuc hlnh rAng trong phd cong vi~c {J

labo, trang thi€t b n uyen v~t lieu, thuCicmen cung

g6p phdn quan trong trong vi~c th c hien mQt phuc

hin rang hoan hao

t ie u :

sa, nhua, composite

MuCinp ue h6i ran rot can dat du cc cac muc

Phuc hlnh rang co din h l A l oai phuc hinh r a ng dU<;1 ct hu c hi ~ n d ~ ba o b oc nhitri g t h a n rang bi y e' u ,

d thay tht nhirng than rang bi mathay d e phuc h6inhtmg rang dB.bi mat hoan toan va loai phuc hmh

nay dUQc gdn chat vao rang b~hh nhan, rna b~nh

nhan khOng th~ thao ra dU<1c

Phuc hinh rAng co dinh dU<1clam bang kim loai

Benh nha ehu con ducc goi la ben quanh rang

La benh lien quan d~n cac be) phan nang dO'rangnhu: nu'~urang (hay 19irang), phan xirong ham bao

q anh goc rang (con du'gc goi la xuong 6 rang), lapmen bao bee gocrang (men goc rang) va cuoi cung lah~ thong c c day chang noi rang vao voi xirong I)rang Nhfrng day chang nay con dlfgc goi III daychang' nha chu' (h inh 1).

cAn phan bi~t b~nh nha chu va b~nh sau rang,

B~nh BaUrang xiiy ra tren than rfmg tao thanh

10 hay xoang gQi la 10sau ran Lo sau r ang I an c6

th~ gay viern tuy rang Viem tuy rang gay dau rangsau d6 c6 th~ lam cho tuy che't hay hoai til'.

B~nh nha chu IIImOt bsnh do nhiem vi khudn (J

mien , tac dOng d€n cac e~u true na n g dO' rang nhu

neu a tren B~nh nha chu c6 th~ chi khu tru (J mro u

du'Q'cgoi 11\viem mrdu, Neu viern nhiern la'n sau vao

cac cau true khac ben trong gay ra pha huy (matbam dinh) thl d u'Q'cg9ila viem nha chu

Hi-n h' l :Thi6t (16 r ing cAt d oc veti me) r A n

Giil'a r Ang va nU'tru t1,1do la mOt khodng' hlnh chil

V gQi1 8 kh e ntMu Day cua khe nl1<1ulA noi ma nU'du

dinhli~n VaGrang' goi Iii bigu rno ba~ dinh ( h~nh 2)

Khe mrou la noi d~ chua nheng miinh vun thltc lin vA

vi khuan cho nen mmu thttang bj viem Ta c6 benh

vie m m.t6u.

Sat ben dtt(1intt6'Ut1,l do la phdn m tOu dinh

Nirou dinh bam rAt chdc vao rling va x11ang5

rang, khong di d~ng dttge

(1 giO'a hai rang, ntt(1ut1,l do nhO Mn thanh hmhthap 3 mat D6III gai nttou hay nhu nttou

B~ mat cua mrou Iii mOt lap bieu mo tAng hoa

Ben trong Iii mt)lien ket( hinh: 2 ).

2.Xuong 6ring:

Chi d11<;1CgQjIs xlt<1ng6 rang' phdn x11<1ng ham

bao boc quanh goc ran D6 Is m~t loai xirong' xop

nam gilta 2 vach xttang dAy. Phdn xttang day (J kee~n m~t goc rang dlf<1C gQi Is phien cltng (laminadura) (h inh 2) phien cU'ngnsy c6 nhieu 16nbo d echocac mach mau, mach bach huyet va cac dAy thAnkinh di qua

Xuong'5rang d e bi thay d i tieu buy hay tai tao

tuy truang hop, tuy VaG 8lf phat tri~n cua b~nh nhachu, tuy VaG 81,1tac dQng (J ben ngoai nhu sang chan

chAng han Trong b~nh nha chu, XU<1ng~ r Ang hi tieu

hu y dan dA.n lam cho rang trfJ nen lung lay

3.X6 mlng: ( h l nh 1va 2 )

X ~ mang 1(\mOt lap mong glin giong nhu xirong

bao b c toan the m~t goc rang, chl trtr (J vung ch6

g c noi co cac mach mau va d ay than kinh chui vao

tU y rang, Xe mang chua khoang 4 % chat vo C(J va

k oang 55% chat heu ca Sa di x~ mang dtf~c k e la

thanh phan nan dO'rang la bai vi c6 cac day chAngnha chu bam chat va o d ay.

m PHAN LO~ BeND NHA CHU

B~nh nha chu c6 thgchia lam hai loai:

1 V16m nliOu hay vl6m IQI: la b~nh nhi~mkhuAn chi c6 tac dOngCJ nucru rang hay l<;1rAni g trongvung mO lien ke't ( hmh. 2) Nguy~n nhan chti yeu lanhung vi khuAn thong thub'ng lJ mieng Vi khuAn

.thuc)ng t4P trung nhieu lJ.mdng bam (chAt bAn mautrAng bam quanh rang) hoac lJ cao rang (v6i rang) (J

nbung nglfc)igitl gin v~sinh rAng mieng kern

Tri~u chimg viem nudu 11\ : Nttcrudo hem blnh

thumtg, d~chay mau, khongdau hoac it dau

4.Diy chang nhachu:(h l nh 1)

DO la mOt h~ th6ng s¢ g6m ph&n Mn la nhitng

sQi collagen (s<;1ih&, sc;ri keo) c6 chec nling n6i li~nrAng vao XU<1ngO.

DAy·ch~ng nha chu ehia thanh nhieu nh6m n hu :

nh6m dinh XU<1Ilg0, nh6m ngang, nh6m nghieng' va

nh6m (J.chop rang Nh6m nghieng la nh6m chiem da

86.Nh6m (J eh6p g6ctoa ra hinh nan quat

DAy chang nha ehu chiem gAn het khoang each

gilla rang va xirong 0 tao nen mQt mang goi la mannha ch D6 Ia m~t mni trinmg' rno lien ket ng ai h~

thong sc;ri collagen da y d~c 11\ chu yeu, con c6 nhO'ngthanh phdn kha nhu : cac mach m a u va day thankinh, nhirng' tebao Clla rno lien ke't cac tao c6t bao,cac tebaa tao men g6c ran , cac tebao sc;ri V v

Vi em rurdu t hl1 ~ n k eo da i (m a n ttnh) r!t I a u , khnng l am ra ng l u g l ay va c o th ~ ch u a tr i du c ,

b ang e c h d an h cha i r a n s a h m o i ng ay va d i ca o

c ao r a ng' ( ne u ca n, vi co nhung ngutri i t khong dang

k~) Nen nhc ra.ng 1 sau rang, c c rang tram hoa

phuc hinh kh ng dung ky th ~t co the t a o ra cht4P trung, tich liiy vi khuan lam cho n l1ai benh

ham bao b9Cqua nh rang) va lam ch rang lung la y.

N e u viem nha ch u a giai doan d a u , t e u xuong it va

dU' q c di ~ u tz;. kip t ho i , m~ t ra ng' hay nhieu rang' co

the giill~i dli'q c. Neu tieu xltdng nhieu, rang lung lay

nhieu co th~ phai nh~J c6 the di chuyen nghieng nga,

an nhai kh6 khan, v.v

- Luon Iuon c6 viem mroukem theo

- Nirdu ran m at bam dinh vao rang tao ra

nhirng "tui mu" hay con g9i I s "tui n a chu"

- Tieu XU'dn g()nhu dA neu trsn

I/;Ng uy en nhan ella ui e m nh a chu nhu s a :

- Vi khudn d ~ c hieu, t u c IIIn tlng vi khuan gay

benh c6 the t lf ben ng ai co th~ cua chu the (nhirng

foray-thus, Porphyromonas gingivalis va con c6

nhieu loai vi khudn, k ac rna the gi6'i hien con dang

x a c dinh them

Tuy nhien, B t! hien dien cua vi kh ~n - du nhid

hay i - cung chua chile gay ra viem mrdu nang' hoacviem nha chu Hien nay n U'C1ita da biet nhung dap

U'ngeua chi) th~ (nguoi benh) mien dich hay khong

mien dich c6 vai tro lam cho viem nha chu nang

them hoac ten tri~n nhanh

Vao khoang hai th~p nien gan day, ngirci ta

cling dll phat hien mQt so benh Wng quat hoac mot

so di~u kien to~n than c6 th~ lam phat sinh va phat

tri~n nhiem khuan nha chu, d~c biet la viem nha

chu Sau day la rnQt so phat hien d dUQ"cxac dinh:

- Ttnh trang mang thai a ngU'O'inu thiro g' dua

den viem mf6'u hoac sung nu6'u rat d e chay mau

Nguyen nhan la s o vi khudn tang manh vi chung sU'dung estrogen va progestero (dang tang) thay th~

cho vitamin K la chAt tang truO'ngcua chung,

- B~nh ti~u dUC1nglam tan ty l~ viem nha chu

Nguyen nhan la bien chirng a cac mach mau nhi) (

0-mrou) v a 8\1 hinh thanh ra nhirng AGES (advanced

glycalysation end - products), v:v Hien nay (J nu6'c

ta da c6 n hien ceu ve tac dQng ngiroc lai cua dieu tri viem nha chu lam giam cac ma dQdironghuyet

- Nguoi h t thuoc Ia hi giarn tuan hoan (J n 6'u

T6m lai, mUC1inam t r a lai day da e6 nhieu ti~n

bi) trong linh vt!c nha chu hoc khien cho co g vi~e

di~u tri b~nh nha chu d e dang hen, ki~m soat nhiemkhu~n tot han 'I'ham chi w e u ttl nha chu ngoai viec

de~· den eh b~nh nhan st! thoai rnai yeu dai hancon e6 the g6p p dn dieu tri cac benh toan than nhu

Tre em Ia ngudn nhan hrc quy gta nh!.t· cua

chung taoMQt viec rat quan trong rna cha me c6 thglam dti<;1ccho con mlnh la chuan bj cho tre birdc xu!t

phat tren con dllang dAn de'n mQt sue khoe rAng

mieng hoan MO

RAng cua da 80 tre se phat trien chac va khoe,

Cha me c6 the giup cho tre tie'ptuc gifJrang chac vakhoe bhng each tao cho tre nhirng thai quen ve rang

mieng lanh manh trong nhttng nam thang ddu dai

Sau day la mQt sci thong tin c6 Ich v~ h~ rang

T il ,TTtW THOYNGA

T r lftt n g B~ mdn Ring t r6 em • Khoa Ring Hb m M4t

£)~I ti c Y Dlft;e Thanh Ph~ Hd Chi M inh

- C h ~ ~ d in h d U ilnll c4n bling :( g m ba nh6mthuc Anco ban :ga o, t hjt va trai cay, rau qu a) : rang

cua tre bAt dau'htnh thanh tit thang th(t 3 drin thang

th a 6 trong bung me B a t k cai gi b me lin vao,

cung' se a nh hu a ng den cac rang' da ng trong giai

d an phat trign nay cua tre f)i~u quan trong la ba

me can An mOt l ugng day dti cac ch a c dinh dueng,

nh a t la si nh to A,e va D, c h at dam, c h a t khoang

(can xi v a ph o t pho ) d e rAng cu a tre d1i<;1cc a" u taobmh t hU' o ng Tat ea thuc An nao t6t c ho suc khoe

c hun g d e u t6t c h o s a kh oe ran M Qt che' d Q I1 n ca n

bang' thirong'cu g ca p m Qt hnm g' cac chAtdinh d1i o ng

day d d~ nu M ba m e v a cha u M C an xi la chat c h ~

yeu cAn thiet cho sl! phat tri~n rAng, chua nhi~u

trong cac loai ca (ca xuong), sua va cac san pham tlt

rang nguoi me d~ ca u tao nen xirong va rang' cua

minh Th,! e r a , che d QAnd Ay d u eua me se c ung ca p

n hu c.4 u can xi c h tre N e' u kho n g' dU<;1c c ung c ap d a y

du, dua tre se l«y cac chat cAn thi6t d~ cA'utao rang

til xuong, chu kh6ng phiii til rang cua 'll~ Sau khi

tre dll<_1C sinh ra, chinh th6i quen an ngot ciia ba me

se tao cho tre th6i quen thich vi ngot,hen (do vi~c

mang bam ra khoi b~ml)t rang bAngeach chai rang

va sit dung chi nha khoa that e<1nthan, di khamrang dinh k d u dan, s e giup mr d c ua cac ba medl1gckhoe rnanh tron luc.mang thai

- H l),u q ua cua t h ufic va cae b fn h mdc ph ai :

Thuoc (Tetracycln) va cac benh mac phai trong lucmang thai (sai, giang mai ) e6anh hinrng'len c a taorang cua tre (thay d i hinh dang va mau sa rang).Sit dung Tetracyelin c6 th~ lam sam mau rang conciia ban 'I'ranh dung thuoc va chi sit dung khi can

t hi et, va phai c6to a ell a bac si

- Gia gin vf sinh ra n g m i~ n g: ki~m scatmang bam cii cha va me, bang each chai rang saumoi bua an hoac toi thi€u hai bin m Qt ngay, va Stl'dung chi nha khoa t6i thi€u rn¢t lIin mc)t ngay.Khong' blit buoc dung thudc sue mi e ng

42

H ~ r a n g sua : G & m 2 0 cai , bil t (Ja u hinh

thanh va cau tao tlt tro g bao thai va tiep tuc sau

khi sinh ra Ran dau tien mo e luc 6 thang tuoi sau

d trung btn cu 4 than tre se moe cac chie rang'tiep theo va c6 d h~ ra n s u a l u c 2 - 2 lh tu i

* H ifn t r.t {lng m 9c ra n g : M Qt s o tre kh6 <1 kh i

moe chiec rang dau tien, va c6 the van t ep tu c S 1,[

k 6 a nay moi khi moeth e m cac rang khac trong so

20 rang sua 'I' r e se but rUt kh6 chi u , de k i ch d Q ng

khi moe rang, thinmg' cho ng n tay hay bat ky v~t

g l c6 tron tay vao m i e n d can, chay nt.t(lcmierig,

k 6 chieu hoac kh o n g chiu An Nudu do, co the sung

len va neu an vaoco cam giac cirng va nhon

Trong khi rang moe len, tre c6the sot, ban ngaybirt rUt k ong yen, ban dem khong ngu, nhiem

n, CACH CHAM SOC vA GIi! GiN ~ SINHRANG MItNG CHO TRE EM:

- Khom v a d i~ u t ri r4ng mi ", ng:Thtri gian tOt

nh~t d~ cac p u nft mang thai di kham va di~u trl

rAng mi~ng la ta tha n tha tt.t d en th a ng th(t s a u.

Khi di kham rlng mieng, cAn bao cho bac st rang

ham m~t biet la dan mang thai, dl! dinh se.mangthai ho~c la c6 th~ Minh d§ mang thai Di~u nay se

giup cac bac st trong viec quyet dinh phuong phap

di~u tri tOt nha't cho cac ban va cho d(ta con chuasinh ra cua ban,

tru n , pha t ban hoac tie u cha y Nen diratre di kham

bac SI nhi khoa khi co cac dau hieu nay

Lam diu tre tarn thai bang each cho mQt v~t

nhe, rnem gi d d~ tre clin len (nhu vong moe rang,

n m v cao su hay ban chai danh rang ) 'I'hirc a.nm~m, xop thich hop -cho tre luc nay vi cl1nnhai nhe,

Neu tre dau nhieu, nen cho uong Paracetamol d~

g i a m dau

* N an g h o~ bu{1u m a u do mpc ran g : Khi rang

bat dau moe, mo mrou tach ra va bi keo lai, Doi khi ,

c.omQt it mau chiiy vao trong cac mo, tao nan mQt chb

phdng len hay bi bAm nhe tren nut5'ugc;>i111nang hoac

birou ma u do moe rang , Th ang thi khong can dieutri, khi rang moe len 5 khoi Khong nen cEithay choc

vi c6th~ gdy nhiem trung Diratre di kham, ne u rangkhong moe len trong Yang.m~t thang

~ M ut ng on ta y : Buia phan XI;l bmh thuang ella

tre, giup CCl va xuong ham phat tri~n Khi con be, tre

dira vao mieng tat ca nhung v~t gi eo trong tay, k~

c c c ng6n tay d~ mut Th6i quen mut cac v~t nay

se bien mat khi tre den tu i di hoc Neu van tiep tuc

mut ng6n tay sau khi rang cira vinh vien mQClen (

7-8 tu i) se gay sen nhtrng van d~ve thdm my can canthiep chinh hinh ( nhu hi)rang cira tren, lui rang ciraduaL)

" Nu m vii. gid :Nurn vu gia cling co the gay nannhirng van de nhu mut ngon tay , neubii trong thai