Các bệnh tai mũi họng, răng hàm mặt, tim phổi và bệnh ở bụng - Phần 8 ppsx

Co thắt tâm vị "Cháu 18 tuổi, bị mắc một chứng bệnh hiểm nghèo từ nhỏ, đã đi khám nhiều nơi nhưng không chẩn đoán được là bệnh gì: ăn cơm, uống nước hay ăn uống bất cứ cái gì cũng bị

500 giải đáp y học theo yêu cầu bạn đọc

Các bệnh tai mũi họng, răng hàm mặt,

tim phổi và bệnh ở bụng

Phần 8

372 Co thắt tâm vị

"Cháu 18 tuổi, bị mắc một chứng bệnh hiểm nghèo từ nhỏ, đã đi khám

nhiều nơi nhưng không chẩn đoán được là bệnh gì: ăn cơm, uống nước hay

ăn uống bất cứ cái gì cũng bị nghẹn; khi ăn vào cảm thấy rất đau ở vùng

ngực, khi nghẹn không chịu được, đành phải nôn ra, đến lúc tiếp tục ăn lại

bị nghẹn rất nhiều lần Xin cho biết đó là bệnh gì và cách điều trị"

Chưa có kết qủa X-quang, nhưng nhiều khả năng cháu bị chứng co thắt tâm vị (chỗ thực quản nối với dạ dày), làm cho thức ăn trôi xuống khó khăn Nếu đúng là bệnh này thì khi chụp X-quang có uống baryte sẽ thấy rõ hình ảnh chỗ hẹp; trường hợp để muộn, sẽ thấy thực quản phía trên chỗ co thắt bị rộng ra

Cháu nên sớm về một bệnh viện lớn tại Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh;

ở đó các chuyên gia sẽ chẩn đoán và xử lý cho cháu Gặp chứng co thắt tâm

vị, người ta làm phẫu thuật Heller như sau: rạch dọc chỗ co thắt cho đến khi gần tới niêm mạc của thực quản (không làm thủng niêm mạc), giúp niêm mạc được trải rộng ra Sau khi mổ, vết rạch trên lớp cơ của vùng tâm vị - thực quản há rộng miệng, dần dà sẽ đầy lên và liền lại, che kín niêm mạc, làm cho lỗ tâm vị trở nên rộng hơn, giúp cho lưu thông thức ăn bình thường

373 Khối u thực quản

"Ông cháu 75 tuổi, thỉnh thoảng ăn cơm bị nghẹn ứ cổ, không nuốt

được nữa; khi nghẹn, ông cháu thường kêu đau tức khắp ngực Hiện tượng

này ông cháu bị từ hồi còn trẻ, sau thời gian bị giặc bắt giam rồi tra tấn

bằng cách giẫm lên ngực và vùng mỏ ác Có cách gì chữa được cho ông

cháu không?"

Cháu nói thiếu chi tiết, nhưng vì không có địa chỉ cụ thể để trao đổi thêm, đành nêu hai hướng chẩn đoán Ông cháu có thể bị:

- Co thắt thực quản do hậu qủa của chấn thương vùng đó (nếu đúng thế thì may mắn, vì có thể chữa đỡ bằng thuốc men, châm cứu , nhưng ít khả năng)

- Hẹp thực quản do khối u (khả năng này nhiều hơn) Nếu đúng có khối u thì bệnh sẽ ngày càng nặng vì khối u cứ ngày càng lớn

Gia đình cháu nên sớm đưa cụ về một bệnh viện trung ương để khám xét, chủ yếu bằng X-quang (chụp thực quản có uống baryte) Nếu là u thực quản, thường là u ác tính, các bác sĩ sẽ định liệu phương pháp xử trí:

- Mổ tạo một cầu nối vượt qua chỗ hẹp, giúp bệnh nhân ăn uống được (ít khả năng, vì ông cháu đã già, hoặc khối u này đã lan rộng)

- Chiếu xạ lên vùng ngực (xạ trị liệu), hay dùng hóa chất (hóa trị liệu), hoặc kết hợp cả hai, nhằm mục đích diệt các tế bào ác tính; kết qủa tùy thuộc vào mức độ lớn của khối u và sức chịu đựng của ông cháu

374 Đã mổ thoát vị

"Cháu 17 tuổi, lúc 16 tuổi đã đi mổ thoát vị; khi được ra viện về nhà

thì những người thân bảo là mấy năm nữa cháu lại phải đi mổ tiếp, nếu

không sẽ bị ung thư, nên cháu rất lo sợ Xin cho cháu một lời khuyên"

Cháu không nói rõ là thoát vị gì (thoát vị bẹn, thoát vị rốn ), nhưng chắc đây là thoát vị bẹn (có một lỗ thông làm cho ruột chui được ra khỏi ổ bụng, thậm chí xuống tận thấp trong bìu dái)

Cháu cứ an tâm và vui vẻ học hành, bởi vì nếu phẫu thuật mổ thoát vị được tiến hành đúng quy tắc ngoại khoa, đảm bảo không tái phát, thì cháu không cần phải đi bệnh viện một lần nào nữa (nếu bị tái lại là do lỗi của bác

sĩ mổ, chứ không phải do cháu)!

Bệnh ung thư không dính dáng gì ở đây

375 Thoát vị bẹn mổ rồi nay tái phát

Em là con trai, 19 tuổi Năm ngoái, em được mổ thoát vị bẹn, sau đó

em vẫn kiêng không dám đá bóng hoặc mang vác, nhưng gần đây lại tái

phát Xin cho biết nguyên nhân, và liệu em có nên đi mổ lại không?

Có hai loại thoát vị bẹn (TVB): TVB bẩm sinh và TVB mắc phải (còn gọi là TVB trực tiếp)

TVB bẩm sinh có thể xuất hiện rất sớm, nhưng cũng có thể xuất hiện khá muộn, khi ta trưởng thành, thậm chí khi đã có tuổi Nguyên nhân là do

lỗ bẹn đã không được đóng kín lại khi còn trong bụng mẹ; do có cái lỗ này

mà ruột có thể chui ra khỏi ổ bụng, có khi xuống nằm trong bìu dái, lỗ càng

to thì ruột xuống càng dễ, bệnh bộc lộ càng sớm

TVB mắc phải là do thành bụng bị suy yếu (do mang vác nặng và ráng sức qúa nhiều, do thiếu dinh dưỡng, do một số bệnh làm cho các bắp thịt tại đây bị nhẽo), chỉ thấy ở người lớn sống trong những hoàn cảnh kể trên

Biến chứng của TVB là nghẹt ruột (khúc ruột tụt xuống không trở lên được nữa) là một trường hợp cấp cứu ngoại khoa, nếu để muộn, đoạn ruột nghẹt có thể bị hư hại (hoại tử) phải cắt bỏ; trong tình huống này, tính mạng

có thể bị đe doạ

Trường hợp của em thì, nếu chưa có điều kiện đi mổ lại, em nên dùng một mảnh vải nhỏ bằng lòng bàn tay, bốn góc có bốn sợi dây, ở giữa khâu đính một nùi vải vụn bằng đầu ngón tay cái, đem áp lên chỗ lỗ thoát vị và buộc lại, nhằm ngăn không cho ruột tụt xuống Nếu trong khi tắm rửa, ruột tụt xuống, thì sau đó em nhẹ nhàng lựa thế đẩy nó trở lên, rồi băng lại như trên

Khi có điều kiện, em nên đến một cơ sở ngoại khoa tốt hơn để xin mổ lại, đừng tìm đến nơi cũ làm gì! Bởi lẽ mổ TVB mắc phải mà tái phát, thậm chí tái phát nhiều lần, thì nhiều khả năng là do thành bụng qúa yếu Còn mổ TVB bẩm sinh mà tái phát thì chắc chắn do thiếu sót kỹ thuật của bác sĩ mổ Phẫu thuật tuy đơn giản nhưng không phải bất cứ ai thực hiện cũng thành

công, vì có những chi tiết rất nhỏ mà người có tay nghề vững mới quan tâm đúng mức

376 Tắc ruột tái phát nhiều lần

Năm 1990, tôi được mổ viêm ruột thừa, nằm viện 7 ngày thì được cho

về nhà Ngày thứ 8, phải trở lại bệnh viện mổ lần thứ 2 vì tắc ruột; sau đó 2

năm, mổ lần thứ 3; sau đó 1 năm mổ lần thứ 4 Như vậy là sau khi mổ viêm

ruột thừa, tôi đã bị mổ tắc ruột tới 4 lần Xin cho biết ở đâu có thể mổ được

khỏi hẳn và lý do tại sao bị tắc ruột nhiều lần như vậy?

Bạn nói "mổ viêm ruột thùa" e rằng chưa đầy đủ, bởi vì viêm ruột thừa cấp (VRTC) được mổ sớm trong vòng 2 giờ đầu hầu như không có biến chứng gì về sau

Trường hợp của bạn trước đây có thể nằm vào một trong hai tình huống sau đây:

a) VRTC để muộn có viêm màng bụng cục bộ

b) Viêm màng bụng toàn thể (VMBTT) do VRTC để muộn

Nếu theo tình huống (a), thì khi bị tắc ruột lần 1, ruột dính không rộng, chủ yếu là ở hố chậu phải; và sau đó, mỗi lần mổ lại đã làm tăng nguy

cơ dính tiếp

Nếu theo tình huống (b), thì nguy cơ dính ruột ngay sau khi mổ VMBTT rất cao, thậm chí phải mổ xử trí tắc ruột ngay trong tuần lễ đầu tiên, khi đang nằm viện; và nguy cơ đó, bao giờ phẫu thuật viên cũng cảnh báo cho thân nhân, sau khi mổ xong VMBTT

Về điều trị tắc ruột tái phát, có hai thái độ trái ngược nhau:

1 Xử trí tối thiểu: Gỡ dính đơn thuần (có thể bơm một dung dịch nào

đó vào ổ bụng với hy vọng hạn chế dính) Nếu tắc lại: mổ! Tắc lại nữa: mổ nữa!

2 Xử lý triệt để: Gỡ dính, xong xếp toàn bộ các quai ruột non vào một

tư thế sinh lý, rồi cố định chúng lại Thế là chỗ nào dính tiếp cứ dính, nhưng không còn gây ra tắc ruột nữa Thủ thuật này do T.B Noble, phẫu thuật viên người Mỹ, công bố năm 1937, đến năm 1960 được W.A Childs và R.B Phillips cải tiến bằng cách xuyên chỉ cố định các nếp gấp mạc treo (thay vì khâu trên thành ruột), thời gian thủ thuật được rút ngắn hơn nhiều

Ở nước ta, Giáo sư Nguyễn Trinh Cơ, Bệnh viện Việt-Đức, Hà Nội, là người đi tiên phong trong việc ứng dụng thủ thuật này từ năm 1965, nhưng giáo sư không được những người phụ trách ủng hộ, nên chỉ thực hiện được trên dưới 15 trường hợp rồi thôi Trong khi đó, tại một bệnh viện khác, từ

1966 đến 1976, một bác sĩ thuộc lớp đàn em có điều kiện thực hiện thủ thuật này cho 70 bệnh nhân tắc ruột, chủ yếu là tắc ruột do dính tái phát nhiều lần, theo dõi liên tục kết qủa sau 6-17 năm, thấy kết qủa tốt (luận án tiến sĩ y học trong nước năm 1984)

Tới nay, thủ thuật đơn giản và an toàn này ít được lớp trẻ biết đến để

có thể vận dụng khi cần thiết

377 Hồi bé đã mổ ở rốn

"Cháu 17 tuổi, khỏe mạnh Nhưng lúc còn bé cháu đã phải mổ khâu

rốn, liệu việc này có ảnh hưởng gì đến sinh đẻ không?"

Trước đây, cháu mổ ở rốn là để làm phẫu thuật xử trí thoát vị rốn (do màng cân nằm giữa bụng lỏng lẻo, yếu, nguyên nhân bẩm sinh hoặc nhiễm khuẩn tại chỗ, làm cho ruột cứ lồi ra trước bụng)

Nếu mổ không tốt thì cháu đã bị thoát vị trở lại từ lâu rồi; hơn nữa, khi mổ, thường bác sĩ cố gắng không làm đụng giập ruột, nên cháu cũng không bị tắc ruột do dính

Cháu cứ yên tâm, đến tuổi kết hôn cứ tiến hành, và đến tuổi làm mẹ cũng xin cứ việc! Chỉ có điều cái rốn khâu rồi nó không được xinh xẻo như của người ta, nhưng lo gì, nếu bơi lội thì dùng áo tắm một mảnh che đi, ai

mà biết được!

378 Dị tật không hậu môn đã mổ

"Khi còn sơ sinh, em đã được mổ tạo hậu môn Năm 12 tuổi, do ăn

nhiều trái cây xanh, trong khoảng 2 tuần em không đi cầu được, phải đưa

đến bệnh viện để thụt tháo; siêu âm cho biết có một đoạn 20 cm ruột phía

trên hậu môn bị hẹp Em lo cho căn bệnh của mình, không biết sau này xây

dựng gia đình rồi sanh con có dễ dàng không?"

Dị tật trước đây của em (không hậu môn) đã được xử trí với kết quả

mỹ mãn; hiện tượng còn lại một đoạn trực tràng bị hẹp là điều không tránh khỏi

Chỉ cần em chú ý: không nuốt các hạt dâu da, bứa, măng cụt, không

ăn những trái cây có nhiều hạt như ổi, chuối hột hoặc trái cây xanh như

sung, vả, chuối xanh Những thức ăn này chứa nhiều chất tanin, dễ gây táo bón Nên ăn nhiều rau, củ Khi ăn nhớ nhai thật kỹ Uống nhiều nước để cho phân luôn mềm Sau này, khi có bầu càng phải chú trọng chế độ ăn uống

Em cứ yên tâm: Dị tật cũ đã chữa khỏi này không ảnh hưởng chút nào đến khả năng thụ thai cũng như việc chuyển dạ sanh con, do đó không hề có chống chỉ định yêu và lập gia đình

379 Đã mổ u nang buồng trứng

"Tôi 25 tuổi; 10 tháng trước đây được bệnh viện mổ u nang buồng

trứng, nhưng không biết là cắt một bên hay hai bên Hiện tôi vẫn có kinh

nguyệt, và thỉnh thoảng đau bên phải Tôi có còn sinh đẻ được nữa không?"

Trong phẫu thuật ở buồng trứng, bác sĩ bao giờ cũng tôn trọng và tiết kiệm đối Nếu u nang có cuống, không dính chặt vào buồng trứng thì chỉ cắt

bỏ u và giữ buồng trứng nguyên vẹn Trường hợp mổ u nang hai bên càng phải tôn trọng và tiết kiệm hơn, bởi vì ở người phụ nữ bị cắt hết buồng trứng

sẽ xảy ra hiện tượng nam tính hóa (mọc râu, giọng nói ồ, thay đổi vóc dáng ) và dĩ nhiên không còn kinh nguyệt, không sinh đẻ

Nếu sau khi được mổ cắt u nang buồng trứng mà vẫn có kinh nguyệt thì chắc chắn bạn vẫn còn ít nhất một buồng trứng; như vậy, bạn không thua

em kém chị về phương diện sinh sản Hiện tượng thỉnh thoảng đau nhẹ ở vùng mổ sẽ đỡ dần và hết

Tuy nhiên, cũng giống như bất cứ ai đã được mổ ở vùng bụng, bạn hãy chú ý: nếu chẳng may thấy đau quặn bụng từng cơn kèm theo bí trung tiện, ói mửa , phải tới ngay một cơ sở ngoại khoa tốt để được theo dõi sát

và xử trí nếu cần

Ngoài ra, bạn nên thu xếp để định kỳ tới khám một bác sĩ giỏi về phụ khoa Người này, do nắm vững "lý lịch" của bạn, chắc chắn sẽ giúp ích được nhiều điều

Còn nếu muốn thật chắc chắn về tình hình của hai ống dẫn trứng (nguyên vẹn cả hai, nguyên vẹn một bên, hay cả hai bên đều đã được thắt do yêu cầu của tình huống phẫu thuật), bạn nên biên thư hỏi cơ sở đã mổ cho bạn trước đây, bởi vì thế nào phẫu thuật viên cũng ghi chép chi tiết vào biên bản mổ Nếu cả hai ống dẫn trứng đều được thắt, muốn có con, bạn phải xin làm kỹ thuật thụ thai trong ống nghiệm tại Bệnh viện phụ sản Từ Dũ, TP Hồ Chí Minh, là cơ sở đầu tiên của nước ta thực hiện thành công kỹ thuật này Trường hợp của bạn thuận lợi vì nhiều khả năng người ta sẽ cấy phôi vào dạ con của bạn, không phải nhờ người mang thai giúp, vì bạn đang ở độ tuổi sinh sản

380 U nang buồng trứng xoắn

"Chúng cháu cưới nhau đã gần hai năm và còn đang kế hoạch nên

chưa có con Khoảng năm sáu tháng nay, vợ cháu thỉnh thoảng bị đau bụng

dưới Đêm gần đây cô ấy đau bụng rất dữ, đến bệnh viện khám và siêu âm

thì bác sĩ cho biết bị u nang buồng trứng bên phải, kê đơn và hẹn tái khám

Chúng cháu không hiểu bệnh này có nguy hiểm lắm không, có phải phẫu

thuật không, và có ảnh hưởng gì đến đường con cái?"

Về hình thể, u nang buồng trứng có hai loại: có cuống và không cuống

Trường hợp không cuống, u nang phát triển mà không gây đau, chỉ khi nào đủ lớn thì người bệnh mới cảm thấy tưng tức tại chỗ, bụng phía bên

đó hơi to ra Thậm chí có người mang một u nang chứa gần hai chục lít dịch mới chịu đi mổ

Trường hợp có cuống thì trái lại, triệu chứng đau xuất hiện rất sớm, vì

u nang dễ bị xoắn nhẹ (cuống càng dài càng dễ xoắn) và sau đó lại trở về vị trí cũ nên người bệnh đỡ đau hoặc hết đau Nếu xoắn mạnh hơn, u nang sẽ không thể trở về vị trí ban đầu, và do không được máu tới nuôi dưỡng nên nếu không được mổ kịp thời, nó sẽ bị hoại tử và vỡ, gây viêm màng bụng

Do đó, khi thấy u nang buồng trứng gây đau, bác sĩ nghĩ ngay đến loại có cuống và khuyên nên mổ sớm Nhưng không phải bệnh nhân nào cũng đồng

ý ngay, bởi vì họ còn rất trẻ, nhiều trường hợp chưa xây dựng gia đình, nên rất ngại ngùng, lo sợ cho hạnh phúc lứa đôi, cho việc sinh sản về sau

Mổ cắt bỏ u nang buồng trứng có cuống trong điều kiện bình thường khá đơn giản, người bệnh nhanh chóng hồi phục sức khỏe Nếu phải xén một phần hoặc cắt đi một buồng trứng, phần còn lại vẫn tiếp tục hoạt động bình thường và đảm bảo chức năng sinh sản Còn mổ cấp cứu (khi đã có biến chứng) sẽ phức tạp, thậm chí nguy hiểm trước mắt (nhiễm khuẩn ổ bụng tiến triển sau mổ) và lâu dài về sau (dính ruột gây tắc ruột)

Vợ cháu cần được theo dõi sát để có thể tới bác sĩ kịp thời Nên đến tái khám đúng hẹn để bác sĩ có thể có quyết định cần thiết Trong thời gian này, không nên để vợ cháu đi về những vùng thiếu giao thông thuận lợi, sẽ khó đến bệnh viện đúng lúc

381 Lao màng bụng

"Em trai tôi 28 tuổi, được bệnh viện chẩn đoán là lao màng bụng, cho

chữa theo đơn, mỗi tháng tái khám một lần Đã 2 tháng rồi mà bụng em vẫn

còn lớn Xin cho biết bệnh của em tôi như thế nào, sau 7 tháng nữa có khỏi

không, đến bao giờ có thể cưới vợ, và lúc này có nên cho uống thêm thuốc ta

không?"

Lao màng bụng (có thể riêng rẽ hoặc xuất hiện cùng lúc với lao màng phổi và lao màng tim, gọi là viêm đa màng) có đặc điểm: màng bụng, dưới tác động của trực khuẩn Koch, tiết ra một chất dịch thanh tơ, màu vàng chanh (khi xét nghiệm dịch thấy phản ứng Rivalta dương tính)

Nếu được điều trị tốt, chủ yếu bằng thuốc chống lao và nâng cao đề kháng, thì trong trường hợp thuận lợi, bệnh sẽ thoát lui, dịch tiết ra được hấp thu hết, ổ bụng trở lại "khô ráo" bình thường sau một thời gian chừng 2-3 tháng

Nếu sau thời gian đó mà dịch trong ổ bụng bớt ít hoặc vẫn như cũ, thậm chí nhiều thêm, thì tốt nhất là phẫu thuật mở ở bụng với mục đích dẫn lưu chất dịch Cuộc mổ chóng vánh và không phức tạp Ngày hôm sau, bệnh nhân đã có thể đi lại; sau 7 hôm, vết mổ khỏi, bụng trở nên bình thường, bệnh nhân ra viện, dùng tiếp thuốc chống lao theo đơn và định kỳ tái khám, chủ yếu là kiểm tra phổi