Các bệnh tai mũi họng, răng hàm mặt, tim phổi và bệnh ở bụng - Phần 5 pdf

Viêm gan virus B không lây qua nước bọt hoặc qua đường sinh dục một vài nhà nghiên cứu phát hiện thấy virus viêm gan B có mặt trong chất xuất tiết của bộ máy sinh dục, nhưng hiện vẫn chư

500 giải đáp y học theo yêu cầu bạn đọc

Các bệnh tai mũi họng, răng hàm mặt,

tim phổi và bệnh ở bụng

Phần 5

341 Viêm gan virus B lây như thế nào?

"Chúng em đã được một cháu gái sáu tuổi Vừa rồi, bệnh viện phát hiện trong máu chồng em có kháng nguyên virus viêm gan B dương tính Chúng em phải làm gì để khỏi lây bệnh, nhất là với cháu nhỏ; có phải cách

ly không? Và liệu sau này chúng em còn có thể có thêm một đứa con khỏe mạnh?"

Viêm gan virus B chỉ lây qua đường máu: qua vết xước ở da, nhổ

răng khiến virus từ nguồn lây lọt vào; qua tiêm truyền bằng những dụng cụ

không triệt để vô khuẩn (thường là do truyền máu của những người hiến bị

viêm gan)

Viêm gan virus B không lây qua nước bọt hoặc qua đường sinh dục

(một vài nhà nghiên cứu phát hiện thấy virus viêm gan B có mặt trong chất

xuất tiết của bộ máy sinh dục, nhưng hiện vẫn chưa có bằng cớ về đường lây

nhiễm này), cho nên không cần cách ly về ăn uống hay ngưng quan hệ vợ

chồng Và dĩ nhiên hai em vẫn có thể có thêm cháu bé khỏe mạnh nếu nuôi

dưỡng đúng phương pháp

Trước mắt, em và cháu phải đi xét nghiệm máu tìm kháng nguyên

virus viêm gan B Nếu âm tính thì xin tiêm chủng phòng bệnh này (tại Viện

vệ sinh dịch tễ ở Hà Nội hoặc Viện Pasteur ở TP Hồ Chí Minh), nếu đã

dương tính thì thôi

Chú ý bồi dưỡng đặc biệt cho bố cháu về chất đạm (thịt, cá, đậu

phụ ), vitamin; không cho uống rượu hoặc nhiều bia, không hút thuốc lá;

làm việc và nghỉ ngơi điều độ Trước khi quyết định có thêm cháu, nên cho

kiểm tra lại sức khỏe của bố cháu

Nếu cần tới thuốc thì phải đi khám để bác sĩ kê đơn 2 thứ thuốc sau:

1 Lamivudine, tác động trực tiếp lên virus, không cho nó sinh sản

Hiện có 2 loại, tính năng như nhau nhưng mang tên biệt dược, cách đóng gói

và giá cả khác nhau; tùy tình hình mà chọn loại thích hợp, uống mỗi ngày 1

viên, trong ít nhất 1 năm

- Zeffix 100 mg, lọ 28 viên, giá khoảng 34 ngàn đồng/viên

- Lavudine 100 mg, lọ 30 viên, giá khoảng 26 ngàn đồng/viên

2 Alpha-interferon (Intron A), kích hoạt hệ miễn dịch, tiêm mỗi tuần

3 lần trong 4-6 tháng Giá khoảng 450 ngàn/lọ

Nhân đây xin giới thiệu 1 bài thuốc Đông y để các em có thể sử dụng

kết hợp:

- Bồ công anh, nhân trần, phục linh, sài hồ, sơn chi mỗi vị 10-12 g, uất

kim 6 g, sắc uống hằng ngày

342 Lời giải còn bỏ ngỏ

"Bệnh viêm gan virus B chỉ lây qua đường máu, vậy khi hai vợ chồng cháu ngủ chung giường cùng bị một con muỗi đốt thì có lây cho nhau không?"

Câu hỏi của cháu làm cho người giải đáp bật cười nhưng lại rất lúng

túng, vì chưa thấy có công trình nghiên cứu nào đề cập đến tình huống đặc

biệt đó! Đành bỏ ngỏ để nhờ các nhà bác học trên thế giới cũng như trong

nước có dịp giải đáp giúp

Trong khi chờ đợi, nên chăng chúng mình cứ "khẳng định đại" đi, để

thúc đẩy mọi người chống muỗi đốt (giữ vệ sinh ngoại cảnh, tích cực diệt

muỗi, nằm màn ) Việc này cũng giúp tránh một số bệnh nguy hiểm khác

như sốt rét, viêm não Nhật Bản, sốt xuất huyết, bệnh giun chỉ

343 Cứ để hai cụ thoải mái

"Bác hàng xóm của bố cháu đi xét nghiệm máu thấy viêm gan B dương tính, vậy mà hai cụ vẫn đi lại chơi bời với nhau như không có chuyện

gì xảy ra Mẹ cháu thì sợ chết khiếp những lúc phải tiếp bác ấy trong nhà, sau đó bà lau chùi suốt lượt các thứ"

Hiện giờ thì hai ông già chưa có ai sai cả; bởi vì bệnh viêm gan B

hoặc viêm gan C chỉ lây qua đường máu mà thôi (chồng viêm gan B nhưng

vợ không bị lây và vẫn sinh con khỏe mạnh bình thường)

Nhưng nếu hai người dùng chung dao cạo râu hoặc cái cắt móng tay

thì cực kỳ nguy hiểm vì virus viêm gan B sẽ dễ lây nhiễm sang bố cháu qua

vết rách ở da (một số phẫu thuật viên và bệnh nhân mổ có thể lây cho nhau

theo kiểu này)

Thế thôi Ngoài ra, cứ để hai cụ thoải mái uống trà, tâm sự Mẹ cháu

chẳng phải dọn dẹp, chùi rửa phí công, mệt người

344 Khi nhiều người nhà mang kháng nguyên viêm gan B

"Cách đây khoảng 4 năm, chị của cháu đi xét nghiệm máu có kết quả HBsAg dương tính; sau đó trong gia đình chỉ có cháu đi xét nghiệm (kết quả

âm tính và đã được tiêm phòng) Nay chị dâu của cháu, đang có thai khoảng

3 tháng, thấy mắt vàng, đi xét nghiệm viêm gan B thì âm tính, nhưng kết quả xét nghiệm của chồng chị sau đó lại dương tính (anh chị mới xây dựng khoảng 4-5 tháng nay) Rồi chồng cháu đi xét nghiệm cũng thấy nhiễm virus

B Xin cho biết chị dâu cháu có cần xét nghiệm lại hay tiêm phòng không, và phải dùng thuốc gì? Đứa con của chị ấy có bị nhiễm không? Anh cháu và chồng cháu cần cùng những thuốc gì? Sau này, con của cháu sinh ra có bị nhiễm không?"

Cháu đừng quá bi quan, bởi vì mang kháng nguyên virus viêm gan B

(VGB) trong máu không có nghĩa là đã mắc bệnh VGB ở mức nguy hiểm

Vả chăng, ngay cả khi đã bộc phát, VGB cũng có thể nặng hay nhẹ tùy từng

tình huống (số tế bào gan bị tổn thương, sức đề kháng của cơ thể, việc giữ

gìn và bồi dưỡng sức khỏe ra sao )

Hợp lý nhất là cho các thành viên còn lại trong gia đình đi xét nghiệm

máu, những ai (-) thì cho tiêm phòng, những ai (+) thì phải được theo dõi

cẩn thận hơn về sức khỏe Chị dâu cháu phải đi xét nghiệm lại, để nếu vẫn

(-) thì sau khi sinh phải tiêm phòng Trường hợp của cháu, vì cháu không nói

rõ quy trình tiêm trước đây nên không biết thế nào Cháu nên đến một

chuyên gia về vấn đề này, nói rõ về việc tiêm phòng trước đây để được

hướng dẫn cụ thể

Con của cháu và của chị dâu cháu không bị lây nhiễm VGB, với điều

kiện bảo đảm vô khuẩn các dụng cụ và thao tác hộ sinh, bởi vì bệnh này lây

lan qua đường máu

Với các thành viên có kết quả xét nghiệm (+), cần lưu ý:

- Giữ vững tinh thần lạc quan để không rơi vào trạng thái stress, có thể

sẽ làm cho tình hình xấu đi Khi bị VGB, không phải là toàn bộ các tổ chức

gan bị tổn thương hoặc tổn thương nặng Phần gan lành mạnh vẫn đảm

nhiệm được chức năng (nhiều người bị thương phải cắt bỏ một phần quan

trọng của gan, sau đó vẫn khỏe mạnh bình thường)

- Tăng cường bồi dưỡng cơ thể bằng ăn uống, chủ yếu là chất protid

(đạm) và các vitamin (có nhiều trong hoa quả, rau xanh ) Có một nguồn

protid rất quý, dễ kiếm, rẻ tiền, dễ chế biến là nhau sản phụ

- Tránh những thức ăn mà cơ thể "không thích" Tuyệt đối kiêng bia

rượu, thuốc lá Thể dục nhẹ nhàng đều đặn

- Về thuốc điều trị VGB, xin xem Mục 341

- Có thể kết hợp dùng thêm các loại thuốc trong đó có mật gấu (gấu

rừng hay gấu nuôi đều được) nhằm giảm thiểu, thậm chí ngăn chặn các biến

chứng có thể xảy ra (xơ gan, ung thư gan)

345 Mang thai khi đang bị nhiễm virus viêm gan B

"Trước đây tôi bị nhiễm virus viêm gan B, xét nghiệm HBsAg(+), uống thuốc theo đơn bác sĩ, một thời gian sau, xét nghiệm lại vẫn dương tính Nay tôi đã có thai 5 tháng Tôi có thể dùng Alpha-interferon và Lamivudine được không?"

Thư bạn không nói rõ là trước khi mang bầu, bạn có làm xét nghiệm

lại HBsAg không? Nếu vẫn dương tính thì rất nhiều khả năng cháu bé cũng

bị nhiễm, do đó, bạn cần chú ý mấy điểm sau đây:

- Dùng đều đặn cả hai loại thuốc ở Mục 341

- Chú ý giữ gìn sức khỏe trong khi mang thai, ăn uống đủ chất, nhất là

chất đạm và vitamin

- Bạn cần được một cơ sở sản phụ của ngành y tế theo dõi và xin được

sinh tại đây (nhớ rằng nếu HBsAg(+) thì máu bạn sẽ làm lây nhiễm bệnh cho

nữ hộ sinh nếu tay họ có vết rách da mà không mang găng phòng hộ)

- Cháu bé sơ sinh cần được săn sóc chu đáo, tốt nhất là được một

chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực này trông nom

346 Đó là viêm gan virus A

"Xin cho biết tại sao bệnh viêm gan B lại lây lan tùm lum? Bên nhà hàng xóm quanh năm suốt tháng chẳng đi đâu, vậy mà cả nhà thi nhau mắc viêm gan B, dễ sợ! Gia đình chúng em ở kế bên, liệu có lây bệnh không?"

Viêm gan B (viêm gan virus B) chỉ lây qua đường máu, không lây qua

đường tiêu hóa hoặc qua quan hệ vợ chồng Vì vậy, gia đình người hàng

xóm của em không bị viêm gan B mà bị viêm gan A (viêm gan virus A)

Bệnh này chỉ lây qua đường tiêu hóa, do giây phân của người đang mắc

bệnh hoặc khỏi bệnh chưa được 45 ngày (cho nên trong phân vẫn còn mầm

bệnh và lây cho người khác) Bệnh nhân tiếp xúc với phân của bản thân rồi

cầm vào nắm cửa, cán gáo, sách vở, chén bát Cho nên, nếu không cách ly

tốt thì thường trong nhà lây lẫn cho nhau; vô phúc cho những ai lai vãng gia

đình đó mà không chú ý giữ gìn

Hai em nên mang giải đáp này sang đọc cho họ nghe, nhắc gia đình đó

quản lý phân cho tốt, cách ly triệt để, không để lây tiếp cho người nhà, và

không để lây lan bệnh sang bà con lối xóm Hai em cũng nhớ nói rõ để họ

không quá sợ hãi, vì viêm gan A nhẹ hơn nhiều so với viêm gan B hay viêm

gan C Nên nhắc họ dùng nhiều đường, nhất là đường từ trái cây, mật ong;

và tăng cường ăn nhiều thịt cá, tôm cua, đậu nành (ít nhất cũng trong thời

gian dưỡng bệnh) để giúp cho gan chóng hồi phục

347 Thuốc chữa viêm gan virus C

"Tôi đi xét nghiệm máu, được bác sỹ kết luận và viêm gan virus C Trường hợp tôi nên chữa bằng loại thuốc Tây nào, và có nên uống cây chó đẻ?"

Về thuốc tây, đối với viêm gan virus B (VGB), ở Việt Nam đang có 2

loại khá công hiệu (dùng kết hợp) là Lamivudine và Interferon Còn đối với

viêm gan virus C (VGC) thì ở Pháp đã có thuốc Ribavirin (Rebetol) dùng kết

hợp với Interferon (Viraféron) rất công hiệu Từ tháng 6/2000, thuốc này đã

được phép bán trên thị trường thế giới; ở nước ta chắc phải một thời gian

nữa mới nhập được Vì vậy, trong khi chờ đợi, bạn có thể chữa trị như đối

với VGB, hoặc nhờ người nhà mua giúp Ribavirin từ nước ngoài (mỗi ngày

uống 2 viên, chia làm 2 lần, trong 6-12 tháng)

Từ cuối năm 2000, ở Pháp có thêm loại Interferon khuếch tán chậm

mang tên Pégylé, tiêm mỗi tuần 1 lần, liên tục trong một năm, kết hợp với

Ribavirin, mang lại kết quả cao hơn trong điều trị VGC, nhưng thuốc khá đắt

tiền, phải mất hàng chục ngàn frăng Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn phải "ráng

chịu tốn" vì tỷ lệ ung thư gan do VGC đã tăng gấp ba, trong khi tỷ lệ ung thư

do VGB và xơ gan vẫn giữ mức cũ

Về thuốc nam, trong nhân dân hay dùng cây chó đẻ răng cưa để chữa

bệnh gan, bạn cũng có thể dùng thêm Một số người gọi cây chó đẻ răng cưa

là "cây chó đẻ", phải cẩn thận kẻo nhầm vì cây hy thiêm, thuộc họ Cúc, cũng

có tên gọi "cây chó đẻ", nhưng không dùng để chữa bệnh gan)

Theo giáo sư Đỗ Tất Lợi, cây chó đẻ răng cưa (còn gọi là diệp hạ

châu, diệp hòe thái, lão nha châu, prak phle theo tiếng Khơme), tên khoa học

Phyllanthus urinaria L., thuộc họ Thầu dầu, hay được bà con dùng chữa

bệnh gan, sốt Mỗi ngày dùng 20-40 g cây tươi sắc uống

348 Bị xơ gan có ghép gan được không?

"Bị bệnh tim thì ghép tim, bị bệnh thận thì ghép thận để thay thế Còn nếu bị bệnh gan, có thể ghép gan được không? Em có người thân nghiện rượu nặng, đi khám bác sỹ nói bị xơ gan, có thay gan khác được không?"

Không phải cứ bị bệnh tim gì cũng ghép tim Chẳng hạn, nếu bị hẹp

van tim, chỉ cần mổ nong cho van rộng trở lại; bị hở van tim thực thể thì mổ

thay van; bị thông liên nhĩ, thông liên thất thì mổ vá kín; xơ vữa mạch vành

thì mổ đặt cầu nối cho các động mạch này; nhiều bệnh khác về tim được

điều trị bằng thuốc Chỉ cần ghép tim khi tim đã suy đến mức không còn

đảm nhiệm được việc co bóp bình thường cho máu lưu thông

Trường hợp bệnh thận hay bệnh gan cũng theo logic nói trên Việc

ghép thận được con người thực hiện sớm hơn ghép gan, vì chức năng gan rất

đa dạng và khối lượng lớn của gan dễ gây thải loại mảnh ghép

Việc ghép gan trên thế giới đã được tiến hành khá rộng rãi Ở châu

Âu, cho đến nay đã có hơn 2 vạn trường hợp; riêng năm 1995 là 2.940

trường hợp, trong đó có 60% là bệnh nhân xơ gan (trong đó, 35% do nghiện

rượu, 50% do viêm gan virus B, C) Kết qủa khả quan: 70% bệnh nhân mổ

sống thêm được 5 năm trong trạng thái tương đối khỏe mạnh

Tuy nhiên, trên bình diện toàn cầu, việc ghép gan còn gặp khó khăn vì

không đủ mảnh ghép để cung cấp cho bệnh nhân (năm 1995 ở Pháp có 100

bệnh nhân chờ mổ ghép gan đã phải chết vì thiếu gan để ghép) Giá thành

cuộc mổ ghép gan còn cao, khá xa vời đối với những người có thu nhập thấp

và nhân dân các nước nghèo Người ta đang nghĩ cách cải tiến phương pháp

này bằng cách lấy mảnh ghép hàng loạt từ lợn

Không hiểu người nhà của em có cầm cự được đến ngày thành công

trong lĩnh vực này không Trong khi chờ đợi, em nên khuyên anh ta bỏ rượu,

hy vọng xơ gan đỡ tiến triển nhanh chóng

349 Nuốt phải đinh

"Cháu là con trai, 15 tuổi Cách đây khoảng 4-5 năm, cháu nuốt phải một cái đinh dài 3 cm, nhưng không dám thổ lộ với ai Hiện nay thỉnh thoảng thấy đau bụng nên cháu rất lo Xin giúp đỡ cháu"

Rất nhiều khả năng cái đinh 3 cm đó đã bị tống ra ngoài theo phân vào

ngày hôm sau của sự cố; tiếc rằng dạo đó cháu không cho bố mẹ biết để các

cụ theo dõi phân (cho cháu đại tiện vào một cái bô rồi tìm cái đinh) Nếu nó

vẫn nằm lại có nghĩa là nó bị nằm ngang, chọc thủng ruột, gây viêm màng

bụng; và bác sĩ đã phải mổ cấp cứu cho cháu để lấy đinh, khâu ruột và dẫn

lưu ổ bụng từ lâu rồi!

Vì vậy, hiện tượng đau bụng gần đây của cháu là do nguyên nhân

khác, thường gặp nhất là giun đũa và rối loạn tiêu hóa do thiếu vệ sinh ăn

uống Cháu nên xin gia đình đi thử phân, nếu có trứng giun thì uống thuốc

tẩy

Nếu cháu vẫn chưa tin hoàn toàn vào giải đáp này và vẫn lo lắng thì

nên xin chụp X-quang ổ bụng

350 Thoát vị bẹn cả hai bên

"Cháu học lớp 11 Từ 3-4 năm nay, cháu thấy bên trái bìu dái có một bọc mà khi lấy tay bóp vào thì thấy xẹp đi, khi buông tay ra hay rặn mạnh thì nó lại phồng lên như cũ Từ năm ngoái, cháu lại thấy bên phải bìu dái cũng có hiện tượng tương tự, chỉ hơi khác là khi lấy tay bóp, nó không bé lại như bên kia Xin cho cháu một lời khuyên"

Nhiều khả năng cháu bị thoát vị bẹn bẩm sinh cả hai bên Qua lỗ thoát

vị bên trái, ruột non tụt xuống bìu, còn bên phải có thể là một đoạn mạc nối

lớn (mỡ chài) tụt xuống Sở dĩ ở bên trái, ruột không lần nào bị nghẹt là do

lỗ thoát vị khá rộng, cho phép ruột quay trở lên dễ dàng, thêm vào đó là nhờ

"ông chủ" hay tẩn mẩn nắn bóp đẩy ruột lên giúp

Tuy nhiên, không nên chơi với lửa, và chơi lâu đến vậy! Vụ nghỉ hè

này, cháu nên xin bố mẹ đưa đi khám tại một khoa ngoại tổng quát hoạt

động tốt Nếu không có điều kiện mổ một lúc cả hai bên, các bác sĩ sẽ mổ

bên trái cho cháu trước, vì bên đó có ruột non, dễ xảy ra nguy cơ bị nghẹt

ruột, một biến chứng rất nguy hiểm