đề tài nguyen thi phuong (1)

Đề tài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt xuất đồng thời cũng là nhà giáo dục vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Cuộc đời Người là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ muôn đời sau noi theo. Tư tưởng của Người có vai trò, ý nghĩa và tác dụng to lớn đối với cách mạng Việt Nam. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng định: “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác–Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”.

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt xuất đồng thời cũng là nhà giáodục vĩ đại của dân tộc Việt Nam Cuộc đời Người là tấm gương sáng cho thế hệ trẻmuôn đời sau noi theo Tư tưởng của Người có vai trò, ý nghĩa và tác dụng to lớnđối với cách mạng Việt Nam Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX củaĐảng khẳng định: “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng nước Việt Nam theocon đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác–Lênin và tư tưởng HồChí Minh”

Với cách nhìn khách quan khoa học, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá caovai trò, vị trí, khả năng của thanh niên (TN) đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng

và dân tộc Người cho rằng: “TN là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậynước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các TN” Chính vì thếtrước lúc đi xa Người không quên căn dặn Đảng ta: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạngcho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”

Trong nội dung bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Hồ Chí Minh đặtlên hàng đầu vấn đề bồi dưỡng lý tưởng và đạo đức cách mạng Theo Hồ ChíMinh, để xứng đáng là lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng của các thế hệ chaanh thì phẩm chất hàng đầu cần có ở TN là sự trung thành tuyệt đối với lý tưởng,

ý chí kiên định đấu tranh cho thắng lợi của lý tưởng và đạo đức cách mạng đểlàm gương lôi cuốn quần chúng Lý tưởng mà Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục cho

TN là suốt đời làm cách mạng phấn đấu cho đất nước hoàn toàn độc lập, làm chochủ nghĩa xã hội (CNXH) và chủ nghĩa cộng sản thắng lợi hoàn toàn trên Tổ quốc

ta và trên thế giới Tuy nhiên, lý tưởng và ý chí cách mạng chỉ có thể duy trì vàphát triển trên nền tảng đạo đức cách mạng Thiếu đi nền tảng này, tuổi trẻ chưatrải qua dạn dày đấu tranh sẽ không đủ sức vượt qua những thăng trầm, khó khăn

của hoàn cảnh để kiên trì phấn đấu đến cùng cho lý tưởng Trong Di chúc, Ngườilưu ý “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họthành những người thừa kế xây dựng CNXH vừa “hồng” vừa “chuyên””

Lời di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành tư tưởng chỉ đạo xuyên suốttrong đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta Nghị quyết Hộinghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (1993) khẳng định: “Sựnghiệp đổi mới có thành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theocon đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng TN, vàoviệc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ TN, công tác TN là vấn đề sống còn của dân tộc,

là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng”

Cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI, tình hình thế giới và trong nước diễn biếnrất phức tạp Nhiều nhân tố tiêu cực từng ngày, từng giờ ảnh hưởng đến TN nóichung và sinh viên (SV) nói riêng Trước hết là sự khủng hoảng niềm tin vào tươnglai của CNXH sau sự kiện Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ Sau 20 năm đổimới chuyển sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,Việt Nam đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào Tuy nhiên, kinh tế thị trườngcũng có mặt trái Đây là mảnh đất màu mỡ nảy sinh nhiều yếu tố tiêu cực Các tácđộng của kinh tế thị trường đã can thiệp, phá vỡ nhiều nét đẹp của văn hóatruyền thống, chà đạp lên những khuôn mẫu đạo đức cách mạng Chủ nghĩa cánhân – kẻ thù nguy hiểm nhất của đạo đức cách mạng theo cách gọi của Chủ tịch

Hồ Chí Minh, giờ đây có cơ hội trỗi dậy và phát triển Chủ nghĩa Mác–Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh được Đảng ta xác định giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinhthần của xã hội, là nền tảng tư tưởng, kim chỉ Nam cho hành động của Đảng đang

bị các thế lực thù địch chống phá, công kích Ngoài tư tưởng, chúng còn đẩy mạnhtiến công trên lĩnh vực văn hóa, đạo đức, lối sống mà đối tượng chủ yếu là SV –đội ngũ trí thức tương lai Tất cả những điều đó đã tác động xấu đến việc hình thành và phát triển nhân cách của SV

Nghị quyết Trung ương hai khóa VIII của Đảng (1997) đã gióng lên hồichuông báo động toàn xã hội khi cho rằng tình trạng một bộ phận học sinh, SV suythoái đạo đức, mờ nhạt lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lậpthân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước là điều “đặc biệt đáng longại” Trong xu thế chung của SV cả nước, một bộ phận không nhỏ SV các trườngđại học ở Thành phố Hồ Chí Minh có những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức vàhành vi đạo đức như: xác định động cơ học tập không đúng Mục đích của việchọc không phải là nâng cao kiến thức mà nhằm kiếm điểm cao để có học bổng.Hiện tượng bỏ học không lý do, đi muộn, quay cóp trong thi cử đã trở nên kháphổ biến, cá biệt còn có một số SV tham gia đường dây thi thuê, thi hộ trong cácmùa tuyển sinh đại học, cao đẳng SV thờ ơ với các vấn đề chính trị, các hoạt động

xã hội, còn mơ hồ về lý tưởng cách mạng, ham ăn chơi đua đòi chạy theo lối sốngthực dụng, buông thả, xa rời đạo đức truyền thống, tiếp thu lối sống, văn hóaphương Tây không chọn lọc, quá coi trọng giá trị vật chất, xem nhẹ giá trị tinhthần, sùng bái đồng tiền, có hành vi vi phạm pháp luật, sa vào các tệ nạn xã

hội: trộm cướp, rượu chè, cờ bạc, ma túy, mại dâm…

Trong khi đó, do yêu cầu và đòi hỏi của sự nghiệp đổi mới toàn diện, đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa,các thế hệ SV đã, đang và nhất định sẽ gánh vác những trọng trách to lớn nhưng

vô cùng khó khăn phức tạp Chính vì thế, tại Đại hội IX, Đảng ta lại nhấn mạnh:

“Đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng đào tạo phát triển toàn diện vềchính trị, tư tưởng đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyếtviệc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Như vậy, trước yêu cầu khách quan và cấp bách của công cuộc đổi mới, việcgiáo dục đạo đức cách mạng cho TN, SV theo tư tưởng Hồ Chí Minh là nội dung

quan trọng hàng đầu trong việc rèn luyện nhân cách tuổi trẻ, là sự chuẩn bị cực kỳ

hệ trọng giúp họ vào đời, lập thân, lập nghiệp

Với lý do trên, tôi chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức,lối sống cho thanh niên và vận dụng vào việc giáo dục sinh viên các trường Đạihọc, Cao đẳng ở Thành phố Hải Dương hiện nay” làm đề tài nghiên cứu khoa học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề TN và giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho TN, SVđược nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu theo những khía cạnh, cách tiếpcận khác nhau

+ Nhóm tác giả đề cập đến vai trò TN và tầm quan trọng của công tác giáodục TN:

- Lê Duẩn, Thanh niên với cách mạng xã hội chủ nghĩa, Nxb Thanh niên, HàNội, 1978

- Đỗ Mười, Lý tưởng của Thanh niên Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới,Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1995

- Thành Duy, Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con người ViệtNam phát triển toàn diện, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002

Đoàn Nam Đàn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, Nxb Chínhtrị quốc gia, Hà Nội, 2002

- Đặng Xuân Kỳ (chủ biên), Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hóa vàcon người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005

- Phạm Đình Nghiệp, Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Namtrong tình hình mới, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2000

- Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò Thanh niên trong cáchmạng Việt Nam, Nxb Thanh niên, 2004 (in lần thứ hai)

- Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạngcho đời sau, Nxb Giáo dục, 2004

- Đặng Quang Thành, Xây dựng lối sống có văn hóa của Thanh niên Thànhphố Hồ Chí Minh, Luận án tiến sĩ, 2005, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

- Song Thành, Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lý luận chính trị, HàNội, 2005 (Chương XV: Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự nghiệp giáo dục – đào tạo

và bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau)

- Văn Tùng, Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, NxbThanh niên, Hà Nội, 1999…

+ Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo đức và tư tưởng đạo đức Hồ ChíMinh:

- Nguyễn Trọng Chuẩn–Nguyễn Văn Phúc, Mấy vấn đề về đạo đức trongđiều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2003

- Vũ Khiêu, Đạo đức mới, Nxb Khoa học xã hội, 1974

- Trần Hậu Kiêm – Đoàn Đức Hiếu, Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáodục đạo đức cho sinh viên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004

- Tương Lai, Chủ động và tích cực xây dựng đạo đức mới, Nxb Sự thật,

- Đinh Xuân Lâm – Bùi Đình Phong (1995), “Giá trị trường tồn của tư tưởngđạo đức Hồ Chí Minh trong lòng nhân loại tiến bộ”, Tạp chí Thông tin lý luận, (12)

- Lâm Quốc Tuấn – Trần Văn Toàn (2005), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáodục đạo đức vừa “hồng” vừa “chuyên” cho thanh niên trí thức”, Tạp chí Lý luậnchính trị, (10)

- Song Thành, Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lý luận chính trị, HàNội, 2005 (Chương XIII: Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh)

- Nguyễn Văn Truy (chủ biên), Hồ Chí Minh về đạo đức, Nxb Chính trị quốcgia, Hà Nội, 1993…

Những tài liệu trên của các tác giả là nguồn tư liệu quý giúp chúng tôi tiếpthu tham khảo, làm định hướng cho đề tài nghiên cứu của mình Ở Thành Phố HảiDương, việc nghiên cứu nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sốngcho SV hiện nay vẫn chưa có tác giả nào đề cập một cách cơ bản và có hệ thốngdưới giác độ Hồ Chí Minh học Vì vậy, tôi mạnh dạn nghiên cứu vấn đề này vớilòng mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc luận giải những vấn đề lý luận và thựctiễn đã và đang đặt ra

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Mục đích:

Nghiên cứu những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dụcđạo đức, lối sống cho TN; làm rõ lý luận và thực tiễn công tác giáo dục đạo đức,lối sống cho SV các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn Thành phố Hải Dương;trên cơ sở đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần nâng cao hiệu quảcông tác giáo dục đạo đức, lối sống cho đối tượng này theo tư tưởng Hồ ChíMinh

Nhiệm vụ:

Để đạt được mục đích trên, đề tài có nhiệm vụ sau:

- Làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức,vai trò TN và việc giáo dục đạo đức, lối sống cho TN, SV

- Phân tích thực trạng đạo đức, lối sống của SV và thực tiễn công tác giáodục đạo đức, lối sống cho SV các trường Đại học, Cao đẳng ở Thành phố HảiDương trong những năm gần đây

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu để tiếp tục tiến hành công việc giáo dục đạođức, lối sống cho đối tượng này theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh; đạo đức, lối sống SV

và giáo dục đạo đức, lối sống cho SV theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ

Chí Minh về giáo dục đạo đức, lối sống cho TN; đạo đức, lối sống SV và vấn đềgiáo dục đạo đức, lối sống cho SV các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bànThành phố Hải Dương hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: luận văn được triển khai trên nền tảng các quan điểm của chủ

nghĩa Mác–Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng về đạo đức, TN vàgiáo dục đạo đức, lối sống cho TN

Phương pháp nghiên cứu: ngoài phương pháp duy vật biện chứng và duy

vật lịch sử, luận văn còn sử dụng các phương pháp lôgíc, phương pháp lịch sử – cụthể, phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, nghiên cứu khảo sát thực tiễn,điều tra xã hội học …

6 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đềtàigồm 02 chương, 07 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG,

LỐI SỐNG MỚI CHO THANH NIÊN

1.1 QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG

Ở phương Đông, theo các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổđại, đạo có nghĩa là con đường, đường đi, là đường sống của con người trong xãhội Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiệncủa đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Theo đó, đạo đức chính là nhữngyêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà con người phải tuân theo

Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác–Lênin, đạo đức xét đến cùng là

sự phản ánh của các quan hệ xã hội Giá trị đạo đức được xác định ở chỗ nó phục

vụ cho tiến bộ xã hội vì hạnh phúc của con người “Đạo đức giúp cho xã hội loàingười tiến lên trình độ cao hơn, thoát khỏi ách bóc lột lao động” [40, tr.371] Bàn

về đạo đức cộng sản chủ nghĩa, Lênin cho rằng: “Đó là những gì góp phần phá hủy

xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao độngchung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộngsản” Đây là một quan niệm mang tính cách mạng và khoa học về đạo đức màquan niệm của các tôn giáo và các nền đạo đức khác không thể đạt tới

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là trung với nước, hiếu với dân,suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH, nhiệm vụ nàocũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; làcần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng con người,sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng…

Theo Hồ Chí Minh, tiêu chí để đánh giá chính xác đạo đức con người là ởhành động, ở việc làm, ở cách đối nhân xử thế Đạo đức phải được xem xét trong

3 mối quan hệ cơ bản: với mình, với người và với công việc Trong 3 mối quan hệ

đó, hoạt động của con người hình thành nên những hành vi, chuẩn mực đạo đức

Đó là việc mình có nghiêm khắc với chính bản thân hay không? Thái độ của mìnhđối với ông bà, bố mẹ, anh chị, em, đối với đồng chí, đồng đội, cấp trên, cấp dưới,đối với quần chúng nhân dân, đối với Đảng, với Nhà nước, đối với kẻ thù như thếnào? Mình có hết lòng, toàn tâm, toàn ý đối với công việc hay không? Điều đó xácđịnh đạo đức của mỗi con người

Đạo đức được xác định trong mối quan hệ với mình, với người và với côngviệc Như vậy, trong quan niệm của Hồ Chí Minh, đạo đức không phải chỉ là những

lý tưởng cao xa mà còn là những thái độ, hành vi, việc làm cụ thể của mỗi ngườihàng ngày, hàng giờ trong cuộc sống sinh hoạt, trong học tập, trong lao động vàtrong chiến đấu Mặt khác, ở đây Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng đạo đức cáchmạng và đạo đức đời thường là hoàn toàn thống nhất với nhau, sẽ không cóđạo đức đời thường tách rời với đạo đức cách mạng và cũng không thể có đạođức cách mạng đứng ngoài với đạo đức đời thường Vì vậy, không thể bào chữacho khuyết điểm của bản thân mình, “cái đó là việc riêng của tôi, gia đình tôikhông liên quan gì với cái chung” Cái riêng mà phù hợp với cái chung (của Đảng,của cách mạng, của Tổ quốc, của nhân dân) thì đó là đạo đức Cái riêng mà đingược với cái chung là chủ nghĩa cá nhân, là vi phạm đạo đức

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàn diệntrong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việc công, từ laođộng sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học tập, công tácđến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ở mọi phạm vi từgia đình tới ngoài xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đến quốc tế Việc HồChí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là một cách nhìn mang tínhkhách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạng của đời sống xã hội vàmỗi con người

Hồ Chí Minh đã nêu những nội dung, những chuẩn mực chung có ý nghĩa cơbản và có tính phổ cập đối với mọi người, mọi tầng lớp, đồng thời Người cũng chỉ

rõ những chuẩn mực cụ thể đối với từng tầng lớp như: công nhân, nông dân, TN,phụ nữ, thiếu niên, nhi đồng, bộ đội, công an … Song đối tượng Người chú ý nhiềunhất là đạo đức của người cách mạng, người cán bộ, đảng viên

Đạo đức mới, đạo đức cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh đề xướng vàcùng với Đảng ta dày công xây dựng, bồi đắp khác với đạo đức cũ về chất, ngượclại nó hoàn toàn thống nhất với đạo đức của chủ nghĩa Mác–Lênin Đó là kết hợptruyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với đạo đức mang bản chất giai cấpcông nhân và tinh hoa đạo đức của nhân loại Hồ Chí Minh đã làm cuộc cách mạngtrong lĩnh vực đạo đức Người nói: “Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đấtchân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất,đầu ngửng lên trời” Đạo đức cũ - đạo đức thực dân, phong kiến, là thứ đạo đứcích kỷ, nó kìm hãm trói buộc con người, tàn phá con người Còn đạo đức mới là vìnước, vì dân; là “dĩ công vi thượng” Đây là đạo đức vĩ đại Bởi lẽ, đạo đức đó

“không vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, củaloài người”

Hồ Chí Minh xem đạo đức là nền tảng của người cách mạng, cũng giốngnhư gốc của cây, ngọn nguồn của sông, của suối Người còn ví đạo đức đối với

người cách mạng như là sức khỏe của người gánh nặng và đi xa Theo Hồ ChíMinh, nhiệm vụ cách mạng hoàn toàn không dễ dàng, đơn giản mà bao giờ cũngkhó khăn, phức tạp Thực hiện nhiệm vụ cách mạng, đòi hỏi người cách mạngphải có quyết tâm phấn đấu thật cao, phải dám hy sinh, phải kiên trì bền bỉ

“thắng không kiêu, bại không nản” Vì thế “Người cách mạng phải có đạo đứccách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang” Người cán bộđảng viên lại càng cần phải có đạo đức cách mạng Vì “không có đạo đức thì dù tàigiỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Theo Người, lãnh đạo không phải

là ra lệnh mà chủ yếu bằng lôi kéo, thuyết phục Để lôi kéo thuyết phục conngười, trước hết phải từ cái tâm, cái đức của con người, phải miệng nói, tay làm,phải đầu tàu gương mẫu Người dạy muốn hướng dẫn, lãnh đạo nhân dân thìcán bộ đảng viên phải mực thước, phải “Lo, thì trước thiên hạ; hưởng, thì sauthiên hạ”

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, Đảng phải “là đạo đức, là văn minh” thìmới hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình là lãnh đạo cuộc đấu tranhgiành độc lập thống nhất hoàn toàn cho Tổ quốc và xây dựng thành công CNXHtrên đất nước ta Người cũng nhắc lại ý của Lênin: Đảng Cộng sản phải tiêu biểucho trí tuệ, danh dự, lương tâm của dân tộc mình và của thời đại Người đòi hỏiđội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phải có đầy đủ những phẩm chất cần có đểtham gia và cống hiến nhiều nhất trong cuộc đấu tranh cho độc lập dân tộc vàCNXH

Hồ Chí Minh cho rằng lấy đạo đức làm gốc, không có nghĩa là tuyệt đối hóamặt đức, xem nhẹ mặt tài Đức là gốc, nhưng đức và tài, “hồng” và “chuyên” phảikết hợp, phẩm chất và năng lực phải đi đôi, không thể có mặt này, thiếu mặt kia.Nói chuyện tại Đại hội SV Việt Nam lần thứ II, Người cho rằng: “TN phải có đức, cótài Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại

đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có

hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì,nhưng cũng không lợi gì cho loài người” Người thực sự có đức thì bao giờ cũng

cố gắng học tập, nâng cao trình độ, nâng cao năng lực, tài năng để hoàn thànhmọi nhiệm vụ được giao

Như vậy, đạo đức trong quan niệm của Hồ Chí Minh được hiểu là toàn bộnhững chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệvới người khác và với cộng đồng Dựa vào những chuẩn mực đó, người ta đánhgiá hành vi của mỗi người theo các quan niệm về thiện và ác, về cái không đượclàm và về nghĩa vụ phải làm

1.1.2 Lối sống

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, lối sống là toàn bộ những hình thức hoạtđộng sống của con người trong một xã hội nhất định được xem xét thống nhất vớicác điều kiện kinh tế – xã hội nhất định

Giải thích phạm trù lối sống, học thuyết Mác đi từ phương thức hoạt độngsản xuất của con người Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, C Mác và Ph.Ăngghen cho rằng: “Không nên nghiên cứu phương thức sản xuất ấy đơn thuầntheo khía cạnh nó là sự tái sản xuất ra sự tồn tại thể xác của các cá nhân Mà hơnthế, nó là một phương thức hoạt động nhất định của những cá nhân ấy, một hìnhthức nhất định của hoạt động sống của họ, một phương thức sinh sống nhất địnhcủa họ”

Trong lao động sản xuất, con người thiết lập các mối quan hệ với tự nhiên

và với xã hội Chính trong quá trình đó con người biểu hiện bản thân mình, biểuhiện đời sống của mình Như vậy, phương thức sản xuất không chỉ là một hìnhthức hoạt động sinh sống nhất định của con người mà còn là mặt cơ bản của lốisống, là điều kiện kinh tế – xã hội của lối sống Tuy nhiên không thể đồng nhấtphương thức sản xuất với lối sống, vì trong xã hội có giai cấp không thể có một lốisống cho tất cả mọi người và phạm vi của lối sống rộng hơn phạm vi của phương

thức sản xuất Ngoài hoạt động sản xuất, con người còn có nhiều hoạt độngphong phú khác như: hoạt động chính trị, hoạt động tư tưởng và văn hóa, hoạtđộng bồi dưỡng sức khỏe và rèn luyện phẩm chất cá nhân Phạm vi của lối sống

có thể tương ứng với phạm vi của hình thái kinh tế – xã hội Tuy nhiên, hai kháiniệm trên đây cũng không hoàn toàn đồng nhất với nhau Hình thái kinh tế – xã hội gắn liền với hoạt động sản xuất vật chất của con người Đó là một tồn tạikhách quan, độc lập với ý thức của con người Ngược lại, lối sống phản ánh hoạtđộng của chủ thể bao gồm nhận thức, tình cảm, thái độ, động cơ trong mọi hoạtđộng của bản thân con người

Bổ sung quan điểm của Mác, Hồ Chí Minh xem lối sống còn là hình thứcbiểu hiện của văn hóa – văn hóa đời sống Người quan niệm văn hóa là bộ mặttinh thần của xã hội và bộ mặt đó được thể hiện ra ngay trong cuộc sống hàngngày của mỗi người, rất dễ hiểu, dễ thấy Điều này đã được Hồ Chí Minh chỉ ra khinói về nội dung của đời sống mới, cũng như cách thức xây dựng đời sống mớitrong một nước Việt Nam độc lập

Theo Hồ Chí Minh, lối sống bộc lộ thông qua các hoạt động của con ngườitrong cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc Lối sống vừa có các giátrị của văn minh nhân loại vừa có các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.Bên cạnh các giá trị vĩnh cửu, lối sống cũng chứa đựng các giá trị phù hợp với điềukiện lịch sử cụ thể của từng thời kỳ nhất định; có các khía cạnh tiến bộ và cảnhững khía cạnh tiêu cực Có thể nói, lối sống bộc lộ nhân cách của con ngườitrong một điều kiện hoàn cảnh cụ thể, nhất định Con người phản ánh qua lốisống phần nào diện mạo văn hóa thời đại thông qua năng lực trí tuệ, quan hệ ứng

xử và khả năng đồng hóa thẩm mỹ hiện thực của mình trong nhiều phương diệnkhác nhau

Với Hồ Chí Minh, lối sống bao gồm lối sống riêng của từng cá nhân và lốisống chung của từng nhóm người, rộng hơn là toàn xã hội Lối sống cá nhân là

toàn bộ hình thức hoạt động sống của cá nhân trong một xã hội nhất định Đồngthời là sự phản ánh kết quả nhận thức của cá nhân về các điều kiện kinh tế, chínhtrị, văn hóa, xã hội Vì thế, lối sống cá nhân luôn mang đậm dấu ấn cá nhân và cótính phong phú, đa dạng Mặt khác, được hình thành từ một điều kiện kinh tế – xãhội nhất định nên lối sống của các cá nhân lại có những điểm chung tương đồng,tạo nên lối sống chung của toàn xã hội Giữa lối sống riêng của từng cá nhân vớilối sống chung của toàn xã hội không có sự tách rời biệt lập mà trái lại luôn thốngnhất, tác động qua lại lẫn nhau

Hồ Chí Minh quan niệm xã hội là do nhiều cá nhân nhóm lại mà thành.Chính vì thế, nếu mỗi cá nhân có lối sống tích cực thì góp phần hình thành nên lốisống tiến bộ của xã hội Lối sống văn minh, cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh đãtrở thành mẫu mực cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta học tập và noi theo.Ngược lại, lối sống xã hội có tác dụng định hướng cho lối sống cá nhân, giúp mỗi

cá nhân điều chỉnh lối sống của bản thân

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức, lối sống, nếp sống là ba nội dung hợp thànhvăn hóa đời sống, trong đó đạo đức đóng vai trò chủ yếu nhất Vì vậy, xây dựngđời sống mới chính là quá trình tuyên truyền và thực hành đạo đức mới, lối sốngmới, nếp sống mới Lối sống mới mà Hồ Chí Minh quan tâm xây dựng cho mọingười là lối sống có lý tưởng, có đạo đức, văn minh, tiên tiến, kết hợp hài hòatruyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại Hồ Chí Minh chorằng để Việt Nam trở nên một nước mới, một nước văn minh, tiến bộ thì mọingười phải xây dựng một phong cách sống khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều

độ, ngăn nắp, vệ sinh, yêu lao động, biết quý trọng thời gian, ít lòng ham muốn vềvật chất, về chức quyền danh lợi Trong quan hệ với nhân dân, bạn bè, đồng chí,anh em phải cởi mở, chân tình, ân cần, tế nhị; giàu tình yêu thương quý mến conngười, trân trọng con người; đối với mình thì nghiêm khắc, chặt chẽ; đối vớingười thì khoan dung, độ lượng Đã có sinh hoạt lành mạnh, tiến bộ, ứng xử hài

hòa, đúng mực thì còn phải xây dựng tác phong quần chúng, tập thể dân chủ,khoa học trong cách làm việc Tuy mang những nội dung khác nhau nhưng ba loạitác phong trên có quan hệ mật thiết với nhau, góp phần nâng cao hiệu quả côngviệc, giúp mọi người hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao

Lối sống trong quan niệm của Hồ Chí Minh còn là tiêu chí, thước đo trình độvăn minh, tiến bộ của mỗi dân tộc Người cho rằng: “Một dân tộc biết cần, kiệm,biết liêm sĩ, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc vănminh tiến bộ” Với nghĩa đó, xây dựng lối sống mới đã trở thành một mục tiêu củaCNXH Phấn đấu thực hành lối sống mới giúp mỗi cá nhân và cả xã hội từng bướcvượt qua được những cái nhỏ bé, thấp hèn để vươn tới những cái lớn lao, caothượng làm cho mọi người phát triển toàn diện cùng với sự phát triển của đấtnước

Bàn về lối sống, Hồ Chí Minh luôn đặt nó trong mối quan hệ với đạo đức.Đạo đức và lối sống có quan hệ mật thiết với nhau, trong đó đạo đức đóng vai tròchủ yếu Đạo đức gắn liền với lối sống và là nội dung của lối sống Còn lối sống làthể hiện cụ thể quan niệm đạo đức trong những hình thức hoạt động của conngười trong xã hội Một lối sống được xem là cao đẹp trước hết phải là lối sống cóđạo đức, luôn đề cao trách nhiệm, bổn phận, nghĩa vụ của cá nhân đối với cộngđồng và toàn xã hội Ngược lại, lối sống chỉ biết hưởng thụ cho bản thân là lốisống ích kỷ, thấp hèn cần phải lên án, đấu tranh vì trái với đạo đức của dân tộc.Người dạy: “Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn mà một người nào đó muốnriêng hưởng ăn ngon mặc đẹp, như vậy là không có đạo đức” Đạo đức quyết địnhlối sống Do đó, muốn xây dựng lối sống mới trước hết phải bắt đầu từ việc xâydựng, thực hành đạo đức mới Chỉ có dựa trên cái nền đạo đức mới thì mới xâydựng được lối sống mới, lành mạnh, vui tươi hướng con người

tới tầm cao của văn hóa, của một đất nước độc lập và CNXH

1.2 QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG

1.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên

1.2.1.1 Giáo dục đạo đức

Giáo dục các phẩm chất đạo đức cách mạng

Khi nói tới giáo dục đạo đức cách mạng, vấn đề quan trọng hàng đầu được

Hồ Chí Minh quan tâm là làm cho TN nhận thức được rằng đạo đức cách mạng là

“Nhận rõ phải, trái Giữ vững lập trường Tận trung với nước Tận hiếu với dân”.Trung, hiếu là những khái niệm cũ có trong tư tưởng đạo đức truyền thống ViệtNam và phương Đông đã được Hồ Chí Minh sử dụng và đưa vào nội dung mới đểgiáo dục TN

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, nước là nước của dân và dân là chủ nhâncủa nước Vì vậy, trung với nước trước hết là trung thành với nhân dân, với lợi íchcủa nhân dân Tận trung với dân, TN phải ra sức đấu tranh bảo vệ quyền lợi củanhân dân, phải ham làm những việc ích quốc lợi dân Người dạy TN “Việc gì lợicho dân, ta phải hết sức làm Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh” Mặtkhác, TN phải hiểu thật sâu sắc rằng: Đảng Cộng sản Việt Nam là một đội ngũ tiêntiến nhất và tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp công nhân, là người lãnh đạo củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động “Những chính sách và nghị quyết củaĐảng đều vì lợi ích của nhân dân” Do đó, trung với dân cũng có nghĩa là trung vớiĐảng, với sự nghiệp cách mạng của Đảng Như vậy, trung với nước thì TN phảiluôn đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết, trước hết; làquyết tâm suốt đời phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của Đảng, của cách mạng, sẵnsàng hy sinh cả tính mạng mình cho độc lập dân tộc và CNXH; là phấn đấu thựchiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Hiếu với dân, TN phảibiết yêu mến nhân dân, quý trọng nhân dân, học tập, làm việc, chiến đấu vì nhândân Phải chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, tích cực giúp đỡnhân dân vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống, để phát triển sản xuất, cảithiện đời sống Phải đấu tranh chống lại mọi biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà

cho nhân dân Có như vậy TN mới được dân tin, dân mến, dân yêu Đây là cơ sở

để TN đoàn kết với dân nhằm tạo ra sức mạnh to lớn cho cách mạng Tóm lạitrung với nước, hiếu với dân thì TN phải có trách nhiệm đối với sự nghiệp dựngnước và giữ nước, là suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vìCNXH, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nàocũng đánh thắng

Giáo dục đạo đức cách mạng cho TN, Hồ Chí Minh còn chú trọng đến việcgiáo dục những phẩm chất cao quý như: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.Từng khái niệm được Người giải thích rất cụ thể dễ hiểu

Cần, kiệm, liêm, chính và chí công vô tư có quan hệ mật thiết với nhau Cần,kiệm, liêm, chính sẽ dẫn tới chí công vô tư và ngược lại đã chí công vô tư mộtlòng, một dạ vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được cần, kiệm,liêm, chính Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là biểu hiện sinh động củaphẩm chất trung với nước, hiếu với dân

Giáo dục đạo đức cách mạng cho TN còn là giáo dục tình thương yêu conngười Theo Hồ Chí Minh, người cách mạng là người giàu tình cảm Vì yêu thươngnhân dân, yêu thương con người nên mới đi làm cách mạng, chấp nhận mọi giankhổ hy sinh để đem lại cơm no áo ấm, độc lập tự do cho con người Con người mà

Hồ Chí Minh nói đến là những con người cụ thể ở xung quanh ta Đó là gia đình,anh em, họ hàng, bầu bạn, đồng chí, đồng bào cả nước và toàn thể nhân loại.Người dạy TN yêu thương con người trước hết là tôn trọng nhân phẩm của conngười; là tìm mọi cách nâng cao con người lên, phải giáo dục, cải tạo con ngườinhằm làm cho phần tốt trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phầnxấu mất dần đi Yêu thương con người không đồng nghĩa với việc bao che lỗi lầmcho nhau mà phải giúp nhau sửa chữa khuyết điểm Đạo đức cách mạng là đạođức trong hành động Do đó, yêu thương con người không chỉ dừng lại ở lời nói

mà phải biểu hiện thành những việc làm cụ thể như mang lại cơm ăn, nước uống

hàng ngày; là kiên quyết đấu tranh chống lại mọi hành vi xúc phạm, chà đạp lênphẩm giá con người; ra sức phấn đấu vì độc lập của Tổ quốc, tự do, hạnh phúccủa nhân dân Tình thương yêu đó không chỉ giới hạn trong phạm vi dân tộc màvươn tới tầm nhân loại

Đạo đức cách mạng là đạo đức mới – đạo đức của giai cấp vô sản Nó đòihỏi người cách mạng không chỉ biết đấu tranh vì sự phát triển của dân tộc mình

mà còn phải có “quyết tâm giúp đỡ loài người ngày càng tiến bộ và thoát khỏi ách

áp bức, bóc lột, luôn giữ vững tinh thần chí công vô tư” Đây chính là tinh thầnquốc tế trong sáng Vì thế giáo dục đạo đức cách mạng cho TN còn là giáo dụctinh thần đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa nhân dân Việt Nam với tất cả các dântộc tiến bộ trên thế giới vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội

Giáo dục lòng yêu nước, thương nòi

Ngoài tri thức đạo đức thì tình cảm đạo đức cũng là nội dung quan trọngtrong giáo dục đạo đức Những giá trị đạo đức thu nhận được bằng lý trí dù có tốtđẹp đến đâu, nếu không có được một tình cảm đạo đức trong sáng và sâu sắc thôithúc thì cũng chỉ dừng lại ở mức độ ghi nhận thông tin, chưa đủ cơ sở để biếnthành hành vi đạo đức Đidều này giải thích tại sao trong giáo dục đạo đức cho

TN, ngoài các giá trị đạo đức, Hồ Chí Minh còn đặc biệt chú trọng đến việc bồidưỡng tình cảm đạo đức Người khẳng định nhiệm vụ “cốt nhất” của nhà trường

là “Phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi Phải dạy cho họ có ý chí tựlập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ” Huấnthị tại Đại hội SV lần thứ II (1958), Người dạy TN phải có sáu cái yêu: Tổ quốc,nhân dân, xã hội chủ nghĩa, lao động, khoa học và kỹ thuật Trong đó yêu Tổ quốc,yêu nhân dân được Người đặt lên hàng đầu Yêu Tổ quốc thì TN phải làm sao cho

Tổ quốc ta giàu mạnh Muốn cho Tổ quốc giàu mạnh thì phải ra sức lao động, rasức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm Yêu nhân dân thì phải hiểu rõ sinh hoạtcủa nhân dân, biết dân còn cực khổ như thế nào, biết chia sẻ những lo lắng,

những tủi buồn, những công tác nặng nhọc với nhân dân Theo Hồ Chí Minh, cáchtốt nhất để bồi dưỡng lòng yêu nước, thương nòi cho TN là giáo dục truyền thốngdân tộc và truyền thống cách mạng Thông qua giáo dục truyền thống, những giátrị tốt đẹp như: lòng tự hào dân tộc, ý thức và hành vi sẵn sàng xả thân bảo vệđộc lập và chủ quyền quốc gia … được củng cố, được nâng lên, làm cho TN thấyđược giá trị lớn lao, ý nghĩa đích thực của cuộc sống hòa bình, tự do, độc lập.Những giá trị ấy trở thành tình cảm, động lực thôi thúc TN vượt qua mọi khókhăn, hy sinh gian khổ để bảo vệ độc lập chủ quyền quốc gia, vươn lên trong sựnghiệp xây dựng cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc

Giáo dục lý tưởng cách mạng, niềm tin đối với sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo

Lý tưởng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống con người Lý tưởng

là trạng thái hoàn hảo nhất mà người ta mong muốn đạt tới Lý tưởng thôi thúccon người hành động để thỏa mãn các nhu cầu, lợi ích TN là lớp người trẻ tuổiđang phát triển để hoàn thiện nhân cách TN khao khát lý tưởng và hành độngthực hiện lý tưởng, hướng tới các giá trị xã hội, nhưng lại chưa đủ kinh nghiệm và

sự từng trải để có cách suy xét, đánh giá các giá trị, lựa chọn giá trị theo sự chỉdẫn sáng suốt của lý trí Vì thế, TN rất cần đến những tác động của giáo dục xã hội

để định hướng cho họ thực hiện lý tưởng mà Đảng và dân tộc ta đã lựa chọn Lýtưởng cách mạng mà Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục cho TN là phấn đấu cho Tổquốc hoàn toàn độc lập, cho CNXH toàn thắng trên đất nước ta và trên thế giới.Theo Hồ Chí Minh, có giác ngộ lý tưởng mới giúp TN hiểu lý tưởng đó cao đẹp nhưthế nào, thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc thực hiện lý tưởng Với nghĩa

đó, giác ngộ lý tưởng cách mạng chính là giáo dục cho TN lý tưởng sống và niềmtin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo Song song với việc giáo dục lýtưởng, Hồ Chí Minh cũng yêu cầu phải bồi dưỡng chí khí cách mạng cho TN Đóchính là ý chí, nghị lực, khí phách, khí tiết của người cách mạng, là tính kiên trì,

nhẫn nại, vượt khó Không có chí khí cách mạng thì TN không thể vượt qua baokhó khăn gian khổ, hy sinh mất mát trên con đường cách mạng để thực hiện lýtưởng Như vậy thì cũng không thể trở thành một người trung với nước, hiếu vớidân được Để TN kiên định mục tiêu, lý tưởng, ngoài bồi dưỡng chí khí cách mạng,cần phải hình thành niềm tin vào tương lai cách mạng cho TN Niềm tin chỉ đượchình thành, củng cố trên cơ sở của lý trí, của tri thức khoa học Chủ nghĩa Mác–Lênin, đỉnh cao của tri thức nhân loại, được Đảng ta chọn làm nền tảng tư tưởng

và kim chỉ Nam cho mọi hành động Đây là cơ sở khoa học để Đảng xác định mụctiêu, đề ra đường lối, chủ trương cho cách mạng Việt Nam Do đó, tạo lập niềmtin của TN vào tương lai cách mạng thì phải giáo dục TN thấm nhuần chủ nghĩaMác–Lênin Cần trang bị cho TN thế giới quan duy vật, phương pháp luận biệnchứng và nhân sinh quan cách mạng nhằm làm cho họ nhận thức rõ con đườngphát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với CNXH.Con đường đó vừa đáp ứng nguyện vọng thiết tha của cả dân tộc vừa phù hợp với

xu thế phát triển của thời đại Như vậy, giáo dục TN nắm bắt và nhận thức tínhđúng đắn của đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là tạo lậpniềm tin cho TN vào sự lãnh đạo của Đảng, vào tính tất thắng của sự nghiệp cáchmạng Điều đó giúp TN không dao động, bi quan khi gặp khó khăn, luôn giữ vữnglập trường quan điểm, có thêm ý chí, nghị lực để vượt qua mọi gian khổ trênbước đường cách mạng, quyết tâm đưa cách mạng đến thắng lợi cuối cùng

Giáo dục thái độ tận tụy phục vụ, cống hiến cho Tổ quốc, nhân dân

Đề cao tinh thần trách nhiệm, thực hành chủ nghĩa tập thể cũng là một nộidung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng cho TN Làngười cách mạng, TN phải luôn luôn đặt nghĩa vụ lên trên quyền lợi, phải ra sứclao động, học tập để cống hiến chứ không phải chỉ biết có đòi hỏi Trong mọi côngviệc, TN cần phải nêu cao tinh thần đâu cần TN có, việc gì khó TN làm, gian khổ thì

đi trước, hưởng thụ nhận sau mọi người Trong mối quan hệ giữa cá nhân và xã

hội, Hồ Chí Minh đòi hỏi TN phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà, chứ khôngphải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì Với Hồ Chí Minh, cống hiến cho Tổquốc, phục vụ cho nhân dân là nét đẹp của đạo đức cách mạng Người dạy TN:

“Thiện nghĩa là tốt đẹp, vẻ vang Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằngphục vụ cho lợi ích của nhân dân” Muốn hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục

vụ nhân dân thì TN cần phải đấu tranh chống lại chủ nghĩa cá nhân Vì chủ nghĩa

cá nhân là “chỉ biết mình béo, mặc thiên hạ gầy”, chỉ muốn “mọi người vì mình”

mà không biết “mình vì mọi người” Mặt khác, TN còn phải ra sức rèn luyện vàthực hành chủ nghĩa tập thể Nói chuyện với học sinh các trường trung học ở HàNội, Người chỉ rõ nhiệm vụ chính của TN học sinh là học tập Mục đích của việchọc không phải vì danh vọng của cá nhân, cốt được mảnh bằng để làm ông nọ, bàkia TN cần phải xác định động cơ, mục đích học tập cho đúng Học là để phụng sự

Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh Thật xúc động biếtbao khi đọc lại những tâm sự lúc cuối đời của Người: “Nay dù phải từ biệt thế giớinày, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâuhơn nữa, nhiều hơn nữa” Cuộc đời vì nước, vì dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh mãimãi là gương sáng cho các thế hệ TN hôm nay và mai sau học tập noi theo

1.2.1.2 Giáo dục lối sống

Yêu lao động, sống giản dị, trung thực, dũng cảm

TN là lực lượng lao động chủ yếu của xã hội Xã hội có phát triển hay khôngtùy thuộc thái độ của TN đối với lao động Từ nhận thức trên, Hồ Chí Minh đặcbiệt quan tâm đến việc giáo dục TN tình yêu đối với lao động Muốn TN yêu laođộng thì trước hết phải làm cho TN nhận thức được lao động là bổn phận tráchnhiệm của mỗi công dân đối với Tổ quốc Người dạy: “Lao động là nghĩa vụ thiêngliêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta” Phải giúp cho TN tẩy trừ tưtưởng xem khinh lao động, thói lười biếng, ỷ lại “Trong xã hội ta, không có nghềnào thấp kém, chỉ những kẻ lười biếng, ỷ lại mới đáng xấu hổ” và “Bất cứ làm

nghề gì, có ích cho nước nhà, cho nhân dân, cho giai cấp, đều là vẻ vang Bất cứnấu bếp, quét nhà hay làm chủ tịch, đều phải lao động cả, làm gì ích nước lợi dân

là vẻ vang” Yêu lao động, TN phải biết quý trọng thành quả lao động; phải biếtbảo vệ của công, chi tiêu hợp lý, không hoang phí, xa xỉ; phải hăng hái thi đua sảnxuất thực hành tiết kiệm; phải tự giác giữ vững kỷ luật lao động; lao động phải có

kế hoạch, chú trọng tính thiết thực, hiệu quả Yêu lao động trong tư tưởng Hồ ChíMinh còn là biểu hiện cụ thể của đạo đức cách mạng, của phẩm chất “trung vớinước, hiếu với dân” Trung với nước, hiếu với dân thì TN phải tích cực tham gialao động sản xuất, nỗ lực học tập để cống hiến nhiều hơn nhằm làm cho nướcmạnh, dân giàu Nói yêu Tổ quốc, yêu nhân dân mà không lao động thì chỉ là nóisuông Yêu lao động là nét đẹp của con người mới, lối sống mới

Ngoài yêu lao động, TN cần phải rèn luyện lối sống giản dị, trung thực, dũngcảm Theo Hồ Chí Minh, giản dị là phong cách sống của con người mới Sống giản

dị thì “cách ăn mặc phải sạch sẽ, đơn giản, chất phác, chớ lượt thượt, xa xỉ, lòeloẹt” Nghĩa là phải biết sống chừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh, ít lòng hammuốn về vật chất, đúng thời, đúng hoàn cảnh Người dạy TN trong lúc nước tacòn nghèo, nhân dân ta còn thiếu thốn mà cá nhân chỉ muốn riêng hưởng ănngon, mặc đẹp là không có đạo đức Vì thế, làm Chủ tịch nước, nhưng Người vẫn

ở nhà gỗ đơn sơ, mặc quần áo vải, cơm rau đạm bạc Người còn dạy TN phải sốngtrung thực Sống trung thực là luôn luôn tôn trọng sự thật, chân lý, yêu lẽ phải,ghét sự giả dối Rèn luyện lối sống trung thực TN phải bắt đầu từ chính bản thân.Nếu không trung thực với bản thân thì không thể trung thực với mọi người Trungthực phải đi liền với dũng cảm Có dũng cảm thì TN mới can đảm thừa nhậnnhững sai lầm, thiếu sót của bản thân, mới có quyết tâm sửa chữa Có can đảm,

có dũng khí TN mới đấu tranh chống lại những biểu hiện sai trái ở ngoài xã hội đểbảo vệ lẽ phải, sự thật công lý

Sống có hoài bão, nghị lực, chí tiến thủ

Con người sống thì phải có ước mơ, hoài bão Nếu như, con người khôngcòn những hoài bão để theo đuổi, không có những vấn đề cần giải quyết thì sự têliệt của đầu óc sẽ biến con người thành cái xác không hồn chỉ biết có hưởng thụ[6, tr.199] Hoài bão là mục tiêu cao đẹp nhất mà con người hướng tới và ra sứcthực hiện Mỗi cá nhân đều có những hoài bão riêng để theo đuổi Tuy nhiên,hoài bão của mỗi cá nhân phải hướng tới mục tiêu chung của giai cấp, dân tộc vànhân loại Người thường xuyên nhắc nhở TN sống là phải có ước mơ, hoài bão, có

lý tưởng cao đẹp Thông qua cuộc đời vì nước, vì dân Hồ Chí Minh đã giáo dục TNhướng tới lẻ sống cao đẹp Người nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốntột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự

do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Xác định hoàibão đã khó, thực hiện hoài bão càng khó hơn nhiều Con đường hiện thực hóahoài bão, mục tiêu, lý tưởng có lắm gian nan, trở ngại đòi hỏi mỗi người phải có ýchí, nghị lực phi thường để vượt qua mọi thử thách của hoàn cảnh Do đó, TN cầnphải rèn luyện các đức tính kiên trì, bền bỉ, nhẫn nại, không ngại khó Năng lựccũng là một điều kiện không thể thiếu trong việc thực hiện hoài bão Muốn cónăng lực, TN phải có chí tiến thủ, tinh thần cầu tiến, ham học hỏi Học ở mọi nơi,mọi lúc, mọi người Phải khiêm tốn học hỏi, coi việc học là việc làm suốt đời Mặtkhác, TN còn phải chống lại thói kiêu căng, tự phụ, tự cao, tự đại…

Giáo dục tình bạn, tình yêu trong sáng

Tình bạn, tình yêu trong sáng là một biểu hiện của lối sống khiêm nhường,bao dung, nhân ái, thủy chung, nhân hậu mà Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục cho

TN Tình bạn, tình yêu trong sáng là thực sự yêu thương, quan tâm, giúp đỡ nhaumột cách vô tư, không vụ lợi, không xuất phát từ những toan tính nhỏ nhoi, ích kỷcủa đời thường Đó là một tình bạn, tình yêu thủy chung, son sắt và bền chặt

“giàu không đổi bạn, sang không đổi vợ” như cha ông từng khuyên bảo Để cóđược tình bạn, tình yêu trong sáng, Người dạy TN phải biết thương yêu giúp đỡ,

phải kính trọng nhau như anh em một nhà Yêu thương phải bắt đầu từ việc tôntrọng giá trị của nhau, quan tâm giúp đỡ chân tình để vượt qua mọi khó khăntrong cuộc sống; phải biết cảm thông, độ lượng đối với những lỗi lầm của nhau;thật tâm khuyên bảo giúp nhau sửa chữa những khuyết điểm; phải trung thực, quan tâm lẫn nhau, chu đáo từ việc lớn đến việc nhỏ, từ lời nói đến việc làm Tìnhbạn là cơ sở của tình yêu bền chặt, trong sáng Trong tình bạn cũng như trong tìnhyêu, Người dạy TN phải đúng mực, đi đúng giới hạn “quyết chớ phóng túng, lôithôi”

1.2 2 Phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên

1.2.2.1 Phải kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục thanh niên; gắn chặt giáo dục trong nhà trường với giáo dục trong thực tiễn

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức, lối sống cho TN là trách nhiệm chungcủa gia đình, nhà trường và toàn xã hội Phát biểu tại buổi lễ khai mạc Trường Đạihọc nhân dân Việt Nam, Người nêu rõ: “Trường đại học, gia đình và đoàn thể TNphải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục TN” Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai tròcủa giáo dục gia đình Vì gia đình là môi trường đầu tiên và thường xuyên nhất

mà con người tiếp nhận sự giáo dục để hình thành và phát triển nhân cách Giađình có chức năng nuôi nấng, chăm sóc, dạy bảo con trẻ nên người Gia đình giúptrẻ hình thành và phát triển các khả năng như: ngôn ngữ, tình cảm, tư duy, trí tuệ.Thông qua giáo dục gia đình, tuổi trẻ còn tiếp nhận các giá trị đạo lý, lối sống, kỷcương, các giá trị xã hội Chính tình thương, tấm gương cùng với những lờikhuyên bảo của ông bà, cha mẹ, anh chị … đã định hướng nhân cách, lối sống chotuổi trẻ Thực hiện tốt chức năng giáo dục, gia đình góp phần đào tạo ra các côngdân hữu ích cho xã hội

Ngoài mối quan hệ với những người thân trong gia đình, TN còn có nhữngmối quan hệ với xã hội như: với thầy cô, bạn bè, đồng bào, đồng chí … Thông quacác mối quan hệ đó, TN tiếp tục nhận được sự giáo dục từ nhà trường, từ xã hội

Vì thế, Hồ Chí Minh yêu cầu cần phải kết hợp tốt 3 môi trường: gia đình, nhàtrường và xã hội trong giáo dục TN Cùng với gia đình, nhà trường, xã hội phảithật sự quan tâm và tạo mọi điều kiện tốt nhất để TN phát triển một cách hài hòatrên tất cả các mặt: trí, đức, thể, mỹ Phát hiện và kịp thời uốn nắn những biểuhiện lệch lạc trong nhận thức và hành vi của TN

Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn củaĐảng và nhân dân Do đó, giáo dục TN là sự nghiệp của quần chúng, là tráchnhiệm của toàn xã hội, mà trước hết thuộc về các cấp ủy Đảng, Chính quyền vàcác tổ chức đoàn thể Hồ Chí Minh phê phán những cán bộ, những tổ chức đoànthể cứ mải mê với những công việc mang tính sự vụ hơn là để tâm tới việc xâydựng con người, hoặc những tư tưởng ỷ lại vào nhà trường mà không thấy rõ vaitrò, trách nhiệm của mình trong việc giáo dục TN

Theo Hồ Chí Minh, để công tác giáo dục TN đạt hiệu quả cao còn phải biếtkết hợp chặt chẽ giữa học tập ở thầy, ở sách vở, ở bạn bè, ở nhân dân với rènluyện trong lao động, trong công tác, trong chiến đấu Đạo đức, lối sống nảy sinh

từ hoạt động thực tiễn, mà chủ yếu là lao động sản xuất và đấu tranh cách mạng

Do đó đây là điều kiện không thể thiếu được để rèn luyện đạo đức, lối sống Chỉ

có hoạt động trong thực tiễn, chấp nhận những yêu cầu của thực tiễn về mặt đạođức và đáp ứng được những yêu cầu ấy, TN tự thể nghiệm mình, dần dần hìnhthành được những phẩm chất đạo đức cần thiết Vì vậy mà Hồ Chí Minh cho rằngquá trình giáo dục đạo đức cho TN là quá trình tổ chức hướng dẫn họ hoạt độngtrong thực tiễn và xem đây là một phương pháp giáo dục có hiệu quả nhất

1.2.2.2 Giáo dục bằng hành động, nêu gương của người lớn; phát huy ý thức tự giáo dục, tự rèn luyện

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục TN không chỉ đóng khung trong những bài diễnvăn tuyên truyền khô khan, kém hiệu quả mà cần phải biết sáng tạo các hình thứcgiáo dục phong phú, đa dạng Nêu gương người tốt việc tốt, lấy gương tốt việc tốt

trong quần chúng, trong TN để giáo dục lẫn nhau là một phương pháp vừa sinhđộng vừa có sức thuyết phục cao Cở sở để Hồ Chí Minh đề ra phương pháp nêugương trước hết bắt đầu từ sự am tường truyền thống văn hóa phương Đông.Người cho rằng: “Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, vàđối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyêntruyền” Hai là nhận thức rõ đặc điểm, tâm lý của đối tượng giáo dục–TN Đặcđiểm của TN là luôn khát khao vươn tới cái đẹp, cái cao thượng, có tâm lý ngưỡng

mộ và học tập noi theo những thần tượng trong xã hội Chính vì thế mà Hồ ChíMinh cho rằng giáo dục bằng phương pháp nêu gương là cách tốt nhất để xâydựng con người mới, cuộc sống mới

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục là sự thống nhất biện chứng giữa haiquá trình: giáo dục và tự giáo dục Giáo dục TN, nếu chỉ chú ý đến mặt giáo dục

mà không biết khéo léo kết hợp với khích lệ, hướng dẫn để TN tự học tập, tự tudưỡng rèn luyện thì hiệu quả giáo dục sẽ không cao Chính vì thế, người thườngkhuyên TN phải luôn luôn “tự cải tạo để tiến bộ mãi” Tự cải tạo là quá trình TNnhìn nhận lại bản thân, tự đánh giá ưu và khuyết điểm của mình, đồng thời phảikiên quyết sửa chữa khuyết điểm phấn đấu vươn lên theo kịp sự tiến bộ của xãhội Nhưng “Muốn cải tạo mình, cũng phải trường kỳ và gian khổ, chứ không phải

là dễ đâu” Vì thế muốn có kết quả thì TN phải có quyết tâm, phải tự nguyện, tựgiác thực hiện Không chỉ tự rèn đức, TN còn phải biết tự luyện tài Luyện tài lànhằm nâng cao năng lực của bản thân Muốn vậy, TN phải có tinh thần cầu tiến,ham học hỏi, phải nỗ lực học tập mà trước hết bằng việc tự học Muốn tự họcthành công thì phải kiên trì, bền bỉ, phải có kế hoạch sắp xếp thời gian khoa học

và quan trọng là phải có phương pháp học tập phù hợp đúng đắn Người hướngdẫn TN phải học ở trường, ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân; phải có thái

độ nghiêm túc, khiêm tốn, thật thà trong học tập, không giấu dốt, điều chưa biếtthì hỏi; phải đào sâu suy nghĩ; phải học suốt đời…

1.2.2.3 Kiên trì tu dưỡng rèn luyện; xây đi đôi với chống

Theo Hồ Chí Minh, “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó

do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng nhưngọc càng mài, càng sáng, vàng càng luyện càng trong” Để có được đạo đứctrong sáng, lối sống lành mạnh TN phải có dũng khí dám thừa nhận và kiên quyếtđấu tranh với những thói hư, tật xấu của bản thân, đồng thời không ngừng họctập, trau dồi đạo đức cách mạng Con đường hình thành đạo đức cách mạng làkhó nhọc nhưng có quyết tâm, biết “kiên trì và nhẫn nại”, “gian nan rèn luyện” thì

ắt thành công Người dạy TN: “Theo con đường ác thì dễ dàng, nhưng lăn xuống

hố, theo con đường thiện thì khó nhọc, nhưng vẻ vang Quyết tâm là làm đượcviệc” Phàm mọi việc trên đời, muốn đạt được thành tựu đòi hỏi phải có sự kỳcông khổ luyện Tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống cũng thế Đó không phải làviệc ngày một ngày hai mà phải kiên trì, bền bỉ, là việc làm suốt đời Bởi vì cái ác,cái xấu luôn tiềm ẩn trong mỗi người Do đó, nếu sao nhãng việc tu dưỡng thì nó

có dịp sinh sôi, nảy nở lấn át và che mất cái thiện, cái tốt của con người Xã hộikhông ngừng phát triển theo chiều hướng tiến bộ cho nên các chuẩn mực, các giátrị xã hội cũng luôn thay đổi Thông qua các mối quan hệ xã hội, mỗi cá nhân nhậnthức giá trị đích thực của cuộc sống Trên cơ sở đó, cá nhân tự đánh giá lại bảnthân và tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với xã hội Đó là quá trình tựnguyện, tự giác cải tạo để nâng mình lên Tuy nhiên, việc tự nhận thức hay tựđánh giá thường mang tính chủ quan Không nhận thức đầy đủ hoặc không thấyhết những hạn chế, khiếm khuyết của bản thân Vì thế trong quá trình tự giáodục, tự rèn luyện mỗi cá nhân cần phải biết dựa vào dư luận xã hội, sự góp ý củaquần chúng để bản thân ngày càng hoàn thiện hơn

Với Hồ Chí Minh, giáo dục hình thành đạo đức, lối sống cho TN còn phải kếthợp chặt chẽ giữa xây với chống Xây là xây dựng, đề ra những chuẩn mực, giá trịmới, tiến bộ, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội để định hướng cho mọi người

Chống là tiêu trừ cái sai, cái ác, cái xấu là biểu hiện của tàn dư đạo đức, lối sống

cũ còn rơi rớt và những tiêu cực mới phát sinh Xây gắn liền với chống nhưng phảihướng vào xây và lấy xây làm chính

1.2.2.4 Giáo dục bằng tập hợp thanh niên trong các tổ chức, đoàn thể

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục TN còn phải biết dựa vào sức mạnh của tổchức, sức mạnh của tập thể Người chủ trương đưa TN vào trong các tổ chứcđoàn thể xã hội như: Đoàn TN, Hội TN; Hội SV, Hội phụ nữ … Thông qua hoạt độngcủa các tổ chức này để giáo dục TN Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của Đoàn TNtrong việc tập hợp, giáo dục, giác ngộ và rèn luyện thế hệ trẻ “Đoàn TN Lao độngphải là cánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức và giáo dục thế hệ TN và nhiđồng thành những chiến sĩ tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xây dựng CNXH vàchủ nghĩa cộng sản” Muốn tập hợp rộng rãi, thu hút đông đảo TN thì mỗi đoànviên phải gương mẫu, giữ vững đạo đức cách mạng, khiêm tốn, cần cù, hăng hái,dũng cảm Phải tránh tư tưởng kiêu ngạo, công thần, tự tư tự lợi, xung phongtrong mọi công việc để lôi cuốn TN Tổ chức Đoàn các cấp phải quan tâm đến đờisống, công tác và học tập của TN, “Phải nghiên cứu tìm ra nhiều hình thức vàphương pháp thích hợp để đoàn kết và tổ chức TN một cách rộng rãi và vữngchắc” Nội dung giáo dục TN của các tổ chức Đoàn, Hội là định hướng chính trị vàđịnh hướng lối sống cho TN Thông qua các phong trào cách mạng, các cuộc vậnđộng, tổ chức Đoàn, Hội phải lôi kéo TN tích cực tham gia các hoạt động chính trị

xã hội, từng bước giác ngộ lý tưởng cách mạng cho TN, giúp TN không bị sa ngã vềphía các thế lực thù địch Đoàn, Hội cần phải tổ chức những hoạt động vui chơi cótính tập thể như: sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, hoạt động thể dục thể thao … vừa

để đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí của TN vừa hướng TN vào những sinh hoạtlành mạnh, bổ ích, tránh những tác động xấu từ phía xã hội

Tóm lại tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức, lối sống cho TN là một

hệ thống các quan điểm của Người về vai trò của TN và tầm quan trọng của công

tác giáo dục đạo đức, lối sống cho TN; về nội dung và phương pháp giáo dụcnhằm giúp TN hình thành những phẩm chất đạo đức mới, lối sống mới đáp ứngđược các yêu cầu của sự nghiệp cách mạng Trong giai đoạn cách mạng hiện nay,việc quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức, lối sống cho TN sẽ gópphần quyết định đối với quá trình xây dựng đạo đức, lối sống cho TN nước tanhằm tạo ra động lực và sức mạnh to lớn thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, thực hiệnthắng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.3 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG

CHO THANH NIÊN

1.3.1 Vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta

1.3.1.1 Thanh niên là lực lượng quyết định vận mệnh của dân tộc, sự phát triển của đất nước

Ngay khi còn trẻ, Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh sớm hòa mình vào phongtrào đấu tranh của TN trong nước và quốc tế Chính những năm tháng sống, laođộng, chiến đấu cùng với TN giúp Hồ Chí Minh có điều kiện hiểu rõ TN Xuất phát

từ quy luật vận động của xã hội loài người, Hồ Chí Minh khẳng định TN khôngnhững là lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng của các thế hệ đi trước, mà còn làtương lai của đất nước, của dân tộc: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đờikhởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” Đây là kết quả nhận thứccủa một người từng trải, có nhiều năm tháng gắn bó mật thiết với TN, là sự tiếpnối và phát triển những quan điểm của cha ông, của chủ nghĩa Mác – Lênin về vaitrò TN trong lịch sử Tính chân lý của câu nói trên chính là việc chỉ ra vai trò quantrọng của TN đối với sự phát triển của xã hội TN tiêu biểu cho sức sống, sức pháttriển của một dân tộc Nếu được chăm sóc, giáo dục, rèn luyện, dìu dắt đúng thì

TN có khả năng “dời non lấp bể” trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập và xây dựngđất nước

Từ nhận thức đó, Hồ Chí Minh đặt trọn mọi tin yêu và kỳ vọng vào TN.Người xem vận mệnh dân tộc phụ thuộc chặt chẽ vào tầng lớp TN Đầu nhữngnăm 20 của thế kỷ XX, khi đất nước đang chìm đắm trong cảnh nô lệ, Hồ Chí Minhkhẳng định, “muốn thức tỉnh dân tộc” đứng lên đấu tranh giành lại độc lập để xâydựng xã hội mới thì trước hết “phải thức tỉnh TN” Từ sự khẳng định đó, Người vôcùng lo lắng cho tiền đồ của dân tộc trước thực trạng TN chưa được tổ chức, chưađược giáo dục: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám

TN già cỗi của Người không sớm hồi sinh”

Thực hiện tư tưởng trên, sau khi về đến Quảng Châu, Trung Quốc, Hồ ChíMinh bắt tay ngay vào việc tập hợp những TN Việt Nam yêu nước đang hoạt động

ở đây lập ra tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng TN Bên cạnh đó, Người còn tổ chứcnhiều khóa tuyên truyền, huấn luyện nhằm giác ngộ chủ nghĩa Mác–Lênin cho họ,giúp họ hiểu: vì sao phải làm cách mạng và làm cách mạng phải như thế nào Kếtthúc khóa học, những hội viên được phái trở về hoạt động trong nước làm nhiệm

vụ tuyên truyền chủ nghĩa Mác–Lênin, giác ngộ quần chúng nhân dân, gây dựng

cơ sở cách mạng và lãnh đạo quần chúng đấu tranh

Thông qua hoạt động tích cực và đầy sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc và cáchội viên của Hội Việt Nam Cách mạng TN, chủ nghĩa Mác–Lênin được truyền básâu rộng vào nước ta Nhờ sự soi đường chỉ lối của lý luận Mác–Lênin, phong tràocông nhân và phong trào yêu nước phát triển nhanh về chất và đã kết hợp chặtchẽ hơn, làm cơ sở và điều kiện vững chắc cho Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời

Được Đảng dìu dắt, lãnh đạo TN hăng hái tham gia các phong trào đấutranh, sẵn sàng chấp nhận mọi hy sinh gian khổ, cùng với Đảng, với dân tộc làmnên thắng lợi cách mạng tháng Tám năm 1945 Chỉ tính trong vòng 15 năm kể từnăm 1930 đến 1945 đã có hàng nghìn TN trở thành cán bộ cốt cán trung kiên của

Đảng Hầu hết, các anh hùng, liệt sĩ của dân tộc hy sinh anh dũng trong thời kỳnày đều ở tuổi đời còn rất trẻ như: Trần Phú, Lý Tự Trọng, Nguyễn Đức Cảnh,Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Hồng Phong … Tấm gương xả thân vì sựnghiệp giải phóng dân tộc của họ đã tô thắm thêm trang sử vàng của dân tộc, làmrạng ngời thêm truyền thống của TN Việt Nam

Cách mạng tháng Tám không những giải phóng dân tộc thoát khỏi kiếp nô

lệ mà còn mang lại sự tự do cho TN Một kỷ nguyên mới mở ra trước mắt dân tộc

- kỷ nguyên độc lập, dân chủ và CNXH Xây dựng, kiến thiết nước nhà trở thànhnhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Tình hình mới, nhiệm vụ mới, TN lại gánh vácthêm trọng trách mới Là đội quân chủ lực, xung phong trong công cuộc phát triểnkinh tế – văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng CNXH Hồ Chí Minh tiếp tục gửi gấmniềm tin tưởng của mình vào TN Người xem tiền đồ của đất nước, tương lai củadân tộc phần lớn phụ thuộc vào TN Người khẳng định: “TN là người chủ tương laicủa nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, mạnh hay yếu, một phần lớn là

do các TN” Để xứng đáng là người chủ tương lai của đất nước, Hồ Chí Minh yêucầu TN phải tự mình phấn đấu, học tập và rèn luyện để nắm lấy tri thức, bồidưỡng ý chí, nghị lực và tinh thần cách mạng Theo Hồ Chí Minh, việc học tập, rènluyện của TN có ý nghĩa quyết định đến tương lai phát triển của đất nước, của dântộc Trong thư gửi cho TN học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa, Người viết: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang haykhông, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai các cường quốcnăm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của

các em”

Hưởng không khí hòa bình, độc lập chưa được bao lâu, dưới sự lãnh đạocủa Đảng, TN cùng với dân tộc bước vào 2 cuộc chiến tranh giữ nước đầy gian khổnhưng cũng lắm oai hùng Đó là 9 năm kháng Pháp và 21 năm chống Mỹ Tronghoàn cảnh chiến tranh ác liệt cộng với những khó khăn khi cùng một lúc tiến hành

2 nhiệm vụ chiến lược, nhưng bằng sự nhìn nhận, đánh giá khả năng cách mạng

to lớn và quyết định của TN, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn lạc quan và vững tin vào sựthắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam: “Với một thế hệ TN hăng hái và kiêncường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giảiphóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc”

Trực tiếp sáng lập, lãnh đạo, rèn luyện rồi chứng kiến sự trưởng thành vàcống hiến của tổ chức TN đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc khiến Người

vô cùng tự hào, sung sướng Bởi vì Người nhận thấy thế hệ TN hôm nay xứngđáng là lực lượng kế tục xuất sắc sự nghiệp cách mạng của thế hệ đi trước Vớimột thế hệ như thế thì tương lai của đất nước, tiền đồ của dân tộc nhất định sẽ

“vô cùng vững chắc và vẻ vang” Đây là kết luận quan trọng nhất được rút ra từ sựnhìn nhận khách quan, khoa học của Hồ Chí Minh đối với vai trò lịch sử mà cácthế hệ TN đã đảm nhiệm

1.3.1.2 Thanh niên là lực lượng to lớn, là đội quân xung kích trên mọi mặt trận của cách mạng

Sau 10 năm bôn ba nước ngoài để tìm con đường, cách thức giải phóngđồng bào mình, người TN Nguyễn Ái Quốc đã đến với chủ nghĩa Mác–Lênin Cái

“cẩm nang thần kỳ” đó đã giúp Người tìm ra cách giải cho bài toán khó của cáchmạng Việt Nam Đó là các vấn đề cơ bản như: Cách mạng phải đi theo con đườngnào? Lực lượng cách mạng là những ai? Giành độc lập bằng cách thức gì?

Theo học thuyết Mác–Lênin, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, nhândân là người làm ra lịch sử Quán triệt quan điểm trên, Hồ Chí Minh xác định đúngđắn lực lượng cách mạng Việt Nam Đó là toàn thể quần chúng bị áp bức vànhững người tiến bộ Người khẳng định cách mạng là việc chung của dân chúngchứ không phải việc của một hai người, trong đó công nông là gốc cách mạng, làđội quân chủ lực của cách mạng Hồ Chí Minh cũng sớm nhận thấy vị trí của TNtrong lực lượng cách mạng Là lực lượng đông đảo trong xã hội “chiếm độ 1 phần

3 tổng số nhân dân”, sức khỏe dồi dào, hăng hái, nhiệt tình, có lý tưởng, sẵn sàng

hy sinh xả thân vì nghĩa lớn, TN trở thành lực lượng chủ yếu của cách mạng

Tiếp thu chủ nghĩa Mác–Lênin, chịu ảnh hưởng từ những hoạt động của tổchức Hội Việt Nam Cách mạng TN, TN, SV nước ta bắt đầu ý thức được tráchnhiệm, bổn phận của mình đối với dân tộc và bắt đầu đứng lên đấu tranh Tiêubiểu là các phong trào đấu tranh đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, phong trào đểtang cụ Phan Châu Trinh Theo Hồ Chí Minh, đây là tín hiệu đáng mừng cho cáchmạng Việt Nam, chứng tỏ TN đã thức tỉnh, hồi sinh Người phấn khởi viết: “Đâuđâu học sinh cũng đều bãi khóa Nữ sinh cũng tham gia phong trào” [46, tr.231]

Những tháng năm hoạt động ở hải ngoại, Hồ Chí Minh vẫn thường xuyêntheo dõi tình hình cách mạng trong nước Trong các báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản

về tình hình Đông Dương, Người đều chú ý đến phong trào của TN Đặc biệt, HồChí Minh còn xem phong trào TN như ngòi nổ của các phong trào cách mạng ViệtNam Năm 1941, Người trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng.Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (5/1941) do Người chủ trì đã hoàn thànhviệc chuyển hướng chỉ đạo chiến lược Hội nghị xác định giải phóng dân tộc làmục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Để hoàn thành nhiệm vụ này cầnphải tập hợp, động viên tất cả các tầng lớp nhân dân đứng lên đánh đuổi kẻ thùPháp – Nhật Theo sáng kiến của Hồ Chí Minh, Hội nghị quyết định thành lập Mặttrận dân tộc thống nhất mang tên Việt Nam độc lập đồng minh Thành viên củaMặt trận là các Hội cứu quốc, trong đó có TN cứu quốc Đây là đoàn thể của tấtthảy TN từ 18 đến 22 tuổi, muốn tranh đấu đánh Pháp đuổi Nhật Chuẩn bị chotổng khởi nghĩa giành chính quyền Người còn chủ trương xây dựng lực lượng vũtrang cách mạng Ngày 22 tháng 12 năm 1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giảiphóng quân thành lập Phần lớn các đội viên là đoàn viên và đảng viên trẻ tuổi cótinh thần kiên quyết, hăng hái nhất được chọn lọc trong hàng ngũ những du kíchCao – Bắc – Lạng Trái với quan niệm mỉa mai của một số người khi cho rằng: “Vài

chục thằng TN học trò và dân cày, Thổ có, Nùng có, Trại có, Kinh có Với vài khẩusúng quèn, mươi con dao mã tấu, mà cũng dám tự gọi là quân, cũng dám gánhtrách nhiệm giải phóng cho dân tộc” [49, tr.329], Hồ Chí Minh lạc quan tiên đoán:

“Tuy lúc đầu quy mô của nó còn nhỏ, nhưng tiền đồ của nó rất vẻ vang Nó là khởiđiểm của giải phóng quân, nó có thể đi suốt từ Nam chí Bắc, khắp đất nước ViệtNam” Cơ sở của sự tiên đoán chính là niềm tin vững chắc của Hồ Chí Minh về khảnăng to lớn và sức mạnh tiềm tàng của TN, về xu thế vận động phát triển của cáchmạng

Không phụ lòng tin yêu của lãnh tụ, TN cả nước nhất tề đứng lên theo lờihiệu triệu của Đảng và là lực lượng tiên phong trong công cuộc cướp chính quyền

từ tay phát xít Nhật, giành độc lập cho dân tộc, đem lại quyền làm chủ cho nhândân Được sự quan tâm giáo dục của Đảng, được Đoàn dìu dắt, thế hệ TN thángTám ngày một trưởng thành Tiếp tục phát huy vai trò xung kích, TN là lực lượngchính yếu hăng hái tham gia thực hiện các nhiệm vụ cách mạng như: tăng gia sảnxuất, xóa nạn mù chữ, thực hành đời sống mới, chiến đấu chống thực dân Phápxâm lược Đáp lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, TN mọi miền đất nước nêu cao tinhthần bất khuất, không ngại hy sinh quyết tâm kháng chiến để giữ vững nền độclập của nước nhà

Những tấm gương tiêu biểu như: Võ Thị Sáu, Mạc Thị Bưởi, Trần Văn Ơn,Bùi Thị Cúc, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, Nguyễn Thị Chiên, La Văn Cầu, Cù ChínhLan cùng hàng triệu TN dũng cảm khác đã cống hiến tuổi xuân, sức lực, cùng vớitoàn dân làm nên chiến thắng lịch sử Điên Biên Phủ, kết thúc thắng lợi 9 nămkháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ lâu dài gian khổ nhưng vô cùnganh dũng của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng

Sau năm 1954, đất nước tạm thời chia cắt làm 2 miền Miền Bắc hoàn toàngiải phóng tiến lên xây dựng CNXH Miền Nam trở thành thuộc địa kiểu mới của

Mỹ, tiếp tục tiến hành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Trước kẻ thù

mới hùng mạnh và hiểm độc hơn, nhiệm vụ giải phóng miền Nam, thống nhất Tổquốc để đưa cả nước tiến lên CNXH càng trở nên khó khăn, phức tạp và nặng nềhơn Để hoàn thành nhiệm vụ thiêng liêng “chống Mỹ, cứu nước”, Hồ Chủ tịchkêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước dũng cảm tiến lên, hăng hái thi đua sản xuất

và chiến đấu Người động viên TN thực hiện tốt hơn vai trò xung kích của mình

“Các cháu TN gái cũng như trai hãy thực hiện tốt “ba sẵn sàng”, xung phong hiếndâng tất cả tinh thần và lực lượng của tuổi trẻ cho sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước,cho Tổ quốc và CNXH”

Hưởng ứng lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, tính đến cuối tháng 5/1965 đã có 2triệu 50 vạn đoàn viên và TN ghi tên thực hiện: “sẵn sàng chiến đấu”, “sẵn sànggia nhập các lực lượng vũ trang” và “sẵn sàng đi bất cứ nơi nào, làm bất cứ việc gì

tự vệ hăng hái thực hiện “phong trào Ba nhất”, tích cực giữ gìn trật tự trị an, bảo

vệ Tổ quốc TN trường học đi đầu trong công việc xóa nạn mù chữ, bổ túc vănhóa, xung phong đưa văn hóa lên giúp đồng bào miền núi, nỗ lực thi đua thựchiện phong trào “Hai tốt” Phong trào “Ba sẵn sàng” đã thực sự trở thành một caotrào cách mạng của TN trong những năm tháng tiến hành sự nghiệp chống Mỹ,cứu nước và xây dựng CNXH dưới sự lãnh đạo của Đảng Từ phong trào “Ba sẵnsàng”, tháng 7/1965 xuất hiện lực lượng xung phong chống Mỹ, cứu nước Trong

10 năm (1965–1975) có hơn 1 triệu 35 vạn đoàn viên TN xung phong tham giađấu hoặc phục vụ chiến đấu Những cống hiến to lớn của họ đã góp phần làm nênđại thắng mùa xuân năm 1975

Hòa với khí thế của TN miền Bắc, ở miền Nam hàng triệu TN sôi nổi thamgia phong trào “Năm xung phong” do Đoàn TN nhân dân cách mạng Việt Namphát động Với tinh thần dũng cảm, mưu trí, các nữ TN đã đóng góp tích cực vàonhững cuộc đấu tranh của “đội quân tóc dài” TN nông thôn vùng giải phóng xungphong vào bộ đội, đi dân công phục vụ chiến trường hoặc tham gia xây dựng cáclàng xã chiến đấu ở địa phương để bảo vệ quê hương Ở các đô thị, vùng Mỹ–Ngụy kiểm soát, TN SV, học sinh luôn là lực lượng châm ngòi cho các phong tràođấu tranh chính trị Các đêm biểu diễn văn nghệ “Hát cho đồng bào tôi nghe”,

“Dậy mà đi”, những cuộc hội thảo đòi dân sinh, dân chủ luôn thu hút sự chú ý vàtham gia đông đảo của tầng lớp SV, học sinh SV, học sinh còn tích cực tham giaphong trào bãi khóa, xuống đường đấu tranh đòi hòa bình thống nhất đất nước,chống sự đàn áp của chính quyền địch

Thi đua trong chiến đấu, lao động sản xuất, học tập TN lập nên nhiều thànhtích to lớn Số lượng cá nhân và tập thể TN được Đảng, Nhà nước phong tặngdanh hiệu anh hùng, chiến sĩ thi đua ngày càng nhiều Trong số 111 anh hùngđược tuyên dương ở đại hội anh hùng, chiến sĩ thi đua năm 1967, có 44 anh hùng

là TN Chiến công và sự trưởng thành của TN cả nước trong cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước xứng đáng với lời khen ngợi của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cáccháu TN thân mến, các cháu là thế hệ anh hùng trong thời đại anh hùng Bácmong các cháu đều xứng đáng là những anh

hùng trong sự nghiệp cách mạng tiêu diệt chủ nghĩa đế quốc và xây dựng xã hộimới”

1.3.1.3 Đoàn Thanh niên là cánh tay đắc lực, đội hậu bị của Đảng, đồng thời là người giáo dục dìu dắt thiếu niên, nhi đồng

Theo Hồ Chí Minh, tiềm năng của TN là vô cùng to lớn Để hiện thực hóatiềm năng đó thì trước hết cần phải tập hợp TN trong một tổ chức cách mạng.Người cho rằng: “TN ta rất hăng hái Ta biết họp lòng hăng hái đó lại và dìu dắtđúng đắn thì TN sẽ thành một lực lượng rất mạnh mẽ” Tổ chức cách mạng của

TN là Đoàn TN Cộng sản Nhiệm vụ chủ yếu của tổ chức Đoàn là đoàn kết, tập hợp

TN, giác ngộ TN đi theo Đảng làm cách mạng

Mối quan hệ giữa Đảng với tổ chức Đoàn cũng được Hồ Chí Minh bàn đến.Trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, Người viết: “Đường chính trị, thì TN theoĐảng chỉ huy, nhưng việc làm thì TN độc lập” Nghĩa là Đoàn TN do Đảng Cộng sảnlãnh đạo Đoàn TN phải lấy mục tiêu, lý tưởng của Đảng làm tôn chỉ hoạt động của

tổ chức mình Tuy nhiên, Đoàn TN hoàn toàn tự chủ trong việc đề ra kế hoạch,chương trình hành động Theo Hồ Chí Minh, Đoàn TN Cộng sản vừa là tổ chức gầngũi Đảng, vừa là người phụ tá đắc lực cho Đảng Trước hết ,Đoàn là người trựctiếp giúp Đảng giáo dục chủ nghĩa cộng sản cho TN, vận động TN đi theo lý tưởngcủa Đảng Đoàn còn lôi cuốn, tập hợp đông đảo TN xung phong thực hiện và hoànthành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng giao phó Được tổ chức Đoàn dìu dắt, giúp

đỡ, TN không ngừng rèn luyện phấn đấu vươn lên xứng đáng là lực lượng kế thừa

sự nghiệp cách mạng của Đảng Đoàn viên TN luôn là lực lượng tích cực, tiênphong gương mẫu trong việc thực hiện những chủ trương và chính sách của cáchmạng Thông qua hoạt động, tổ chức Đoàn phát hiện và giới thiệu những đoànviên ưu tú cho Đảng Làm cơ sở cho Đảng xem xét kết nạp đảng viên mới Nhưvậy, Đoàn TN là nguồn lực bổ sung cho đội ngũ của Đảng những người trẻ, khỏe.Điều đó làm cho Đảng ngày càng đông và càng mạnh

Đề cập đến trách nhiệm của Đảng đối với tổ chức Đoàn, Hồ Chí Minh yêucầu là tổ chức lãnh đạo thì Đảng “Phải giúp đỡ Đoàn TN lao động phát triển tốt,đồng thời cần phải chọn những đồng chí đoàn viên đã kinh qua thử thách và đủđiều kiện đưa họ vào Đảng” Phải chú ý phát triển Đảng vào TN Không nên hẹp

hòi Tuy nhiên việc phát triển Đảng phải làm cẩn thận, không được cẩu thả Với ýnghĩa trên, Hồ Chí Minh cho rằng: “Đoàn TN là cánh tay và đội hậu bị của Đảng”

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Đoàn TN còn có vai trò là người giáo dục dìudắt thiếu niên, nhi đồng Cách mạng là một sự nghiệp đầy gian khổ và lâu dài màcuộc đời của con người là có hạn Mỗi thế hệ chỉ có thể làm được một phần nhấtđịnh trong toàn bộ sự nghiệp vĩ đại đó Vì vậy, cách mạng là sự nghiệp của nhiềuthế hệ nối tiếp nhau Việc chuẩn bị thế hệ cách mạng kế tục là một quy luật đảmbảo cho cách mạng giành thắng lợi trong mọi thời kỳ, thúc đẩy xã hội phát triểnkhông ngừng Chăm lo, giáo dục, dìu dắt các em thiếu niên, nhi đồng là chiến lượcđào tạo đội ngũ kế cận để chuẩn bị cho tương lai Đó là trách nhiệm trực tiếp củacác đoàn viên TN Việc chăm lo dạy dỗ thiếu niên, nhi đồng còn là trách nhiệm củatoàn xã hội Song ở đây, Hồ Chí Minh nhận thấy TN là những người vừa trải qualứa tuổi thiếu niên, nên hiểu rõ tâm lý, thị hiếu và dễ gần gũi với các em hơn Từ

sự nhìn nhận đó, Người cho rằng TN có vai trò rất lớn trong việc tổ chức, hướngdẫn, dìu dắt thiếu niên, nhi đồng tham gia vào các tổ chức đội, giúp các em họctập, vui chơi lành mạnh, tránh những tác động xấu ngoài xã hội “Đoàn TN Laođộng phải là cánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức và giáo dục thế hệ TN

và nhi đồng thành những chiến sĩ tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xây dựngCNXH và chủ nghĩa cộng sản”

Tóm lại, TN trong tư tưởng Hồ Chí Minh có một vị trí, vai trò vô cùng to lớntrong tiến trình lịch sử dân tộc và lịch sử cách mạng TN là bộ phận quan trọng củadân tộc, là lực lượng nòng cốt trong cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng

xã hội chủ nghĩa Vận mệnh của dân tộc, tương lai của đất nước tùy thuộc vàophẩm chất và bản lĩnh của TN TN là lực lượng to lớn, là đội quân xung kích trênmọi mặt trận, là cánh tay đắc lực và đội hậu bị của Đảng TN còn là lực lượng kếthừa và tiếp bước các thế hệ cha anh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc

1.3.2 Tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên

Vấn đề cơ bản và nổi bật nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục TN

là quan điểm giáo dục toàn diện, mà nội dung bao gồm: giáo dục chính trị, đạođức, lối sống, văn hóa, khoa học kỹ thuật, quân sự, lao động–nghề nghiệp, sứckhỏe–thể chất, nhân cách, thẩm mỹ, pháp luật …

Tuy nhiên, xuất phát từ một chân lý đơn giản nhưng cực kỳ sâu sắc: Muốnlàm cách mạng thì phải có đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh luôn đặt vấn đềgiáo dục đạo đức, lối sống lên hàng đầu Ngay từ năm 1925, bài đầu tiên màNgười giảng cho các hội viên của Hội Việt Nam Cách mạng TN là bài giảng về đạođức - “Tư cách người cách mạng” Trong đó, Người tóm tắt 23 điều ngắn gọn, chialàm 3 phần: đối với mình, với người và với việc Với cương vị là người đứng đầuĐảng và Chính phủ, nhiều công việc đòi hỏi Người phải trực tiếp tham gia giảiquyết Thế nhưng, Người vẫn dành thời gian viết nhiều chuyên luận về đạo đứcnhằm phục vụ cho công tác tuyên truyền, giáo dục Đáng kể nhất là những tácphẩm như: Con đường giải phóng (1940), Sửa đổi lối làm việc (1947), Cần KiệmLiêm Chính (1949), Đạo đức công dân (1955), Đạo đức cách mạng (1958), Nângcao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969) Cuối cùng, trong Dichúc để lại cho chúng ta trước khi trở về cõi vĩnh hằng, Hồ Chí Minh đã căn dặn lạiĐảng ta là giữ gìn đạo đức cách mạng và chăm lo giáo dục đạo đức mạng chođoàn viên và TN nói chung

Như vậy, từ bài giảng đầu tiên cho đến lời dạy cuối cùng, trong gần suốtnửa thế kỷ, Hồ Chí Minh đã thường xuyên dành cho việc giáo dục, rèn luyện đạođức, lối sống vị trí ưu tiên hàng đầu trong toàn bộ sự nghiệp của Người Trong tưtưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức, lối sống cho nhân dân nói chung và cho TNnói riêng có một tầm quan trọng đặc biệt

1.3.2.1 Giáo dục đạo đức, lối sống hướng tới mục tiêu hoàn thiện nhân cách giúp thanh niên trở thành những công dân hữu ích của xã hội

Với Hồ Chí Minh, nhân cách là một thể thống nhất của đức và tài Một nhâncách được xem là hoàn thiện khi có đủ đức lẫn tài, “hồng” và “chuyên”, trong đóđạo đức là gốc Gốc là nơi sinh ra, tạo ra những cái khác đồng thời còn là bộ phậnvững chắc nhất, dựa trên đó các bộ phận khác tồn tại và phát triển Ở đây, ý nghĩa

“đức là gốc” được hiểu theo 2 khía cạnh như sau:

+ Thứ nhất, đạo đức là bộ phận cốt yếu nhất của nhân cách Sự khác nhau

giữa nhân cách này với nhân cách khác, trước hết là sự khác nhau ở mặt đức của

nó, ở hệ thống các phẩm chất xã hội của con người Chính vì thế đạo đức là tiêuchí hàng đầu khi xem xét, đánh giá nhân cách của một người; là thước đo bảnchất “người” của một con người Hồ Chí Minh quan niệm: “Tuy năng lực và côngviệc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng aigiữ được đạo đức đều là người cao thượng” [51, tr.568]

+ Thứ hai, đạo đức là cơ sở cho việc định hướng và phát triển năng lực của

mỗi cá nhân để hoàn thiện nhân cách Theo Hồ Chí Minh, người thực sự có đứcthì bao giờ cũng cố gắng học tập, nâng cao trình độ, năng lực để làm những việcích quốc lợi dân Hơn nữa, người có đạo đức thì không bao giờ đố kỵ mà luôn yêuquý và tiến cử hiền tài Họ luôn luôn ủng hộ và sẵn sàng nhường bước cho những

ai có tài hơn mình vượt lên trước

1.3.2.2 Giáo dục đạo đức, lối sống là biện pháp tốt nhất giúp thanh niên tránh được những tác động tiêu cực của tàn dư đạo đức, lối sống cũ, nhận thức

rõ trách nhiệm của mình đối với dân tộc

TN là bộ phận quan trọng của dân tộc, là rường cột, là tương lai của nướcnhà Vì thế, trong lịch sử TN luôn là đối tượng tác động chủ yếu của các thế lựcphản cách mạng Chúng tìm mọi cách từ lừa phỉnh đến mua chuộc, dụ dỗ nhằmlôi kéo TN đi vào con đường phản động Hay ít nhất cũng làm cho TN quay lưng lại