ĐỀ tài NGHIÊN cứu KHOA học NGHIÊN cứu tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về vấn đề GIÁO dục THANH NIÊN

Trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước, lịch sử dân tộc (DT) đã ghi nhận công lao lớn của thế hệ trẻ với nhiều vị tướng tài danh còn đang ở tuổi thanh niên (TN). Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người hiểu sâu sắc vị trí, vai trò của TN trong xã hội (XH) và trong suốt quá trình lãnh đạo CM, Người đã đặt vấn đề giáo dục TN (GDTN) ở tầm chiến lược (CL), nhằm bồi dưỡng họ trở thành những con người phát triển toàn diện, cống hiến nhiều nhất sức lực và trí tuệ cho sự nghiệp giải phóng DT, giải phóng giai cấp (GC), giải phóng XH. Ở thời đại Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), các thế hệ TNVN đã có nhiều đóng góp quan trọng làm nên những thắng lợi vĩ đại của DT

Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng CSVN Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Đoàn TNCSHCMĐoàn thanh niên cộng sản Đoàn TNCS Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam HLHTNVN

MỞ ĐẦU

1- Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước, lịch sử dân tộc(DT) đã ghi nhận công lao lớn của thế hệ trẻ với nhiều vị tướng tài danhcòn đang ở tuổi thanh niên (TN) Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngườihiểu sâu sắc vị trí, vai trò của TN trong xã hội (XH) và trong suốt quá trìnhlãnh đạo CM, Người đã đặt vấn đề giáo dục TN (GDTN) ở tầm chiến lược(CL), nhằm bồi dưỡng họ trở thành những con người phát triển toàn diện,cống hiến nhiều nhất sức lực và trí tuệ cho sự nghiệp giải phóng DT, giảiphóng giai cấp (GC), giải phóng XH Ở thời đại Hồ Chí Minh, dưới sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), các thế hệ TNVN đã có nhiềuđóng góp quan trọng làm nên những thắng lợi vĩ đại của DT

Ngày nay trước những biến động sâu sắc của tình hình chính trịquốc tế, cuộc đấu tranh DT, GC và ý thức hệ diễn ra hết sức gay gắt trênphạm vi thế giới, đặt sự nghiệp cách mạng (CM) của nhân dân VN(NDVN) trước những thuận lợi và thách thức lớn Nghị quyết Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ IX của ĐCSVN nhận định: nước ta đang bước vàothời kỳ đẩy nhanh hơn nữa sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước.Thành công hay thất bại, giữ được định hướng xã hội chủ nghĩa(XHCN) hay không một mặt phụ thuộc vào vai trò, năng lực lãnh đạo củaĐảng, sự nỗ lực của ND lao động, mặt khác còn phụ thuộc vào việc GD ýthức hệ CM vô sản cho mọi tầng lớp ND mà TN luôn luôn là bộ phận đôngđảo có tiềm năng to lớn và quan trọng nhất Hồ Chí Minh từng dạy: "Muốnxây dựng CNXH phải có con người XHCN và có tư tưởng XHCN" Với ýnghĩa đó, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh (TTHCM) về vấn đề GDTN làmột yêu cầu cấp thiết Với vị trí và vai trò của một giảng viên bộ môn lýluận Mác-Lênin, tác giả chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu khoa học ởphạm vi cấp trường nhằm góp một phần nhỏ vào yêu cầu đó

2- Tình hình nghiên cứu đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh là đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoahọc trong nước và quốc tế từ giữa thế kỷ XX, đặc biệt là từ năm 1985 đếnnay với các cấp độ và nội dung khác nhau Với nhiều tài liệu quý giá, cáctác giả đã làm ánh lên tình cảm chân thật, lòng tin yêu đối với thế hệ trẻ và

sự nghiệp GDTN của Hồ Chí Minh Trên cơ sở kế thừa, tác giả tiếp tục gópphần làm sáng tỏ thêm những vấn đề đó

3-Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích

Nghiên cứu có hệ thống TTHCM về công tác GDTN, góp phần làmsáng rõ những quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác TN nói chung,GDTN nói riêng trong tiến trình CMVN Từ đó vận dụng sáng tạo vàocông tác tuyên truyền và GDTN hiện nay

4- Cơ sở lý luận, tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở vận dụng tổng hợp những quan

Minh; các văn kiện của Đảng, Nhà nước, các tài liệu nghiên cứu lịch sử củaĐoàn TN Cộng sản Hồ Chí Minh (ĐTNCSHCM) Đề tài còn kế thừa cóchọn lọc những công trình khoa học nghiên cứu TTHCM của các nhà khoahọc trong nước và quốc tế

Phương pháp nghiên cứu: Kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp duyvật biện chứng và duy vật lịch sử; lịch sử-lôgic; phân tích- tổng hợp; lýluận - thực tiễn …

5- Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Góp phần vào việc nghiên cứu TTHCM về GDTN Theo đó thựchiện tốt công tác CT, TT, lý luận của Đảng trong tình hình mới

Có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy

bộ môn TTHCM, lịch sử ĐCSVN; tài liệu tham khảo cho các cấp bộ đoàn,Hội liên hiệp TN Việt Nam (LHTNVN) và Hội sinh viên Việt Nam từTrung ương (TW) tới địa phương

6- Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận,tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài có

2 chương, 5 tiết

NỘI DUNG

Chương 1

TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA HỒ CHÍ MINH

VỀ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO THANH NIÊN

1.1 Tầm quan trọng của việc giáo dục - đào tạo thanh niên cho cách mạng

1.1.1 Quan niệm và đánh giá của Hồ Chí Minh về thanh niên

Trong quá trình phát triển của mỗi con người, trải qua giai đoạn TN

là một tất yếu Dù nhìn nhận dưới giác độ nào, TN vẫn là lớp người cónhững đặc điểm riêng biệt, có vị trí quan trọng và luôn sống hòa đồng trongcộng đồng XH Để tìm hiểu và xác định khái niệm này, cần có sự thốngnhất về lứa tuổi, đặc điểm chung riêng, tính chất xã hội và các mối quan hệcủa họ với cộng đồng Theo kết quả nghiên cứu của một số công trình khoahọc về TN chúng tôi có thể tổng quát như sau:

+ Về đặc điểm lứa tuổi - sinh học

Ở mỗi nước, tùy theo hoàn cảnh lịch sử cụ thể và sự phát triển của

TN, người ta xác định lứa tuổi có khác nhau Song nhìn chung, TN baogồm một số lượng đông đảo trong XH, ở độ tuổi từ 15 đến 30

Về mặt sinh học, tuổi TN là giai đoạn hoàn thiện về mọi mặt,cơ thể

có sự phát triển đột biến về chất cả ở thể lực và trí tuệ Đó là sự phát triểnhoàn thiện về thể chất, biểu hiện ở chiều cao, trọng lượng, thể trạng, tạonên hình hài đẹp đẽ và sức mạnh dồi dào về thể lực, đồng thời, bộ não, hệthần kinh cũng phát triển khỏe mạnh với tốc độ cao trong cuộc đời mỗingười nói chung Ở tuổi này, TN cũng muốn thoát dần khỏi tâm lý trẻ em

và không muốn phụ thuộc vào gia đình 30 là mốc kết thúc tuổi TN, độ tuổi

Về tâm lý, TN thích cái mới, có nhu cầu tìm hiểu, khám phá,sángtạo, nhiều ước mơ, hoài bão, dám nghĩ, dám làm; có nhu cầu tình bạn, tìnhyêu; thích công bằng, ghét bất công nên TN thích đổi mới: " TN là lứa tuổichuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn Đó là lứa tuổi nở rộ sức mạnh thể chất,tinh thần và trí tuệ, lứa tuổi hình thành nhân cách và những phẩm chất củamột công dân, hình thành thế giới quan và lý tưởng đạo đức Đây còn là lứatuổi luôn luôn tự tìm hiểu bản thân mình và tìm hiểu người khác, lứa tuổi tựkhẳng định và tìm cách xác định sứ mạng của mình trong XH" [27 12-13].

Tuy vậy, vì trẻ tuổi nên họ có những hạn chế nhất định: bồng bột,chủ quan, dễ hoang mang, dao động, thiếu kinh nghiệm…hay thần tượnghóa, thay đổi hứng thú; dễ tiếp thu các hệ tư tưởng, kể cả tích cực và tiêucực Khi nhìn nhận các vấn đề thường để cho xúc cảm trực tiếp đi trướcnăng lực phân tích bằng lý trí, khoa học nên TN dễ bị kích động, lợi dụng,mua chuộc nếu không được GD thường xuyên

sự xung khắc giữa các thế hệ Đặc thù đó đã hình thành và phát triển về nhucầu, sở thích, tâm lý nhân cách, quan điểm, lối sống, VH tinh thần phongphú trong đời sống của TN Tuy vậy vẫn có những mối quan hệ cơ bản vớilối sống và VH của cả cộng đồng

Trên một phương diện khác, TN là một bộ phận quan trọng của XH,của DT, vì vậy, vấn đề TN đòi hỏi phải được quan tâm hàng đầu Theo sốliệu thống kê, hiện nay TN ở nước ta chiếm khoảng trên 40% dân số cảnước Họ là lực lượng đông đảo, có sức khỏe, có VH, nắm bắt khoa học kỹthuật, cùng với lòng nhiệt tình và hoài bão đã góp phần đáng kể vào thắnglợi chung của DT

Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn nhìn nhận một cách toàn diện khi nói

về TN:

+ Về tâm lý lứa tuổi:

Hồ Chí Minh cho rằng TN là lớp người trẻ tuổi, có hoài bão ước

mơ, giàu nghị lực, khát khao với lý tưởng cao đẹp, có đức xả thân vì nghĩa lớn và lòng vị tha sâu sắc… Do vậy, nếu được GD và có phương pháp GD

tốt thì lý tưởng sống cao đẹp sẽ hình thành, tài năng, tính sáng tạo đượcphát huy Theo Người: " Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời ngườikhởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của XH" [8.167], như vậy, TN làthời kỳ đẹp nhất, sống động nhất, như mùa xuân trăm hoa đua nở, tràn đầynhựa sống, mà cả DT và XH luôn kỳ vọng tin yêu

+ Về tính chất XH:

Hồ Chí Minh xác định, TN là công dân của nước VN Đó là lực lượng

đông đảo, luôn hăng hái xung phong đi đầu và luôn vươn lên hoàn thành tốtnhiệm vụ được giao Nói chuyện tại Đại hội toàn quốc lần thứ II HộiLHTNVN, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "TN là người xung phong trong côngcuộc phát triển kinh tế (KT) và VH, trong sự nghiệp xây dựng CNXH" [19

315] Với lời lẽ ngắn gọn, đơn giản nhưng rất sâu sắc, Hồ Chí Minh cho

TN thấy họ là lực lượng rường cột của đất nước, tương lai của DT và hạnh

phúc của mỗi gia đình, qua đó thấy được trách nhiệm của mình và nỗ lực tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước.

Với sự nhìn nhận TN như vậy, Hồ Chí Minh đã có những đánh giáđúng đắn và công bằng về vị trí, vai trò của họ trong sự nghiệp CM nhưsau:

a- TN là bộ phận quan trọng của DT, luôn mang trong mình tính

đa dạng của thế hệ đang lớn lên và là biểu tượng của tương lai của đất nước Vì vậy, điều kiện cốt tử đảm bảo cho sự tồn vong của cả DT phụ

thuộc vào việc hiểu TN, tin TN, chăm lo GD và dìu dắt TN, mạnh dạn trao

Minh xác định: DT nô lệ thì TN cũng bị nô lệ DT được giải phóng, TN

mới được giải phóng" [11.39], vậy thì, trong sự nghiệp CMGPDT, TN phải

là lực lượng xung kích, là cánh tay đắc lực, là hậu bị tin cậy của Đảng

Ngay từ năm 1925, Hồ Chí Minh đã cảnh báo:" Hỡi Đông Dương

đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám TN già cỗi của Người không

sớm hồi sinh" [7.133] Vì vậy, muốn "hồi sinh" dân tộc trước hết phải "hồi

sinh" TN Với tư duy chiến lược đó, Người đã tìm hiểu và cải tổ Tâm tâm

xã, một tổ chức CM của TN nhưng chưa có xu hướng CT rõ rệt, thành Hội

VN CMTN vào tháng 6-1925, đây chính là tổ chức nhằm tập hợp và GDTN,

chuẩn bị lực lượng cho CM

b- TN là lực lượng kế thừa và tiếp bước các thế hệ đi trước để thúc đẩy XH phát triển, đồng thời là người giáo dục dìu dắt thiếu niên, nhi đồng.

Với lòng thương yêu, tin tưởng và hy vọng to lớn ở TN, trước lúc

đi xa, một lần nữa Hồ Chí Minh khẳng định những phẩm chất tốt đẹp cũngnhư vị trí, vai trò của TN đối với sự trường tồn của DT Theo đó, Ngườihướng sự quan tâm chú ý đặc biệt của Đảng, Nhà nước, toàn XH và mỗigia đình Việt Nam đối với sự nghiệp giáo dục - đào tạo TN(GD-ĐTTN)

1.1.2 Tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo thanh niên cho cách mạng

Trong tất cả các bài nói, viết của mình, chưa bao giờ Hồ Chí Minhđưa ra một khái niệm cụ thể nào về GD-ĐT TN Vì vậy, muốn hiểu kháiniệm này,chúng ta phải đi từ tìm hiểu khái niệm GD - ĐT

Theo cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, GD "là rèn luyện con ngườinhững hiểu biết và kỹ năng nhằm đảm đương những công việc ích nước lợi

nhà trong từng thời gian của lịch sử dân tộc" [5 9] Từ điển tiếng Việt định

nghĩa GD là: "Hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự pháttriển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấydần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra" [32

395], còn Đại từ điển tiếng Việt đã định nghĩa đào tạo như sau: "Đào tạo là

dạy dỗ, rèn luyện để trở nên người có hiểu biết, có nghề nghiệp" [28 593]

Từ những khái niệm trên và qua nhiều bài nói, viết của Hồ ChíMinh, có thể khái quát khái niệm về GD - ĐTTN theo Hồ Chí Minh như

sau: GD - ĐTTN là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự

phát triển toàn diện của những người trẻ tuổi, thông qua việc dạy chữ, dạy nghề, dạy người, tạo nên cho XH một nguồn nhân lực trẻ có tri thức, có đạo đức tốt, lòng nhiệt tình và sẵn sàng hành động để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Như vậy, vai trò của GD-ĐT đối với sự phát triển của tất cả cácquốc gia trên thế giới đặc biệt quan trọng Lịch sử phát triển của nhân loại

đã chứng minh hai quy luật:

+ Tất cả các yếu tố tạo nên sự phát triển vượt bậc và thành công

của các quốc gia, yếu tố GD-ĐT được xếp hàng quan trọng nhất Sở dĩ như vậy, vì GD-ĐT tạo ra cho nền kinh tế (KT) của một DT một lớp người có tri thức, nhờ vậy mà họ có thể sáng tạo, nắm bắt được thành quả của khoa học kỹ thuật và những hình thức quản lý mới đem đến hiệu quả KT cao GD-ĐT còn trực tiếp quyết định việc nâng cao trình độ học vấn, trình độ khoa học kỹ tthuật, tổ chức quản lý, năng lực thực tiễn của người lao động

- lực lượng trực tiếp quyết định sự phát triển của LS

+ Con người chỉ sinh ra con người, còn GD thì sản sinh ra nhân cách, vì vậy, GD đã vượt lên lên ý nghĩa vật chất tầm thường, nó là một bộ phận rất cơ bản của VH, là một hiện tượng tiềm ẩn, hóa thân, thẩm thấu vào từng yếu tố của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Căn cứ trên cho thấy, GD-ĐT luôn luôn là nền móng đối với toàn

bộ CL con người và chiếm vị trí quan trọng trong toàn bộ CLKT-XH

Từ xưa, Sách Quán tử thuộc Bách gia Chư tử (Trung Quốc) có chép: "Thập niên chi kế, mạc nhi thụ mộc Chung thân chi kế, mạc nhi thụ

thân"(có nghĩa là: theo kế 10 năm chẳng gì hơn trồng cây Kế cả đời, chẳng

gì hơn trồng người) Còn cha ông ta đã sớm ý thức được "Hiền tài là nguyên

khí của quốc gia" và muốn có hiền tài thì phải đào tạo bằng con đường khoa

cử Thực tế LS cho thấy, thành bại của một DT, một triều đại, một sựnghiệp cải cách XH, không chỉ ở chỗ nó giải quyết đúng đắn hay khôngmục tiêu, nhiệm vụ, biện pháp mà quan trọng hơn có chuẩn bị tốt về conngười hay không Một nước nông nghiệp lạc hậu như VN, tầng lớp tiểunông chiếm đa số, với lối sống, tác phong mang nặng tính chất của sản xuất

nhỏ, những căn tính nông dân hết sức nặng nề, thì sự nghiệp trồng người

cho CM là rất quan trọng

Kế thừa TT người xưa và thấm nhuần lời dạy của C Mác: "Tương

lai của giai cấp vô sản và của cả loài người hoàn toàn tùy thuộc vào việc

GD thế hệ đang lớn lên" [25 262], cả cuộc đời, Hồ Chí Minh luôn nhất

quán tư tưởng GD- ĐTTN là một trong những nhiệm vụ quan trọng có ýnghĩa CL đảm bảo thắng lợi cho sự nghiệp CM của DT TT ấy thể hiện ở

nhiều lời dạy nổi tiếng: " Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích

trăm năm thì phải trồng người" [13 222] và: "Bồi dưỡng thế hệ CM cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết" [16 498]

Không chỉ nhận thức tầm quan trọng của GD-ĐTTN, Hồ Chí Minhcòn thấy rõ hơn tính chất lâu dài, gian khổ của quá trình đó, đó là công việccủa cả hàng trăm năm, chứ không phải chỉ một vài năm trước mắt Nghiêncứu kỹ, chúng ta còn nhận thấy, mục tiêu nền GDVN cần phải đạt tới làđem lại một chất lượng mới cho từng con người cũng như cho cả DT.Trong mọi hoàn cảnh, dù khó khăn đến đâu, cũng phải tạo điều kiện tốtnhất cho TN học tập, nhằm đào tạo một lớp người kế cận cho sự nghiệp

dựng nước và giữ nước: "Muốn xây dựng CNXH phải có con người XHCN"

[17 354]

Từ đó, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở các cấp lãnh đạo Đảng, Nhànước, các thầy cô giáo, cán bộ đảng viên, những người lớn tuổi phải coi

trọng và có trách nhiệm trong việc GD-ĐTTN Với Người, đó không chỉ

là nhiệm vụ CM, mà còn là một nguyên tắc CM cơ bản nhằm tạo ranhững thế hệ con người có khả năng đảm nhận được nhiệm vụ của Đảng

+ Giáo dục nâng cao nhận thức về thế giới quan khoa học và nhân

sinh quan cộng sản chủ nghĩa

+ Giáo dục đạo đức CM

+ Giáo dục văn hóa, kỹ thuật và nghề nghiệp

Đây là những nội dung GD-ĐT hết sức cơ bản, có mối quan hệ hữu

cơ, gắn bó chặt chẽ với nhau, làm nền tảng cho sự phát triển của các thế hệTNVN Quan điểm GD toàn diện của Người đã trở thành cơ sở lý luận chocác cuộc cải cách GD đã và đang tiến hành ở nước ta, và sẽ còn là vấn đề

có tính thời sự, bức xúc đối với sự nghiệp GD-ĐTTN ở VN trong thế kỷXXI

1.2.1 Giáo dục nâng cao nhận thức về thế giới quan khoa học và nhân sinh quan

Con người ra đời, tồn tại và phát triển, dù muốn hay không, tất yếuphải tìm hiểu, nhận thức và cải tạo thế giới (tự nhiên, XH và bản thân).Việc nhận thức đó thường diễn ra trong mối quan hệ biện chứng giữa cáiriêng, đặc thù với cái chung, phổ biến, đi từ đơn giản đến phức tạp, từ cái đơn

lẻ, trực tiếp, con người ngày càng mở rộng tầm nhìn và đi sâu vào bản chất,

tìm hiểu ngọn nguồn của mọi hiện tượng Quá trình đó xuất hiện cái gọi là thế

giới quan.

Vậy thế giới quan là gì? "Thế giới quan là hệ thống quan điểm

chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó Về những quan điểm, nguyên tắc, lý tưởng, niềm tin, định hướng, giá trị cơ bản và chung của đời sống con người trong những giai đoạn phát triển chung nhất của

LS -XH" [1.86].

Theo định nghĩa đó, mỗi người đều hình thành thế giới quan nhấtđịnh cho riêng mình, dù không được GD hay được GD, song chắc chắn sẽkhác nhau về cơ bản Nếu không được GD có hệ thống, sẽ tự phát hìnhthành một thế giới quan hỗn tạp, chứa đựng nhiều yếu tố sai lầm, lệch lạc,không triệt để, không vững chắc Còn nếu như được GD sẽ hình thành mộtthế giới quan khoa học, bởi lẽ, họ được tiếp nhận từ GD những kiến thứckhoa học về thế giới quan

GD thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cho TN theo TTHCM

có nội dung rất phong phú, trong phạm vi đề tài, chúng tôi nêu mấy nộidung cơ bản:

+ Nhận thức đúng đắn về thế giới quan

Trong quá trình tìm đường cứu nước, bằng thực tiễn phong phú, HồChí Minh đã tiếp cận nhiều TT thể hiện cách nhận thức thế giới Qua chọnlọc, Người nhận thấy: "… bây giờ học thuyết nhiều, CN nhiều, nhưng CNchân chính nhất, chắc chắn nhất, CM nhất là CN Lênin" [7 280] Theo

Người, học thuyết Mác- Lênin là một hệ thống khoa học của các quan

điểm triết học, kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học; là học thuyết về nhận thức và cải tạo thế giới; về những quy luật chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy; về những con đường CM lật đổ chế độ bóc lột

và xây dựng chủ nghĩa cộng sản Như vậy, CN Mác-Lênin là học thuyết

CM tiên tiến nhất của thời đại; là hệ TT của GC công nhân mà đội tiênphong của nó là Đảng Cộng sản CN Mác-Lênin là một bộ phận then chốtcủa VH, có quan hệ biện chứng với các lĩnh vực chủ yếu của VH Kể từ đó,

thế giới quan Mác- Lênin, thế giới quan khoa học đã hình thành trongTTHCM

Từ khi thế giới quan Mác- Lênin được Hồ Chí Minh truyền bá vào

VN thì vấn đề GD thế giới quan khoa học cho các tầng lớp ND đã được đặt

ra và giữ vai trò quan trọng trong TTHCM Trong đó, Người đặc biệt quantâm đến thế hệ trẻ, coi đây là nhiệm vụ chiến lược của CMVN Những năm

20 của thế kỷ XX, việc giáo dục CN Mác-Lênin là yêu cầu cấp thiết nhằmxác định hệ TT cứu nước cho cả DT Còn ở thời điểm đất nước đã độc lập

là để trang bị thế giới quan và phương pháp luận duy vật, củng cố về đạođức CM; giữ vững và kiên định con đường CM; nâng cao sự hiểu biết vềđường lối, chính sách của Đảng TN sau khi học tập, có tri thức, sẽ có niềmtin Đó là tin vào chân lý, vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, vào ND,vào tương lai của DT Và theo đó, sự kiên định sẽ được giữ vững trong mọitình huống

Như vậy, khi đã hình thành, thế giới quan có vai trò rất lớn và làmột trong những nhân tố định hướng cho quá trình con người tiếp tục nhậnthức thế giới Có thể ví thế giới quan như một "thấu kính", qua đó conngười nhìn nhận thế giới xung quanh cũng như tự xem xét chính bản thânmình để xác định cho mình mục đích, ý nghĩa cuộc sống và lựa chọn cáchthức hoạt động đạt được mục đích, ý nghĩa đó Thế giới quan đúng đắn làtiền đề để xác lập nhân sinh quan tích cực và trình độ phát triển của thế giớiquan là tiêu chí quan trọng về sự trưởng thành của mỗi cá nhân cũng như

sự phát triển của mỗi cộng đồng XH nhất định

+ Giáo dục TN có lý tưởng CM đúng đắn

Theo Từ điển tiếng Việt, lý tưởng là: "Mục đích cao nhất, tốt đẹpnhất mà người ta phấn đấu để đạt tới" [32 562] Như vậy, lý tưởng là nhucầu, khát vọng, hoài bão và ước mơ của con người về một hiện thực tốtlành trong cuộc sống

Lý tưởng có vai trò rất quan trọng đối với TN, bởi lẽ, xuất phát từđặc điểm lứa tuổi, TN bao giờ cũng sống với những ước mơ, hoài bão, luônmang trong mình tâm lý hướng tới cái cao đẹp và họ luôn cần một điểm tựatinh thần để giúp mình tự vượt qua những khó khăn, ngang trái của cuộcđời Đáng sợ nhất là sự trống rỗng và vô cảm trong tâm hồn, sự hẫng hụttrong định hướng ngay từ tuổi ấu thơ, vì vậy, phải GD lý tưởng cho TN để

họ có cách một nhân sinh quan đúng đắn khi tiếp nhận những kiến thức về

XH, nhân văn và khoa học kỹ thuật

GD lý tưởng cho TNVN là có nhận thức đúng đắn là độc lập tự do

của DTphải gắn liền với xây dựng thành công CNXH trên đất nước ta nhằm giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột, xây dựng một XH tốt đẹp, công bằng và hạnh phúc

Cũng như nhận thức, con đường đến với lý tưởng không chỉ có sựnhiệt tình của trái tim yêu nước mà cả sự thông minh của khối óc để có thểvượt qua nhiều lối mòn tiếp cận chân lý mới Với tinh thần của người khaiphá, Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường đi tới tương lai của DT: đó chính

là lý tưởng độc lập, tự do và CNXH Như vậy, độc lập, tự do và CNXH là

sự lựa chọn của lãnh tụ Hồ Chí Minh, của Đảng và cao hơn hết là của cảDTVN sau bao nhiêu năm thử nghiệm bằng chính máu xương của mình Lýtưởng ấy có mối quan hệ biện chứng với nhau, có ĐLDT mới xây dựngCNXH được, và CNXH là điều kiện cơ bản nhất đảm bảo cho ĐLDT đượcbền vững đã trở thành niềm tin, lẽ sống của các thế hệ kế tục nhau Do vậy,

Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở chúng ta phải GD TN nhận thức đúng và hiểusâu sắc rằng: Vì lý tưởng cao đẹp, biết bao chiến sĩ cộng sản, bao ngườicon ưu tú của Tổ quốc, trong đó phần đông là TN đã lên đường khángchiến, không quản ngại hy sinh, gian khổ Con đường đi đến lý tưởng caođẹp là con đường phải đổ nhiều mồ hôi xương máu, nhưng cùng đầy vinhquang và sự tích anh hùng Có giác ngộ được vấn đề này, TN mới đảmđương được sứ mệnh là cánh tay phải của Đảng, đưa lá cờ bách chiến, báchthắng của Đảng của DT đến bến bờ thắng lợi Trong nhiều buổi nói chuyện

với TN, Người luôn nhắc nhở: "Người cộng sản chúng ta không một phútnào được quên lý tưởng cao cả của mình là phấn đấu cho Tổ quốc hoàntoàn độc lập, cho CNXH hoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta…" [19 365]

Để cứu khổ, cứu nạn, cứu vớt con người, giáo lý của các tôn giáonhư đạo Phật, đạo Thiên chúa đã khuyên con người hãy chịu đựng, nhẫnnhục ở trần gian và mong siêu thoát ở nơi thiên đường hư ảo, siêu tự nhiên

Vì vậy nó biến thành công cụ để giai cấp thống trị bóc lột hoặc ru ngủ ND

GC tư sản thời đang lên cũng nói đến giải phóng con người thoát khỏi CNphong kiến, thực chất chỉ nhằm lôi kéo ND đi theo họ chống CN phongkiến vì quyền lợi của GC họ Sau khi mục tiêu được thực hiện, GCTS đãquay lưng lại những người bạn đường của mình và biến họ thành nhữngngười bị trị Các nhà CNXH không tưởng đã có lý tưởng hết sức cao đẹpkhi phấn đấu mang lại cuộc sống tự do, bình đẳng và ấm no, hạnh phúc chongười lao động Tuy vậy, do hoàn cảnh lịch sử và điều kiện thực tiễn, lýtưởng của họ mang tính "ảo tưởng", "chủ quan"

Lấy hạnh phúc của con người làm nguyên tắc cao nhất, sinh thời,HCM từng nêu rõ lý tưởng thấm đẫm chất nhân văn CM: "Tôi chỉ có một

sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toànđộc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áomặc, ai cũng được học hành" [8 161] Vì vậy, sau thắng lợi của cuộc khángchiến chống thực dân Pháp xâm lược, ngày 18-12-1954, nói chuyện với cáccháu học sinh các trường Nguyễn Trãi; Chu Văn An; Trưng Vương; HồChí Minh đã đặt ra câu hỏi: Học để phục vụ ai? Rồi Người trả lời: để phục

vụ Tổ quốc, phục vụ ND, làm cho dân giàu nước mạnh" [18 122] Lời dạy

đó chính là định hướng cho lý tưởng của TN trong hoàn cảnh mới

Tóm lại, để GDTN trước hết cần trang bị cho họ những kiến thức

về thế giới quan duy vật biện chứng và nhân sinh quan CM, từ đó GD họnhững hiểu biết đúng đắn về lý tưởng CM, về CNXH Khi đã có cách nhìnđúng đắn về tự nhiên, XH, về con người, về ý nghĩa và mục tiêu của cuộc

sống với tất cả những quy luật khách quan của XH, thì niềm tin của TN sẽkhông bị mù quáng, mong muốn không phải là chủ quan, ước mơ khôngcòn là ảo tưởng

1.2.2 Giáo dục đạo đức CM cho TN

Đạo đức là một trong những quan hệ chủ yếu của đời sống XH, nó

ra đời, tồn tại khách quan trong cuộc sống Xét về phương diện XH cũngnhư hành vi của mỗi cá nhân, đạo đức là một hệ thống các chuẩn mực XHquy định, điều chỉnh sự giao tiếp và hành vi xử sự của con người trongquan hệ XH, nhằm bảo đảm sự thống nhất lợi ích của cá nhân, tập thể vàcộng đồng [22 112]

Quá trình GD đạo đức CM cho TN là quá trình làm cho họ lĩnh hộiđược những quy tắc, chuẩn mực đạo đức CM để biến những quy tắc, nhữngchuẩn mực đó thành niềm tin của bản thân Nói một cách tổng quát, đó làquá trình tổ chức toàn bộ cuộc sống, những hoạt động và mối quan hệ XHcủa TN theo những chuẩn mực đã đề ra

Là lãnh tụ CM, đồng thời là nhà khoa học, khi GD đạo đức cho TN,

Hồ Chí Minh xuất phát từ tính chất phức tạp, tinh vi và tế nhị của các quan

hệ đạo đức ở Việt Nam để xác định chiến lược GDTN, nhằm giúp họ trởthành những công dân tốt Làm người phải có đức và tài để làm việc phục

vụ ND, phục vụ CM, phải có VH, tri thức thì mới xây dựng CNXH được

Trong mối quan hệ đức-tài, Hồ Chí Minh cho rằng, đạo đức là cái gốc của

người CM, là vấn đề có ý nghĩa quyết định của việc xây dựng con người mới Đạo đức phải được hình thành qua quá trình học tập, lao động sản

xuất, đấu tranh CM, trong sự giúp đỡ của ND và học hỏi từ ND, chứ không

có thứ đạo đức thuần túy theo kiểu "ông bụt ngồi ở chùa" Người viết

"Cũng như sông có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Câyphải có gốc, không có gốc thì cây héo Người CM phải có đạo đức, không

có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" [9.252] Đạo đức là nền tảng vững chắc để TN hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang

của mình Trước lúc đi xa, Người căn dặn: "Đảng cần phải chăm lo GD đạođức cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng CNXH" [16.510]

Trong nhiều bài nói, viết đề cập đến vấn đề GD thiếu niên, nhiđồng, TN, quân đội ND, đặc biệt là lực lượng công an ND, toát lên nhữngnội dung cụ thể về GDTN như sau:

+ Tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng và hiếu với ND + Yêu thương con người

+ Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; khiêm tốn, giản dị

+ Tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, trí tuệ của tập thể, của ND

và kiên quyết đấu tranh trừ bỏ CN cá nhân

Những nội dung trên hoàn toàn phù hợp với đạo đức truyền thống của

người VN, đồng thời mang tính hiện đại sâu sắc thể hiện ở 3 cấp độ: với Tổ

quốc, với ND, với Đảng; với mình; với người và với việc Thực hiện sự nghiệp

GD theo định hướng của Hồ Chí Minh, hơn nửa thế kỷ qua, các thế hệ thanh,thiếu VN đã được GD ở mọi nơi, mọi lúc và họ rất xứng đáng là lá cờ đầu củamọi PTCM ở nước ta, chính họ đã góp phần làm nên mùa xuân bất tử củaDT

1.2.3 Giáo dục văn hóa, kỹ thuật và nghề nghiệp

Trong mọi giai đoạn CM, GD-ĐTTN đều mang tính cấp thiết, nhất

là thời kỳ xây dựng đất nước Sau khi CM tháng Tám năm 1945, ngày khaitrường đầu tiên của nước VNDCCH, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kỳ vọng ởTN: "Non sông VN có trở nên tươi đẹp hay không, DT có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không,chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em" [8 33] Để hoànthành sứ mệnh của mình, TN cần được GD- ĐT về nhiều mặt Trước yêucầu mới, cùng với 2 nội dung trên, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến GD nângcao trình độ VH, kỹ thuật và nghề nghiệp cho TN Người nhắc nhở: "Phải

chú ý dạy VH cho những đồng chí kém VH để giúp họ tiến bộ về lý luận,công tác" [10 47] VH chính là điều kiện quan trọng để thông qua đó nângcao tay nghề và trình độ kỹ thuật, phục vụ cho công cuộc xây dựng CNXH,một sự nghiệp CM mới mẻ, khó khăn và lâu dài Nhân kỷ niệm 20 nămcách mạng tháng Tám, Người đã gửi thư và căn dặn TN phải: " ra sức họctập nâng cao trình độ CT, VH, khoa học kỹ thuật và quân sự để cống hiếnngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho ND" [19 376] Đồng thời, Hồ Chí Minhluôn khuyên răn và định hướng việc học cho TN, từ việc xác định mục đíchđến động cơ và phương pháp học tập, bởi lẽ sự học là vấn đề của đạo đức,

là nhân cách của người học, nó quyết định hiệu quả của việc học

Tinh thần học tập và những điều dạy của Hồ Chí Minh thể hiệntính khoa học và bản lĩnh CM sâu sắc Đặc biệt, chính Người đã làm đượcnhiều hơn những lời đã nói, đã dạy, tạo nên một tấm gương sáng ngời, bàihọc đạo đức sinh động cho TN noi theo Không ngừng học tập, nâng caotrình độ VH, kỹ thuật, nghề nghiệp không chỉ là yêu cầu của Hồ Chí Minh

mà còn là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp CM nước nhà đối với TN

1.3 Phương pháp giáo dục thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Để thực hiện tốt những nội dung GD, Hồ Chí Minh đã đề ra nhữngphương pháp GD phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và thực tiễn ở nước ta.Phương pháp ấy đã phát huy hiệu quả lớn trong sự nghiệp GD nước nhà,đồng thời vẫn là TT chỉ đạo cơ bản cho công tác GDTN hiện nay Trongphạm vi của đề tài, chúng tôi nêu 3 nội dung thể hiện phương pháp GDTNcủa Hồ Chí Minh:

1.3.1 Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, học đi đôi với hành

Kế thừa nguyên tắc của C.Mác, Hồ Chí Minh nhận thức sâu sắc vàthấy rõ tính tất yếu của việc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; học phải

đi đôi với hành Người khẳng định: "Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn lànguyên tắc căn bản của CN Mác-Lênin" [12 496]

Trong GD, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc bồi dưỡng lý luậncho TN, nhằm mục đích nâng cao nhận thức để vận dụng vào thực tiễn chứkhông phải học lý luận vì lý luận Nắm chắc mục đích đó chính là xác địnhđộng cơ học tập đúng đắn cho TN.

Xuất phát từ nguyên lý triết học Mác- Lênin về sự thống nhất biệnchứng giữa lý luận và thực tiễn, ngay sau khi nền GD độc lập mới đượckhai sinh, Hồ Chí Minh đã nhắc nhở mọi người, nhất là TN phải biết ápdụng lý luận vào thực tiễn: "Lý luận không có thực tiễn là lý luận suông;thực tiễn không có lý luận hướng dẫn là thực tiễn mù quáng" [12 496]

Đồng thời Người luôn khuyên TN: học thì phải hành, học mà

không hành thì học vô ích; hành mà không học thì hành không trôi chảy.

Người phê phán lối dạy và học giáo điều, nhằm biến người học thànhnhững con mọt sách Theo Người, nhà GD và học sinh phải gắn việc dạy vàhọc với thực tế của cuộc sống, với đời sống của ND Ngày 21-10-1964, nóichuyện với cán bộ giảng dạy và sinh viên ĐHSP Hà Nội, Hồ Chí Minh đãkhuyên: "Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thínghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau" [15 331] Phảikhẳng định, phương pháp GD thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, học điđôi với hành một nguyên tắc bất di bất dịch; một nội dung cơ bản củaTTHCM về GD, tạo nên sự khác biệt căn bản giữa nhà trường mới với nhàtrường thực dân, phong kiến

1.3.2 Quan điểm chiến lược là phải tổ chức, tập hợp đưa thanh niên vào sinh hoạt trong chính các tổ chức của bản thân họ

Là người nhận thức đầy đủ nhất vai trò, tiềm năng và sức mạnh củathế hệ trẻ, Hồ Chí Minh cũng sớm phát hiện sức mạnh to lớn đó sẽ đượcnâng lên gấp bội nếu được giác ngộ và tổ chức lại Ngay từ những năm 20của thế kỷ trước, Người đã chỉ rõ: "TN ta rất hăng hái Ta biết hợp lònghăng hái đó lại và dìu dắt đúng đắn thì TN sẽ thành một lực lượng rất mạnhmẽ" [11 162] Vì vậy, trong công tác GDTN, Người đã chủ trương phải