Sinh thái học môi trường trần thanh thư

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA ĐTM  ĐTM cung cấp thông tin về các tác động tiêu cực đến MT của các dự án phát triển  ĐTM là cơ sở để cơ quan chính quyền địa phương đưa ra quyết

Biên soạn: Trần Thanh Thư

Bộ môn Công nghệ Kỹ thuật Môi trường

CHỦ ĐỀ 1: Giới thiệu về đánh giá

1969 – thông qua đạo luật chính sách MT ở Hoa Kỳ - ĐTM ra đời

1970s: ĐTM được sử dụng nhiều ở các nước: Anh, Đức, Canada, Nhật, Singapore, Philippines, Trung Quốc, …

1990: Việt Nam có những bức xúc về môi trường

1994: ĐTM được đưa vào luật BVMT

1.1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐTM

ĐTM – “Việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của

dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường

khi triển khai dự án đó” (Luật BVMT 2005)

Theo chương trình môi trường của Liên hiệp quốc, ĐTM "là một

quá trình nghiên cứu được sử dụng để dự báo những hậu quả

môi trường có thể gây ra từ một dự án phát triển quan trọng

1.1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐTM

 Ở Việt Nam, Chính phủ sớm nhận thức được vấn đề BVMT

và ĐTM nên tạo điều kiện cho các cơ quan, cá nhân tiếp

cận các lĩnh vực này

 Đầu những năm 80, một nhóm các nhà khoa học VN, đứng

đầu là GS Lê Thạc Cán đã đến Trung tâm Đông – Tây ở

Hawaii nước Mỹ nghiên cứu về luật, chính sách MT nói

chung và ĐTM nói riêng

 Sau năm 1990, Nhà Nước cho tiến hành chương trình

nghiên cứu MT mang mã số KT 02 Trong khuôn khổ đề tài,

một số báo cáo ĐTM mẫu đã được lập

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

Tác động tiêu cực cho con người

và môi trường

Mang lại lợi ích kinh tế

và xã hội của các dự án phát triển

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 ĐTM cung cấp thông tin về các tác động tiêu cực đến

MT của các dự án phát triển

 ĐTM là cơ sở để cơ quan chính quyền địa phương

đưa ra quyết định để các dự án phát triển có tiếp tục

được triển khai hay không

 ĐTM tạo cơ hội để cộng đồng tham gia ra quyết định

xem các dự án phát triển có được triển khai ở địa

phương mình hay không

 Toàn bộ quá trình lập ĐTm được công khai xem xét

với lợi ích của các bên liên quan: chủ đầu tư dự án,

chính quyền địa phương, cộng đồng

 ĐTM được xem là công cụ phục vụ phát triển,

khuyến khích phát triển tốt hơn và trợ giúp cho tăng

 ĐTN giúp nhà nước, các doanh nghiệp-chủ đầu tư dự

án và cộng đồng có mối liên hệ chặt chẽ hơn

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 ĐTM nhằm cung cấp một quy trình xem xét tất cả tác

động có hại đến MT của các chính sách, chương

trình, hoạt động và của các dự án phát triển

 ĐTM tạo ra cơ hội để có thể trình bày với người ra

quyết định về tính phù hợp của chính sách, chương

trình, hoạt động, dự án về mặt môi trường để ra quyết

định có tiếp tục thực hiện hay không

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 Đối với các chương trình, chính sách, hoạt động, dự

án được chấp nhận thực hiện thì ĐTM tạo ra cơ hội

trình bày sự phối kết hợp các điều kiện có thể giảm

nhẹ tác động có hại tới MT

 ĐTM tạo ra phương thức để cộng đồng có thể đóng

góp cho quá trình ra quyết định thông qua các đề nghị

bằng văn bản hoặc ý kiến gửi tới người ra quyết định

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 Với ĐTM, toàn bộ quá trình phát triển được công khai

để xem xét một cách đồng thời với lợi ích của tất cả

các bên: bên đề xuất dự án, Chính phủ và cộng đồng

Điều đó góp phần lựa chọn được dự án tốt hơn để

thực hiện

 Những dự án mà cơ bản không đạt yêu cầu hoặc đặt

sai vị trí thì có xu hướng tự loại trừ, không phải thực

hiện ĐTM và tất nhiên là không cần đến sự chất vấn

của công đồng

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 Thông qua ĐTM, nhiều dự án được chấp nhận

nhưng phải thực hiện những điều kiện nhất định,

VD: chủ dự án phải đảm bảo quá trình đo dạc giám

sát, lập báo cáo hàng năm hoặc phải có phân tích

sau dự án và kiểm toán độc lập

 Trong ĐTM phải xem xét cả đến khả năng thay thế,

như công nghệ, địa điểm đặt dự án phải được xem

xét hết sức cẩn thận

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

 ĐTM được coi là công cụ phục vụ phát triển, khuyến

khích phát triển tốt hơn và trợ giúp cho tăng trưởng

kinh tế

 Trong nhiều trường hợp, ĐTM chấp nhận sự phát

thải, kể cả phát thải khí nhà kính cũng như việc sử

dụng không hợp lý tài nguyên ở mức độ nào đấy –

nghĩa là chấp nhận phát triển, tăng trưởng kinh tế

Mục đích

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

Ý nghĩa

 ĐTM là công cụ QLMT quan trọng Song, nó không

làm thủ tiêu, loại trừ, gây khó dễ cho phát triển kinh

tế - xã hội như nhiều người lầm tưởng, mà hỗ trợ

phát triển theo hướng đảm bảo hiệu qủa kinh tế, bảo

vệ môi trường – góp phần vào mục tiêu PTBV

 Khuyến khích công tác quy hoạch tốt hơn Việc xem

xét kỹ lưỡng dự án và những dự án có khả năng

thay thế từ công tác ĐTM sẽ giúp cho dự án hoạt

động có hiệu quả hơn

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

ĐTM

Ý nghĩa

 ĐTM có thể tiết kiệm được thời gian và tiền của

trong thời hạn PT dài Qua các nhân tố môi trường

tổng hợp được xem xét đến trong quá trình ra

quyết định ở giai đoạn quy hoạch mà các cơ sở và

Chính phủ tránh được những hoạt động sai lầm,

phải khắc phục trong tương lai

 ĐTM giúp cho nhà nước, các cơ sở và cộng đồng

có mối liên hệ chặt chẽ hơn Các đóng góp của

cộng đồng trước khi dự án được đầu tư, hoạt động

có thể nâng cao mối liên hệ cộng đồng và đảm bảo

hiệu quả đầu tư

1.2 MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA, ĐỐI TƢỢNG CỦA

điện tử, năng lượng, phóng xạ

dự án liên quan đến thủy lợi, khai thác rừng, trồng trọt

thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản

Những lợi ích của ĐTM bao gồm:

• Hoàn thiện thiết kế và lựa chọn vị trí dự án

• Cung cấp thông tin chuẩn xác cho việc ra quyết

định

• Tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan

trong quá trình phát triển

• Đưa dự án vào đúng bối cảnh môi trường và xã

hội của nó

• Giảm bớt những thiệt hại về môi trường

• Làm cho dự án có hiệu quả hơn về mặt kinh tế và

1.5 VAI TRÒ CỘNG ĐỒNG & CHỦ DỰ ÁN TRONG

CÔNG TÁC ĐTM

Các cơ quan & cá nhân tham gia ĐTM

Cơ quan

quản lý ĐTM

Chủ dự án

Các chuyên gia môi trường

Cộng đồng

Các cơ quan quản lý nhà nước khác

Các tổ chức tài trợ quốc

tế

Các trường Đại học &

Viện nghiên cứu

1.5 VAI TRÒ CỘNG ĐỒNG & CHỦ DỰ ÁN TRONG

CÔNG TÁC ĐTM

Chủ dự án (tư nhân, nhà nước, liên doanh, đầu tư của

nước ngoài) có trách nhiệm toàn diện và trực tiếp đối với

dự án

Chủ dự án cung cấp các thông tin khoa học và kỹ thuật cần

thiết cho tất cả các bước của quá trình ĐTM

Khi thẩm định báo cáo ĐTM chủ dự án phải trả lời các câu

hỏi về những tác động môi trường và các biện pháp bảo vệ

Có trách nhiệm thực hiện các biện pháp giảm thiểu và có

thể phải tiến hành giám sát môi trường

Chủ dự án

1.5 VAI TRÒ CỘNG ĐỒNG & CHỦ DỰ ÁN TRONG

CÔNG TÁC ĐTM

Hầu hết các dự án phát triển đều gây ra các tác động

đến cộng đồng dân cư sống trong vùng dự án → cộng

đồng dân cư có quyền tham gia vào ĐTM của dự án

Cho phép nhận dạng các vấn đề xã hội và môi trường

quan trọng

Hiệu quả của công tác ĐTM là giải quyết các vấn đề môi

trường do cộng đồng phát hiện bằng cách chỉnh sửa

thiết kế dự án, hoặc thông qua các biện pháp BVMT

(what can be done to alleviate negative impacts?)

Xây dựng báo cáo

(document the EIA findings)

Tham vấn

( consult general public and NGOs)

Giám sát (monitor impacts of project)

phải làm ĐTM chi tiết hay chỉ làm cam kết BVMT

Xác định

đề cương báo cáo ĐTM

để hướng dẫn biên soạn báo cáo ĐTM

Biên soạn báo cáo ĐTM

Thông báo, lấy ý kiến về kết quả ĐTM

Thẩm định báo cáo ĐTM

Công tác hậu thẩm định báo cáo ĐTM

Phải ĐTM

Xác định phạm vi

Đánh giá: Xác định tác động, phân tích, dự báo, mức

độ đáng kể của tác động Biện pháp giảm thiểu: Thiết kế lại, lập kế hoạch quản lý tác

động Lập báo cáo Thẩm định

Nhiều loại dự án không nằm trong nhóm phải thực hiện ĐTM

Lược duyệt là công việc tìm kiếm nhằm xác định các dự án có

nguy cơ gây ảnh hưởng bất lợi tới môi trường

Cơ quan thực hiện lược duyệt:

Chính phủ

Chủ dự án

Cấp có thẩm quyền ra quyết định

Xác định loại dự án (theo Luật BVMT)

Xác định ngưỡng dự án (theo quy định dưới luật)

Xét mức nhạy cảm về MT của vùng dự án

Quyết định:

Làm cam kết BVMT hay phải làm báo cáo dự án

Làm báo cáo ĐTM sơ bộ

Chỉ làm cam kết BVMT

Lập văn bản lược duyệt

Lập danh mục câu hỏi lược duyệt

Thu thập thông tin về dự án và vùng

thực hiện dự án

Kiểm tra địa điểm đặt dự án có phải

vùng chịu tác động môi trường

và chỉ tiêu ngưỡng

Dựa vào mức độ nhạy cảm của MT và chất lượng

MT

* Thông tin về dự án: Loại dự án;

Địa điểm thực hiện; Quy mô

(ha); Công suất (tấn); Công

nghệ; Lao động (người)

* Thông tin về địa điểm thực hiện

dự án: Điều kiện tự nhiên (trữ

lượng và chất lượng); Điều kiện

xã hội (Dân số, lao động, thu

nhập…); Mức độ quan tâm của

cộng đồng

Báo cáo đầu tư, số liệu, sơ đồ thiết kế, bản đồ quy hoạch

Số liệu hiện trạng môi trường, bản

đồ thuộc tính…

thổ hoặc biến đổi khu vực? Có  không 

thông qua việc đốt nhiên liệu, chế biến sản

phẩm, hoạt động xây dựng và các nguồn

thải khác? Có  , không 

lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp

lớn hay không, Có  , không 

•Dự án có cần nơi đổ rác hoặc chất thải công nghiệp? Có

•Dự án có sử dụng nhiều lao động không? Có , không 

•Dự án có làm thay đổi tình trạng sức khoẻ cộng đồng

•Khu vực quy hoạch xây dựng nghĩa trang có 4 nhà dân ở chân đồi, cần được đền bù di chuyển

•Nhà dân: 4 nhà cấp 4 đất thổ cư 1000m 2

•Đất vườn đồi: 17.9ha

•Ao nuôi cá: 2500m 2

•Cây cối, hoa quả, hoa màu

•Công trình phụ (bếp, wc, giếng, chuồng lợn, trâu,

Diện tích (ha)

1 Đất xây dựng khu hung

Nghĩa trang cũ

*

Scoping – Xác định đối tượng và phạm vi đánh giá:

nhằm xác định những vấn đề chính cần được xem xét tác động

phạm vi, mức độ ảnh hưởng tới các thành phần môi trường

 Người dân khu vực dự án

Scoping được thực hiện thông qua sự thảo luận

giữa chủ dự án, cơ quan quản lý, các tổ chức

và cộng đồng

Các tổ chức đóng vai trò quan trọng

Theo các lĩnh vực có liên quan tới dự án

 Chuyên gia ĐTM

•Scoping – Áp dụng đối với dự án phải thực hiện ĐTM

•Scoping là quy trình được thiết kế nhằm:

•hỗ trợ cho công tác thực hiện ĐTM,

•tập trung vào các tác động quan trọng nhất, không tập trung vào các tác

động không đáng kể

•Cần kiểm tra các biện pháp giảm thiểu về tính hiệu quả và khả thi

•Mục tiêu của Scoping

Giảm thiểu được chi phí

Tập trung vào những mục tiêu chính

Tạo sự liên kết với cộng đồng và người ra quyết định

Khuyến khích chủ dự án cân nhắc những biện pháp thay thế,

các biện pháp giảm thiểu các tác động tới môi trường

•Cơ quan chịu trách nhiệm xác định mức độ tác động là chủ dự

án, cơ quan chức năng hoặc tổ chức độc lập

*

• Bước 1: Xác định khả năng tác động – xác định các tác

động chính xảy ra khi thực thi dự án tới môi trường

Liệt kê tất cả các hoạt động của dự án

Liệt kê tất cả các thành phần môi trường có khả

năng chịu tác động

 Chỉ ra các tác động chính liên quan tới hoạt động

và thành phần môi trường chịu tác động

Thông tin về dự

án

Thông tin về khu vực thực hiện dự án

Tác động cần quan tâm

Chỉ ra được loại tác động tương ứng với các thành phần MT

Cân nhắc hiệu quả của DA và

môi trường

Sản xuất Giấy

Xây dựng nhà máy

Trang trại

Vận hành, bảo dưỡng

Bụi và các vật liệu dạng hạt

Chất thải khí

Chất thải hóa học Chất thải rắn

Tạo việc làm Phân bón Xói mòn đất

* Bước 2: Xem xét các phương án thay thế

Trong quá trình hình thành và trình tự dự án luôn có các

phương án thay thế được đem ra cân nhắc Bước này đề

cập tới việc xem xét phương án thay thế có tác động như

thế nào tới môi trường Từ đó giúp cho việc quy hoạch

chọn lựa dự án thích hợp hơn

Các đối tượng cần được liệt kê đó là:

- Vị trí/ tuyến đường

- Quá trình/ công nghệ

- Thiết kế công trường

Kiểu và nguồn nguyên liệu

quan tới việc thảo luận với các cơ quan bên

ngoài, kể cả cơ quan nhà nước, nhóm người

quan tâm, cộng đồng địa phương, chủ đất,

nhằm xác định tác động, vấn đề, mối quan hệ,

phương án thay thế cần phải đề cập trong

ĐTM

Bước 4: Quyết định các tác động đáng kể

•Mục tiêu chính của bước này là nghiên cứu

chi tiết hơn những tác động có tầm quan trọng

nhất đối với việc ra quyết định và những tác

động đáng kể nhất dựa trên mức độ tác động

Tác động đến vùng rộng lớn?

Số người chịu tác động cao?

Xác suất xảy ra lớn?

Môi trường bị tác động

Vùng chịu tác động có giá trị cao?

Vùng chịu tác động là vùng nhạy cảm với tác động Người chịu tác động nhạy cảm với tác động?

Đã có tác động ở mức

độ cao?

Các khía cạnh chính sách, pháp lý

Các tiêu chuẩn môi trường có bị

vi phạm?

Có mẫu thuẫn với chính sách sử dụng lãnh thổ và quy hoạch không gian?

Có mẫu thuẫn với chính sách MT?

Nhận thức của cộng đồng

Có mối quan tâm lớn?

Có mối quan tâm chính trị lớn?

Một số nhân tố cơ bản được đề cập trong quyết định các

tác động đáng kể

• Thông tin về dự án

• TT về địa bàn thực hiện

•Khu vực quy hoạch xây dựng nghĩa trang có 4 nhà dân ở chân đồi, cần được đền bù di chuyển

•Nhà dân: 4 nhà cấp 4 đất thổ cư 1000m 2

•Đất vườn đồi: 17.9ha

•Ao nuôi cá: 2500m 2

•Cây cối, hoa quả, hoa màu

•Công trình phụ (bếp, wc, giếng, chuồng lợn, trâu,

Diện tích (ha)

1 Đất xây dựng khu hung

Khi dự án đi

vào hoạt động

Quá trình mai táng cho người quá cố

Tiếng ồn đến người dân

Chất thải rắn phát sinh

Nước thải từ các mộ Quá trình thăm

viếng người đã khuất Rác thải, chất thải rắn

Nước thải sinh hoạt Hoạt động mai

táng cho người

đã mất

Phát sinh chất thải rắn nguy hại

Sự cố môi trường (mưa, bão) nước cuốn trôi Sạt lở đất do

Thảo luận (Focusing)

* Liệt kê các hoạt động chính của dự án?

* Liệt kê các các thành phần môi trường quan

tâm?

* Quyết định các hoạt động chính và tác động môi

trường cần quan tâm?

*

• Là phân tích, đánh giá cụ thể, chi tiết các tác động môi trường

mà dự án gây ra Đây sẽ là một trong những bước chính, quan trọng nhất của quá trình

ĐGTĐMT đòi hỏi sự góp sức của nhiều nhà khoa học, công nghệ

Tại bước Scoping đã chỉ ra được các hoạt động chính

cần xem xét và pham vi ảnh hưởng của các hoạt động

này

Các hoạt động chính cần xem xét được gọi là nguồn

gây tác động

Phân tích và đánh giá tác động yêu cần chỉ rõ loại tác

động, dạng tác động do chất thải liên quan tới các

nguồn gây tác động ảnh hưởng tới các thành phần môi

trường vùng dự án

Phân tích và đánh giá tác động được thực hiện

theo các bước sau:

Bước 1: Xác định các nguồn gây tác động

Bước 2: Phân tích và đánh giá tác động tới các

thành phần môi trường vùng thực hiện dự án

- Thuộc giai đoạn nào của DA?

- Loại hoạt động nào?

- Dạng chất thải?

Chất lượng các thành phần môi trường trước khi thực hiện dự

án thể hiện qua các thông số môi trường:

- Môi trường tự nhiên

- Môi trường xã hội

• Người ta thường chia quá trình hoạt động dự

án làm 2 giai đoạn là giai đoạn xây dựng và

giai đoạn vận hành Mỗi giai đoạn có những

hoạt động khác nhau và gây ra những tác

động khác nhau

Giai đoạn xây

dựng

San lấp, chuẩn bị mặt bằng

Di dân

Di chuyển tải sản

Khai thác nhanh tài nguyên Xây dựng

cơ sở hạ

Vận chuyển thiết bị Lắp ráp Chạy thử

Sản xuất

Giấy

Xây dựng nhà máy

Trang trại

Vận hành, bảo dưỡng

Bụi và các vật liệu dạng hạt

Chất thải khí

Chất thải hóa học Chất thải rắn

Tạo việc làm Phân bón

Mô phỏng các nguồn tác động tới môi trường của dự án xây

dựng nhà máy Giấy