BCDLXH quy I-2016 (Print-April 2)

Nhận thức của thanh niên về cơ hội và thách thức về lao động và việc làm khi đất nước hội nhập kinh tế * Nhận thức của thanh niên về các cơ hội về việc làm Cuộc điều tra tìm hiểu nhận

TRUNG ƢƠNG ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH VIỆN NGHIÊN CỨU THANH NIÊN

-

BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐIỀU TRA

“Ý KIẾN CỦA THANH NIÊN VỀ VẤN ĐỀ LAO ĐỘNG, VIỆC LÀM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP HIỆN NAY”

Hà Nội, tháng 3/2016

MỤC LỤC

PHẦN I GIỚI THIỆU VỀ CUỘC ĐIỀU TRA 3

1 Sự cần thiết của cuộc điều tra 3

2 Mục đích của cuộc điều tra 3

3 Địa bàn, đối tượng, thời gian khảo sát 4

4 Nội dung điều tra 5

5 Phương pháp điều tra 5

PHẦN II KẾT QUẢ CUỘC ĐIỀU TRA 6

1 Nhận thức của thanh niên về cơ hội và thách thức về lao động và việc làm khi đất nước hội nhập kinh tế 6

2 Tâm thế chuẩn bị của thanh niên về nghề nghiệp, việc làm trong bối cảnh đất nước hội nhập kinh tế 8

2.1 Nhận thức của thanh niên về sự cần thiết của việc trang bị các kiến thức, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động 8

2.2 Định hướng phát triển nghề nghiệp, việc làm của thanh niên 10

3 Ý kiến của thanh niên về vấn đề xuất khẩu lao động trong thời kỳ hội nhập 11

3.1 Nhận thức của thanh niên về tác động xã hội của xuất khẩu lao động 11

3.2 Ý kiến của thanh niên về một số khó khăn khi đi xuất khẩu lao động 14

3.3 Ý kiến của thanh niên đã đi xuất khẩu lao động về một số vấn đề liên quan đến xuất khẩu lao động 15

4 Nhu cầu, mong đợi của thanh niên đối với vấn đề lao động, việc làm trong thời gian tới 19

4.1 Nhu cầu, mong đợi của các đối tượng thanh niên trong vấn đề lao động, việc làm 19

4.2 Ý kiến của thanh niên đối với các chính sách liên quan đến việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài 23

PHẦN III MỘT SỐ KẾT LUẬN RÚT RA TỪ CUỘC ĐIỀU TRA 30

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Nhận thức của các đối tượng thanh niên khảo sát về sự cần thiết trang bị các kiến thức, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động (%) 10 Bảng 2 Lý do thanh niên không muốn đi xuất khẩu lao động (%) 11 Bảng 3 Đánh giá của thanh niên về tác động tích cực của xuất khẩu lao động (%) 12 Bảng 4 Nhận thức của thanh niên về một số tác động tiêu cực khi người lao động không trở về nước khi hết hợp đồng lao động ở nước ngoài (%) 13 Bảng 5 Đánh giá của các đối tượng thanh niên về những khó khăn thanh niên gặp phải trước khi đi xuất khẩu lao động (%) 15 Bảng 6 Những vấn đề thanh niên mong muốn được hỗ trợ (%) 19 Bảng 7 Nhu cầu được hỗ trợ về đào tạo của thanh niên (%) 21 Bảng 8 Sự phù hợp của việc quy định người lao động đi làm việc ở nước ngoài phải đóng BHXH với mong muốn của người lao động (%) 24 Bảng 9 Ý kiến của thanh niên về việc thực hiện một số chính sách hỗ trợ người lao động đi làm việc tại nước ngoài (%) 25 Bảng 10 Sự cần thiết của các cơ chế, chính sách hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài (%) 26 Bảng 11 Sự cần thiết của các cơ chế, chính sách hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài phân theo đối tượng thanh niên 27 Bảng 12 Mong muốn, nguyện vọng của các đối tượng thanh niên đối với hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài (%) 28

DANH MỤC BIỂU

Biểu 1 Suy nghĩ của thanh niên về vấn đề lao động việc làm khi đất nước hội nhập (%) 6 Biểu 2 Nhận thức của các đối tượng thanh niên về vấn đề lao động việc làm khi nước

ta hội nhập (%) 6 Biểu 3 Ý kiến của thanh niên về những cơ hội về lao động, việc làm cho lao động trẻ khi nước ta hội nhập kinh tế quốc tế (%) 7 Biểu 4 Ý kiến thanh niên về những thách thức thanh niên sẽ gặp phải khi nước ta hội nhập kinh tế quốc tế (%) 8 Biểu 5 Suy nghĩ của thanh niên trong bối cảnh hội nhập hiện nay (%) 8 Biểu 6 Nhận thức của thanh niên về sự cần thiết của việc trang bị các kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp (%) 9 Biểu 7 Nhận thức của thanh niên có dự định đi xuất khẩu lao động về việc trang bị một số điều kiện cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động (%) 9 Biểu 8 Lý giải của thanh niên về mong muốn đi xuất khẩu lao động (%) 11 Biểu 9 Đánh giá của thanh niên về những khó khăn người lao động gặp phải trước khi

đi xuất khẩu lao động (%) 14 Biểu 10 Những nội dung thanh niên được đào tạo trước khi đi XKLĐ (%) 16 Biểu 11 Những kiến thức, kỹ năng thanh niên được học do các đơn vị xuất khẩu lao động tổ chức (%) 16 Biểu 12 Những khó khăn mà thanh niên gặp phải khi đi xuất khẩu lao động (%) 17 Biểu 13 Những nguy cơ mà thanh niên có thể đối mặt khi đi xuất khẩu lao động (%) 18 Biểu 14 Thông tin về việc làm thanh niên muốn được cung cấp (%) 20 Biểu 15 Mong muốn của thanh niên đối với lĩnh vực hỗ trợ vốn lập nghiệp (%) 21 Biểu 16 Đánh giá của thanh niên về các chính sách hỗ trợ thanh niên lập nghiệp tại địa phương (%) 22 Biểu 17 Lý do thanh niên rời quê hương tìm kiếm việc làm (%) 23 Biểu 18 Sự phù hợp của việc quy định người lao động đi làm việc ở nước ngoài phải đóng BHXH với mong muốn của người lao động 23 Biểu 19 Mong muốn, nguyện vọng của thanh niên đối với vấn đề đưa người lao động

đi làm việc ở nước ngoài (%) 28

PHẦN I GIỚI THIỆU VỀ CUỘC ĐIỀU TRA

1 Sự cần thiết của cuộc điều tra

Thanh niên là lực lượng lao động lớn của xã hội, đồng thời là nguồn lực quan trọng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Tuy nhiên thanh niên cũng là nhóm yếu thế trên thị trường lao động, dễ chịu tác động tiêu cực của những biến đổi kinh tế - xã hội do đặc thù về mặt lứa tuổi đang trong giai đoạn chuyển từ học tập sang đi làm Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, đặc biệt là khi Việt Nam ra nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), nhiều cơ hội và thách thức cho lao động nước ta khi có sự tự do lưu chuyển lao động có tay nghề giữa các nước trong khu vực Do đó,

để có cơ hội việc làm tốt, thanh niên cần được chuẩn bị tốt về kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp Thông qua đó, thanh niên có khả năng hội nhập về nghề nghiệp việc làm trong nước và cạnh tranh cả với lao động các nước trong khu vực

Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu Thanh niên năm 2015 cho thấy lao động, việc làm vẫn là vấn đề được thanh niên quan tâm, lo lắng trước tình trạng nhiều thanh niên có chuyên môn không xin được việc làm (60,7%), vấn đề thu nhập thấp (50,5%)1, Trong các vấn đề cần ưu tiên giải quyết cho thanh niên, có đến 71,3% ý kiến cho rằng cần quan tâm giải quyết tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm2 Đảng và Nhà nước cũng quan tâm đến cơ chế, chính sách hỗ trợ việc làm cho thanh niên, tuy nhiên tỉ lệ thanh niên thất nghiệp, thiếu việc làm nhất là đối với lao động đã qua đào tạo vẫn đang là vấn đề bức xúc trong xã hội Chính vì vậy, quan tâm tìm hiểu suy nghĩ của thanh niên nhất là đối tượng đang bước vào hoạt động lao động về vấn đề lao động, việc làm trước những xu thế biến đổi của thị trường lao động trong bối cảnh hiện nay là điều cần thiết

Điều tra ý kiến của thanh niên về vấn đề lao động, việc làm trong bối cảnh hội nhập hiện nay góp phần cung cấp bức tranh phản ánh tâm thế chuẩn bị của thanh niên trước khi bước vào môi trường lao động hứa hẹn nhiều cơ hội và thách thức trong khi đất nước hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế Bên cạnh đó, việc tìm hiểu nhu cầu, mong muốn được hỗ trợ trong quá trình chuẩn bị các điều kiện để hội nhập việc làm của thanh niên là điều cần thiết để cung cấp thông tin phản ánh ý kiến của thanh niên đối với nghề nghiệp, việc làm hiện nay

2 Mục đích của cuộc điều tra

Tìm hiểu ý kiến của thanh niên về những vấn đề đặt ra đối với thanh niên trong lĩnh vực lao động, việc làm trong bối cảnh hội nhập kinh tế, nhu cầu mong đợi của

thanh niên trong lĩnh vực lao động, việc làm nhằm cung cấp những thông tin, căn cứ khoa học giúp Ban Bí thư, Ban Thường vụ và Ban chấp hành Trung ương Đoàn có các giải pháp chỉ đạo hiệu quả, thiết thực hơn trong đồng hành cùng thanh niên về nghề nghiệp, việc làm

3 Địa bàn, đối tƣợng, thời gian khảo sát

3.1 Địa bàn khảo sát

 Cuộc điều tra được thực hiện tại 4 tỉnh, với 800 đơn vị mẫu, bao gồm:

 Khu vực miền Bắc: Bắc Giang, Hải Dương

 Khu vực miền Trung: Hà Tĩnh

 Khu vực miền Nam: Tiền Giang

3.2 Đặc điểm mẫu khảo sát

 Mẫu khảo sát phân theo địa bàn:

Địa bàn khảo sát Kích cỡ mẫu Tỉ lệ % trong tổng thể

 Mẫu khảo sát phân theo đối tƣợng thanh niên

Đối tƣợng thanh niên Số lƣợng Tỉ lệ % trong tổng thể

Thanh niên có nhu cầu đi

Thanh niên đi xuất khẩu lao

Thanh niên đang tìm kiếm

 Mẫu khảo sát phân theo trình độ chuyên môn

TT Trình độ chuyên môn Số lượng Tỉ lệ % trong tổng thể

3.3 Thời gian khảo sát: tháng 3/2016

4 Nội dung điều tra

4.1 Quan điểm của thanh niên về vấn đề lao động, việc làm hiện nay

4.1.1 Nhận thức của thanh niên về cơ hội và thách thức về lao động và việc làm khi đất nước hội nhập kinh tế khu vực

4.1.2 Tâm thế chuẩn bị của thanh niên về nghề nghiệp, việc làm trong bối cảnh đất nước hội nhập kinh tế

4.1.3 Ý kiến của thanh niên về vấn đề xuất khẩu lao động của lao động trong thời kỳ hội nhập

4.2 Nhu cầu/mong đợi của thanh niên đối với vấn đề lao động, việc làm trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực

5 Phương pháp điều tra

- Phương pháp phân tích tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp thu thập thông tin bằng phiếu trưng cầu ý kiến Xử lý kết quả phiếu trưng cầu ý kiến bằng chương trình SPSS 20

PHẦN II KẾT QUẢ CUỘC ĐIỀU TRA

1 Nhận thức của thanh niên về cơ hội và thách thức về lao động và việc làm khi đất nước hội nhập kinh tế

* Nhận thức của thanh niên về các cơ hội về việc làm

Cuộc điều tra tìm hiểu nhận thức của thanh niên về cơ hội việc làm khi đất nước hội nhập trên hai khía cạnh: Suy nghĩ của thanh niên nói chung về vấn đề lao động việc làm và những cơ hội phát triển trong lao động việc làm khi đất nước hội nhập

Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và toàn diện đã tạo ra những cơ hội để cho mọi công dân có thể mở rộng sự giao lưu và tìm kiếm cơ hội phát triển Đối với thanh niên thì điều này càng trở nên quan trọng trong quá trình lập thân, lập nghiệp Nhận thức được điều đó, trên 2/3 số thanh niên trong cuộc khảo sát có suy nghĩ rằng khi đất nước hội nhập sẽ mở ra nhiều cơ hội về việc làm cho thanh niên (Biểu 1)

Biểu 1 Suy nghĩ của thanh niên về vấn đề lao động việc làm khi đất nước hội nhập (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Giữa các đối tượng thanh niên được khảo sát cũng không có sự khác biệt trong nhận thức về những cơ hội việc làm khi đất nước hội nhập (Biểu 2)

Biểu 2 Nhận thức của các đối tượng thanh niên về vấn đề lao động việc làm

Mở ra nhiều cơ hội về việc làm

Có nhiều khó khăn về việc làm Không có thay đổi

Tìm hiểu ý kiến của thanh niên về những cơ hội trong lao động, việc làm cho lao động trẻ khi đất nước hội nhập, kết quả khảo sát thu được cho thấy, nhìn chung thanh niên nhận thức được các cơ hội về lao động việc làm như có nhiều sự lựa chọn

về việc làm, có cơ hội tiếp cận với môi trường làm việc tốt, có cơ hội giao lưu học hỏi với lao động nước ngoài hay ngày càng có nhiều cơ hội hơn với lao động có tay nghề (Biểu 3) Hơn 1/2 ý kiến thanh niên cho rằng khi đất nước hội nhập kinh tế quốc tế mở

ra những cơ hội lớn đối với lao động trẻ, đó là:

- Có nhiều lựa chọn về việc làm (59,8%);

- Được tiếp cận với môi trường làm việc tốt (54,9%);

Biểu 3 Ý kiến của thanh niên về những cơ hội về lao động, việc làm cho lao động trẻ

khi nước ta hội nhập kinh tế quốc tế (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Như vậy, việc hội nhập kinh tế không chỉ mang lại cơ hội lựa chọn nhiều việc làm mà còn có cơ hội phát triển nghề nghiệp thông qua môi trường làm việc tốt cũng như việc học hỏi với những lao động nước ngoài Đây là những cơ hội, thanh niên đã nhận thức được khi đất nước tham gia quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng

* Nhận thức của thanh niên về một số thách thức đặt ra trong vấn đề lao động, việc làm

Bên cạnh những cơ hội về lao động, việc làm, cuộc điều tra cũng tìm hiểu nhận thức của thanh niên về một số khó khăn, thách thức thanh niên sẽ phải đối mặt khi đất nước hội nhập Kết quả khảo sát cho thấy, những thách thức mà thanh niên đối mặt khi đất nước hội nhập đó là các vấn đề liên quan đến những yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động về trình độ tay nghề, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ, ý thức kỷ luật lao động và cả sự cạnh tranh cơ hội việc làm Trong đó, nổi lên 04 vấn đề sau:

- Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về trình độ chuyên môn (64%);

- Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về ý thức, kỷ luật lao động (48,9%);

Được làm việc ở nước ngoài

Có cơ hội, giao lưu học hỏi với lao động nước ngoài

Nhiều cơ hội việc làm đối với lao động

- Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về trình độ ngoại ngữ (46,9%)

- Cạnh tranh về cơ hội việc làm với lao động nước ngoài (43,5)

Biểu 4 Ý kiến thanh niên về những thách thức thanh niên sẽ gặp phải khi nước ta

hội nhập kinh tế quốc tế (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Như vậy, đa số thanh niên đã nhận thức được những thách thức đối với bản thân nhất là khi thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về trình độ tay nghề, do đó việc thanh niên xác định được tâm thế của mình trong việc trang bị các kiến thức, kỹ năng trước khi gia nhập thị trường lao động là điều cần thiết

2 Tâm thế chuẩn bị của thanh niên về nghề nghiệp, việc làm trong bối cảnh đất nước hội nhập kinh tế

2.1 Nhận thức của thanh niên về sự cần thiết của việc trang bị các kiến thức, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động

Trước những cơ hội, thách thức về lao động, việc làm khi đất nước hội nhập, gần 2/3 số thanh niên trong mẫu khảo sát cho rằng thanh niên cần chuẩn bị các điều kiện để hội nhập (65,8%)

Biểu 5 Suy nghĩ của thanh niên trong bối cảnh hội nhập hiện nay (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về ý thức, kỷ luật lao động

Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về các

kỹ năng mềm

Thị trường lao động đòi hỏi cao hơn về trình độ ngoại ngữ

Cơ hội việc làm của lao động chưa qua đào tạo bị thu hẹp

65.8 14.2

Như vậy, có thể thấy đa số thanh niên nhận thức được tầm quan trọng của việc trang bị các điều kiện cần thiết để hội nhập Tuy vậy, cũng còn một bộ phận thanh niên chưa biết cần phải chuẩn bị những điều kiện gì để có thể hội nhập tốt (14,2%) Bên cạnh đó, chiếm tỷ lệ không cao nhưng cũng rất đáng bàn khi vẫn còn một bộ phận thanh niên chưa xác định cho mình tâm thế để hội nhập

Kết quả khảo sát cho thấy, phần lớn thanh niên nhận thức được tầm quan trọng của việc chuẩn bị các kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cần thiết để hội nhập (Biểu 6)

Biểu 6 Nhận thức của thanh niên về sự cần thiết của việc trang bị các kiến thức, kỹ

năng nghề nghiệp (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Kết quả cuộc điều tra cũng phản ánh nhận thức đúng đắn, thể hiện ý thức chuẩn

bị các điều kiện cần trước khi thanh niên tham gia vào thị trường lao động của cả đối tượng thanh niên đã qua đào tạo trình độ chuyên môn kỹ thuật và thanh niên chưa được đào tạo về chuyên môn kỹ thuật (Biểu 7)

Biểu 7 Nhận thức của thanh niên có dự định đi xuất khẩu lao động về việc trang bị một số điều kiện cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Ngoại ngữ Tin học Văn hóa,

pháp luật của nước đến làm việc

Quy định pháp luật liên quan đến lao động

Kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm,…

Tác phong làm việc,

kỷ luật lao động

Kỹ năng nghề nghiệp

Ngoại ngữ Tin học Văn hóa, pháp luật

của nước đến làm việc

Quy định pháp luật liên quan đến lao động

Kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm,…

Tác phong làm việc,

kỷ luật lao động

63.6 74.2 71.0

51.2 59.0

73.7

57.6 68.2 65.4 67.6 62.1

So với thanh niên đã qua đào tạo trình độ chuyên môn kỹ thuật, nhóm thanh niên chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật có xu hướng nhận thức nhu cầu được đào tạo về kỹ năng nghề nghiệp, ngoại ngữ, kiến thức về pháp luật lao động chiếm tỉ lệ cao hơn Điều này cho thấy thanh niên chưa qua đào tạo mong muốn được trau dồi các kiến thức, kỹ năng cần thiết để có thể hội nhập khi tham gia thị trường lao động

Kết quả khảo sát cũng phản ánh đa số các đối tượng thanh niên có nhận thức tốt

về vấn đề nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề khi tham gia vào thị trường lao động, nhất là đối tượng thanh niên đang có nhu cầu đi xuất khẩu lao động (Bảng 1)

Bảng 1 Nhận thức của các đối tượng thanh niên khảo sát về sự cần thiết trang bị các kiến thức, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động (%)

đi XKLĐ

Đang tìm việc làm trong nước

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Như vậy, nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao trình độ chuyên môn, các kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, nhìn chung thanh niên đã có tâm thế chuẩn

bị các kiến thức, kỹ năng cần thiết để tham gia vào thị trường lao động Xu hướng chung, thanh niên hiện nay mong muốn có trình độ tay nghề, không đơn thuần chỉ là lao động giản đơn

2.2 Định hướng phát triển nghề nghiệp, việc làm của thanh niên

Tìm hiểu định hướng phát triển nghề nghiệp, việc làm của thanh niên hiện nay, cuộc điều tra xem xét dự định tìm kiếm việc làm của thanh niên trong thời gian tới với

05 xu hướng: Đi xuất khẩu lao động; làm việc tại các khu công nghiệp; tìm kiếm việc làm ở các thành phố; làm việc tại địa phương và phát triển kinh tế tại hộ gia đình Theo

đó, xuất khẩu lao động là xu hướng được thanh niên lựa chọn chiếm tỉ lệ cao nhất

Khi được hỏi: “Bạn có muốn đi xuất khẩu lao động không?” có hơn ½ số

thanh niên được hỏi mong muốn sẽ được đi xuất khẩu lao động (56,5%) bởi các lý do

chủ yếu đó là thanh niên hy vọng việc đi xuất khẩu lao động sẽ: “ ng thêm thu nhập” (69,9%) cho bản thân và gia đình; “ iết kiệm tiền làm vốn” (50,7%) Bên cạnh đó, với

tâm lý ham học hỏi, sáng tạo và hướng đến cái mới, thanh niên cho rằng việc đi xuất

khẩu lao động sẽ giúp họ “Học hỏi, tiếp thu thêm nhiều kiến thức mới” (60,4%) (Biểu

8)

Biểu 8 Lý giải của thanh niên về mong muốn đi xuất khẩu lao động (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Mặc dù hiện nay Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách thúc đẩy xuất khẩu lao động, nhất là đối với các huyện nghèo trong cả nước, tuy nhiên kết quả cuộc điều tra cho thấy chính sách ưu đãi cho lao động đi làm việc tại nước ngoài hiện nay chưa phải là động lực thúc đẩy nhu cầu đi xuất khẩu lao động của thanh niên, chỉ có 36,9% thanh niên mong muốn đi xuất khẩu lao động lựa chọn yếu tố chính sách

Trong khi đó, đối với nhóm thanh niên không muốn đi xuất khẩu lao động (43,5%) vì các lý do chủ yếu như sau:

Bảng 2 Lý do thanh niên không muốn đi xuất khẩu lao động (%)

6 Việc tiếp cận chính sách ưu đãi cho người đi xuất khẩu lao động

còn nhiều khó khăn

13,5

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Kết quả cuộc điều tra cho thấy, việc thanh niên không muốn đi xuất khẩu lao động chủ yếu bắt nguồn từ nguyên nhân tâm lý Chiếm tỉ lệ cao nhất đó là do thanh niên thích làm việc trong nước (48,0%), đã tìm kiếm công việc ổn định trong nước (40,2%) và họ không muốn xa gia đình (38,5%)

3 Ý kiến của thanh niên về vấn đề xuất khẩu lao động trong thời kỳ hội nhập

3.1 Nhận thức của thanh niên về tác động xã hội của xuất khẩu lao động

Xuất khẩu lao động hiện đang được coi là một trong những ngành kinh tế đối ngoại mang lại nhiều lợi ích to lớn cả về mặt kinh tế và xã hội, là giải pháp tạo việc

69.9 60.4 50.7 45.4

40 36.9

Muốn tìm kiếm công việc

Có nhiều chính sách ưu đãi cho người đi xuất

khẩu lao động

làm quan trọng và mang tính chiến lược của nước ta Nguồn thu nhập cao từ hoạt động xuất khẩu lao động của người lao động đã góp phần cải thiện đời sống của gia đình, đóng góp vào sự phát triển và ổn định kinh tế xã hội Tìm hiểu nhận thức của thanh niên về những tác động tích cực của việc xuất khẩu lao động, kết quả thu được cho thấy 02 nội dung được thanh niên đánh giá cao nhất đó là:

- Xuất khẩu lao động góp phần tăng thu nhập gia đình (56,5%);

- Xuất khẩu lao động góp phần giải quyết việc làm cho người lao động (50,1%)

Bảng 3 Đánh giá của thanh niên về tác động tích cực của xuất khẩu lao động (%)

TN đã từng đi XKLĐ

TN có nhu cầu

đi XKLĐ

TN đang tìm kiếm việc làm trong nước

1 Thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia 48,8 70,0 43,9 43,8

3 Giải quyết vấn đề việc làm cho người

4 Góp phần trực tiếp nâng cao chất

5

Góp phần tăng cường đầu tư và mở

rộng thị trường hàng hoá, dịch vụ của

Việt Nam trên thế giới

6 Giảm được tệ nạn xã hội do thất

7 Mở rộng quan hệ đối ngoại, hợp tác

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Trong các nội dung mà cuộc khảo sát đưa ra, tác động tích cực của xuất khẩu lao động được thanh niên nhìn nhận rõ nhất đó là mang đến nguồn thu nhập cao hơn cho gia đình có người đi lao động ở nước ngoài Điều này được minh chứng rõ hơn khi

có 74% thanh niên đã từng đi xuất khẩu lao động trở về nhận thấy việc đi xuất khẩu lao động góp phần đáng kể trong việc cải thiện thu nhập của gia đình

Ngoài ra, nhìn chung thanh niên nhận thức được phần nào vai trò của xuất khẩu lao động đối với vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động (50,1%) Việc đẩy mạnh xuất khẩu lao động, nhất là triển khai chính sách xuất khẩu lao động tại các huyện nghèo của cả nước nhằm giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động đã góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội tại các địa phương nói riêng và cả nước nói chung Do đó, việc thanh niên nhìn nhận xuất khẩu lao động như một giải pháp tháo

gỡ vấn đề việc làm cho người lao động cho thấy tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động xuất khẩu lao động

Xét tương quan đối tượng thanh niên, thanh niên đã từng đi xuất khẩu lao động trở về, bên cạnh việc đánh giá cao vai trò của việc đi lao động ở nước ngoài góp phần

tăng thu nhập của gia đình, họ cũng nhìn nhận được vai trò của hoạt động này đối với việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế quốc gia (70,0%)

Cùng với việc tìm hiểu đánh giá của thanh niên về tác động tích cực mà hoạt động xuất khẩu lao động mang lại đối với kinh tế xã hội của đất nước, cuộc điều tra cũng đề cập đến nhận thức của thanh niên về một số tác động tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu lao động trong đó nguyên nhân xuất phát từ tình huống trong thực tiễn đó là người lao động khi đi lao động tại nước ngoài không thực hiện đúng cam kết theo hợp

đồng lao động Với câu hỏi tình huống: “ heo bạn, việc lao động xuất khẩu không

quay về nước khi hết thời hạn hợp đồng lao động có ảnh hưởng như thế nào?” kết quả

khảo sát cho thấy: Đa số thanh niên nhận thức được hệ quả của việc người lao động không quay trở về nước khi hết hạn hợp đồng lao động đó là:

- Làm giảm uy tín của Việt Nam trong quan hệ hợp tác lao động với các nước trên thế giới (60,8%);

- Ảnh hưởng đến cơ hội xuất khẩu lao động của người khác (59,0%);

- Ảnh hưởng đến cơ hội tiếp tục đi xuất khẩu lao động của chính người lao động (56,8%)

Bảng 4 Nhận thức của thanh niên về một số tác động tiêu cực khi người lao động

không trở về nước khi hết hợp đồng lao động ở nước ngoài (%)

Đã từng

đi XKLĐ

Có nhu cầu đi XKLĐ

Đang tìm kiếm việc làm trong nước

1

Làm giảm uy tín của Việt Nam

trong quan hệ hợp tác lao động với

2 Ảnh hưởng đến cơ hội xuất khẩu

3 Ảnh hưởng đến cơ hội tiếp tục đi

4 Ảnh hưởng đến quan hệ lao động

giữa lao động Việt Nam và chủ sử

dụng lao động ở nước ngoài

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Xét tương quan đối tượng thanh niên, các đối tượng thanh niên có đánh giá khác nhau về tác động của việc người lao động bỏ trốn không quay trở về nước khi hết hạn hợp đồng lao động So với đối tượng thanh niên đang tìm kiếm việc làm trong nước và thanh niên có nhu cầu đi xuất khẩu lao động, thanh niên đã đi xuất khẩu lao động trở về cho rằng hệ quả của việc người lao động bỏ trốn ở nước ngoài đó là gây ảnh hưởng đến cơ hội xuất khẩu lao động của người khác (74,7%) và cơ hội tái xuất khẩu lao động của chính bản thân họ (72,0%) chiếm tỉ lệ cao hơn cả

3.2 Ý kiến của thanh niên về một số khó khăn khi đi xuất khẩu lao động

Năm 2015, Việt Nam đặt mục tiêu đưa 95.000 người đi xuất khẩu lao động, nhưng đến hết 11 tháng đã đưa được 109.000 người, vượt 15% kế hoạch năm và bằng 110,64% so với cùng kỳ năm 2014 Thế nhưng, đằng sau con số “ấn tượng và đáng mừng” này là bài toán về phát triển thị trường bền vững, bởi xuất khẩu lao động vẫn còn những “mảng tối” và còn gặp một số khó khăn như: tình trạng thu phí cao và lừa đảo người lao động vẫn xảy ra, đòi hỏi những giải pháp lâu dài, đảm bảo tính hiệu quả

Theo đánh giá của thanh niên những khó khăn lớn nhất khi đi xuất khẩu lao động hiện nay là:

- Thiếu thông tin hiểu biết về thị trường lao động 71,5%;

- Trình độ ngoại ngữ chưa đáp ứng yêu cầu 70,3%;

Biểu 9 Đánh giá của thanh niên về những khó khăn người lao động gặp phải trước khi

đi xuất khẩu lao động (%)

(Nguồn: Viện Nghiên cứu Thanh niên, kết quả điều tra DLXH quý I/2016)

Như vậy, sự hiểu biết về thị trường lao động, trình độ ngoại ngữ đang là vấn đề khó khăn nhất mà đối tượng thanh niên chuẩn bị đi xuất khẩu lao động phải đối mặt

Ngoài ra, kết quả cuộc khảo sát cũng cho thấy hơn 1/3 thanh niên đang gặp những khó khăn liên quan đến các thủ tục chuẩn bị đi xuất khẩu lao động (vay vốn, làm hồ sơ); chi phí đi xuất khẩu lao động (mức tiền đặt cọc, lãi suất tín dụng); lo lắng

về mặt tâm lý khi đi làm việc tại nước ngoài (41,4%); không đủ điều kiện về trình độ văn hóa, tay nghề (40,3%)

Ngoài hai khó khăn lớn nhất được thanh niên đánh giá và phân tích ở trên, có sự khác biệt trong đánh giá của đối tượng thanh niên đã từng đi xuất khẩu lao động và

71.5 70.3 41.4

43.8 43.6

35 40.3 30.1 34.8

Không đủ điều kiện về trình độ văn hóa, tay nghề

Thủ tục vay vốn tín dụng đi XKLĐ khó khăn

Mức lãi suất vay vốn cao Mức tiền đặt cọc để đi XKLĐ cao