Thí nghiệm 1: Thả 1 tờ giấy và 1 hòn sỏi nặng hơn tờ giấy. Thí nghiệm 2: Thả 1 tờ giấy đã vo tròn nén chặt lại và 1 hòn sỏi. Thí nghiệm 3: Thả 2 tờ giấy cùng kích thước nhưng 1 tờ giấy để phẳng còn tờ kia thì vo tròn và nén chặt lại.
Trang 1GIÁO ÁN
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Trình bày, nêu ví dụ và phân tích được khái niệm sự rơi tự do
- Nêu được những đặc điểm của sự rơi tự do
2 Kĩ năng
- Giải được một số bài tập đơn giản về sự rơi tự do
- Phân tích và giải thích được kết quả thí nghiệm để tìm ra cái chung trong các thí nghiệm vật lý
- Chỉ ra các trường hợp thực tế có thể coi là sự rơi tự do
3 Thái độ
- Có hứng thú, say mê học tập
- Tích cực phát biểu, xây dựng bài
II Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Mô phỏng thí nghiệm Niu-tơn bằng phần mềm powerpoint
- Video về thí nghiệm của Ga-li-lê
2 Học sinh
- Ôn lại bài chuyển động thẳng biến đổi đều
III Tiến trình dạy học
Hoạt động 1: Kiểm tra sĩ số và kiểm tra bài cũ (5 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Kiểm tra sĩ số
- Kiểm tra bài cũ
Câu 1: Chuyển động thẳng nhanh dần
đều là gì?
Câu 2: So sánh điểm khác nhau cơ bản
giữa chuyển động thẳng đều và chuyển
- Báo cáo sĩ số
- HS trả lời
Câu 1: Chuyển động thẳng nhanh dần
đều là chuyển động thẳng có độ lớn của vận tốc tăng đều theo thời gian
Câu 2:
+ Chuyển động thẳng đều có tốc độ
Trang 2động thẳng biến đổi đều trung bình như nhau trên mọi quãng
đường
+ Chuyển động thẳng biến đổi đều
có độ lớn vận tốc tức thời tăng hoặc giảm đều theo thời gian
Hoạt động 2: Tìm hiểu sự rơi trong không khí (15 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Tiến hành các thí nghiệm sau:
- Thí nghiệm 1: Thả 1 tờ giấy và 1 hòn
sỏi nặng hơn tờ giấy
+ Yêu cầu HS nhận xét kết quả: Vật
nào rơi xuống trước? Vì sao?
+ Đưa ra giả thuyết ban đầu: Vật nặng
rơi nhanh hơn vật nhẹ
- Thí nghiệm 2: Thả 1 tờ giấy đã vo
tròn nén chặt lại và 1 hòn sỏi
+ Yêu cầu HS nhận xét các vật rơi
nhanh chậm khác nhau có phải do nặng
nhẹ khác nhau không?
+ Dự đoán hai vật có khối lượng như
nhau sẽ rơi như thế nào?
- Thí nghiệm 3: Thả 2 tờ giấy cùng
kích thước nhưng 1 tờ giấy để phẳng
còn tờ kia thì vo tròn và nén chặt lại
+ Yêu cầu HS nhận xét
- Thí nghiệm 4: Thả 1 hòn bi và 1 tấm
bìa phẳng đặt nằm ngang
+ Yêu cầu HS nhận xét
- Quan sát
+ HS nhận xét: hòn sỏi rơi xuống trước
vì hòn sỏi nặng hơn tờ giấy
- Quan sát
+ HS nhận xét: các vật rơi nhanh chậm khác nhau không phải do nặng nhẹ khác nhau
+ HS dự đoán
- Quan sát
+ Nhận xét: 2 vật nặng như nhau rơi nhanh chậm khác nhau
- Quan sát + Nhận xét: vật nhẹ rơi nhanh hơn vật
Trang 3- Sau khi nghiên cứu một số chuyển
động trong không khí ta thấy kết quả
mâu thuẫn với giả thuyết ban đầu
Vậy, yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rơi
nhanh chậm khác nhau của các vật
trong không khí?
- Dự đoán sự rơi của các vật khi không
có ảnh hưởng của không khí
nặng
- HS trả lời: các vật rơi nhanh chậm khác nhau là do sức cản của không khí lên các vật khác nhau
- HS dự đoán
Hoạt động 3: Tìm hiểu về sự rơi trong chân không (10 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Mô phỏng thí nghiệm Niu-tơn
- Yêu cầu HS nhận xét
- Từ nhận xét của HS GV chốt lại sự rơi
của các vật trong trường hợp này là sự
rơi tự do
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C2
- Đặt câu hỏi: Sự rơi tự do chủ yếu do
tác dụng của lực nào?
- GV định nghĩa sự rơi tự do
- Giới thiệu cho HS biết về thí nghiệm
của Galile ở tháp nghiêng thành Pi-da
- Quan sát
- HS nhận xét: Nếu loại bỏ được sức cản của không khí (hoặc sức cản của không khí không đáng kể) thì mọi vật
sẽ rơi nhanh như nhau
- Trả lời: trường hợp viên bi và giấy vo tròn
- HS trả lời: Do tác dụng của trọng lực
- Lắng nghe
Hoạt động 4: Nghiên cứu đặc điểm của chuyển động rơi tự do (5 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Từ các thí nghiệm ở trên yêu cầu HS
xác định phương và chiều của chuyển
- Từ các thí nghiệm HS trả lời: Chuyển động rơi tự do có phương thẳng đứng
Trang 4động rơi tự do.
- GV nhận xét câu trả lời của HS
- Đặt câu hỏi: chuyển động rơi tự do là
chuyển động gì?
và chiều từ trên xuống
- Chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều
Hoạt động 5: Thu nhận thông tin về các công thức tính vận tốc, đường đi và gia tốc
rơi tự do (7 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Dùng công thức chuyển động thẳng
nhanh dần đều viết công thức tính vận
tốc, đường đi của chuyển động rơi tự
do không vận tốc đầu với gia tốc rơi tự
do g
- Gia tốc g có dấu như thế nào so với
vận tốc? Vì sao?
- Thông báo các kết quả đo gia tốc rơi
tự do
- HS lên bảng viết:
v = gt
s = 12gt2
- Gia tốc g cùng dấu với vận tốc vì chuyển động rơi tự do là chuyển động nhanh dần đều
Hoạt động 6: Củng cố (3 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Nhắc lại các kiến thức vừa học, quan
trọng là nhấn mạnh được định nghĩa và
các đặc điểm của sự rơi tự do
- Yêu cầu HS về nhà làm bài tập và học
bài cũ, xem trước bài mới
- Lắng nghe
IV Nội dung ghi bảng
BÀI 4: SỰ RƠI TỰ DO
I Sự rơi trong không khí và sự rơi tự do
1 Sự rơi của các vật trong không khí
Trang 5a Thí nghiệm
- TN1: Thả 1 tờ giấy và 1 hòn sỏi
Hòn sỏi rơi nhanh hơn tờ giấy
- TN2: Thả 1 tờ giấy đã vo tròn nén chặt và 1 hòn sỏi
Hai vật rơi nhanh như nhau
- TN3: Thả 2 tờ giấy cùng kích thước nhưng 1 tờ giấy để phẳng còn tờ kia thì
vo tròn và nén chặt lại
Tờ giấy vo tròn nén chặt lại rơi nhanh hơn
- TN4: Thả 1 hòn bi và 1 tấm bìa phẳng đặt nằm ngang
Tấm bìa phẳng đặt nằm ngang rơi nhanh hơn hòn bi
b Kết luận
Không thể nói trong không khí vật nặng bao giờ cũng rơi nhanh hơn vật nhẹ
2 Sự rơi của các vật trong chân không
a Ống Niu-tơn (sgk)
b Kết luận
Sự rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực
II Nghiên cứu sự rơi tự do của các vật
1 Những đặc điểm của chuyển động rơi tự do
- Phương: thẳng đứng
- Chiều: từ trên xuống dưới
- Chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều
- Công thức tính vận tốc: v = gt với g là gia tốc rơi tự do
- Công thức tính quãng đường đi được của sự rơi tự do: s = 12gt2
2 Gia tốc rơi tự do
- Tại một nơi nhất định trên trái đất và ở gần mặt đất, các vật đều rơi tự do với cùng một gia tốc g
- Tuy nhiên, ở những nơi khác nhau, gia tốc rơi tự do sẽ khác nhau:
Trang 6+ Ở địa cực: g = 9,8324 m/s2
+ Ở xích đạo: g = 9,7805 m/s2
V Rút kinh nghiệm
`