ĐỀ CƯƠNG môn GIẢI PHẪU

 Mục tiêu: Trình bày đc cấu tạo của màng tb, bào tương và nhân tb Trình bày đc các chức năng vận chuyển vật chất của màng tb Trình bày đc nguyên nhân tạo điện thế nghỉ và điện thế hoạt động. Các giai đoạn, sự phát sinh và sự lan truyền của điện thế hoạt động Câu

ĐỀ CƯƠNG MÔN GIẢI PHẪU – SINH LÝ NGƯỜI

CHƯƠNG 2: SINH LÝ TẾ BÀO VÀ MÀNG TẾ BÀO

Mục tiêu:

- Trình bày đc cấu tạo của màng tb, bào tương và nhân tb

- Trình bày đc các chức năng vận chuyển vật chất của màng tb

- Trình bày đc nguyên nhân tạo điện thế nghỉ và điện thế hoạt động Các giai đoạn, sự phát sinh

và sự lan truyền của điện thế hoạt động

Câu 1: Cấu trúc màng tế bào?

Màng tb rất mỏng, đàn hồi, dày 7,5 – 10 nm

Cấu trúc màng tb gồm:

 Lớp lipit kép:

- Thành phần hóa học gồm:

+ Phospholipit có 2 đầu: gốc phosphate  ưa nước, gốc acid  kỵ nước

+ Cholesterol có 2 đầu: gốc huydroxyl  ưa nước, nhân steroid  kỵ nước

 Các đầu kỵ nước quay mặt vào trong gặp nhau

Các đầu ưa nước quay ra ngoài or vào trong tb (nơi có nước)

- Chức năng:

+ Là hàng rào ngăn k cho các chất tan trong nước đi qua (glu, Na+,…)

+ Cho các chất tan trong mỡ (O2, CO2, rượu), các vitamin (A,E,D,K) qua

 Pr màng:

- Gồm pr xuyên màng và pr rìa

- Pr xuyên màng : hình chữ S, kích thước phân tử lớn xuyên qua màng và thò ra 2 mặt bên của màng, có phần kỵ nước ở giữa, ưa nước ở 2 đầu, sắp xếp tương tự như lớp lipit kép

• 1 số phân tử pr xuyên màng khác lại có hoạt tính enzym

- Pr rìa : kích thước phân tử nhỏ hơn, bám vào đầu phía trong của pr trung tâm

 Chức năng : có hoạt tính và chức năng như enzym

 Các glucid màng:

- Các glucid màng bao giờ cũng kết hợp với pr và lipit dưới dạng glucopr và lucolipid

- Phần pr thì nằm sâu trong bề dày của màng, phần glucid của các phân tử thì thò ra ngoàimàng, nám vào mặt ngoài màng và tạo nên lớp áo glucid

 Chức năng:

• Làm cho toàn bộ lớp áo mặt ngoài tb tích điện âm, đẩy những vật tích điện

âm

• Nhiều glucid là những chất cảm thụ có chức năng gắn hormone

• 1 số glucid màng tham gia pứ miễn dịch

• Làm cho các tb dính vào nhau

Câu 2: Chức năng của màng tế bào?

1 Chức năng chia ngăn

2 Chức năng thông tin

3 Chức năng miễn dịch

4 Chức năng tiếp nhận

5 Chức năng trao đổi chất qua màng

Có 2 hình thức vận chuyển các chất trực tiếp qua màng: khuếch tán và vận chuyển tích cực

1 Khuếch tán (vận chuyển thụ động)

 Khuếch tán đơn thuần

- Là sự vận động liên tục của các hạt vật chất (ion, chất tan, nước) 1 cách ngẫu nhiên từ nơi có nồng độ cao  nồng độ thấp  các phân tử của chat đó qua màng hay lách qua khe nhỏ của màng

 Kết quả: làm cân bằng nồng độ 2 bên màng, k tiêu tốn ATP của tb

- Gồm 2 loại: khuếch tán đơn thuần qua lớp lipid của màng và qua kênh pr

- Khuếch tán qua lớp lipid của màng:

+ Với các chất tan trong lipid: các chất tan trong lipid như O2, CO2, rượu… qua màng rất nhanh và dễ dàng, tốc độ khuếch tán tỉ lệ thuận với độ tan trong lipid

+ Với nước: phần lớn vẫn đi qua màng rất nhanh, 1 phần lớn qua lớp lipid kép, 1 số qua kênh pr do nước có kích thước phân tử nhỏ và động năng cao  phần kỵ nước của màng chưa kịp ngăn lại thì phân tử nước đã đi qua màng

+ Với các ion: Na+, K+, H+,…thấm qua lớp lipid kém hơn so với nước 1 triệu lần do các ion này bị hydrat hóa làm cho kích thước ion tăng lên và điện tích của các ion bị lớpđiện tích lớp lipid kép ngăn cản

- Khuếch tán qua kênh pr:

+ Phân tử pr có kích thước lớn, nằm xuyên màng lipid tạo ra các khe hở, lỗ (kênh) 

các chất có thể khuếch tán 1 cách trực tiếp qua kênh này

+ Các kênh pr có 2 đặc tính :

• Tính thấm chọn lọc : các kênh pr khác nhau có tính thấm chọn lọc cao với 1 or nhiều ion phân tử đặc hiệu Ví dụ : kênh Na+ cho Na+ qua

• Sự đóng/ mở kênh pr : giúp kiểm soát khả năng thấm của các kênh bằng 2 cơ chế :

- Đóng mở điện thế : sự thay đổi hình dạng phân tử của kênh phụ thuộc và điện thế

qua màng

Ví dụ :

Khi trong tb tích điện (-), cổng của kênh Na+ đóng chặt

Khi trong tb mất điện tích (-), cổng của kênh Na+ mở ra đột ngột cho 1 lượng Na+

đi vào trong tb qua kênh

- Đóng mở do chất kết nối (ligand) : xảy ra khi pr receptor gắn với 1 chất khác làm

thay đổi hình dạng phân tử pr và làm đóng or mở cổng của kênh Chất kết nối đgl ligand

Ví dụ : tác dụng của acetylcholin trên các kênh acetylchilin Sự gắn của acetylcholinlàm mở cổng của kênh tạo ra 1 lỗ cho phép mọi phân tử và các ion dương có đường kính nhỏ hơn lỗ đi qua

 Khuếch tán tăng cường

- Là hình thức vận chuyển trung gian giữa khuếch tán đơn thuần và vận chuyển tích cực Hoạt động nhờ chất mang

- Khuếch tán tăng cường và đơn thuần :

+ Giống : k cần tiêu tốn năng lượng, k vận chuyển hết các chất qua màng

+ Khác :

KTTC – tốc độ khuếch tán tăng tới mức tối đa ngay và k tăng lên nữa dù nồng độ chất khuếch tán tăng

KTĐT – tốc độ khuếch tán tăng tỉ lệ thuận với nồng độ chất khuếch tán

- Khuếch tán tăng cường và vận chuyển tích cực đều có sự tham gia của chất mang

- KT tăng cường diễn ra như sau :

+ Chất vân chuyển đc gắn vào vị trí nối trên pr mang  pr mang thay đổi hình dạng trong 1/s và kênh sẽ mở ra ề phía kia của màng

+ Lực nối giữa chất đc vận chuyển với receptor yếu nên chuyển động nhiệt của chất được vận chuyển sẽ làm nó tách khỏi pr mang  giải phóng vào phía bên đối diện

- Những chất đc vận chuyển – khuếch tán nhờ chất mang : glucose, 1 số aa…

2 Vận chuyển tích cực

- Là vận chuyển các chất, các ion qua màng (từ ngoài  trong và từ trong  ngoài) ngược bậc thang nồng độ, điện thế hay áp suất  luôn phải sử dụng năng lượng ATP của tb và phải có mặt chất mang

- Gồm vận chuyển tích cực nguyên phát và thứ phát :

 Vận chuyển tích cực nguyên phát

- Là hình thức vận chuyển tích cực sử dụng năng lượng trực tiếp từ ATP

- Cơ chế : hoạt động hơm Na+ - K+

• 3 trung tâm nhận Na+ (ở phần pr thò vào trong tb)

• 2 trung tâm tiếp nhận K+ (ở phần pr thò ra ngoài tb)

• Phần thò vào trong giáp với trung tâm gắn Na+ có hoạt tính ATPase

- Cơ chế hoạt động :

3 ion Na+ gắn đầu trong ATP = ADP + năng lượng

Pr mang ATPase làm thay đổi hình dạng pr mang

2 ion K+ gắn đầu ngoài  đẩy Na+ ra, K+ vào

 Vai trò của bơm Na+ - K+ :

- Kiểm soát thể tích tb : tb có nhiều ion âm có xu hướng hấp dẫn các ion dương  nhiều ion trong tb sẽ tạo áp suất thẩm thấu hút nước vào  tb phình to ra và dễ vỡ Bơm Na+

- K+ tạo dòng ion dương ra ngoài tb nên có tác dụng thẩm thấu đưa nước ra ngoài  duy trì Vtb

- Tạo điện thế cho màng : 1 vòng bơm đẩy 1 ion dương ra ngoài ( 2Na+ - 2K+)  trong màng tích điện âm, điện thế màng lúc nghỉ là – 90 mV

+ Đồng vận chuyển : vận chuyển các chất đi cùng chiều Na (glu)

+ Vận chuyển ngược (vận chuyển đổi chỗ) : ngược chiều Na (Ca++, H+,…)

Câu 3: Điện thế màng tế bào ?

1 Điện thế nghỉ

- Khái niệm : là sự chênh lệch điện thế qua màng ở trạng thái nghỉ

- Nguyên nhân : phát sinh dòng điện nghỉ

+ Vai trò của bơm Na+ - K+ :

• Cứ mỗi vòng bơm có 3 Na+ đi ra ngoài màng, 2 K+ đi vào trong màng

 Số ion dương ra ngoài nhiều hơn vào trong màng  tạo thêm điện thế âm ở trong màng

+ Sự rò rỉ ion qua màng :

• Bình thường màng tb cho Na+ đi từ ngoài vào trong, K+ đi từ trong ra ngoài

• Ở trạng thái nghỉ, màng tb có tính thấm : K+>> 20 – 100 lần so với Na+

 Mặt ngoài màng mang điện tích dương, trong màng (-)  màng ở trạng thái phân cực

+ Các ion bên trong màng :

• Khi Na+ ra ngoài để lại các ion (-) có kích thước lớn ở lại trong màng như PO42-, SO42-,…

 Mặt ngoài (+), trong (-)

2 Điện thế hoạt động

- Khái niệm : là quá trình biến đổi rất nhanh của điện thế màng lúc nghỉ Mỗi điện thế hoạt động bắt đầu bằng sự biến đổi đột ngột từ điện thế âm lúc nghỉ sang (+) của màng, rồi quay lại (-) nhanh chóng

- Nguyên nhân : sự biến đổi tính thấm ion của màng, sự hoạt động của các kênh và bơm (kênh Na, K, các ion khác)

- Sự phát sinh điện thế hoạt động diễn ra qua 4 giai đoạn :

 Giai đoạn khử cực

- Khi đc kích thích, tính thấm của màng đối với Na+ tăng mạnh 500 – 5000 lần cao gấp

10 lần so với K+  dòng Na+ từ dịch ngoại bào vào nguyên sinh chất cao hơn K+ đi ngược lại  phân bố lại điện tích ở màng, ngoài (-) so với mặt trong màng

 Giai đoạn này chỉ diễn ra trong vài phần vạn s do cổng kênh K+ mở từ từ trong thời gian tham gia giảm tốc độ Na+ vào tb

 Giai đoạn tái cực

- Vai trò kênh Na+ : do tính thấm của màng đối với ion Na+ giảm  kênh Na+ bắt đầu đóng, làm giảm Na+ từ ngoài vào trong nguyên sinh chất

- Vai trò kênh K+ : ngược lại, tính thấm của màng đối với ion K+ tăng  kênh K+ mở rộng, làm tăng dòng K+ từ trong nguyên sinh chất vào dịch gian bào

 Kết quả của việc đóng Na+, mở K+  dẫn tới phân bố lại điện tích giữa mặt trong và ngoài màng, trong âm, ngoài dương Điện thế nghỉ được tái tạo với trị số - 90 mV

 Giai đoạn ưu phân cực

- Na+ vẫn đi vào, K+ vẫn từ trong nguyên sinh chất ra dịch gian bào  K+ ở ngoài k kịp chuyển vào trong màng  màng ngoài càng (+) so với mặt trong

 Giai đoạn giảm phân cực

- K+ chuyển hết từ ngoài màng vào trong nguyên sinh chất, Na+ chưa đc bơm hết từ nguyên sinh chất ra ngoài màng

 Kết quả : mặt trong màng tích nhiều (+) hơn so với lúc xuất phát điểm sự chênh lệch điện thế giữa mặt trong và ngoài màng giảm còn – 50 mV  - 60 mV or thấp hơn nữa

CHƯƠNG 3: SINH LÝ HỌC MÁU VÀ CÁC DỊCH CƠ THỂ

 Mục tiêu:

1 Trình bày được các chức năng của máu

2 Trình bày được sự sinh sản hồng cầu: nơi sinh sản, các giai đoạn,các cơ quan và yếu tố tham gia,điều hòa sinh sản hồng cầu

3 Trình bày đặc điểm hệ thống nhóm máu ABO, Rh và ứng dụng trong truyền máu và lâm sang

4 Trình bày đặc tính và chức năng các loại bạch cầu

5 Trình bày đặc tính và chức năng của tiểu cầu

6 Nêu được định nghĩa cầm máu và các giai đoạn của cầm máu

7 Trình bày cơ chế, ý nghĩa các giai đoạn của quá trình cầm máu

8 Trình bày được nguồn gốc, thành phần và chức năng của dịch nội bào,dịch ngoại bào (huyết tương,dịch kẽ,dịch bạch huyết,dịch não tủy,dịch nhãn cầu)

- Máu mang chất dinh dương, hormone, chất truyền tin đến các tb của cơ thể

- Máu có vai trò vận chuyển nhiệt và các chất cặn bã đến phổi, thận, da,…để bài tiết ra ngoài

 Chức năng điều hòa:

- Các hormone có trong máu cùng các chất truyền tín hiệu trong hệ thần kinh tham gia điều hòa hoạt động chức năng của cơ thể nhằm duy trì sự ổn định của nội môi

- Các hệ đệm của máu cũng đóng vai trò quan trọng điều hòa thăng bằng acid-aze, góp phần duy trì pH máu ổn định trong khoảng 7.35 – 7.45

- Pr và 1 số chất hòa tan có trong huyết tương sẽ tạo ra 1 áp suất thẩm thấu đóng vai tròquan trọng trong sự vận chuyển nước giữa máu và dịch kẽ  a/h đến thành phần, thể tích các loại dịch cơ thể

- Máu có chức năng điều hòa thân nhiệt thông qua hình thức vận chuyển nhiệt, giữ cho

t cơ thể chỉ thay đổi trong phạm vi hẹp

Câu 2: Trình bày điều hòa sản sinh hồng cầu?

1 Các cơ quan và yếu tố tham gia tạo hồng cầu

- Tủy xương là nơi sinh ra hồng cầu từ những tb gốc

- Thận và gan sx ra Erythropoietyn là yếu tố điều hòa quá trình sinh hồng cầu

- Tb niêm mạc dạ dày tiết ra yếu tố nội  cần cho sự hấp thụ vitamin B12, là 1 chất cần cho quá trình tổng hợp DNA của hồng cầu

- Sắt là yếu tố đóng vai trò quan trọng để sản sinh hồng cầu vì tham gia tạo phần hem của hemoglopin

- A.folic và vitamin B12 có vai trò quan trọng trong sự chin của hồng cầu, cả 2 đều cần cho sự tổng hợp thymidine triphosphate – tp quan trọng của DNA

- Ngoài ra, aa, các coenzyme như vitamin B6 cũng cần thiết cho qt tổng hợp

hemoglopin

2 Các giai đoạn của quá trình sinh sản hồng cầu

• Tiền nguyên hồng cầu  nguyên hồng cầu ưa bazo  nguyên hồng cầu đa sắc

 nguyên hồng cầu ưa acid  hồng cầu lưới  hồng cầu

- Kích thước các tb giảm dần, tỷ lệ giữa nhân và bào tương giảm dần Nhân tb dần dần

bị đông đặc và bị đẩy ra ngoài ở gđ nguyên hồng cầu ưa acid

- Sự tổng hợp hemoglopin trong bào tương bắt đầu từ gđ nguyên hồng cầu ưa bazo và chiếm 34% khối lượng hồng cầu trưởng thành

- Hồng cầu lưới và hồng cầu trưởng thành được tủy xương giải phóng vào máu ngoại vi

 hồng cầu lưới cần 1 – 2 ngày để phát triển thành hồng cầu bình thường, hồng cầu lưới tỷ lệ 1 – 2%

- Trong máu ngoại vi, hồng cầu tồn tại ~ 4 tháng  rời khỏi máu và bị các đại thực bàocủa lách, gan và tủy xương thực bào và phá hủy

3 Điều hòa quá trình sản sinh hồng cầu

- Khi lượng oxi ở các mô giảm ( V máu giảm, thiếu máu, nồng độ hemoglopin giảm,

…) thì đều kích thích thận và gan sx ra Erythropoietin trong vài phút or vài h

 Tác dụng của Erythropoietyn:

+ Tăng sự biệt hóa tb gốc đầu dòng hồng cầu thành tiền nguyên hồng cầu+ Tăng tổng hợp Hp trong tiền nguyên hồng cầu

+ Tăng sự vận động của hồng cầu lưới ra máu ngoại vi

- 1 số hormone như testosterone, T3 và T4 (hocmon tuyến giáp), GH ( hocmon tuyến yên)  tăng sự tổng hợp Erythropoietyn

- Vai trò của yếu tố Steel: là yếu tố tăng trưởng hiệp đồng chặt chẽ với Erythropoietyn, giúp kích thích tủy xương tăng sinh hồng cầu chỉ với 1 lượng nhỏ erythropoietin

Câu 3: Trình bày các kháng nguyên và kháng thể của hệ thống nhóm máu ABO?

- Có 2 loại : antiA và antiB

- Kháng thể nằm trong huyết tương

- Sinh sản 1 cách tự nhiên

 Cơ sở phân loại nhóm máu :

- Tên nhóm máu trùng với tên của kháng nguyên nằm trên bề mặt hồng cầu

- Sự có mặt hay ko có mặt của các kháng nguyên A, B trên màng hồng cầu

- Sự có hay ko có mặt của kháng thể chống A, B (antiA, antiB) trong huyết thanh

 Hệ thống nhóm máu ABO gồm 4 nhóm : A, B, AB, O

Câu 4: Trình bày các ứng dụng lâm sàng của nhóm máu ABO?

1 Truyền máu

- Quy tắc: “ không để cho kháng nguyên người cho bị ngưng kết bởi kháng thể trong

huyết tương người nhận”  đảm bảo nguyên tắc truyền thật chậm, theo dõi cẩn thận vớilượng máu truyền không quá 250 ml

- Quan điểm truyền máu hiện nay: truyền máu từng phần.căn cứ theo nhu cầu mà chỉ truyền những thành phần trong máu thực sự cần thiết như: truyền riêng khối hồng cầu cho bệnh nhân thiếu máu, tiểu cầu cho bệnh nhân xuất huyết giảm tiểu cầu, huyết tương cho bệnh nhân bị bỏng nặng, 1 số yếu tố đông máu

• Phương pháp xđ nhóm máu:

- Phương pháp huyết thanh mẫu: trộn huyết thanh mẫu đã biết trước kháng thể với máu người thử Dựa vào phản ứng ngưng kết hồng cầu để xđ nhóm máu Tên của nhóm máu

là tên của kháng nguyên trên màng hồng cầu

- Phương pháp hồng cầu mẫu: trộn hồng cầu mẫu đã biết rõ kháng nguyên với huyết tương or huyết thanh người thử Dựa vào pứ ngưng kết hồng cầu để xđ kháng thể trong máu  nhóm máu người thử

• Tai biến khi truyền nhầm nhóm máu

- Hiện tượng vỡ hồng cầu (vỡ ngay lập tức or sau khi bị ngưng kết) Hồng cầu vỡ sẽ giải phóng ra Hp Hp đc chuyển thành bilirubin  về gan  bài tiết theo mật Nồng độ bilirubin tăng cao sẽ gây hiện tượng vàng da

- Kẹt thận cấp: xảy ra trong vòng vài phút sau khi truyền nhầm nhóm máu và kéo dài cho đến khi bệnh nhân chết

 Cơ chế của kẹp thận trong truyền nhầm nhóm máu là:

+ Phản ứng giữa kháng nguyên – kháng thể của nhóm máu sẽ làm hồng cầu bị vỡ và giải phóng những hoạt chất trung gian gây co mạch thận

+ Giảm số lượng hồng cầu lưu thông, những chất do hồng cầu vỡ giải phóng như: histamine, bradykinin, cerotonin gây ra sốc giảm thể tích tuần hoàn, huyết áp tụt, lưulượng máu qua thận giảm, lượng nước tiểu giảm có khi bằng ko

+Nồng độ Hp tự do trong máu tăng cao ( do hồng cầu vỡ ) sẽ được lọc qua màng lọccầu thận để vào ống thận, tại đây Hp được tái hấp thu ko hết sẽ lắng đọng trong ống thận và gây tắc nghẽn nhiều ống thận

2 Ghép cơ quan

- Nếu ghép cơ quan giữa 2 người khác nhóm máu  gây ra hiện tượng thải ghép

3 Trong sản khoa

- Khi có sự ko hòa hợp giữa máu mẹ và máu con

VD: mẹ nhóm máu O có trong huyết tương kháng thể antiA và mang thai nhóm A các kháng thể miễn dịch anti A có thể qua đc nhau thai để vào tuần hoàn thai nhi gây ngưng kết và vỡ hồng cầu của thai  đứa trẻ bị vàng da vài h sau khi sinh

Câu 5: Trình bày hệ thống nhóm máu Rh và ứng dụng?

1 Hệ thông nhóm máu Rh

- Sự có mặt hay vắng mặt kháng nguyên Rh là do di truyền

- Hầu hết kháng nguyên Rh (C,D,E,c,d,e là các kháng nguyên yếu nên ít có ỹ nghĩa về mặt lâm sàng từ kháng nguyên D)

- Người có kháng nguyên D trên hồng cầu được gọi là người Rh dương tính (Rh+), người

ko có kháng nguyên D trên hồng cầu là Rh âm tính (Rh-)

- Kháng thể của antiD là kháng thể miễn dịch, bình thường ko có trong huyết tương của

cả người Rh+ và Rh- Khi truyền máu Rh+ cho Rh- thì người Rh- sẽ sản xuất ra kháng thể antiD Nếu lần sau những người Rh- này lại nhận máu Rh+ thì các kháng thể antiD trong cơ thể họ sẽ làm ngưng kết các hồng cầu người cho Rh+ và sẽ xảy ra pứ truyền máu  ko đc truyền máu Rh+ cho người nhận Rh- nhưng có thể truyền ngược lại

- Tỷ lệ Rh+ rất cao ( 99.92% người VN)  tai biến do ko hòa hợp của nhóm máu Rh rất hiếm gặp

2 Ứng dụng

- trong truyền máu: Rh+ cho người Rh-  sx kháng thể antiD  lần sau những người Rh- này lại nhận máu Rh+  antiD ngưng kết hồng cầu  ko đc truyền máu Rh+ cho người nhận Rh- nhưng có thể truyền ngược lại

- trong sản khoa: mẹ Rh-, thai Rh+  tai biến khi đứa con sau cũng Rh+  sau 72h sau sinh đứa con đầu tiên người mẹ đc tiêm antiD

Câu 6: Trình bày các đặc tính của bạch cầu ?

- Bạch cầu là những tb có khả năng vận động chúng di chuyển theo kiểu amip’: tb phóng

ra các tua bào tương bám vào 1 điểm nào đó rồi kéo toàn bộ tb đi theo Bạch cầu hạt trung tính và đại thực bào có thê vận động theo kiểu amip’ trong các mô với tốc độ 40

um trong 1’

- Bạch cầu có khả năng đi qua các lỗ của thành mao mạch ( cho dù các lỗ này có kích thước nhỏ hơn bạch cầu ) bằng quá trình xuyên mạch để vào các khoang quanh mạch máu khi cần thiết

- Bạch cầu có hiện tượng thực bào, nhận biết và tiêu diệt các vật thể lạ

- Bạch cầu di chuyển theo sự hấp dẫn của các chất hóa học đgl hiện tượng hóa ứng động hóa ứng động phụ thuộc vào bậc thang nồng độ của chất gây hóa ứng

Câu 7: Chức năng của các loại bạch cầu ?

+ Các hạt lisosom và các hạt khác trong bào tương sẽ đến tiếp xúc và hòa màng với túi thực bào rồi trút các enzyme tiêu hóa vào túi thực bào  qt tiêu hóa bắt đầu

- Các hạt của bạch cầu trung tính cũng chứa các tách nhân giết VK, có khả năng giết hầu hết VK ngay cả khi chúng ko bị tiêu hóa bởi các enzyme của lisosom

- Sau khi yếu tố xâm nhập và gây trấn thương đã bị kiểm soát, nhiều bạch cầu hạt trung tính ở lại tham gia làm lành chỗ tổn thương

 Bạch cầu hạt trung tính tăng khi nhiễm khuẩn cấp, bỏng, hoại tử tổ chức, u ác tính, chảy máu, tan máu cấp, sau cắt lách; giảm sau khi dùng hóa chất, tia xạ, thiếu B12, a.folic, cường lách

2 Bạch cầu ưa acid

- Ít có khả năng vận động và thực bào hơn bạch cầu hạt trung tính Bình thường, ko thực bào VK

- Chức năng: chống ký sinh trùng và chống dị ứng khi cơ thể bị nhiễm ký sinh trùng, số lượng bạch cầu ưa acid thường tăng rất cao trong cả máu ngoại vi và đặc biệt tập trung rất nhiều trong mô bị nhiễm ký sinh trùng Tại đây, bạch cầu ưa acid sẽ gắn vào ký sinh trùng, rồi giải phóng nhiều chất giết ký sinh trùng như:

1 Giải phóng ra các enzyme thủy phân từ các hạt của tb

2 Giải phóng nhưng dạng oxy hoạt động

3 Giải phóng ra 1 polypeptid có thể giết ký sinh trùng

- Phân bố: tập trung trong các mô xảy ra các pứ dị ứng như các mô quanh phế quản của người bị hen, ở da nơi có các pứ dị ứng

 Loại bạch cầu này tăng khi nhiễm ký sinh trùng, các bệnh dị ứng, 1 số u

ác tính và giảm trong trường hợp strees nặng, dùng cortinoid

3 Bạch cầu ưa base

- Giải phóng heparin vào máu – là 1 chất chống đông máu có tác dụng làm tan cục máu đông rất nhỏ ở các mao mạch

- Có vai trò cực kì quan trọng trong 1 số pứ dị ứng vì kháng thể IgE gây pứ dị ứng rất haygắn vào bạch cầu ưa base

 Số lượng bạch cầu ưa base tăng trong các bệnh dị ứng

4 Bạch cầu lympho

 Bạch cầu lympho T: CD8 + , CD4 +

- Các receptor trên bề mặt tb thì cho phép nhận biết đc các kháng nguyên peptid đó là các

tb có thẩm quyền miễn dịch or các tb hoạt hóa Các lympho T hoạt hóa này đáp ứng với kháng nguyên bằng cách tấn công trực tiếp or giải phóng limphokin hấp dẫn bạch cầu hạt or thông qua qt phân bào tạo ra những dòng lympho đáp ứng với sự hoạt hóa kháng nguyên

- Vai trò : quan trọng trong hoạt động chức năng của lympho B

 Chức năng đáp ứng miễn dịch của lympo T đc gọi là miễn dịch qua trung gian tb

VD : người bị AIDS có số lượng lympho T ( CD4+ rất giảm )

 Bạch cầu lympho B :

- 1 số lympho B đc đặc hiệu hóa để nhận biết kháng nguyên nếu sau đó kháng nguyên này lại xâm nhập cơ thể 1 lần nữa đgl tb nhớ

- Lympho B có thể sống nhiều năm và thực hiện chức năng miễn dịch dịch thể của cơ thể

 Số lượng các bạch cầu lympho nói chung tăng trong 1 số bệnh nhiễm khuẩn, nội tiết và giảm trong hội chứng suy giảm miễn dịch, suy tủy or do dùng các thuốc ức chế miễn dịch

5 Bạch cầu mono

- Có khả năng vận động và thực bào rất mạnh

- Vai trò : quan trọng trong sự khởi động quá trình sx kháng thể của bạch cầu lympho B

 bạch cầu mono tăng trong nhiễm khuẩn mạn, các bệnh u ác tính Giảm trong trương hợp strees nặng, dùng corticoid, leukenia, dùng các thuốc ức chế miễn dịch và hóa chất

Câu 8 : Sự khác nhau giữa chức năng thực bào của bạch cầu mono và bạch cầu

trung tính ?

Câu 9: Trình bày quá trình sinh bạch cầu ?

- Bạch cầu có nguồn gốc từ tb gốc sinh máu vạn năng trong tủy xương Các tb gốc sinh máu vạn năng phát triển thành những tb tiền thân dòng lympho và các tb tiền thân dòng tủy

- Các tb tiền thân dòng lympho  tiền lympho B và T, hầu hết bạch cầu lympho rời khỏi tủy xương trước khi chin Lympho T trưởng thành trong tuyến ức, lympho B phát triển

và trưởng thành trong các mô bạch huyết ở ruột, lách và tủy xương Sự tạo thành

lympho đc điều hòa bởi các lymphokin

- Những tb tiền thân sẽ tăng sinh và biệt hóa để tạo ra bạch cầu hạt trung tính, bạch cầu hạt ưa acid, ưa base, bạch cầu mono

- Các bạch cầu hạt và bạch cầu mono phát triển và trưởng thành trong tủy xương Qt sinhbạch cầu hạt đc kích thích bởi yếu tố gây tăng bạch cầu nhiều chất hóa học khác đc giải phóng vào máu khi mô bị tổn thương cũng kích thích qt sinh bạch cầu

- Sự sinh bạch cầu hạt, bạch cầu mono đc điều hòa bởi glycopr do nhiều loại tb bên trong

và bên ngoài tủy xương bài tiết

Câu 10: Trình bày những đặc tính của tiểu cầu ?

a Khả năng hấp phụ và vận chuyển các chất

- Trong qt tiếp xúc, tiểu cầu có khả năng hấp phụ các chất trong huyết tương và các tb của

tổ chức khác  1 lớp khí quyển quanh tiểu cầu  các chất thiết yếu cho qt cầm máu và đông máu thì được lưu hành đến nơi cần thiết để thực hiện nhiệm vụ

VD: tiểu cầu có khả năng adrenalin…

b Khả năng kết dính

- Tiểu cầu có khả năng dàn ra và dính vào 1 số bề mặt như ống nghiệm, bi thủy tinh, collagen,… do lực hút tĩnh điện giữa tiểu cầu và cơ chất

- Hiện tượng dính của tiểu cầu còn có sự tham gia của 1 số yếu tố: Ca, huyết tương,…

- Hiện tượng dính tăng lên sau mổ, sau đẻ, sau 1 sự phá hủy tổ chức

- 1 số chất ức chế sự dính bám tiểu cầu : cocain, quynin, aspirin,…

c Khả năng ngưng tập của tiểu cầu

- Tiểu cầu có khả năng kết dính lẫn nhau  kết tụ tiểu cầu  ht ngưng tập tiểu cầu

- Nhiều chất có khả năng ngưng tập tiểu cầu : ADP, thrombin, adrenalin, collagen,…

- 1 số chất gây ức chế ngưng tập tiểu cầu : aspirin, FDP, AMP, adenocin,…

d Khả năng thay đổi hình dạng và giải phóng của tiểu cầu

- Sau khi bị ngưng tập  xảy ra 1 loạt các biến đổi, đó là qt thay đổi hình dạng và giải phóng của tiểu cầu :

(1) tiểu cầu phồng to lên, trải rộng ra, kết dính, ngưng tập, hình thành chân giả, mất hạt, co lại,…

2 sau đó, tiểu cầu co rút, giải phóng ra 1 loạt các yếu tố serotonin, aderenalin, histamine,…

 có ý nghĩa quan trọng trong việc tham gia tạo thành đinh cầm máu khi mạch máu có tổn thương

Câu 11: Chức năng của tiểu cầu ?

- Bảo vệ thành mạch: cơ chế để tiểu cầu củng cố thành mạch là do tiểu cầu có khả năng

làm non hóa các tb nội màng và củng cố màng của nội mạc qua vai trò của yếu tố tăng trưởng tb nội mạc nguồn gốc từ tiểu cầu

- Tham gia vào qt cầm máu: nhờ có khả năng dính, ngưng tập và giải phóng các chất mà

tiểu cầu đã tham gia rất tích cực vào qt cầm máu

- Tham gia vào qt đông máu: sau khi tiếp xúc với collagen, bên cạnh việc dính, ngưng

tập,…để khởi động qt cầm máu, có 1 qt hoạt hóa ngay tại màng tiểu cầu để chuyển yếu

tố XI thành XIh sau khi có hiện tượng thay đổi hình dạng thì tiểu cầu giải phóng ra 3 yếu tố tiểu cầu có vai trò rất quan trọng trong việc tạo phức hợp IXh, VIIIh, Ca++ trong qtđông máu

Câu 12: Nêu định nghĩa cầm máu và các giai đoạn của qt cầm máu?

 Cơ chế: + những xung động đau từ nơi mạch bị tổn thương sẽ hoạt hóa thần kinh giao cảm gây phản xạ co mạch

+ xuất hiện điện thế hoạt động tại vị trí tổn thương, lan truyền dọc theo thành mạch gây co mạch

+ serotonin và thromboxanA2 đc bài tiết từ tiểu cầu gây tác dụng co mạch

• Tổn thương càng lớn thì mức độ co mạch càng mạnh Co mạch có thể kéo dài hàng phút, giờ  tiểu cầu kết dính và kết tụ vào nơi bị thương

- Tạo nút tiểu cầu:

• Bình thường tb nội mô thành mạch máu bài tiết prostaxyclin có tác dụng ức chế kết dính tiểu cầu

• Khi thành mạch bị tổn thương sẽ làm rách lớp nội mô, để lộ lớp collagen tích điện + ở dưới  tiểu cầu có thể kết dính với thành mạch bị tổn thương do tích điện – và có receptor với collagen

• Tb nội mô bị tổn thương còn giải phóng ra yếu tố hoạt hóa tiểu cầu, yếu tố von winebrand cần cho sự kết dính tiểu cầu

• Khi tiểu cầu đc hoạt hóa, bề mặt trở nên xù xì đồng thời bài tiết yếu tố hoạt hóa tiểu cầu, ADP và thromboxanA2  làm các tiểu cầu khác lưu động trong máu kết tụ vs tiểu cầu vừa bị kết dính  tiểu cầu mới kết tụ tiếp tục đc hoạt hóa 

tạo thành nút tiểu cầu  có thể sơ bộ bịt kín tổn thương làm cho máu ngừng chảy

• Thời gian máu chảy bt ~ 2 – 4’

• Tiểu cầu giảm  tg máu chảy kéo dài (>6’), xuất hiện nhiều nốt xuất huyết dưới

da mà niêm mạc, dễ bị chảy máu khi sang chấn nhẹ

• Số lượng tiểu cầu < 50g/l  chảy máu nặng, <10g/l  chết vì k cầm đc máu

- Tạo cục máu đông: đông máu là quá trình máu chuyển từ thể lỏng thành thể đặc, do sự

chuyển fibrinogen  fibrin ko hòa tan và các sợi fibrin này sẽ trùng hợp tạo ra mạng lưới fibrin giam giữ các thành phần của máu và máu đông lại

 Các yếu tố đông máu:

- Hầu hết các yếu tố đông máu có trong huyết tương dưới dạng tiềm chất ko hoạt động Khi được hoạt hóa nó sẽ đóng vai trò của 1 enzym xúc tác cho sự hoạt hóa của các yếu

tố đông máu khác làm cho các pứ của đông máu xảy ra theo kiểu dây chuyền cho đến khi mạng lưới fibrin đc tạo ra

- Có 13 yếu tố tham gia hình thành cục máu đông

 Các giai đoạn của quá trình đông máu :

- Thời gian đông máu ở người VN bình thường ~ 6 – 9 phút 30 giây, gồm 3 giai đoạn:

- Protrombin là 1 globulin huyết do gan sản xuất, là tiền chất ko hoạt động của trombin

- Protrombinase: ion calci sẽ chuyển protrombin thành trombin Lúc đầu sự chuyển này xảy

ra rất chậm để tạo 1 lượng trombin cần cho máu đông, sau đó trombin sẽ làm tăng quá trình tạo ra nó bằng cách hoạt hóa yếu tố V và VIII

- Trombin còn hoạt hóa yếu tố V và VIII…

 Mối liên hệ giữa đông máu nội sinh và đông máu ngoại sinh:

- Khi tổn thương mạch máu  khởi động đồng thời cả 2 con đường đông máu : con đường ngoại sinh là yếu tố III của mô , con đường nội sinh là yếu tố XII hoạt hóa

- Mối liên hệ giữa 2 con đường thể hiện ở tác dụng trombin làm hoạt hóa các yếu tố trong cơchế nội sinh Trombin hoạt hóa VIII và cũng tác dụng trực tiếp lên tiểu cầu làm tiểu cầu kết

tụ và giải phóng các hạt chứa chất chống đông chưa hoạt động Như vậy sự khởi động đông máu ngoại sinh cũng gây hoạt hóa đông máu nội sinh

- Khi máu cho vào ống nghiệm thì chỉ có đông máu nội sinh (yếu tố XII và tiểu cầu hoạt hóa khi tiếp xúc thành ống nghiệm) Tráng thành ống = silicon thời gian đông máu sẽ dài hàng giờ

- Đông máu trong lòng mạch là đôi khi do 1 số yếu tố hoạt hóa con đường nội sinh như : phức hợp KN-KT, 1 số thuốc

 Sự khác nhau giữa con đường nội sinh và ngoại sinh là : con đường ngoại sinh 1 khi phátđộng sẽ mang tính bùng nổ, tốc độ của phản ứng đông máu chỉ bị giới hạn bởi lượng

tromboplastin của mô do các mô tổn thương giải phóng và bởi số lượng của yếu tố X, VII, V trong máu Chấn thương nặng  đông máu chỉ trong vòng 15s, trong khi con đường nội sinh mất1-6’

- Co cục máu đông và tan cục máu đông:

 Co cục máu đông:

• Sau khi máu đông ~1 – 2h, cục máu đông co lại và giải phóng ra toàn bộ dịch của

nó gọi là huyết thanh  làm mép vết thương khép lại gần nhau hơn để tạo đk cho

sự hóa sẹo

 Cơ chế: thrombosthenin, actin, myosin trong tiểu cầu có tác dụng làm tiểu cầu co lại các pr này sẽ kéo những gai tiểu cầu đang gắn vào fibrin khiến cho cục máu đông bị ép lại sự co cục máu đông đc hoạt hóa bởi thrombin và ion Ca2+

 Tan cục máu đông Vai trò của plasmin:

• Là hiện tượng cục máu đông tan ra dưới tác dụng của plasmin đc hoạt hóa từ plasminogen

• Plasmin là 1 enzym có khả năng phân hủy fibrin mạnh, do đó làm tan cục máu đông

• Những yếu tố có thể hoạt hóa plasminogen là : tPA, urokinace, thrombin, yếu tố XII hoạt hóa, streptokinace, enzym của lysosom

 Tan cục máu đông là 1 trong những cơ chế chống đông của chính cơ thể khi có xuất hiện cục máu đông để ngăn ngừa tắc mạch và tạo điều kiện cho quá trình liền sẹo

Nước Dung môi hòa tan, tạo điều kiện cho các hoạt

động hấp thu, vận chuyển và điều nhiệt

Pr Tạo áp suất keo, duy trì cân bằng giữa máu và

mô, điều hòa thể tích máuAlbumin Tạo áp suất keo, vận chuyển 1 số hormone

steroid và a.béoGlobulin Bảo vệ cơ thể, vận chuyển Fe, lipid, vitamin tan

trong lipidFibrinogen Do gan sx, hình thành cục máu đôngChất hòa tan Na, K, Ca, Mg, Cl,

HCO3, HPO4, SO4

Tạo điện thế màng, duy trì áp lực thẩm thấu, điều hòa thể tích dịch cơ thể, CB A-B, đông máu

Các aa, glucose, acid béo, vitamin,

muối khoáng Cung cấp chất dinh dưỡng cho tb, tạo hình, dự trữ năng lượng và tạo máuChất khí Vận chuyển chủ yếu là CO2 và 1 ít O2

Hormon, vitamin (coenzyme) Điều hòa chuyển hóa, tăng trưởng và phát triển

cơ thểUre, acid uric, creatinine Vận chuyển đến cơ quan bài tiết ra ngoài cơ thểBilirubin, ammonia…

• Dịch kẽ

- Nằm trong khoảng kẽ của các tb

- Thể tích và thành phần của dịch kẽ phụ thuộc quá trình tđc qua thành mao mạch của huyết tương và dịch kẽ các lực tác động chính lên thành mao mạch là:

• Áp suất thủy tĩnh: đẩy nước và chất vào khoảng kẽ, ở đầu tiển động mạch là 30 mmHg, đầu tiểu tĩnh mạch là 10 mmHg

• Áp suất âm dịch kẽ -3 mmHg Kéo dịch từ mao mạch vào dịch kẽ

• Áp suất keo của huyết tương 28mmHg Kéo dịch từ khoảng kẽ vào mao mạch

• Áp suất keo dịch kẽ 8mmHg Kéo dịch từ mao mạch vào khoảng kẽ

 Dịch kẽ có áp suất lọc là 41 – 28 = 13Dịch kẽ tái hấp thu là 28 – 21 = 7

 Như vậy, theo lý thuyết dịch kẽ quay trở lại mao mạch sẽ ít hơn từ lòng mạch đi vào khoang kẽ nhưng do số lượng nhiều và tính thấm cao nên 9/10 lượng dịch trở lại mao mạch, 1/10 trở về hệ thống bạch mạch

 Chức năng của dịch kẽ là mt cho sự tđc giữa tb và máu

• Dịch bạch huyết

- Là dịch kẽ chảy vào hệ thống bạch mạch Hệ thống bạch mạch bao gồm mao mạch bạchhuyết, tĩnh mạch bạch huyết, ống bạch huyết phải và ống ngực

- Cấu tạo: đặc biệt ở giữa chỗ nối 2 tb nội mô liền kề nhau, cạnh của tb nội mô này

thường trùm lên cạnh tb nội mô kia tạo ra 1 van nhỏ mở về pía trong mao mạch bạch huyết van chỉ cho dịch đi qua 1 chiều

- Thành phần dịch bạch huyết tương tự tp dịch kẽ tuy nhiên 1 số nơi có nồng độ pr cao hơn như gan, ruột, ống ngực

- Chức năng:

+ bổ trợ đưa trở lại hệ thống tuần hoàn 1 lượng pr lớn và 1 lượng dịch kẽ từ các khoảng kẽ

+ hấp thụ chất dinh dưỡng từ ống tiêu hóa như lipid, vitamin,…

+ vận chuyển các yếu tố bảo vệ cơ thể như lymphoB, T và các sản phẩm do tb bài tiết

để tiêu diệt VK

• Dịch tủy não

- Chắc k thi 

CHƯƠNG 4: GIẢI PHẪU - SINH LÝ HỆ TUẦN HOÀN

 Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo của tim, các mạch máu và các vòng tuần hoàn

- Tính chất sinh lý của tim, chu kỳ hoạt động của tim, lưu lượng tim, điều hòa hoạt động của tim bằng cơ chế thần kinh và cơ chế thể dịch

- Tính chất sinh lý của động mạch, huyết áp động mạch, các yếu tố ảnh hưởng tới huyết áp động mạch, điều hòa tuần hoàn động mạch bằng cơ chế thần kinh và cơ thể dịch

- Các yếu tố ảnh hưởng đến tuần hoàn tĩnh mạch và sinh lý tuần hoàn tĩnh mạch

- Quá trình trao đổi chất ở mao mạch và điều hòa tuần hoàn mao mạch

A GIẢI PHẪU – SINH LÝ TIM

Câu 1: Trình bày cấu tạ của tim?

1 Hình thể ngoài của tim

+ bên phải rãnh là tâm nhĩ phải – nơi tĩnh mạch chủ trên và tĩnh mạch chủ dưới đổ vào

+ bên trái rãnh là tâm nhĩ trái hoàn toàn quay ra phía sau, nơi tĩnh mạch phải đổ vào

- 3 mặt của tim:

+ mặt trước (ức sườn)

+ mặt dưới (mặt hoành) liên quan tới cơ hoành và qua cơ hoành liên quan tới thùy trái của gan và đáy của dạ dày

+ mặt phổi (mặt trái) liên quan với phổi và màng phổi trái

2 Hình thể trong của tim

Tim chia thành 4 buồng: 2 tâm nhĩ và 2 tâm thất

- 2 tâm nhĩ nằm ở phần đáy tim phía sau, được ngăn cách với nhau bởi vách gian nhĩ Tâm nhĩ đều có thành mỏng, thông với tâm thất, đều có tĩnh mạch đổ vào

+ tâm nhĩ phải: nhận máu từ 2 tĩnh mạch chủ trên và chủ dưới và từ xoang tĩnh mạch vành Thông với tâm thất bởi 3 van lá

+ tâm nhĩ trái: nhận máu từ 4 tĩnh mạch phổi Thông với tâm thất trái bởi van 2 lá

- 2 tâm thất ngăn với nhau bởi vách gian thất vách còn có 1 phần rất mỏng ở gần các lỗ nhĩ thất gọi là phần màng, phần lớn còn lại là phần cơ Tâm thất có thành dày nhất là tâm thất trái

để làm nhiệm vụ co bóp

+ tâm thất phải: hình tháp 3 mặt (trước, sau, trong), đáy quay ra phía sau và đính ở phía trước,thể tích nhỏ hơn và thành mỏng hơn, có chức năng đẩy máu từ tâm thất phải vào động mạch phổi

+ tâm thất trái: có thành dày, hình nón dẹt

 Nhờ các van giữa tâm nhĩ và tâm thất, giữa tâm thất và động mạch nên máu lưu thông 1 chiều

3 Thành tim

- Ngoại tâm mạc: túi kín gồm 2 bao:

• Bao sợi bao bọc phía ngoài tim, có thớ sợi dính vào cơ quan lân cận

• Bao thanh mạc: lá thành ở ngoài và lá tạng ở trong Giữa 2 lá có 1 xoang ảo chứa dịch làm cho tim co bóp nhịp nhàng hơn

- Cơ tim:

• loại cơ vân đặc biệt có cấu tạo giống cơ vân, khác ở chỗ sợi cơ tim có cấu tạo phức tạp, bên trong tb có nhiều nhân, bên ngoài mỗi sợi có màng riêng bao bọc, dọc 2 bên của

mỗi sợi kề nhau màng hòa nhau 1 đoạn làm thành 1 cầu lan truyền xung động từ sợi này sang sợi khác như là 1 tb khổng lồ.

• phần lớn các sợi cơ tim là các sợi co rút, 1 phần nhỏ là các sợi cơ kém đặc hóa mang tínhchất thần kinh đgl “hệ dẫn truyền của tim”  cơ tim co bóp nhanh, nhịp nhàng và tự động, ko bao h trở nên co cứng

- Nội tâm mạc (màng trong tim): mỏng, phủ và dính chặt lên tất cả mặt trong các buồng tim và liên kết với nội tâm mặc của các mạch máu về tim

• Nút nhĩ thất nằm dưới lớp nội tâm mạc của tâm nhĩ phải, phía cuối vách liên nhĩ

• Bó His tách ra từ nút nhĩ thất, nằm ở mặt phải của nhánh nhĩ thất, đi dọc vách liên thất hết phần màng của vách liên thất thì chia làm 2 trụ là trụ phải – phân nhánh trong thành tâm thất phải và trụ trái – phân nhánh trong thành tâm thất trái, phần cuối cùng tỏa ra nhiều nhánh nằm dưới lớp nội tâm mạc đgl mạng lưới purkinje

5 Mạch và thần kinh tim

 Động mạch nuôi tim

- Tim được nuôi dưỡng bởi động mạch vành phải và trái:

• Động mạch vành phải được tách ra từ cung động mạch chủ, chia nhiều nhánh nuôi tim

• Động mạch vành trái cũng tách ra từ cung động mạch chủ, chui qua mặt trước của tim rồi chia thành 2 nhánh: nhánh gian thất trước nối với động mạch vành phải, nhánh này

đi trong rãnh gian thất trước và phân nhánh vào thành của cả 2 tâm thất; nhánh mũ có thể nối or k nối với động mạch vành phải, cấp máu cho tâm nhĩ trái và tâm thất trái

 Thần kinh tim

Tim được chi phối bởi:

- Hệ thống dẫn truyền của tim

- Hệ thần kinh tự chủ gồm các sợi giao cảm từ các hạch cổ, các hạch ngực trên và các sợi đối giao cảm (dây thần kinh X)

Câu 2: Trình bày tính chất sinh lý của cơ tim?

1 Tính hung phấn của tim

- Là khả năng đáp ứng với kích thích của cơ tim

- Tuân theo định luật “ ko or tất cả “ Khi kích thích chưa tới ngưỡng thi tim chưa co, khi kích thích tới ngưỡng thì tim co với giá trị biên độ tối đa và giữ ở mức này ngay cả khi cường độ kích thích cao hơn nữa

- Sự biến đổi tính hung phấn của cơ tim biểu hiện ở sự biến đổi điện thế màng tb và khả năng hung phấn của cơ tim

+ khả năng hưng phấn của cơ tim : tuân theo định luật “ko or tất cả” Tuy nhiên, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như nhiệt độ, sức căng của cơ tim và chuyển hóa của tb cơ tim

+ sự biến đổi của điện thế màng:

• Khi chưa hưng phấn, màng tb ở trạng thái phân cực, trong âm ngoài dương

• Khi hưng phấn: màng tb nhanh chóng bị khử cực, ion Na vào trong tb làm mặt trong dương mặt ngoài âm Diễn ra trong 1 – 2 ms Điện thế này duy trì trong 0.2 – 0.3s, sau đó đột ngột kết thúc và chuyển sang giai đoạn tái cực Điện thế màng trở về trạng thái ban đầu

2 Tính dẫn truyền của cơ tim

- Là khả năng dẫn truyền xung động của sợi cơ tim và của hệ tự động

- Từ nút xoang, xung động dẫn truyền đến cơ nhĩ theo kiểu nan hoa với tốc độ 1m/s Nhĩ phải

co trước nhĩ trái 0.2s

- Hưng phấn từ tâm nhĩ truyền xuống nút nhĩ thất mất khoảng 0.012 – 0.013s với v=0.1 – 0.2m/s Xung động đc giữu lại ở nút nhĩ thất 0.09 – 0.1s Đây là thời gian nút nhĩ thất khử cực

- Tới bó His, v=2m/s Ở các nhánh: đầu là 3 – 4m/s, cuối là 4 – 5m/s

- Tới bó lưới purkinje có v=5m/s

 Tim hoạt động vừa nhịp nhàng vừa đồng thời

- Trường hợp khi xung động bị tắc nghẽn lại trong hệ thống tự động thì xuất hiện hiện tượng phong bế: phong bế từng phần và phong bế hoàn toàn

3 Tính trơ có chu kì của tim

- Giai đoạn trơ tuyệt đối: kéo dài 0.27s Khi tim đang co thì tim ko đáp ứng với bất kì

kích thích nào từ bên ngoài cũng như từ nút xoang đi tới

- Giai đoạn trơ tương đối: kéo dài 0.03s Cơ tim chỉ có thể đáp ứng với những kích thích với cường độ cao hơn ngưỡng

- Giai đoạn hưng vượng: kéo dài 0.03s Trong gđ này, khả năng hưng phấn của tb cơ tim tăng hơn bình thường, vì vậy kích thích dưới ngưỡng cũng có thể gây đáp ứng, tuy nhiên gđ này diễn ra rất ngắn

- Giai đoạn phục hồi hoàn toàn: sai tái cực thì màng tb trở lại phân cực Khả năng hưng phấn của tb về mức ban đầu

4 Tính nhịp điệu của tim

- Hệ thống tự động sẽ tác động đến cơ tim ( dẫn truyền xung động ) làm cho tim đập chậm có tần số: co rồi giãn (1 lần đập ) rồi co lại giãn,…đgl tính nhịp điệu của tim

* Cơ chế của tính tự động: điện thế nghỉ của nút xoang là -60mV, cao hơn sợi cơ thất là -90mV.Sau lần tim đập, ion Na bị rò rĩ vào trong nút xoang từ -60mV thành -40mV, mức ngưỡng tạođiện thế hoạt động Do sự rò rỉ ion Na vào sợi nút xoang làm nút này tự nhiên hưng phấn và hưng phấn theo nhịp điệu đều đặn

- Nút nhĩ thất phát xung động với nhịp điệu riêng, khoảng 40 – 60 nhịp/phút

- Bó His phát xung động 30 – 40 nhịp/phút Khi cả 2 nhánh bó His bị tổn thương Tim đập theo mạng lưới Purkinje phát ra

Câu 3: Chu kỳ hoạt động của tim?

1 Thì tâm thu

- Tâm nhĩ thu: kéo dài ~ 0.1s Do sự lan tỏa sóng điện thế dẫn nhịp từ nút xoang ra toàn bộ tâmnhĩ Tâm nhĩ co Nhĩ phải co trước nhĩ trái 0.02 – 0.03s Khi nhĩ thu, áp lực trong tâm nhĩ tăng cao hơn áp lực trong tâm thất làm cho van nhĩ thất mở rộng để đẩy hết ¼ lượng máu cònlại ở nhĩ xuống thất ¾ lực hút của thất

- Tâm thất thu: kéo dài ~0.3s Do sóng điện thế lan khắp thất Thất thu làm áp suất tăng vọt gồm 2 thời kì:

+ tăng áp: kéo dài 0.08s Ban đầu áp suất thất > nhĩ làm đống van nhĩ thất nhưng chưa cao hơn áp suất động mạch nên van tổ chim chưa mở, thời kì này 0.02 – 0.03s, máu ko thoát được, thất co mà V ko thay đổi đgl co đẳng tích Cuối thời kì này, áp suất tâm thất tăng cao làm mở van bán nguyệt

+ tổng máu: 0.25 – 0.3s

- Tống máu nhanh 0.012s, 4/5 lượng máu chuyển vào động mạch

- Tống máu chậm 0.13s, 1/5 lượng máu còn lại vào động mạch

2 Thì tâm trương

Dài 0.4s, là gđ cả nhĩ và thất đều nghỉ, ko có sóng điện thế nào co cơ Bắt đầu lúc đóng van động mạch và kết thúc khi nhĩ bắt đầu co Thất bắt đầu giãn trong khi nhĩ đang giãn Áp suất

ở thất giảm thấp hơn ở động mạch, do đó làm đóng van tổ chim Gđ này gồm 2 thời kì:

- Giãn đẳng tích: thất giãn nhưng V ko đổi, áp lực tâm thất giảm làm đóng van tổ chim Cuối thời kì giãn đẳng tích, áp suất thất giảm hơn áp suất nhĩ Trong khi đó, ngày khi tâm nhĩ bắt đầu giãn, máu từ các tĩnh mạch đổ về tâm nhĩ, làm áp suất nhĩ tăng dần, kết quả là làm van nhĩ thất hé mở, máu từ tâm nhĩ xuống tâm thất và giai đoạn đầy máu bắt đầu

- Thời kỳ đầy máu nhanh: ~0.09s, màu từ tâm nhĩ chả xuống tâm thất

- Thời kỳ đầy máu chậm: ~0.16s, cuối thời kỳ này ¾ lượng máu từ tâm nhĩ đã xuống tâm thất

Câu 4: Lưu lượng tim?

- Lưu lượng của tim là lượng máu tim bơm vào động mạch trong 1’  thể tích/phút Lúc nghỉ ngơi, lưu lượng tim bình thường là 5l/phút Khi hoạt động, lưu lượng tim sẽ tăng, tùy mức độ hoạt động của cơ thể, lưu lượng tim có thể tăng 4 – 5 lần lúc bình thường ( có thể đến

Câu 5: Điều hòa hoạt động của tim?

Điều hòa do các yếu tố bên ngoài tim

1 Cơ chế thần kinh

- Hệ thần kinh thực vật gồm hệ phó giao cảm và hệ giao cảm

+ Hệ phó giao cảm: các sợi phó giao cảm đi tới tim ức chế nút xoang, nút nhĩ thất, do đó khi

hệ phó giao cảm bị kích thích sẽ có biểu hiện:

• Nhịp tim giảm

• Lực co bóp của tim giảm

• Tốc độ dẫn truyền xung động trong tim giảm

• Trương lực cơ tim giảm

• Tính hưng phấn giảm+ Hệ giao cảm: khi kích thích các sợi giao cảm chi phối hoạt động của tim sẽ làm tăng tần số tim, tăng lực co, tăng tốc độ dẫn truyền, tăng trương lực cơ tim và tăng hưng phấn

 Cơ chế tác động của hệ thần kinh thực vật : những sợi thần kinh thực vật tác dụng lên tim

ko phải trực tiếp mà thông qua các chất trung gian hóa học do các đầu mút của sợi sau hạch tiết ra Hệ phó giao cảm là acetylcholin, hệ giao cảm là noradrenalin

- Vai trò của 1 số phản xạ điều hòa tim:

+ Phản xạ giảm áp: khi áp suất ở quai động mạch chủ và xoang động mạch cảnh tăng, thụ

cảm thể ở đây hưng phấn, xung động theo dây thần kinh cyon và hering đến gần trung khu hành tủy thì chuyển sang dây X, rồi tới trung khu giảm áp nằm giữa hành tủy gây phản xạ giảm áp, làm tim đập chậm và huyết áp giảm

+ Phản xạ tim – tim: khi máu dồn về tim nhiều làm V tăng tác động lên thụ cảm V nằm ở gốc

tĩnh mạch chủ đổ vào nhĩ phải Luồng xung động truyền về trung khu tăng áp ở hành tủy, ức chế dây thần kinh X, tăng trương lực của thần kinh giao cảm, tăng sức co bóp của cơ tim

+ Phản xạ mắt – tim : ép mạnh vào nhãn cầu sẽ kích thích đầu mút dây thần kinh V rồi kích

thích X, tim đập chậm lại

+ Phản xạ Gollz : đánh mạnh vào vùng thượng vị kích thích X làm tim ngừng đập Co kéo

mạnh các tạng trong ổ bụng khi phẫu thuật or kích thích mạnh đột suất niêm mạc mũi, họng

như trong gây mê bằng ete cũng làm tim ngừng đập.

2 Cơ chế thể dịch điều hòa tim

- Ảnh hưởng của hormon : hormon tủy thượng thận và các thuốc giống giao cảm làm tăng hoạtđộng của tim Thuốc giống phó giao cảm thì ngược lại Hormon tuyến giáp làm tim đập nhanh hơn, cường giáp có thể bị suy tim

- Ảnh hưởng của ion : ion Ca tăng trương lực cơ tim, thiếu ion Ca làm giảm hoạt động của tim.Ion K máu tăng sẽ làm giảm trương lực cơ tim, dẫn truyền xung động tới thất bị giảm

- Ảnh hưởng của nồng độ CO2 và O2 : nồng độ CO2 tăng, nồng độ O2 giảm thì tim đập nhanh

và ngược lại

- Ảnh hưởng của nhiệt độ cơ thể : sốt thì nhịp tim tăng và ngược lại

B GIẢI PHẪU – SINH LÝ ĐỘNG MẠCH

Câu 1: Cấu tạo : 3 lớp

- Lớp ngoài hợp thành bởi mô liên kết – sợi chun, chứa nhiều bó sợi tạo keo chạy dọc theo động mạch, làm cho thành động mạch dai khó bị dập

- Lớp giữa ngăn cách với lớp ngoài bằng màng ngăn chun ngoài Lớp giữa dày, do các sợi cơ trơn, sợi liên kết có khả năng chun giãn theo chiều vòng và các sợi đàn hồi Ở động mạch cơ thì sợi cơ trơn nhiều hơn, động mạch chủ sợi đàn hồi nhiều hơn

- Lớp giữa ngăn cách với lớp trong bằng màng ngăn chun trong Lớp trong : nội mạc động mạch, được tạo thành bởi lớp nội mô ở trong cùng ( liên tiếp với màng trong của cơ tim )

 tùy theo vị trí của động mạch đối với tim, chia động mạch thành 2 loại:

- Động mạch đàn hòi : áo giữa có nhiề lá chun hướng vòng, song song với nhau và nối với nhau bằng những lá xiên Giữa 2 lá chun là sợi cơ trơn (động mạch cảnh, động mạch phổi,…)

- Động mạch cơ : lớp áp giữa có thành phần cơ chiếm ưu thế, ít sợi chun Đa số động mạch thuộc loại này

- Tiểu động mạch là các nhánh nhỏ nhất của động mạch, thành chủ yếu là cơ trơn

Câu 2: Đặc tính sinh lý của thành động mạch?

1 Tính đàn hồi

- Là tính chất làm cho thành động mạch có khả năng trở về trạng thái ban đầu mỗi khi bị biến dạng

- Do các sợi đàn hồi quyết định

- Đóng vai trò quan trọng Giãn ra trong thời kỳ tâm thu bởi khối lượng máu lớn từ tim đẩy

ra, tự bản thân chúng sẽ co lại trong thời kỳ tâm trương

- Điều hòa lưu lượng máu và làm cho đường kính của mạch máu thích ứng với những thay đổi của khối lượng máu trong mọi khu vực

- Thay đổi theo tuổi, tuổi càng cao tính đàn hồi càng giảm

2 Tính co thắt

- Là do các sợi cơ trơn của thành động mạch co lại dưới ảnh hưởng của thần kinh, làm cho

lòng mạch hẹp đi, giảm lượng máu đi qua Tính chất này làm cho động mạch thay đổi thiết diện hòa lượng máu đến các cơ quan và điều hòa huyết áp Tính co thắt cao ở những động mạch nhỏ vì thành có nhiều sợi cơ trơn

Câu 3: Huyết áp động mạch và các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp động mạch?

 Huyết áp động mạch là sự chênh lệch áp suất giữa 2 đầu đoạn mạch

1 Huyết áp tối đa (huyết áp tâm thu)

- Đ/n : là trị số huyết áp động mạch lúc cao nhất trong chu kỳ tim, ứng với lúc tâm thu, nó phục thuộc vào lực co bóp của tim và V tâm thu

- Ý nghĩa: phản ánh lực co của tâm thất là chính

- Ở người VN trưởng thành, HATĐ bình thường là 110 mmHg, đc giới hạn 90 – 140 mmHg, huyết áp tối đa <90 mmHg  huyết áp thấp, >140 mmHg  huyết áp cao

2 Huyết áp tối thiểu ( HA tâm trương )

- Đ/n : là trị số huyết áp thấp nhất trong thời kỳ tâm trương

- Ý nghĩa : phản ánh trạng thái trương lực của thành mạch

- HATT bình thường là 70 mmHg, đc giới hạn 50 – 90 mmHg, <50 mmHg  huyết áp tối thiểu thấp, >90 mmHg  huyết áp tối thiểu tăng

 Nếu cả huyết áp tâm thu và tâm trương cùng cao thì gánh nặng cho tim rất lớn, vì suốt thời gian tâm thất co bóp đều phải vượt qua mức cao của huyết áp tâm trương đó thì mới có hiệu lực bơm máu đc, nên tâm thất dễ bị phù đại và dễ đi đến suy tim

3 Huyết áp hiệu số

- Đ/n : là độ chênh lệch giữa HATĐ và HATT

- Ý nghĩa : phản ánh hiệu lực 1 lần tống máu của tim, đây là điều kiện cho máu tuần hoàn đượctrong động mạch

- HAHS bình thường là 40 mmHg Khi vận cơ, HAHS tăng cao ( có thể 70 – 80 mmHg ) để đưa nhiều máu đến cơ, nhưng khi nghỉ ngơi mà HAHS vẫn cao  hiện tượng tim bị kích thích, tiêu phí nhiều năng lượng Khi HAHS giảm thấp ( ~ 20mmHg )  hiện tượng “ kẹp huyết áp “  lực bơm máu của tim đang rất yếu có thể là do tim co bóp yếu or sức cản ngoại

vi cao, tim phải làm việc quá sức để bù trừ  suy tim

4 Huyết áp trung bình

- Đ/n : là trị số áp suất mà nếu giữ nguyên giá trị ko đổi trong suốt thời gian 1 chu kỳ tim thì hiệu lực bơm máu bằng đúng 1 chu kỳ hiện thực với áp suất biến động lên cao lúc tâm thu, xuống thấp lúc tâm trương

HATB = HATT + 1/3 HAHS

- Ý nghĩa : phản ánh thực chất hoạt động cơ học của tim, là lực đẩy máu qua hệ thống tuần hoàn

- HATB thấp nhất lúc mới sinh (70 mmHg) và 110 mmHg ở người già

 Các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp

 Yếu tố của tim :

- Lực co bóp của tim : tim đập nhanh thì V tâm thu tăng và lưu lượng tim tăng, do đó huyết áp tăng

- Nhip tim : khi tim đập chậm, V tâm thu ko tăng nên lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm Khi tim đập nhanh, tuy V ko tăng, nhưng vẫn làm cho lưu lượng tim tăng vì thế huyết áp

tăng Nhưng khi tim đập nhanh quá (>140 lần/phút), do thời gian tâm trương quá ngắn, máu

ko kịp về tim nên V tâm thu giảm nhiều, làm cho lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm

 Yếu tố của máu :

- Độ quánh của máu tăng sẽ làm cho huyết áp tăng và ngược lại Độ quánh tăng trong các trường hợp mất nước : ỉa chảy, nôn,…Độ quánh của máu giảm trong các trường hợp : mất pr,

…

- Thể tích máu tăng sẽ làm lưu lượng tim tăng, huyết áp tăng và ngược lại

Khi mất máu, mất nước  V máu giảm và huyết áp giảm, khi truyền máu, truyền huyết thanhthì V máu tăng và huyết áp tăng

 Yếu tố của mạch máu :

- Đường kính của mạch máu có ảnh hưởng tới huyết áp Khi mạch máu co thì huyết áp tăng và ngược lại

- Trương lực mạch cũng ảnh hưởng tới huyết áp Mạch máu kém đàn hồi thì sức cản tăng và ngược lại

 1 số yếu tố khác :

- Tuổi: càng già  huyết áp càng cao theo mức dộ xơ hóa động mạch

- Chế độ ăn : ăn nhiều protid, ăn mặn  huyết áp tăng

- Khi vận động thể lực  huyết áp tăng

Câu 4: Điều hòa tuần hoàn động mạch?

1 Cơ chế thần kinh

 Vai trò của hệ giao cảm :

- Hệ giao cảm gây co mạch : trung tâm vận mạch nằm ở 2 bên chất lưới và hành não và phần

ba lưới của cầu não Trung tâm phát xung động xuống tủy, qua sợi giao cảm gây co mạch làmtăng huyết áp Sợi giao cảm đến tim cũng tác dụng tăng tần số tim, tăng trương lực cơ tim và huyết áp tăng

- Hệ giao cảm gây giãn mạch : vận hành ở vùng dưới đồi Khi vận cơ, hệ giao cảm giãn mạch làm giảm trương lực mạch, tăng lưu lượng máu tới cơ

 Vai trò của hệ phó giao cảm :

- Các sợi phó giao cảm đi trong dây VII, IX giãn mạch của các tuyến nước bọt, dây X gây giãnmạch ở các cơ quan nội tạng

- Các sợi phó giao cảm gây giãn mạch ngoại vi nhưng co mạch não, mạch vành

- Các sợi đi trong thành phần của dây cương làm giãn mạch của tạng nằm trong hố chậu

2 Cơ chế thể dịch

 Các yếu tố co mạch :

- Adrenalin và noradrenalin : khi hệ thần kinh giao cảm bị kích thích sẽ kích thích tủy thượng

thận bài tiết adrenalin và noradrenalin  tác dụng trực tiếp gây co mạch và huyết áp tăng Tuy nhiên adrenalin làm co mạch dưới da nhưng làm giãn mạch vành, nào, cơ vân nên chỉ làm tăng huyết áp tối đa Noradrenalin làm tăng cả HATĐ và HATT

• Trên thận : giảm bài tiết xuất muối nước, tăng V dịch ngoại bào, có tác dụng làm huyết

áp tăng dần Kích thích trực tiếp lên ống thận làm tăng tái hấp thu Na+

• Kích thích lớp cầu vỏ thượng thận tăng bài tiết aldosteron gây giữ muối và nước

 Tóm lại: hệ renin – angiotensin có vai trò điều hòa dài hạn đối với huyết áp do nhiều tác

dụng : trực tiếp co mạch cơ thể cũng như tác dụng gián tiếp lên thận Chức năng quan trọng

nhất của hệ là duy trì ổn định V dịch ngoại bào và huyết áp Hệ này giữ huyết áp bình thường mặc dù mức thu nhận muối vào cơ thể dao động rất nhanh

Cơ chế feedback tự duy trì huyết áp : muốn làm tăng V dịch ngoại bào, lưu lượng máu qua thận tăng  huyết áp tăng, do vậy làm giảm bài tiết renin, thận sẽ giữ muối và nước, dịch ngoại bào sẽ giảm dần về bình thường, huyết áp về bình thường

- Vasopressin : khi huyết áp giảm, vùng dưới đồi bài tiết nhiều Vasopressin vào máu, gây

co mạch trực tiếp, làm tăng sức cản ngoại vi và tăng huyết áp trung bình Vasopressin còn có tác dụng tăng tái hấp thu nước ở ống thận, qua đó làm giảm bài xuất nước tiểu của thận ( còn đgl hormon chống bài niệu )

 Các yếu tố giãn mạch

- Bradykinin : là 1 peptid 9aa, có nhiều trong máu và thể dịch dưới dạng chưa hoạt động

Dưới td của kallikrein nó trở nên hoạt động  gây giãn mạch, tăng tính thấm của mao mạch

 giảm huyết áp

- Histamin : có trong mô cơ thể, td làm giãn mạch, tăng tính thấm mao mạch, làm thoát huyết

tương ra khỏi mao mạch  giảm huyết áp

- Prostaglandin : có nhiều loại nhưu A, B, C, D, E, F, I,…có trong mô cơ thể  có td ở các cơ

quan nhưng nhìn chung có td giãn mạch, tăng tính thấm mao mạch  giảm huyết áp

 Các yếu tố hóa học

- Nồng độ ion Ca++ tăng, gây co mạch do Ca++ kích thích co cơ trơn

- Nồng độ K+ tăng, gây giãn mạch do ức chế co cơ trơn

- Nồng độ Mg++ tăng, gây giãn mạch do ức chế co cơ trơn

- Nồng độ O2 trong máu giảm, CO2 trong máu tăng gây giãn mạch

 Như vậy, các yếu tố thể dịch thường có td lên mạch máu or làm co mạch or làm giãn mạch và do đó có td điều hòa huyết áp Cơ chế điều hòa này vừa có td tại chỗ, vừa có td điều hòa chung trên toàn cơ thể

C GIẢI PHẪU – SINH LÝ TĨNH MẠCH

Câu 1: Cấu tạo và chức năng tĩnh mạch?

- TM là những mạch máu dẫn từ các cơ quan, tổ chức về 2 tâm nhĩ, nên dòng máu chảy ngược chiều vs dòng máu động mạch TM càng gần tim thì đường kính càng lớn

- Phần lớn TM thường đi kèm vs các động mạch nằm sâu trong cơ thể, trừ các TM da và một số TM sâu

- Thành TM có cấu tạo 3 lớp giống ĐM nhưng lớp giữa mỏng hơn nhiều, những lá chun hướng vòng ở đây kém phát triển và ko thấy có màng ngăn chun trong, thành phần cơ trơn cũng ít hơn ĐM nên khả năng đàn hồi kém, đễ bị xẹp khi TM bị đứt và ko có sự điềuchỉnh dòng máu bằng cách thay đổi đường kính lòng mạch được Khi TM bị giãn quá nhiều, khả năng co lại sẽ khó

- Thành phần tạo keo phát triển mạnh

- Thành TM có nhiều mạch máu nuôi dưỡng hơn thành ĐM Ở những TM vùng dưới tim

có van TM Van được xếp thành từng đôi, đối diện ở 2 bên thành Kkhi lưu thông trong

TM, nếu máu có xu hướng chảy ngược trở lại, hai van bị đẩy sát vào nhau để chặn dòng máu lại, làm cho máu lưu thông 1 chiều về tim và giảm áp lực máu

- TM còn thực hiện chức năng chứa máu, đẩy máu góp phần điều hòa luuw lượng tim

- Tiểu TM là những mạch máu dẫn máu từ mao mạch vè các TM, cấu tạo của chúng gần giống mao mạch, nhưng kích thước lớn hơn

Câu 2: Nguyên nhân của tuần hoàn tĩnh mạch?

1 Sức bơm của tim

- Khi tâm thất thu bơm máu vào động mạch sẽ gây ra 1 áp suất ở gốc động mạch chủ và động mạch phổi áp suất này càng xa tim càng giảm dần: ở cuối hệ động mạch còn 60-70mmHg, ở mao mạch là 17-35mmHg, ở đầu TM chỉ còn khoảng 10-15mmHg, càng về gần tim áp suất càng giảm và đến tâm nhĩ phải thì trở thành âm tính

dễ dàng hơn, đồng thời cơ hoành hạ thấp, áp lực trong ổ bụng tăng lên và dồn máu về tim

- Trong thời kì tâm thu, thể tích của tim nhỏ lại, áp suất trong lồng ngực giảm, TM và nhĩ giãn nên hút máu về tim

4 Ảnh hưởng của cơ và van tĩnh mạch

- Ở các chi, TM thường đi kèm các cơ xương Khi co, cơ xương sẽ ép vào các TM, phối hợp vs các van TM chỉ cho máu đi theo 1 chiều về tim

- Nhờ sức co của cơ và các van TM mà ở tư thế đứng, áp suất TM chỉ ở mức 25mmHg

5 Ảnh hưởng của nhịp đập động mạch

- Một động mạch lớn thường có 2 TM đi kèm, cùng nằm bao xơ Khi đọng mạch đập sẽ ép vào thành TM, phối hợp vs các van, đẩy máu TM về tim

6 Ảnh hưởng của trọng lực

- Với các TM vùng đầu, cổ trọng lượng của máu giúp máu trở về tim dễ dàng

- Với các TM vùng thân, chi càng xa tim áp lực máu TM càng lớn  máu chảy từ nơi có

áp lực thấp đến nơi có áp lực cao

Câu 3: Sinh lý tuần hoàn tĩnh mạch?

1 Áp suất tĩnh mạch trung tâm

- Áp suất nhĩ phải gọi là áp suất TM trung tâm, là kết quả của cân bằng giữa lượng máu bơm ra khỏi nhĩ phải và lượng máu từ ngoại vi về nhĩ phải

- Áp suất nhĩ phải giảm khi tim bơm khỏe, tăng trong các TH tim bơm yếu nhưu suy tim nặng, tăng thể tích máu,…

- Khi các TM lớn giãn rộng ra thì ở đó ko có sức cản Khi áp suất nhĩ phải tăng trên

0mmHg, máu dồn lùi, làm phồng các TM lớn

- Ở trạng thái đứng im, áp suất nhĩ phải là 0mmHg

2 Chức năng chứa máu của tĩnh mạch

- TM có tính giãn nở cao, thành mạch có nơi phình rộng như lách…  có tới 60% tổng lượng máu tuần hoàn nằm trong hệ TM, là nơi dự trữ lượng máu dư để cân bằng nội môi

3 Tuần hoàn tĩnh mạch (lưu lượng máu tĩnh mạch về tim)

- Công thức tính lưu lượng máu về tim:

VR = ( MSFP – RAP ) / ( RVR)

+ MSFP: áp suất trung bình hệ thống đưa máu về

+ RAP: áp suất nhĩ phải = 0mmHg

+ RVR: sức cản đối với máu TM về = 1,4mmHg

Câu 4: Điều hòa tuần hoàn tĩnh mạch?

- TM có khả năng co giãn nhưng giãn nhiều hơn co do thành mạch có ít sợi cơ trơn Có nhiều yếu tố làm co giã TM:

+ Lạnh, adrenalin, nicotin,… gây co TM

+ Nóng, nồng độ CO2 tăng, cocain, cafein,… gây giãn TM

D TUẦN HOÀN MAO MẠCH (k học kĩ)

1 Đặc điểm cấu trúc hệ mao mạch

2 Đặc điểm của tuần hoàn mao mạch

3 Trao đổi chất giữa máu và dịch kẽ

4 Điều hòa tuần hoàn mao mạch bằng cơ chế thể dịch

CHƯƠNG 6: GIẢI PHẪU – SINH LÝ HỆ TIÊU HÓA

 Mục tiêu:

- Trình bày đc cấu tạo của ống tiêu hóa, tuyến tiêu hóa và chức năng của hệ tiêu hóa

- Trình bày đc các hoạt động cơ học và bài tiết của miệng, dạ dày, ruột non

- Trình bày đc cơ chế điều hòa bài tiết dịch vị, dịch tụy, dịch mật, dịch ruột

- Trình bày đc quá trình hấp thu các chất ở ruột non

- Trình bày đc chức năng của gan

- Trình bày đc cấu tạo và vai trò của màng bụng

NỘI DUNG KIẾN THỨC

 Tổng quát:

Hệ tiêu hóa gồm 2 phần :

- Ống tiêu hóa : đc chia thành nhiều phần có kích thước và chức năng khác nhau gồm: miệng, thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già

- Tuyến tiêu hóa : gồm tuyến gan, tuyến tụy, và các tuyến nước bọt

- Cơ quan hỗ trợ tiêu hóa: răng, lưỡi

 Chức năng của hệ tiêu hóa:

- Tiếp nhận, biến đổi thức ăn thành chất hấp thu được vào máu và bạch huyết

- Cung cấp năng lượng và các chất cần thiết cho cơ thể

- Nhai: là sự chuyển động của các cơ hàm, diễn ra tự động nhờ các phản xạ ko điều kiện

do thực quản kích thích vào răng và niêm mạc miệng gây ra

+ Nhai có ý thức: nhai thuốc, nhai thức ăn khó nhai

+ Tác dụng: nghiền, xé thức ăn, tạo nên những mảnh nhỏ dễ ngấm nước bọt và dễ nuốt

 tạo thành viên nuốt

- Nuốt: là phản xạ gồm nhiều tác động để đưa viên nuốt từ miệng qua thực quản vào dạ dày gồm 3 giai đoạn:

• Gđ nuốt có ý thức: chủ động

• Gđ họng (nuốt ko có ý thức): thực hiện nhờ 1 loạt phản xạ ko điều kiện

• Gđ thực quản: đưa thức ăn từ họng đến dạ dày nhờ các song nhu động, thức ăn

đi đến đoạn nào thì đoạn đó co lại trong khi đoạn tiếp heo giãn ra  thức ăn đẩy về dạ dày (mà ko phụ thuộc vào trọng lượng)

2 Hoạt động bài tiết của miệng:

- Tính chất của nước bọt:

+ Là chất lỏng, ko màu, hơi nhày, nhiều bọt

+ pH 6 – 7,4

- Thành phần của nước bọt:

+ H2O chiếm 99.5%

+ Chất hòa toàn chiếm 0.5% (chất vô cơ Ca2+, HCO3-, PO43-; chất hữu cơ gồm

amylase, chất nhày, lysozyme)

- Dạ dày rỗng có hình chữ J với 2 thành trước và sau, 2 bờ cong nhỏ và lớn, 2 đầu tâm vị

ở trên, môn vị ở dưới

- Từ trên xuống dưới : tâm vị, đáy vị, thân vị, phần môn vị và môn vị

• Tâm vị là vùng dạ dày quanh lỗ tâm vị

• Đáy vị là phần phình to hình chỏm cầu bên trái lỗ tâm vị và cách thực quản bởi khuyết tâm vị

• Thân vị nằm giữa đáy vị và phần môn vị

• Phần môn vị nằm ngang, gồm hang môn vị, ống môn vị và môn vị

• Môn vị thông với tá tràng qua lỗ môn vị

2 Hoạt động cơ học:

- Chứa đựng thức ăn:

+ Khi thức ăn mới vào dạ dày : phần thân giãn ra vừa đủ  áp lực chưa tăng

+ Khối thức ăn xếp thành vòng tròn đồng tâm

+ Khi thức ăn tương đối nhiều  áp lực bắt đầu tăng  cảm giác no

+ Dung tích tối đa: 1500ml

- Sự đóng mở của tâm vị: mở tâm vị cho thức ăn rơi từ thực quản  dạ dày, đóng để thức

ăn ko tràn ngược lên

+ Tâm vị k có cơ thắt

+ Tâm vị khép nhờ cơ thắt thực quản dưới, áp lực dạ dày > thực quản và pH dạ dày bớt acid

Viên nuốt xuống sát tâm vị

Áp lực tại đây cao hơn dạ dày

Tâm vị mở viên nuốt rơi vào dạ dày

Tăng áp lực hang môn vị

Mở môn vị Tăng trương lực cơ thắt môn vị

Tống vị trấp xuống tá tràng pH acid đóng môn vị

- Co bóp nhu động và sự tống thức ăn ra khỏi dạ dày  tác dụng đẩy thức ăn về phía tá tràng ( phụ thuộc vào cường độ co bóp nhu động của vùng thân vị, hang vị và 1 phần vào cơ thắt môn vị )

 Cơ chế đóng mở môn vị: thức ăn trong dạ dày chưa được tiêu hóa, chưa ngấm dịch vị thì môn vị chưa mở Sau khi ngấm dịch vị mới được đẩy xuống ruột non, thức ăn đc đưaxuống ruột non từng tí một

- Co bóp đói của dạ dày: co bóp nhiều  đói

 Điều hòa hoạt động cơ học của dạ dày:

- Cơ chế thần kinh

- Cơ chế thể dịch

+ Hormon kích thích: gastrin, motilin, bombesin

+ Hormon ức chế: secretin, cholecystokinin

3 Hoạt động bài tiết của dạ dày

1 Phân vùng bài tiết của dạ dày

Chất hữu cơ Chất vô cơ

pepsin, grlatinase, lipase, men đông sữa Men tiêu hóa HCl

Chất nhầy HCO3-

Yếu tố nội Na+

gastrin, histamine Hormon Ka+

Ca2+, SO42-

3 Cơ chế bài tiết dịch vị (HCl)

 Bài tiết từ tb thành

 Cơ chế: tích cực

 Các yếu tố tham gia: men CA, bơm H+ - K+ - ATPase

 Điều hòa bài tiết HCl ở tb thành:

- Kích thích bài tiết HCl: gastrin, histamine, achetylcholin

- Ức chế bài tiết HCl: somatostatin

- Sự bài tiết chất nhày  Lớp chất nhầy, bicarbonate giúp cho việc ngăn chặn sự xâm

nhập của H+ vào các lớp sâu của niêm mạc dạ dày – tá tràng và trung hòa acid dịch vị (khả năng kiềm hóa của lớp chất nhày) + bôi trơn thức ăn, giảm bài tiết  giảm khả năng kiềm hóa và chức năng bảo vệ của niêm mạc dạ dày – tá tràng

- Sự bài tiết yếu tố nội dạ dày do tb viền bà tiết cùng với HCl  khi viêm niêm mạc dạ

dày, đặc biệt viêm teo niêm mạc vùng đáy vị, sẽ thiếu yếu tố nội or do niêm mạc vùng hồi tràng bị rối loạn sự nhận cảm đặc hiệu với phức hợp, “yếu tố nội – B12”  thiếu vitamin B12  thiếu máu ác tính, trong tủy xương hồng cầu k trưởng thành đc, nên trong máu ngoại vi có hồng câu non

- Sự bài tiết và hoạt hóa pepsinogen………

4 Vai trò của dịch vị

- Vai trò của men tiêu hóa:

+ pepsin: chỉ hoạt động ở môi trường có pH<5  thủy phân pr của thức ăn thành nhữngchuỗi polypeptide dài gọi là proteose or ngắn gọi là pepton + tiêu hóa các sợi collagen là

1 thành phần của mô liên kết nằm giữa các tb của cơ, chỉ có collagen dã đc tiêu hóa thì các men tiêu hóa mới thấm đc vào cơ và tiêu hóa chúng

+ gelatinase: tiêu hóa các phân tử proteoglycan có trong thịt

+ lipase: pH tối ưu = 6  cắt các liên kết ester giữa glycerol và a.béo của lipid đã nhũ tương hóa (trong trứng, sữa) thành a.béo và monoglycerid Tuy nhiên, chỉ 1 lượng nhỏ lipid bị phân giải ở dạ dày, nó có vai trò quan trọng với trẻ đang ở giai đoạn bú mẹ + men đông sữa (chymosin): pH tối ưu = 4

Caseinogen chymossin casein +Ca Ruột caseinat canxi

- Vai trò của nhóm các chất vô cơ (HCl):

+ tạo môi trường acid để hoạt hóa pepsinogen thành pepsin

+ tạo pH tối thuận để pepsin hoạt động

+ làm trương pr, phá vỡ mô liên kết, tạo điều kiện cho pepsin ngấm vào và phân giải + kích thích nhu động dạ dày, tham gia vào cơ chế đóng tâm vị, đóng – mở môn vị + thủy phân cellulose của thực vật non

+ sát khuẩn, chống các VK lên men thối ở dạ dày

- Vai trò của nhóm chất nhày

- Yếu tố nội

5 Điều hòa bài tiết dịch vị

 Cơ chế thần kinh

 Cơ chế thể dịch

 Hai cơ chế này k hoạt động riêng rẽ mà luôn bổ sung cho nhau, điều hòa lẫn nhau để kích thích bài tiết dịch vị Có thể tóm tắt quá trình điều hòa bài tiết dịch vị thành 3 gđ sau:

- Giai đoạn đầu (cơ chế thần kinh) : diễn ra khi thức ăn chưa tới dạ dày như ngửi, nhìn hay mới chỉ nghĩ đến or khi thức ăn tới miệng (trong khi đang ăn) Sự bài tiết dịch vị ở giai đoạn này theo cơ chế phản xạ có điều kiện và phản xạ k điều kiện, cả 2 đều thông qua dây X Khi ăn càng ngon miệng  dịch vị tiết mạnh, ngược lại các trạng thái tâm lý

(giận dữ, bực tức ) làm tăng tiết dịch vị, lo âu, sợ hãi  giảm  giai đoạn kích thích

 Lượng dịch vị gđ này chiếm 1/5 lượng dịch vị bữa ăn

- Giai đoạn dạ dày (thần kinh+ thể dịch):

 Lượng dịch vị gđ này chiếm 2/3 lượng dịch vị bữa ăn

- Giai đoạn ruột (thần kinh + thể dịch):  giai đoạn ức chế

2 Hỗng tràng – hồi tràng

 Vị trí, giới hạn:

- Quanh rốn, hạ vị

- Nằm trong phúc mạc, mạc nối lớn che phủ

- Gắn với thành bụng bằng mạc treo ruột non

 Cấu tạo:

- Gồm 4 lớp như tá tràng Riêng lớp niêm mạc hỗng tràng có nhiều nếp gấp, trên mỗi nếp gấp có nhiều nhung mao, lớp niêm mạc là lớp giữ vai trò hấp thu chủ yếu của cả ống tiêu hóa

- Mỗi nhung mao đc bao phủ bởi 1 lớp tb mô hình cột Trong nhung mao có 1 mạng lưới mao mạch và mạch bạch huyết, mặt tự do của các tb biểu mô nhung mao chia thành những vi nhung mao  tăng diện tích hấp thu của ruột non Mặt đỉnh của mang tb biểu

mô chứa nhiều men tiêu hóa và các men thủy phân a.nucleoic

- Ngoài ra còn có các hốc Liberkuhn (nằm xen kẽ các nhung mao)  tiết dịch góp phần vào quá trình tiêu hóa thức ăn ở ruột non

B Hoạt động cơ học của ruột non (k thi)

C Hoạt động bài tiết của ruột non

1 Bài tiết dịch tụy

a Cấu tạo giải phẫu của tuyến tụy

- Là một tuyến vừa nội tiết vừa ngoai tiết, nằm vắt ngang trước cột sống thắt lưng, chếnh lên trên sang trái, phần lớn tụy nằm ở tầng trên mạc treo đại tràng ngang, một phần nhỏ

ở dưới mạc treo mạc treo này

- Tụy dài khoảng 15cm, cao 60cm, nặng 80 gam

- Gồm 3 phần: đầu, thân, đuôi

+ Đầu tụy: nằm gọn trong khung tá tràng, cố định

+ Thân tụy: đi chếch lên trên, sang trái, có hai chiều cong lõm ra trước ôm cột sống vàlõm ra sau ôm dạ dày

+ Đuôi tụy: nối với thân tụy, có thể dài, ngắn, tròn, dẹt, là phần di động

- Phần ngoại tiết: là các nang tụy, là những túi tiết dịch tụy

+ Tế bào nang: bài tiết các enzym tiêu hóa

+ Tế bào trung tâm nang: bài tiết nước và các chất vô cơ, quan trọng nhất là NaHCO3

- Phần nội tiết: là những đám tế bào nằm rải rác giữa các nang tụy gọi là các đảo tụy

+ Ở giữa đảo tụy là những tế bào β bài tiết insulin

+ Xung quanh là các tb tiết glucagon và những tb bài tiết somatostatin

+ Rải rác trên đảo tụy còn có những tb tiết gastrin

b Nguồn gốc, tính chất, thành phần của dịch tụy

- Nguồn gốc: nang tuyến tuy ngoại tiết

- Nhóm men tiêu hóa protein: gồm trypsin, chymotrypsin, carboxypeptidase

+ Cả 3 enzym được tiết dưới dạng tiền men không hoạt đông

+ Dưới tác dụng của tiền men enterokinase của tá tràng, một số phân tử trypsinogen hoạt hóa thành trypsin Sau đó trypsin này sẽ xúc tác cho sự hoạt hóa của

chymotrypsinogen

 chymotrypsin và procarboxypolypeptidase  carboxypolypeptidase

+Trypsin và chymotrypsin phân giải proteose Pepton, và các chuỗi polypeptide  chuỗi

polypeptide nhỏ hơn

+ carboxypeptidase cắt rời các aa đứng ở tận cùng carboxyl của các chuỗi polypeptide.

- Nhóm men tiêu hóa lipid: gồm lipase, phospholipase và cholesterol ester hydrolase.

+ lipase là men có tác dụng tiêu hóa mỡ quan trọng nhất, phân giải triglycerid  acid

béo, monoglycerid và một lượng nhỏ diglycerid

+ phospholipase: cắt đứt liên kết ester giữa glycerol và acid phosphoric  phân giải lecithin  lysolecithin và acid béo Phospholipase cũng phân giair được mọi loại phospholipid của thức ăn

+ cholesterol- esterhydrolase: thủy phân cholesterol ester để giải phóng các acid béo

- Men tiêu hóa glucid: bao gồm α- amylase và maltase

+ α-amylase tiêu hóa tinh bột chin và tinh bột sống thành maltose

+ maltase phân giải maltose thành glucose