Mỗi lần chúng ta có dịp ôn lại thơ văn Hồ chủ tịch. Là mỗi lần chúng ta thấy trong thơ văn ấy tỏa ra những ánh sáng mới. Thơ văn hồ chủ tịch là sự kết tinh lý tưởng đẹp đẽ nhất của loài người: lý tưởng cộng sản chủ nghĩa. Rõ ràng thơ văn Hồ chủ tịch là một kho tàng triết lý và chân lý mà hầu như không bao giờ chúng ta khai thác hết. Mỗi lần đọc lại thơ văn người. Chúng ta lại thấy nhận thức tư tưởng và tình cảm của chúng ta được nâng cao thêm một mức. Chúng ta học tập ở thơ văn người cái bí quyết làm con người mới. con người tự do, làm chủ vận mệnh mình và làm chủ vũ trụ. Hồ chủ tịch thường sử dụng hai loại văn: văn chính luận và văn nghệ thuật. nếu như thơ nghệ thuật của hồ chủ tịch thể hiện nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa, một chủ nghĩa nhân đạo tuyệt vời, thì văn chính luận của người thể hiện đường lối, chủ trương của đảng, những chính sách lớn của đảng nhằm dành thắng lợi cho dân tộc Việt Nam và hạnh phúc của nhân dân Việt Nam.
Trang 1Tiểu luận :
Nghiên Cứu Học Tập Một Số Thơ Văn
Chủ Tịch Hồ Chí Minh
Nguồn tham khảo:
Dựa theo tập san nghiên cứu văn học số 5 năm 1960
(bài này mình sưu tầm và đánh máy lại nên chưa sửa lỗi chính tả, mong các bạn
thông cảm tài liệu có thể dùng cho giáo viên và học sinh tham khảo, rất bổ ích)
Mỗi lần chúng ta có dịp ôn lại thơ văn Hồ chủ tịch Là mỗi lần chúng ta thấy trong thơ văn ấy tỏa ra những ánh sáng mới Thơ văn hồ chủ tịch là sự kết tinh lý tưởng đẹp đẽ nhất của loài
người: lý tưởng cộng sản chủ nghĩa Rõ ràng thơ văn Hồ chủ tịch
là một kho tàng triết lý và chân lý mà hầu như không bao giờ chúng ta khai thác hết Mỗi lần đọc lại thơ văn người Chúng ta lại thấy nhận thức tư tưởng và tình cảm của chúng ta được nâng cao thêm một mức Chúng ta học tập ở thơ văn người cái bí
quyết làm con người mới con người tự do, làm chủ vận mệnh mình và làm chủ vũ trụ
Hồ chủ tịch thường sử dụng hai loại văn: văn chính luận và văn nghệ thuật nếu như thơ nghệ thuật của hồ chủ tịch thể hiện nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa, một chủ nghĩa nhân đạo
tuyệt vời, thì văn chính luận của người thể hiện đường lối, chủ trương của đảng, những chính sách lớn của đảng nhằm dành
thắng lợi cho dân tộc Việt Nam và hạnh phúc của nhân dân Việt Nam
Trang 2Cũng nên nói qua một điều: chúng ta cần biết đến văn chính luận và văn nghệ thuật là hai loại văn khác nhau Văn chính luận chủ yếu đi vào lý trí Nhằm đạt yêu cầu tư tưởng mà không quan tâm lắm đến tính chất hình tượng nghệ thuật trái lại, thơ văn nghệ thuật thì phải thông qua hình tượng nghệ thuật, thông qua tác dụng truyền cảm trong tâm hồn người đọc mà thể hiện mục đích tư tưởng
Nhưng nghiên cứu văn thơ Hồ chủ tịch, chúng ta thấy có một
số khá lớn không nằm trong lệ chung đó Cụ thể có một số khá lớn văn chính luận của hồ chủ tịch mang một tính nghệ thuật rất cao, trong khi một số thơ của người- ngoài một số ít hơn là thơ nghệ thuật thực sự- thì lại chủ yêu nhằm tuyên truyền Động viên chính trị kịp thời, chứ không hề chú trọng đến yêu cầu nghệ thuật mà chúng ta thường quen quan niệm thơ phải có Trong bài này, ngoài yêu cầu học tập tư tưởng vĩ đại của hồ chủ tịch qua một số thơ văn của người, chúng ta sẽ cố gắng tìm hiểu thêm mấy đặc điểm nghệ thuật của văn và thơ hồ chủ tịch
Trước hết, chúng ta hãy tìm hiểu về tính tư tưởng và tính
nghệ thuật trong văn chính luận của người gồm những bài in trong mấy tập những lời kêu gọi của người
Ngày nay, chúng ta đã có được một khoảng cách thời gian tạm đủ để nhận định những lời kêu gọi của hồ chủ tịch một cách khách quan Những ngày tháng 8 và kháng chiến, chúng ta đã sống trong một tình trạng khá căng thẳng chúng ta đã như
những thủy thủ không lành nghề gặp bão biển, chúng ta chờ có lệnh của thuyền trưởng là thi hành, không kịp suy nghĩ nhiều, do
đó mà đã không thể thấy hết ý nghĩa của các lệnh kia Nhưng ngày nay, chúng ta có đủ cái thể nhìn để lĩnh hội thấu suốt các triết lý cao sâu trong những lời kêu gọi của Hồ chủ tịch Văn chính luận của Hồ chủ tịch đi sâu vào lòng hàng triệu con người, như Lê-nin đã từng yêu cầu ở văn học cách mạng Tác dụng của văn chính luận ấy thật lớn lao không những trong một giai đoan
Trang 3bấy giờ, mà đến cả ngày nay, và có thể còn về lâu sau nữa rõ ràng, văn chính luận của Hồ chủ tịch có cái gì hơn là những bài
cổ động thông thường, vì nếu bảo rằng văn chính luận chỉ là
tuyên truyền khô khan Là chính trị cứng rắn, thì những sự việc
từ mười, mười lắm năm nay tất nhiên đã qua rồi; những nhiệm
vụ Hồ chủ tịch đề ra thuở ấy; nhân dân ta đã hoàn thành rồi; như vậy phải chẳng ngày nay đọc lại những lời kêu gọi của Hồ chủ tịch, chúng ta dửng dưng như không , không có một tí xúc động? Không! Nghìn lần không! Sau mười, mười lăm năm, đọc lại văn
ấy chúng ta vẫn thấy hồi hộp, bâng khuâng, chúng ta vẫn thấy xót xa, phấn khởi
Nguyên nhân nào đã xui nên những lời văn tuyên truyền, kêu gọi còn giữ được tác dụng lâu dài như vậy? ấy là vì những lời văn ấy là tiếng gọi chân thành tự trong lòng vị lãnh tụ của dân tộc thốt ra Vì hồ chủ tịch là sự chân thành hiện hình , và nghe lời người nói là chúng ta :
…Tưởng nghe lời non nước
Tiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau…
Hồ chủ tịch luôn luôn chủ trương lấy sự chân thành mà đãi người, dùng sự chân thành để cảm hóa long người
Người dạy: “ Đánh vào lòng là hơn hết, đánh vào thành trì là thứ hai” Lời kêu gọi của người thấm nhuần tinh thần của khẩu hiệu ấy nguyên nhân tác dụng lớn lao của văn chính luận của hồ chủ tịch chính là ở đó Nguyễn đình thi nhận định :“ khi hồ chủ tịch nói , là nhà hiền triết và người thi sĩ trong lòng mỗi người dân nói lên” và tiếng nói đó, theo Nguyễn Đình Thi, “ động thấu những miền sâu xa và đẹp đẽ nhất của lòng người”
Văn chính luận của Hồ chủ tịch mang cả một mối cảm tình dạt dào, nồng cháy Trong những ngày nguy kịp nhất tổ quốc ta phải trải qua khi chúng ta nghe người thốt lên: “Tôi xin hứa với đồng bào rằng Hồ chí minh không phải là người bán nước!” thì
có cả một cái gì như vừa lạnh vừa nóng xuyên thẳng qua tim ta;
Trang 4Khi ta nghĩ rằng cái người đã vì nhân dân, vì dân tộc mà hi sinh tất cả; người đã từng bôn ba ở hải ngoại ba chục năm trời; người vừa mới chân ướt chân ráo thoát ra khỏi ngục tù quân phiệt phản động tưởng để kịp về lãnh đạo nhân dân làm cách mạng giải
phóng dân tộc; người ấy mà phải thốt ra một lời cam đoan nặng nghĩa như một lời nguyền như thế , thì lòng ta tự nhiên thấy nhói lên, se lại; chúng ta thấy dấy lên một niềm căm giận đối với bọn lưu manh việt quốc, lâu la của quốc dân đảng tưởng giới thạch, chuyên vu cáo đảng ta, vu cáo người đảng viên ưu tú nhất của đảng; Chúng ta không khỏi cảm thấy một cái gì trong tâm hồn ngân lên như một tiếng đàn thổn thức bàng hoàng!
Hoặc khi Hồ chủ tịch nói:
“ Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi
tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo, là
vì mục đích ấy Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh được
chính quyền, ủy thác cho tôi gánh việc chính phủ, tôi lo lắng
ngày đêm, nhẫn nhục cố gắng, cũng vì mục đích đó.”
“Bất kì bao giờ, bất kì ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, là làm cho ích quốc lợi dân…”
Thì thật quả là một cái gì hơn là một lời kêu gọi chung, hơn là câu chính luận thông thường
Đầu năm 1947, nói về tinh thần anh dũng, lòng quyết tâm của dân tộc Việt Nam chiến đấu đến giọt máu cuối cùng để
giành độc lập cho tổ quốc, hồ chủ tịch tuyên bố:
“ Nếu chiến tranh kéo dài… nước ta sẽ bị tàn phá tiêu điều nhưng dù tiêu điều đến đâu, non nước này vẫn là non nước Việt Nam Trên đống xương máu, trên đống tro tàn, thanh niên ta, con cháu ta sẽ xây dựng một đất nước Việt Nam hoàn toàn độc lập!”
Đó là tính chất ngoan cường của một dân tộc bất khuất phát tiết ra thành hình ảnh sinh động thành lời lẽ đanh thép mà ngày nay đọc lại, chúng ta còn thấy phấn khởi tự hào Hồ chủ tịch
Trang 5thường có những câu, những chữ gây cảm xúc mạnh mẽ như vậy
Kêu gọi nhân dân tin tưởng vào sự ủng hộ của các nước anh
em, người nói:
“ Tám trăm triệu bầu bạn đang nhìn vào chúng ta, đang mong chờ chúng ta thắng lợi và chắc chắn chúng ta sẽ thắng lợi” Câu nói của chủ tịch Hồ chí minh mang cả một khí thế hào hùng, một tinh thần tin tưởng sắt đá ở hậu thuẫn to lớn cho cuộc kháng chiến của ta, đó là sự đồng tình tích cực của nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa
Ngược thời gian lên một tí, chúng ta còn nhớ năm 1941, trong thư từ nước ngoài gửi về, cụ Nguyễn ái quốc đã có những câu :
“ Hơn hai mươi triệu con cháu lạc hồng quyết không chịu kéo dài cuộc đời nô lệ … tinh thần trung liệt của các bậc tiền bối như phan đình hùng, hoàng hoa thám, lương ngọc quyến vẫn còn đó,
sự tích anh hùng của các nghĩa sĩ các tỉnh thái nguyên, yên bái, nghệ tĩnh vv vẫn trường tồn các cuộc khởi nghĩa gần đây ở nam kì , đô lương, bắc sơn, đã chứng minh rằng đồng bào ta
quyết bước theo dấu máu quang vinh của tiền nhân, anh dũng giết giặc Nhưng công lớn chưa thành, thực không phải vì giặc pháp mạnh, mà vì thời cơ chưa chín muồi và đồng bào toàn quốc chưa đồng tâm nhất trí mà thôi!
Hoặc những câu:
“ Tiếng gọi thiêng liêng của tổ quốc đang chấn động bên tai các người, nhiệt huyết anh dũng của các bậc tiên liệt đang sôi sục trong lòng các người ! Tinh thần phấn đấu của nhân dân
đang đầy dẫy trước mặt các người ! chúng ta hãy mau mau đứng dậy !”…vv
Thật là đẹp ! thật là hùng ! Ở đây lời văn chính luận đã
nhường chỗ cho một thứ trữ tình cao độ không khác gì những anh hùng ca ! Cái giọng kì tráng toát ra từ trong văn của người
Trang 6chính là giọng của một dân tộc đang vùng dậy, là khí thế của một pho sử oánh liệt đang ghi thêm những trang mới Đúng như đồng chí Phạm Văn Đồng đã viết trong cuốn Hồ chủ tịch, đồng thời là sức mạnh của dân tộc việt nam, đồng chí phạm văn đồng viết:
“Sức mạnh của HỒ CHỦ TỊCH vững chắc là vì nguồn gốc của nó ăn sâu trong lịch sử cách mạng dân tộc ngót một thế kỉ, sức mạnh của HỒ CHỦ TỊCH còn ăn sâu hơn nữa trong cả dĩ vãng của dân tộc… ta lắng nghe sức mạnh ấy cao rạo rực trong người ta, thúc dục ta chiến đấu ta lắng nghe tiếng gọi của ông cha trong tiếng gọi của HỒ CHỦ TỊCH…”
Sức mạnh đó đã thể hiện trong những câu văn đanh thép, chắc nịch, như những câu ta đọc trong bài Tuyên ngôn độc lấp: “Bởi thế cho nên chúng tôi- lâm thời chính phủ của nước việt nam mới- tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ với pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà pháp đã kí về Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của pháp trên đất việt nam”
Hoặc:
“Một dân tộc gan góc chống ách nô lệ của pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe đồng minh chống phát-xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do Dân tộc đó phải được độc lập”
Chúng tôi nghĩ rằng để nói cho được những câu như thế, dân tộc việt nam đã phải hi sinh bao nhiêu thế hệ con ưu tú của mình,
và mấy câu ấy cũng cổ vũ biết bao nhiêu thế hệ con ưu tú khác quyết tâm giữ vững nền độc lấp của mình Chúng ta liên hệ đến các dân tộc đang đấu tranh anh dũng chống chủ nghĩa thực dân
để giành độc lập tự do, và chúng ta mong chờ các dân tộc bạn thành công để tuyên bố với thế giới những câu tương tự
Một đặc điểm nữa có tắc dụng nâng lên rất cao tính nghệ thuật của văn chính luận HỒ CHỦ TỊCH Là đọc văn người
chúng ta thấy một tình thương tình yêu mênh mông bao trùm lấy
Trang 7tác phẩm của người, và bao trùm lấy tất cả chúng ta: tình yêu non sông đất nước, thương yêu nhân dân lao động và tất thảy các đồng bào, tình quốc tế vô sản và tình nhân loại Vì thấm nhuần tình thương yêu tràn ngập ấy, mà văn người, dù là văn chính luận, vẫn mang tính chất nồng cháy, lâm ly Ai không còn nhứ những lời kêu gọi nhân dân, nhịn ăn cứu đói”
“Lúc chúng ta nâng bát cơm mà ăn, nghĩ đến kẻ đói khổ, chúng ta không khỏi động lòng Vậy tôi đề nghị với đồng bào cả nước, và tôi xin thực hành trước: cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn ba bữa Đem gạo đó (mỗi bữa một bơ) để cứu dân nghèo Như vậy thì những nghười nghèo sẽ có bữa rau, bữ cháo để chờ mùa lúa sau, khỏi đến nỗi chết đói… tôi xin thay mặt dân nghèo mà cảm ơn đồng bào”
Ai không còn những lời thiết tha người nói về tử sĩ, về
thương binh:
“ Cách mấy ngày trước, họ cũng là những thanh niên lành mạnh, vui vẻ, oanh liệt trải qua những ngày ăn gió nằm sương, những trận mưa bom bão đạn, họ bị tay què chân cụt, họ hóa ra thương binh”
“Họ đã hi sinh cho ai?”
“… Những tay chân tàn phế của thương binh sẽ không mọc lại được Và những tử sĩ sẽ không thể tái sinh…”
Chúng ta đồng tình với nhận định đầy thi vị của Xuân Diệu khi anh viết: “ Cụ hồ đang ở cánh tay, ở bắp chân bị cắt của
thương binh, cụ Hồ xót mỗi đứa mồ côi, mỗi bà mẹ góa” Chúng
ta cảm thấy cụ hồ còn đau ở cánh tay, ở bắp chân của những
chiến sĩ đang lành mạnh; cụ hồ còn xót xa những đứa con chưa
mồ côi, những bà mẹ chưa góa, vì chiến tranh mà còn kéo dài thì người chiến sĩ còn có khả năng bị cắt tay cắt chân, con thơ vợ dại của họ có khả năng trở thành con thơ góa bụa Chúng ta cảm thấy cụ hồ không những lo âu cho người thanh niên Việt Vam, cho trẻ em, và người phụ nữ việt nam, mà người còn lo âu cho
Trang 8các từng lớp ấy, các giới ấy trên toàn thế giới nữa Vì hồ chủ tịch
là một chiến sĩ hòa bình vĩ đại vì người là một người cộng sản
vĩ đại!
Ngày pháp gây hấn ở Nam bộ sau cách mạng thành công, trong tình trạng nhân dân sôi sục căm thù, Hồ chủ tịch đầy lòng nhân đạo gửi thư tới căn dặn đồng bào:
“ Tôi chỉ muốn dặn đồng bào nam bộ một lời: đối với những người pháp bị bắt trong cuộc chiến tranh, ta phải caanh phòng cho cẩn thận nhưng phải đối đãi khoan hồng; phải làm cho thế giới, trước hết cho dân pháp biết rằng chúng ta chỉ đòi quyền độc lập, tự do, chứ chúng ta không vì tư thù tư oán; làm cho thế giới biết rằng chúng ta là một dân tộc thông minh, văn minh hơn bọn
đi giết người cướp nước”
Sau đó, gửi thư cho những người pháp ở đông dương, lãnh
tụ chúng ta lại nói:
“ Lúc này bọn thực dân đã mở đầu tấn công chúng tôi ở nam bộ chúng đã bắt đầu giết bao nhiêu đồng bào của chúng tôi… mặc dù như vậy, trên khắp đất nước Việt Nam, sinh mệnh
và tài sản của người pháp vẫn được che chở và tiếp tục được che chở, miễn là các người ấy chịu sống yên ổn và không tìm cách gây chuyện… Những người pháp ở đông dương! Bây giờ đến lượt các bạn phải tỏ ra rằng các bạn xứng đáng là con cháu
những vị anh hùng vẻ vang xưa kia đấu tranh cho tự do, bình đẳng và bác ái”
Chúng ta liên hệ đến một khẩu hiệu của các mác đã tự đề ra:
“ Chẳng có cái gì là tính chất nhân đạo mà xa lạ đối với tôi!” Đối với những kẻ làm tay sai cho giặc, HỒ CHỦ TỊCH cũng chỉ muốn xem họ là “ những đồng bào lạc lối lầm đường” vì
người không tin rằng họ đã hoàn toàn mất hết tinh thần yêu
nước! người viết:
“ Năm ngón tay cũng có ngón ngắn ngón dài Nhưng ngắn dài đều hợp nhất lại nơi bàn tay Trong mấy triệu người cũng có
Trang 9người thế này thế khác, nhưng thế này thế khác cũng là dòng dõi nơi tổ tiên ta.Vậy nên ta phải khoan hồng, đại độ, ta phải nhận rằng đã là con lạc chấu hồng thì ai cũng có ít hay nhiều lòng ái quốc đối với những đồng bào đang lạc lối lầm đường, ta phải lấy tình thân ái mà cảm hóa họ”
Bàn về lời nói này của HỒ CHỦ TỊCH, đồng chí Phạm Văn Đồng viết:
“ Chúa giê-su nói : “ Gặp một người có tội lỗi mà hối cãi thì trên trời vui mừng hơn gặp chín mươi chin vị tu hành” HỒ CHỦ TỊCH tin rằng người việt nam nào cũng yêu nước, muốn nước thống nhất, độc lấp; ta khéo nhen nhúm than hồng ấy, nó sẽ cháy lên thành lửa ngọn”
Và rõ ràng đây là chính sách đại đoàn kết của HỒ CHỦ TỊCH
và của đảng ta, chính sách cải tạo tư tưởng chí tình và chí lý, chứa chan tinh thần nhân đạo, nó đã đem lại kết quả rực rỡ trên miền bắc xã hội chủ nghĩa và nhất định có ảnh hưởng đến miền nam
Cũng trong phàn này, không thể nào bỏ qua lời của hồ chủ tịch đã dành cho thiếu nhi việt nam Trong công tác quan trọng, bận rộn của hồ chủ tịch, người vẫn luôn quan tâm đến thiếu nhi Thiếu nhi là người vui hồn nhiên, tươi mát của người
Từ tháng tám đến nay, ít có tết trung thu nào Hồ chủ tịch không gửi thơ hoặc thư cho thiếu nhi cả nước Lời thơ hay thư đều dí dỏm, trong sáng thấy đượm một tình thương bao la vô hạn Người đã từng nói:
Ai yêu các nhi đồng
Bằng bác hồ chí minh…
Trung thu năm 1949, HỒ CHỦ TỊCH viết:
“ Giặc pháp và bọn phản động mỹ không thể ăn cướp ông trăng trung thu của các cháu Cũng như chúng nó không thể ngăn trở cuộc thắng lợi của kháng chiến ta…”
Trang 10Và cũng trung thu năm ấy, trong một bức thu khác, người viết:
“ Mặc dù giặc tây độc ác, chúng quyết không thể ngăn trở trăng thu vừa đẹp vừa tròn
Mặc dù giặc tây hung tàn, chúng quyết không thể ngăn trở các cháu vui tươi hăng hái
Mặc dù giặc tây bạo ngược, chúng quyết không thể ngăn trở chúng ta kháng chiến thắng lợi, thống nhất và độc lập thành công
Đến ngày kháng chiến thắng lợi, thống nhất và độc lập
thành công, bác cháu ta sẽ cùng nhau ăn những tết trung thu tưng bừng vui vẻ, vinh hoa bõ lúc phong trần…”
Bằng những lời vô cùng giản dị, bác hồ đã dạy cho thiếu nhi, và cho cả chúng ta, sự phát triển tất yếu của quy luật thiên nhiên cũng như quy luật cách mạng, và mang lại cho chúng ta một mối liên quan, một niềm tin tưởng nồng nàn ở thắng lợi cuối cùng của dân tộc và ở hòa bình
Mỗi bài văn chính luận của HỒ CHỦ TỊCH là một cái mốc đánh dấu quá trình tiến triển của cách mạng Việt Nam Đọc lại những bài này, chúng ta thấy hiện ra trước mắt cả một giai đoạn lịch sử gian nan, đau khổ và diệu kì Chúng ta thấy rõ vai trò quyết định của đảng ta đứng đầu là HỒ CHỦ TỊCH Chúng ta xúc cảm sâu sắc trước tinh thần của người “lo trước cái lo của nhân dân, và vui sau cái vui của nhân dân” Chúng ta cảm thấy trong những giờ phút nguy nam và quyết liệt nhất của lịch sử dân tộc, HỒ CHỦ TỊCH, hiện thân của đảng cao cả, đều có mặt
ở khắp mọi nơi, đều có tiếng nói của mình ở trong mọi dịp, đưa
ra lòng tin và sức chiến đấu cho mọi người đúng HỒ CHỦ
TỊCH là ngôi sao bắc đẩu, dù ở bưng biền đồng tháp, dù ở miền rừng núi điện biên, vẫn luôn luôn thức tỉnh trên vòm trời cao để hướng dẫn đường đi cho mọi người