Môi trường và phát triển ( thuyết trình)

Sản lượng nông nghiệp của Đồng bằng sôngCửu Long chiếm trên 50% cả nước, riêng lương thực xuất khẩu 90%, cây ăn trái và thuỷ sản khoảng 70% so với cả nước, lại nằm ở hạ nguồn sông Mêkông

Mục lục

I. Đặt vấn đề 2

II. Giải quyết vấn đề 3

1. Thực trạng 3

1.1 Tích cực 3

1.2 Tiêu cực 3

1.2.1 Môi trường 3

1.2.2 Sinh kế 5

2. Đề xuất giải pháp 7

III. Kết luận 8

IV Tài liệu tham khảo11TÁC ĐỘNG CỦA CÁC ĐẬP THỦY ĐIỆN Ở

SÔNG MÊKÔNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG VÀ SINH KẾ

I. Đặt vấn đề

Mêkông là một trong những con sông lớn của thế giới Bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, sông Mêkông chảy qua sáu nước trước khi hình thành nên Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam và đổ vào Biển Đông Khi dự án xây dựng các con đập được đề xuất lần đầu tiên, người ta vẫn chưa có sự hiểu biết sâu sắc về sự phụ thuộc của con người vào sông Mêkông và hệ sinh thái Những rủi ro về kinh tế,

xã hội và môi trường chưa được hiểu đúng mức Hiện nay các mối đe dọa gây ra bởi những con đập này đã trở nên rõ ràng hơn, dẫn đến căng thẳng giữa những người được hưởng lợi từ đập và những người

sẽ phải chịu ảnh hưởng

Đất nước ta đang đi vào con đường hội nhập, đòi hỏi phải có chiến lược phát triển chủ động, bền vững, trước mắt cũng như lâu dài các ngành, các lĩnh vực, trong đó có chiến lược quản lý tài nguyên nước

và lưu vực sông Đồng bằng sông Cửu Long chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam Sản lượng nông nghiệp của Đồng bằng sôngCửu Long chiếm trên 50% cả nước, riêng lương thực xuất khẩu 90%, cây ăn trái và thuỷ sản khoảng 70%

so với cả nước, lại nằm ở hạ nguồn sông Mêkông cho nên mọi tác động ở thượng nguồn như xây đập, lấy nước phát triển nông nghiệp… đều ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến nước ta

Nghiên cứu đánh giá tác động của các công trình thủy điện trên dòng sông Mêkông của Ủy ban sông Mêkông Việt Nam đối với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long , các dự án thủy điện dòng chính sông đã gây tác động đến số lượng và chất lượng nguồn nước , tác động đến phù sa , đa dạng sinh học , thủy sản , giao thông thủy , nông nghiệp , nền kinh tế và sinh kế của hàng triệu người dân

II. Giải quyết vấn đề

1. Thực trạng

1.1 Tích cực

- Hạ nguồn sông Mêkông là một nguồn đảm bảo an ninh lương thực chính ở Đông Nam Á Trong số 60 triệu người dân sống trong lưu vực sông, khoảng 80% phụ thuộc trực tiếp vào sông

vì nguồn thực phẩm, thu nhập, sức khỏe, cũng như bản sắc văn hóa của mình

- Trước khi xây dựng các đập thủy điện dòng sông này đã cung cấp một lượng lớn nước ngọt (57% lượng nước ngọt của cả

nước) cho cuộc sống của người dân ở dọc sông MêKông, nhờ

có nguồn nước dồi dào và lượng phù sa tương đối nhiều đã đem lại năng suất và chất lượng sản phẩm cao

- Không chỉ có lúa mà các loại cây ăn quả, cây ngắn ngày cũng được người dân trồng phổ biến Nhờ có các loại cây trái và vùng thủy hải sản phong phú kéo theo ngành du lịch sinh thái đem lại thu nhập cho dân bản địa

- Nguồn thủy hải sản phong phú đa dạng với các loài cá quý hiếm với trọng lượng lớn.Thu hút nhiều khách du lịch và các nhà nghiên cứu

- Cuộc sống không lo thiếu thốn, việc cung cấp lượng lớn thủy hải sản cho các công ty củng góp phần nâng cao thu nhập và phát triển mạnh nền kinh tế

1.2 Tiêu cực

1.2.1 Môi trường :

- Cuộc khủng hoảng về nước, không hẳn chỉ vì thiếu lượng nước

để dùng, mà còn vì chất lượng nước tồi tệ đến mức không sử dụng được Ban đầu là con người không thể uống được, kế đến

là không thể nuôi trồng thủy sản và tiếp nữa là không thể tưới tiêu

- Nếu xây hàng loạt đập thủy điện ở đầu nguồn sông Mêkông, đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, thậm chí có nguy cơ bị xóa sổ nếu vỡ đập

- Theo nghiên cứu của Ủy hội sông Mêkông, các đập thủy điện sẽ biến khoảng 55% độ dài sông ở hạ lưu thành những hồ chứa nước và làm biến đổi dòng chảy, từ đó thay đổi bản chất tự nhiên cũng như môi trường sinh thái của dòng sông Đồng thời làm giảm diện tích vùng đầm lầy dẫn tới thay đổi môi trường sống và chặn luồng di cư của nhiều loại thủy sản Ông Nguyễn Hữu Thiện, trưởng nhóm tư vấn đánh giá môi trường chiến lược các đập dòng chính Mêkông, đưa ra mỗi năm sẽ có 220.000 - 440.000 tấn cá trắng di cư các loại biến mất, mức thiệt hại có thể lên tới 1 tỉ USD  chăn nuôi thủy sản cũng điêu đứng , gia tăng hiện tượng sạt lở bờ sông, chi phí bù đắp dinh dưỡng cho đất canh tác tăng lên, ô nhiễm môi trường càng thêm trầm trọng

- 26 triệu tấn phù sa/năm hiện nay sẽ chỉ còn lại 7 triệu tấn/năm, dẫn đến suy giảm năng suất nông nghiệp, gia tăng hiện tượng xói lở bờ sông và mất cơ hội mở rộng lãnh thổ đồng bằng sông Cửu Long

- Làm chậm tốc độ dòng chảy tự nhiên của sông Mekong, làm bồi lắng một lượng phù sa lớn tại hồ, thay đổi động lực dòng chảy gây xói lở các đoạn sông hạ lưu Đập chắn đường đi của chu trình sinh sản, đồng thời cũng làm thay đổi chế độ phù du, dinh

dưỡng sông ảnh hưởng đến chu trình sinh sản và sinh trưởng của các loài cá, tác động đến sinh kế của người dân ven sông

- Là tác nhân khiến bờ biển phía Đông của đồng bằng sông Cửu Long và mũi Cà Mau bị sạt lở nghiêm trọng Mất phù sa cũng làm cho đồng bằng sông Cửu Long bị sụt lún và chìm rất nhanh dưới mực nước biển, cùng tác động của nước biển dâng do biến đổi khí hậu Hậu quả sẽ rất khó lường

- Ông Tô Văn Trường, Viện nghiên cứu thủy lợi miền nam, phân tích rằng dự án nhà máy thủy điện Xayaboury nếu được xây dựng sẽ gây ra những tác động môi trường to lớn Với kiểu đập dâng thường thì thường điều tiết nước theo ngày, trữ nước trong ngày và phát điện giờ cao điểm Khi trữ nước thì phía hạ lưu không có dòng chảy nên sẽ ảnh hưởng tới việc sử dụng nước dưới hạ lưu, ảnh hưởng các loài thủy sinh, giao thông thủy gặp khó khăn, xâm nhập mặn ở đồng bằng sâu hơn

1.2.2 Sinh kế :

- Ngành nuôi trồng thủy sản ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị đe dọa nghiêm trọng khi hàng loạt đập thủy điện được xây dựng ở thượng nguồn sông Mêkông

- Việc xây đập ảnh hưởng nghiêm trọng nhất đến hai thế mạnh trụ cột của vùng là nông nghiệp và thủy sản.Những tổn thất đó sẽ gây hiệu ứng domino lên các ngành dịch vụ, công nghiệp và hoạt động kinh tế khác

- Về dòng chảy, kinh tế nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ảnh hưởng bởi sự xâm nhập mặn gia tăng

- Về thủy sản, đồng bằng này sẽ thiệt hại 1 tỉ USD/năm do tổn thất các loài cá trắng, vốn chiếm đến 65% lượng cá ở sông Mêkông Trong khi đó, cá trắng lại là thức ăn của cá đen, chiếm 35% lượng cá còn lại, nên sự biến mất của cá trắng có nghĩa cá đen cũng biến mất theo, khoảng 14 triệu nông, ngư dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản sẽ

bị ảnh hưởng

- Đánh giá Môi trường Chiến lược kết luận rằng mười một con đập sẽ biến hơn một nửa dòng chảy tự do ở hạ lưu sông Mêkông thành các hồ chứa tù đọng Các con đập này sẽ ngăn chặn sự di

cư của cá và thay đổi môi trường sống tự nhiên của chúng Theo

đó, các loài cá sông Mêkông sẽ bị suy giảm ước tính từ 26 đến 42%, dẫn đến thiệt hại khoảng 500 triệu đô-la Mỹ mỗi năm Hơn 100 loài sẽ có nguy cơ tuyệt chủng Ước tính khoảng 106.000 người dân sẽ bị mất nhà cửa và an ninh lương thực của hơn hai triệu người sẽ bị đe dọa Hàng triệu người khác sẽ phải hứng chịu các tác động lên nguồn lương thực, thu nhập và lối sống của mình

- Ngành nông nghiệp cũng sẽ bị ảnh hưởng.Các hồ chứa sẽ làm ngập lụt hơn một nửa các khu vườn bên bờ sông và nhiều vùng

đất canh tác của nông dân Các con đập sẽ chặn các chất dinh dưỡng và trầm tích chảy xuống dòng sông, ảnh hưởng đến độ phì nhiêu của đất nông nghiệp trong khu vực Theo Đánh giá Môi trường Chiến lược, các đập ở vùng thượng nguồn của Trung Quốc dự kiến là sẽ làm giảm lưu lượng trầm tích xuống khoảng 50% và sẽ còn giảm thêm nữa nếu các đập hạ lưu sông Mêkông được xây dựng, chỉ còn lại khoảng 25% so với mức ban đầu Điều này sẽ làm mất ổn định đường bờ biển và vùng ngập lũ của đồng bằng sông Cửu Long, đe dọa vựa lúa và nông sản của Việt Nam

- Cũng giống như các thủy điện khác xây dựng trên dòng chính Mêkông cũng sẽ gây ảnh hưởng đến chế độ thủy văn của dòng sông, gây ra cạn kiệt vào mưa khô cho hạ du và gây ngập mặn cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam Đã từ lâu Chính phủ các nước phía hạ du, trong đó có Việt Nam đã rất quan ngại về tác động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái và sinh kế của người dân đồng bằng Sông Cửu Long của chúng ta

- Làm ngập đất, rừng, dân cư phải di dời, cuộc sống bị đảo lộn, làm thay đổi chế độ dòng chảy và môi trường sinh thái

- Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòe thuộc Hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam cũng đưa ra quan điểm, không nên xây dựng đập thủy điện Xayabury Ông Hòe phân tích, nếu xây dựng đập

này, nó sẽ hủy hoại môi trường sống và hệ sinh thái sông Mêkông, gây nguy hiểm cho hệ động thực vật phong phú, nhất

là loài cá, từ đó ảnh hưởng tới đời sống những người dân đang sống phụ thuộc vào nguồn này Ông Hòe lo ngại rằng đồng bằng sông Cửu Long sẽ phải đứng trước hai nguy cơ : thay đổi dòng chảy tự nhiên và nước biển dâng một khi đập Xayabury được xây dựng Tình trạng nhiễm mặn có thể ảnh hưởng tới đời sống của hàng triệu người đang sinh sống và canh tác trên đồng bằng

2. Đề xuất giải pháp

- Các quốc gia tiếp tục hợp tác hiện thực hóa tầm nhìn về một lưu vực sông Mê Kông thịnh vượng về kinh tế, công bằng về xã hội

và bền vững về môi trường

- Các quốc gia thành viên phải tiến hành xem xét trước khi ra quyết định cuối cùng về việc đầu tư xây dựng công trình thủy điện, và phải dựa trên các ý tưởng nhằm phát triển toàn diện vùng hạ lưu, cải thiện môi trường sống của nhân dân trong vùng sông Mê Kông vì đây là tài sản chung của các nước trong khu vực này,và góp phần phát triển bền vững sông Mê Kông…

- Cần nâng cao công tác tuyên truyền để cộng đồng nhận thức đúng về những tác động của các đập thủy điện đến đời sống, nhất là với các nước có cuộc sống gắn liền với sông Mê Kông

cần có cái nhìn khác, đúng đắn hơn về những tác hại của việc xây đập thủy điện

- Cần có những đoàn công tác chuyên môn đi đến từng địa phương, có những buổi chiếu phim… để thu hút cộng đồng dân

cư, để họ nhận thức được tác hại của đập thủy điện trên dòng Mêkông đến đời sống của họ, và họ cần chuẩn bị những gì để ứng phó trong tương lai nếu bất kỳ tại nạn dẫn đến việc vỡ đập thủy điện ở các đập ở thượng nguồn sông Mêkông…

- Trước những tác hại lớn mà thủy điện làm như gây hại môi trường, xả lũ sai quy trình, gây ngập lụt ảnh hưởng đến đời sống nhân dân,và tổn thương nhất vẫn là nông nghiệp, bởi vì nước ta cơ bản vẫn là nước nông nghiệp.Vì vậy, việc mở cửa thị trường, thu hút cải thiện khoa học kỹ thuật ít nhiều sẽ tác động đến những sản phẩm hàng hóa về nông nghiệp này giúp cải thiện đời sống của những người dân sống gần sông

- Các nước trong khu vực cùng tiến hành nghiên cứu, tìm kiếm các giải pháp phát triển thay thế thông qua chương trình phát triển bền vững vùng Mêkông như du lịch Mêkông xanh, hỗ trợ đảm bảo an ninh lương thực, tiếp cận cảng biển, đào tạo nhân lực…

- Việt Nam cần nhanh chóng giao cho các cơ quan chức năng tiến hành ngay những nghiên cứu đánh giá tác động toàn diện của hệ thống 12 công trình đập thủy điện đối với đồng bằng sông Cửu Long Trong đó, đặc biệt xem xét phân tích lợi ích đa chiều vấn

sông Mêkông trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia

và kế hoạch phát triển nguồn điện để có điều chỉnh phù hợp nhất, có xem xét đầy đủ lợi ích và thiệt hại của quốc gia Bên cạnh đó, phổ biến rộng rãi và nâng cao nhận thức của công chúng về thủy điện dòng chính Mêkông để tranh thủ vận dụng

sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, các nhà tài trợ trong vấn đề này

- Lào có nhiều tiềm năng về thủy điện trên các chi lưu để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế quốc gia, thu nguồn ngoại tệ mà ít gây tác động môi trường xuyên biên giới thay cho phát triển thủy điện trên dòng chính Việt Nam hiện cũng đang tham gia xây dựng nhiều thủy điện trên dòng nhánh Mêkông ở Lào Do vậy, việc tăng cường hỗ trợ và viện trợ nước bạn nghiên cứu và xây dựng các thủy điện khác trên dòng nhánh có thể được xem như giải pháp “ đền bù ” hoặc giải pháp “ cùng có lợi ”

III. Kết luận

- Các phân tích về tác động cho thấy những đánh đổi về sinh kế của người dân, sự suy thoái về môi trường sinh thái và mất an ninh lương thực là không hề nhỏ và đến nay vẫn chưa thể đánh giá hết Báo cáo SEA vì thế đã đề xuất phương án hoãn toàn bộ các quyết định về dự án thủy điện dòng chính trong 10 năm tới

khi các nghiên cứu sâu hơn được thực hiện , để các nhà chức trách có đầy đủ thông tin cho quá trình ra quyết định

- Lưu vực sông Mêkông hiện nay và trong tương lai giữ một vai trò quan trọng không chỉ trong phát triển kinh tế của mỗi quốc gia ven sông mà còn cả trong phát triển hợp tác kinh tế và chính trị trong khu vực Nhu cầu khai thác và sử dụng tài nguyên nước

và các tài nguyên liên quan trong lưu vực sông Mêkông tại các nước ven sông sẽ ngày càng lớn và chắc chắn sẽ tăng đáng kể trong tương lai Do đó việc sử dụng công bằng , hợp lý, phát triển bền vững và bảo vệ nguồn tài nguyên nước và các tài nguyên liên quan đã và đang trở thành một nhu cầu cấp thiết Quản lý tổng hợp tài nguyên nước và quản lý tổng hợp lưu vực sông là hướng đi phù hợp với xu thế chung của thế giới hiện nay Trong xu thế hội nhập của thế giới, việc khai thác sử dụng nguồn nước sông Mêkông là quyền lợi chung của tất cả các nước trong lưu vực Cần quan tâm, thúc đẩy việc xây dựng cơ

sở pháp lý của hợp tác quốc tế trong việc khai thác sử dụng các lưu vực sông quốc tế và quảng bá các nguyên tắc này nhằm thiết lập một hệ thống quốc giao cho các hoạt động khai thác nguồn nước Nguồn nước sông Mêkông ngày càng quý hiếm Để chủ động trong khai thác nguồn nước sông Mêkông một cách vững bền, quan điểm của chúng ta là các chương trình, kế hoạch phải được xây dựng từ Tầm nhìn phát triển của Đồng bằng sông Cửu

nguyên một cách khôn ngoan, vì một Đồng bằng sông Cửu Long kinh tế ổn định và thịnh vượng, môi trường đa dạng và bền vững"

- Tóm lại trước khi xây dựng đập thủy điện cần phải tiến hành đánh giá tác động môi trường một cách cẩn thận, để không gây những hậu quả đáng tiếc

- Xin mượn lời giáo sư Kader Asmal, Bộ trưởng Giáo dục Nam Phi, Chủ tịch Ủy ban thế giới về đập để kết luận cho bài viết này : “ Có lẽ bạn nhìn thấy một công trình bằng bê tông nhẵn nhụi, có hình dạng prabol, dường như nó phát điện-nguồn điện

rẻ tiền chạy qua tuốc bin ở dưới đáy Các kỹ sư tôn thờ nó, các nhà sinh thái nguyền rủa nó, các bộ lạc thổ dân bị mất nền văn hóa vì nó.Ngành đánh cá địa phương đổ xô vào sau khi công trình hoàn thành, nhưng lũ lụt lại giảm bớt Con đập không làm

ô nhiễm không khívà nguồn nước còn cung cấp cho các đô thị lân cận, biến đất cằn thành đất canh tác mầu mỡ, con người và động vật phải di dời, nhưng lợi nhuận kinh tế mang lại thực sự

có giá trị Con đập chính là hiện thân tham vọng của các chính khách, nhưng khi họ tiếp cận các kế hoạch đầy tham vọng trên, những người e sợ giương cao khẩu hiệu như “ hãy cứu con sông thân yêu của chúng ta ”

Tài Liệu Tham Khảo