Toàn tập câu hỏi và đáp án ôn thi môn triết học

- Đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về triết học nhng đều bao hàm nội dung giống nhau: Triết học nghiên cứu thế giới với t cách là một chỉnh thể, tìm ra nhữngquy luật chung nhất

Trang 1

1) Triết học là gì? Vấn đề cơ bản của triết học? Tại sao nói đó là vấn đề cơ bản của triết học?

- Đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về triết học nhng đều bao hàm nội dung

giống nhau: Triết học nghiên cứu thế giới với t cách là một chỉnh thể, tìm ra nhữngquy luật chung nhất chi phối sự vận động của chỉnh thể đó nói chung, của xã hội loàingời, của con ngời trong cuộc sống cộng đồng nói riêng và thể hiện nó một cách có

Vấn đề cơ bản của triết học:

- Theo Ăng gen vấn đề cơ bản của toàn bộ triết học, nhất là triết học hiện đại, là mối

quan hệ giữa t duy và tồn tại; hay nói cách khác đó là quan hệ giữa ý thức và vật chất; Vấn đề đó có 02 mặt:

+ Mặt thứ nhất: Trả lời cho câu hỏi vật chất, ý thức cái nào có trớc, cái nào có sau, cái

nào quyết định cái nào

+ Mặt thứ hai: Trả lời cho câu hỏi con ngời có khả năng nhận thức đầy đủ, thế giới vật

chất hay không

Nói đó là vấn đề đó lại là vấn đề cơ bản là vì:

+ Đó là vấn đềĩuyên suốt trong toàn bộ lịch sử triết học, tất cả các nhà triết học của bất kỳ trờng phái nào bằng cách này hay cách khác đều phải giải quyết

+ Giải quyết vấn đề này nh thế nào, thì nó sẽ quyết định giải quyết vấn đề khác

2 Phân biệt CNDV? CNDT? Các hình thức cơ bản của CNDV, CNDT?

- Căn cứ vào cách giải quyết mặt thứ nhất, của vấn đề cơ bản của triết học: Trả lời

cho câu hỏi vật chất, ý thức cái nào có trớc, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào? các nhà triết học chi ra làm 02 phe phái chính đó là: Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm

+ Những nhà triết học nào cho rằng vật chất có trớc, ý thức có sau, vật chất quyết định

ý thức, thuộc vào chủ nghĩa duy vật

+ Những nhà triết học nào cho rằng ý thức có trớc, vật chất có sau, ý thức quyết định vật chất thuộc về chủ nghĩa duy tâm

* Các hình thức cơ bản của chủ nghĩa duy vật: (3 hình thức cơ bản)

- Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại

Thuyết âm, dơng, ngũ hành, của triết học Trung hoa cổ đại; Đê mô crít của Hy lạp cổ

đại Thời kỳ này do khoa học tự nhiên mới bắt đầu phát triển, các khái quát triết học dựa vào các quan sát mang tính chất trực quan (lửa, nớc, không khí, kim, mộc, thuỷ thổ, hoả ); dựa vào kinh nghiệm; dựa vào trực giác Cho nên chủ nghĩa duy vật lúc đó còn mang tính mộc mạc, chất phác

- Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ 17,18 ở các nớc phơng tây:

Về lịch sử: thế kỷ 15,16 là thời kỳ phục hng (trong lòng xh fong kiến phôi thai

CNTB) Sang thế kỷ 17, 18 - Thời kỳ này là thời kỳ, các nớc phơng tây đang diễn ra

cách mạng công nghiệp, và khi đó khoa học thực nghiệm đang phát triển rất mạnh và diễn ra quá trình phân ngành khoa học sâu sắc, trong đó khoa học của Niutơn là phát triển nhất Nó giữ vai trò chi fối do CNTB đang thực hiện cơ giới hoá cho nên CNDV

Trang 2

khi đó gắn với giai cấp t sản, gắn với khoa học tự nhiên, đợc giới khoa học tự nhiên chứng minh nên đã có nền tảng khoa học Đây là một bớc phát triển của CNDV Tuy nhiên CNDV thời kỳ này có những hạn chế nhất định

Hạn chế của CN duy vật thời kỳ này:

+ Siêu hình máy móc, do các nhà khoa học đi sâu vào một lĩnh vực và tuyệt đối hoá lĩnh vực mà mình nghiên cứu Mặt khác, giải thích các hiện tợng đều dựa vào cơ học của Niutơn

+ Chỉ mới duy vật trong lĩnh vực tự nhiên, còn lĩnh vực xã hội chủ nghĩa duy tâm giữ vai trò thống trị

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng do Mác và Ăng gen sáng lập ra những năm 40 của thế

kỷ 19: Vào thời kỳ này, do sự hình thành và phát triển của phơng thức sản xuất

TBCN và cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và t sản cũng nh những thành tựu của khoa học cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19 và kế thừa những thành tựu khoa học trớc

đó mà CNDV biện chứng ra đời:

+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng, là thế giới quan của giai cấp vô sản;

+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng, thống nhất đợc giữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng;

+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng, là duy vật biện chứng triệt để, trong cả lĩnh vực tự nhiên và xã hội Sở dĩ Mác và Anghen có đợc quan điểm này là do sự tiến bộ của CNTB

* Các hình thức của CNDT CNDT chia làm 2 fái: CNDT chủ quan và

CNDT khách quan

- CNDT chủ quan:

CNDT chủ quan thừa nhận tính thứ nhất của ý thức con ngời Trong khi fủ nhận sự tồn tại khách quan của hiện thức, CNDT chủ quan khẳng định mọi sự vật, hiện tợng chỉ là fức hợp những cảm giác của cá nhân, của chủ thể

- CNDT khách quan:

CNDT khách quan cũng thừa nhận tính thứ nhất của ý thức nhng theo họ đấy là thứ tinh thần khách quan có trớc và tồn tại độc lập với con ngời Thực thể tinh thần khách quan này thờng mang những tên gọi khác nhau nh ý niệm, tinh thần tuyệt đối, lý tính thế giới v.v

3 Thế nào là nhất nguyên luận? Nhị nguyên luận? Vì sao nhị nguyên luận suy cho đến cùng là duy tâm?

- Những nhà triết học duy vật hoặc duy tâm triệt để là nhất nguyên luận Những nhà duy tâm triệt để cho rằng ý thức có trớc, ý thức là nguồn gốc thế giới Những nhà duy vật triệt để cho rằng vật chất có trớc, vật chất là nguồn gốc thế giới

- Những nhà triết học cho xem vật chất và tinh thần là 2 nguyên thể tồn tại độc lập, tạo thành 2 nguồn gốc thế giới , học thuyết của họ gọi là nhị nguyên luận

Bởi vì Triết học nhị nguyên có khuynh hớng điều hoà CNDV và CNDT nhng về bản chất, triết học nhị nguyên theo CNDT

4 Sự đối lập giữa PPbiện chứng và PP siêu hình:

Phơng pháp biện chứng: đối lập với phơng pháp siêu hình

- Xem xét sự vật, hiện tợng trong mối quan hệ qua lại lẫn nhau

- Xem xét sự vật, hiện tợng trong sự vận động, phát triển không ngừng

- Sự vận động phát triển là sự thống nhất giữa sự thay đổi về lợng và sự thay đổi về chất và tìm động lực phát triển là từ bên trong sự vật

5 Các hình thức cơ bản của ph ơng pháp biện chứng : trong lịch

sử triết học phép biện chứng có 3 hình thức cơ bản:

Phép biện chứng tự phát cổ đại: (biện chứng mộc mạc, chất phác)

- Các đại biểu: Thuyết âm dơng, ngũ hành - đại biểu Trung hoa; Đạo giáo, đạo phật -

Ân độ; Hê ra clit - Hy lạp cổ đại

- Thời kỳ này do khoa học tự nhiên mới bắt đầu hình thành, cho nên các t tởng biện chứng dựa trên cơ sở trực quan, trực giác, kinh nghiệm, mang tính mộc mạc chất phác(mọi cái đều có sinh thời và tiêu vong; tự nhiên có 2 mặt đối lập nhau) (vd: già néo

đứt dây, rút dây động rừng )

Trang 3

Phép biện chứng trong triết học cổ điển Đức: (Biện chứng duy tâm)

- Đại biểu là Hêgen cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19

- Khoa học tự nhiên đã có bớc phát triển, chuyển từ giai đoạn thực nghiệm, sang giai

đoạn khái quát, thành quy luật chung của giới tự nhiên

- T tởng biện chứng thời kỳ này có tính khái quát cao dựa trên sự phát triển của khoa học tự nhiên

- Điển hình là triết học của Hêgen, đã khái quát đợc các quy luật, các cặp phạm trù

Ông xem con ngời cũng nh thế giới tự nhiên không ngừng phát triển

- Hạn chế trong triết học Hêgen:

+ Phép biện chứng này không triệt để còn mang tính duy tâm; Ông cho rằng biện chứng các ý niệm là có trớc, từ đó sinh ra biện chứng tự nhiên và xã hội

+ Biện chứng nhng bảo thủ, Ông cho rằng triết học của Ông là đỉnh cao Ông cho Nhànớc Phổ là hiện thân của ý niệm tuyệt đối, đó là Nhà nớc lý tởng

Phép biện chứng do Mác và Ăngen sáng lập ra những năm 40 của thế kỷ 19:

- CNDVBC nhấn mạnh về thế giới quan

- Trong triết học không chỉ có sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy

tâm, mà còn có sự đối lập giữa phép biện chứng và phép siêu hình Phép biện chứng

và phép siêu hình là hai mặt đối lập trong phơng pháp chung nhất của t duy Chúng

đ-ợc xây dựng trên hai quan điểm đối lập là quan điểm biện chứng và quan điểm siêuhình Quan điểm siêu hình là quan điểm xem xét sự vật một cách cô lập, ngng đọng,cứng nhắc Theo ăngghen, quan điểm siêu hình "chỉ nhìn thấy những sự vật riêng biệt

mà không nhìn thấy sự phát sinh và sự tiêu vong của những sự vật ấy, chỉ nhìn thấytrạng thái tĩnh của những sự vật ấy mà quên mất sự vận động của những sự vật ấy, chỉthây cây mà không thấy rừng"

- Trái lại, quan điểm biện chứng xem xét sự vật trong mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau

và trong trạng thái vận động, phát triển không ngừng với một t duy mềm dẻo, linhhoạt, ăngghen viết " Phép biện chứng là phơng pháp mà điều căn bản là nó xem xétnhững sự vật và những phản ánh của chúng trong t tởng trong mối liên hệ qua lại lẫnnhau của chúng, trong ràng buộc, sự vận động, sự phát sinh và sự tiêu vong củachúng"

- Ngay trong thời đại cổ đại đã xuất hiện phép biện chứng tự phát, ngây thơ Phép biện

chứng này tuy về căn bản là đúng nhng chủ yếu mới dựa trên những phỏng đoán,những trực kiến thiên tài chứ cha phải chủ yếu dựa trên kết quả của nghiên cứu khoahọc Phép biện chứng tự phát thời cổ đại đã nhìn thấy bức tranh chung của thế giớitrong sự tác động qua lại chằng chịt, song cha đi sâu vào những chi tiết của bức tranh

đó, vì vậy, nó không tránh khỏi bị phủ định bởi phép siêu hình trong thời kỳ cận đại

- Trong thời cận đại, khoa học tự nhiên đã phát triển và đi sâu mổ xẻ giới tự nhiên

thành những bộ phận riêng biệt để nghiên cứu Những phơng pháp đó đã tạo thói quenxem xét sự vật trong trạng thái cô lập, tách rời, bất biến - tức là phơng pháp siêu hình

Từ khi Bêcơn và Lốccơ đem cách suy xét đó của khoa học tự nhiên sang triết học thìphơng pháp siêu hình trở thành phơng pháp thống trị

- Phơng pháp siêu hình đã đóng một vai trò tích cực nhất định trong quá trình nhậnthức giới tự nhiên, phơng pháp đó thích ứng với trình độ su tập, mô tả của khoa học tựnhiên Do đó, khi khoa học tự nhiên chuyển sang giai đoạn nghiên cứu các qúa trìnhphát sinh, phát triển của các sự vật thì phơng pháp siêu hình bộc lộ rõ những hạn chếcủa nó, không còn đáp ứng đợc những yêu cầu của nhận thức khoa học Vì vậy, nókhông tránh khỏi bị phủ định bởi phép biện chứng, mà cụ thể lúc đó là phép biệnchứng của triết học cổ điển Đức với đỉnh cao là phép biện chứng Hêghen Tuy nhiên,phép biện chứng Hêghen là phép biện chứng duy tâm, theo cách nói hình ảnh củaMác, là phép biện chứng đứng bằng đầu Vì vậy, cần phải đặt nó đứng bằng hai chântrên mảnh đất hiện thực, nghĩa là trên quan điểm duy vật Công lao đó thuộc về Mác

và ăngghen, những ngời sáng lập ra phép biện chứng duy vật - hình thức cao nhất củaphép biện chứng

Trang 4

- Phép biện chứng duy vật - theo nh ăngghen định nghĩa - là khoa học về những quyluật chung nhất của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, xã hội và t duy Phépbiện chứng duy vật là phơng pháp t duy thích hợp nhất đối với khoa học tự nhiên hiện

đại Nó là một hệ thống các nguyên lý, phạm trù và quy luật; nó đồng thời là lý luậnnhận thức và lôgic học của chủ nghĩa Mác Phép biện chứng duy vật có sự thống nhấtgiữa tính cách mạng và tính khoa học, do đó, nó trở thành phơng pháp luận chungnhất cho nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn cách mạng trong thời đại ngàynay

7 Sự khác nhau căn bản của phép biện chứng của Mác và phép biện chứng của Hêgen?

2 loại biện chứng

- Phép biện chứng của Mác: là phép biện chứng duy vật Trong phép biện chứng đó thì biện chứng khách quan là có trớc, biện chứng chủ quan là có sau và phản ánh biện chứng khách quan

- Phép biện chứng của Hêghen là biện chứng duy tâm Biện chứng của ý niệm tuyệt

đối là có trớc nó phân ra biện chứng của tự nhiên và xã hội

Duy tâm không phải lúc nào cũng sai (vai trò của ý thức con ngời rát to lớn, duy tâm khẳng định điều đó là đúng, song lại quá nhấn mạnh nó Duy vật tầm thờng chỉ thấy khách quan không thấy đợc vai trò của nhân tố chủ quan (tất cả đỏ lỗi cho khách quan)

8 Phân biệt sự giống nhau và khác nhau của các hình thức của phép BC trong lịch sử?

Biện chứng có 3 hình thức cơ bản:

Phép biện chứng tự phát cổ đại: (biện chứng mộc mạc, chất phác)

- Các đại biểu: Thuyết âm dơng, ngũ hành - đại biểu Trung hoa; Đạo giáo, đạo phật -

Ân độ; Hê ra clit - Hy lạp cổ đại

- Thời kỳ này do khoa học tự nhiên mới bắt đầu hình thành, cho nên các t tởng biện

chứng dựa trên cơ sở trực quan, trực giác, kinh nghiệm, mang tính mộc mạc chất phác(mọi cái đều có sinh thời và tiêu vong; tự nhiên có 2 mặt đối lập nhau) (vd: già néo

đứt dây, rút dây động rừng )

Phép biện chứng trong triết học cổ điển Đức : (Biện chứng duy tâm)

- Đại biểu là Hêgen cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19

- Khoa học tự nhiên đã có bớc phát triển, chuyển từ giai đoạn thực nghiệm, sang giai

đoạn khái quát, thành quy luật chung của giới tự nhiên

- T tởng biện chứng thời kỳ này có tính khái quát cao dựa trên sự phát triển của khoa

học tự nhiên

- Điển hình là triết học của Hêgen, đã khái quát đợc các quy luật, các cặp phạm trù.

Ông xem con ngời cũng nh thế giới tự nhiên không ngừng phát triển

- Hạn chế trong triết học Hêgen:

+ Phép biện chứng này không triệt để còn mang tính duy tâm; Ông cho rằng biệnchứng các ý niệm là có trớc, từ đó sinh ra biện chứng tự nhiên và xã hội

+ Biện chứng nhng bảo thủ, Ông cho rằng triết học của Ông là đỉnh cao Ông cho Nhànớc Phổ là hiện thân của ý niệm tuyệt đối, đó là Nhà nớc lý tởng

Phép biện chứng do Mác và Ăngen sáng lập ra những năm 40 của thế kỷ 19:

- CNDVBC nhấn mạnh về thế giới quan

- Phép biện chứng nhấn mạnh phơng pháp

- Thống nhất đợc giữa phép biện chứng và chủ nghĩa duy vật, Biện chứng đó đợc đặt

trên nền tảng duy vật, là phép biện chứng khách quan

- Biện chứng tự nhiên và xã hội có trớc; biện chứng của t duy (biện chứng chủ quan)

là có sau, tức nó phản ánh khách quan

Cả 3 hình thức giồng nhau ở là đều nói đến liên hệ, vận động, biến đổi

Khác nhau: Hình thức thứ nhất mộc mạc chất phác

,, hai là biện chứng duy tâm

,, ba là biện chứng duy vật

Ch ơng 5: Vật chất và ý thức 1) Phân tích định nghĩa của Lênin về vật chất? Vì sao nói

định nghĩa đó khắc phục đ ợc hạn chế của CNDV chất phác?

Trang 5

TL: Tất cả các nhà duy vật đều thừa nhận thế giới là thế giới vật chất, nhng vật chất là

gì thì tuỳ theo từng giai đoạn phát triển của khoa học và thực tiễn, các nhà duy vật có

3 quan niệm khác nhau về vật chất:

Quan niện thứ nhất: Thời cổ đại

Do khoa học tự nhiên mới bắt đầu hình thành cho nên các nhà duy vật khi đó thờng đitìm những vật chất đầu tiên, coi đó nh là khởi nguồn của thế giới, từ đó sinh ra mọicái

- Quan niệm ở Trung hoa, trong thuyết âm dơng ngũ hành cho rằng đó là 5 yếu tố:

Kim, mộc, thuỷ, thổ, hoả sinh ra mọi sự vật hiện tợng của thế giới

- Quan niêm ở Hy lạp: Ta lét cho là nớc, Hê ra clit cho là lửa, Đề mô crit cho là

nguyên tử (không phân chia, không thẩm thấu) - Ông hiểu chia mãi đến một hạtkhông chia đợc nữa đợc hạt đó tạo nên vật chất

Các quan niện này có giá trị là xuất phát từ thế giới vật chất, để giải tích thế giới vậtchất; nhng hạn chế của các nhà khoa học là quy về những dạng vật chất cụ thể

Quan niệm thứ hai: Thời cận đại, có 2 vấn đề

- Phát hiện ra nguyên tử, càng khẳng định thuyết nguyên tử của Đêmôcrit.

- Do thống trị của khoa học Niutơn nên khi giải thích dựa vào khái niện cơ học Niu

tơn để giải thích và quy về đặc tính vật thể

- CNDV thời kỳ này có một bớc tiến là dựa vào thành tựu khoa học tự nhiên để giải

thích về quan niện vật chất, nhng vấp phải hạn chế sai lầm là quy về một số hình thứctồn tại hoặc một số đặc tính riêng biệt của sự vật

Quan niệm thứ 3: Quan niện của Lênin về vật chất

* Điều kiện ra đời: Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, trong vật lí học đã có một b ớc phát

triển mới, phát hiện hiện ra phóng xạ, điện tử; phát hiện ra một số đặc tính mới, quyluật mới Từ đó trong vật lí học có sự hoang mang dao động Những ng ời duy tâm lợidụng cho rằng vật chất đã biến mất Trong điều kiện đó Lênin đã đi đến khái niệm vềvật chất Theo Lênin những phát hiện mới không hề chứng minh vật chất đã biến mất,

mà chứng minh về giới hạn nhận thức của chúng ta về nhận thức đang hạn chế và ôngcũng dự báo: Điển tử cũng vô tận vô tận Từ đó Lênin đa ra định nghĩa về thế giới vậtchất:

* Định nghĩa vật chất của Lênin: Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan đợc đem lại cho con ngời trong cảm giác, đợc cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.

*

Phân tích định nghĩa :

ở đ/n này Lê nin phân biệt 2 vấn đề quan trọng:

- Trớc hết cần phân biệt vật chất với t cách là phạm trù triết học với các quan niệmcủa KH tự nhiên về cấu tạo, và những thuộc tính cụ thể cảu các đối t ợng các dạng vậtchất khác nhau vật chất với t cách là phạm trù triết học nó chỉ vật chất nói chung vôhạn vô tận không sinh ra không mất đi còn các đối tợng, các dạng vật chất khoa học

cụ thể nghiên cứu đều có giới hạn, nó sinh ra và mất đi, chuyển hoá thành cái khác.Vì vậy không thể đồng nhất vật chất với t cách là một phạm trù triết học với các dạngvật chất khác nh các nhà khoa học cổ đại, cận đại đã làm

- Thứ hai, trong nhận thức luận khi vật chất đối lập với ý thức, các quan trọng để nhậnbiết vật chất chính là thuộc tính khách quan Khác quan theo Lên nin là “ cái đang tồntại độc lập với ý thức loài ngời và với cảm giác của con ngời “ Trong đời sống xã hội

“ vật chất chính là cái tồn tại xã hội không phụ thuôc vào ý thức xã hội của con ng ời

“ Về mặt nhận thức luận thì khái niệm vật chất không có nghĩa gì khác hơn: thực tạikhách quan tồn tại độc lập với ý thức con ngời và đợc ý thức con ngời phản ánh “

Nh vậy đ/n vật chất của Lê nin có 3 nội dung cơ bản:

+ vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức,bất kể sự tồn tại đấy con ngời đã nhận thức đợc hay cha

+ vật chất là cái gây nên cảm giác ở con ngời khi gián tiếp hoặc trực tiếp tác động lêngiác quan của con ngời

+ cảm giác t duy, ý chí chỉ là sự phản ánh của vật chất

* ý nghĩa và ph ơng pháp luận của định nghĩa này: (có 4 vấn đề)

+ Định nghiã đó đã giải quyết một cách đúng đắn vấn đề cơ bản của triết học tức làvật chất có trớc ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức và do đó nó chống đợc chủnghĩa duy tâm, bảo vệ chủ nghĩa duy vật

+ Định nghĩa đó đã khái quát đợc thuộc tính cơ bản của vật chất là thực tại kháchquan mà đó là thuộc tính để phân biệt với ý thức và do đó nó khắc phục đợc hạn chế

Trang 6

của duy vật trớc đó Sự phát triển của khoa học về sau không thể bác bỏ đợc mà chỉphát triển thêm KQ đó.

+ Định nghĩa đó cho thấy ý thức chỉ là cái chụp lại, chép lại, phản ánh lại khách quan

mà thôi, từ đó định hớng cho con đờng phát triển của khoa học là không ngừng phải

đi sâu nghiên cứu thế giới vật chất để phản ánh ngày càng đúng đắn hơn, đầy đủ hơn

+ Phái duy vật siêu hình cho rằng: vật chất luôn vận động và quy vận động về vận

động cơ giới và ngời ta tìm nguyên nhân vận động bên ngoài sự vật

+ Theo duy vật biện chứng: Theo Anghen: “ vận động hiểu theo nghĩa chung nhất ( )

bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi

vị trí đơn giản cho đến t duy”

- Phân tích nội dung định nghĩa :

+ Khi đã nói đến vận động là mọi sự biến đổi và diễn ra trong thời gian nhất định+ Vật chất luôn luôn vận động; vân động là vận động của vật chất Vận động vật chất

là tự thân vận động, bởi vì thế giới vật chất nói chung, từng sự vật nói riêng đếu cómột cấu trúc phức tạp, gồm nhiếu bộ phận, yếu tố khác nhau làm cho vật chất vận

động Tự thân vận động là do sự tác động lẫn nhau giữa các lực lợng vật chất Vậtchất thông qua vận động mà biểu hiện nó là cái gì

+ Vận động của vật chất có nhiều hình thức trong đó có 5 hình thức cơ bản:

- Vận động cơ giới (sự chuyển dịch của các vật thể trong không gian)

- Vận động vật lý (sự biến đổi của các hiện tợng tồn tại dới cấu trúc vật thể nh là sựbiến đổi của các hạt cơ bản, sự biến đổi của điện từ trờng, điện, nhiệt )

- Vận động hoá (sự biến đổi giữa các chất trong quá trình phản ứng)

- Vận động sinh vật (sự biến đổi giữa các chất có khả năng tự trao đổi chất và có khảnăng lớn lên)

- Vận động xã hội (sự biến đổi của tất cả các lĩnh vực về tồn tại cộng đồng con ngời, biến đổi kinh tế, giai cấp)

Giữa 5 hình thức này, chúng có mối quan hệ với nhau:

- Các hình thức vận động này khác nhau về chất nên không thể quy hình thức vận

động này thành hình thức vận động khác đợc

- Các hình thức VĐ cao xuất hiện trên cơ sở các hình thức VĐ thấp, và bao hàm trong nó các hình thức VĐ thấp hơn; Vân động cao đợc thực hiện thông qua vận độngthấp nhng không đợc quy về vận động thấp

- Các hình thức vận động có thể chuyển hoá lẫn nhau

Mối liên hệ giữa vận động và đứng im?

Vận động-VĐ (hay là biến đổi) là tuyệt đối, còn đứng im và cân bằng là tơng đối, tạmthời;

T

ơng đối thể hiện ở chỗ :

+ Đứng im, nó chỉ xẩy ra trong mối quan hệ nhất định chứ không phải trong mọi quan

hệ cùng một lúc(ta nói con tàu đứng im là trong mối quan hệ với bến cảng, còn so vớimặt trời, các thiên thể khác thì nó vận động theo sự vận động của quả đất);

+ Đứng im chỉ xẩy ra trong một hình thức vận động nào đó chứ không phải với mọihình thức VĐ trong cùng một lúc (Con tàu đứng im là theo VĐ cơ giới còn bản thân

nó VĐ vật lý và VĐ hoá vẫn diễn ra);

+ Đứng im chính là một hình thức vận động nào đó đang đợc duy trì hay nói cáchkhác vận động trong trạng thái cân bằng Nó chỉ biểu hiện một trạng thái VĐ, đó làVĐ trong thăng bằng, trong sự ổn định tơng đối

Tạm thời là: Chỉ tồn tại trong một trạng thái nào đó sau đó bị phá vỡ và chuyển sangtrạng thái khác

3) Mối quan hệ biện chứng giữa các hình thức của vận động của vật chất?

- Các định nghĩa về vận động: Vận động là một vấn đề các nhà triết học đặc biệt quan

tâm:

Trang 7

+ Những ngời theo duy tâm cho rằng vật chất có một cuộc sống riêng và tự thân vận

động

+ Phái duy vật siêu hình cho rằng: vật chất luôn vận động và quy vận động về vận

động cơ giới và ngời ta tìm nguyên nhân vận động bên ngoài sự vật

+ Theo duy vật biện chứng: Theo Anghen: “ vận động hiểu theo nghĩa chung nhất ( )

bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi

vị trí đơn giản cho đến t duy”

- Phân tích nội dung định nghĩa :

+ Khi đã nói đến vận động là mọi sự biến đổi và diễn ra trong thời gian nhất định+ Vật chất luôn luôn vận động; vân động là vận động của vật chất Vận động vật chất

là tự thân vận động, bởi vì thế giới vật chất nói chung, từng sự vật nói riêng đếu cómột cấu trúc phức tạp, gồm nhiếu bộ phận, yếu tố khác nhau làm cho vật chất vận

động Tự thân vận động là do sự tác động lẫn nhau giữa các lực lợng vật chất Vậtchất thông qua vận động mà biểu hiện nó là cái gì

+ Vận động của vật chất có nhiều hình thức trong đó có 5 hình thức cơ bản:

 Vận động cơ giới (di chuyển vị trí đơn giản trong không gian)

4) Mối quan hệ giữa vận động và đứng im?

Vận động-VĐ (hay là biến đổi) là tuyệt đối, còn đứng im và cân bằng là tơng đối, tạmthời;

T

ơng đối thể hiện ở chỗ :

+ Đứng im, nó chỉ xẩy ra trong mối quan hệ nhất định chứ không phải trong mọi quan

hệ cùng một lúc(ta nói con tàu đứng im là trong mối quan hệ với bến cảng, còn so vớimặt trời, các thiên thể khác thì nó vận động theo sự vận động của quả đất);

+ Đứng im chỉ xẩy ra trong một hình thức vận động nào đó chứ không phải với mọihình thức VĐ trong cùng một lúc (Con tàu đứng im là theo VĐ cơ giới còn bản thân

nó VĐ vật lý và VĐ hoá vẫn diễn ra);

+ Đứng im chính là một hình thức vận động nào đó đang đợc duy trì hay nói cáchkhác vận động trong trạng thái cân bằng Nó chỉ biểu hiện một trạng thái VĐ, đó làVĐ trong thăng bằng, trong sự ổn định tơng đối

Tạm thời là: Chỉ tồn tại trong một trạng thái nào đó sau đó bị phá vỡ và chuyển sangtrạng thái khác

5) Nếu quy vận động vật chất với vận động cơ giới sẽ sai lầm nh thế nào?

Nếu quy về vận đọng cơ giới sè không thấy đợc tính phong phú của vận động vật chất,

sẽ tìm đến nguyên nhân ngoài sự vật sẽ rơi vào tôn giáo

6) Vì sao ý thức lại có vai trò tác động trở lại đối với vật chất? Việc đó có ý nghĩa nh thế nào trong cuộc sống thực tiễn?

TL: - ý thức có tính độc lập tơng đối so với vật chất, có tính năng động, sáng tạo nên

có thể tác động trở lại vật chất, góp phần cải biến thế giới khách quan thông qua hoạt

động thực tiễn của con ngời

+ ý thức phản ánh đúng hiện thực khách quan, có tác dụng thúc đẩy hoạt động thựctiễn của con ngời trong quá trình cải tạo thế giới vật chất

+ ý thức phản ánh không đúng hiện thực khách quan, ở mức độ nhất định, có thể kìmhãm hoạt động thực tiễn của con ngời trong quá trình cải tạo tự nhiên và xã hội

Sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động của con ngời Conngời dựa trên những tri thức của mình về thế giới khách quan, hiểu biết những quy

Trang 8

luật khách quan, từ đó đề ra mục tiêu, phơng hớng, biện pháp thực hiện và ý chí thựchiện mục tiêu ấy.

- Vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của ý thức con ngời trong quá trình cải tạo thếgiới hiện thực đợc phát triển đến mức độ nào chăng nữa vẫn phải dựa trên sự phản ánhthế giới khách quan và các điều kiện khách quan

7) Căn cứ (tiêu thức) để phân biệt các hiện t ợng vật chất

và hiện t ợng ý thức tinh thần:

Dựa vào định nghĩa vật chất của Lê nin thì vật chất chính là những cái tồn tại kháchquan, còn ý thức tinh thần chỉ là phản ánh của khách quan (khách quan đợc nhậnthức) Vì thế, căn cứ để phân biệt vật chất và hiện tợng ý thức là ở chỗ: cái nào tồn tạikhách quan đó là vật chất, còn cái nào chỉ là phản ánh hiện tợng khách quan đó làhiện tợng ý thức

VD: Nguyên tử là hiện tợng của vật chất (trái đất quay xung quanh mặt trời ) vì nó làtồn tại khách quan Quan niệm của con ngời, tởng tợng, ý chí của con ngời, khátvọng, tình cảm nó chỉ phản ánh môi trờng, điều kiện thực tế khách quan

8) Nội dung và cơ sở lý luận của quan điểm toàn diện (nguyên lý về mối liên hệ phổ biến)

a) Nội dung:

Đây là quan điểm lớn về mặt phơng pháp luận triết học đối với các quá trình nhậnthức và hoạt động thực tiễn của con ngời

Nội dung quan điểm: 2 nội dung:

- Trong mọi quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn đòi hỏi nhận thức và giảiquyết bất cứ vấn đề gì cũng phải là trên mọi mặt, mọi mối liên hệ cần thiết Cần tránh

sự phiến diện trong việc nhận thức và giải quyết vấn đề

Trong nghiên cứu khoa học hiện nay, để bảo đảm phơng pháp toàn diện, ngời ta thựchiện liên kết khoa học để cùng giải quyết một vấn đề (ví dụ: xây dựng một chơngtrình văn hoá, phải đa vào trong mối liên hệ với các ngành, lĩnh vực khác, phải thựchiện đồng bộ các giải pháp, cơ chế chính sách )

- Trong việc nhận thức và giải quyết các vấn đề của đời sống thực tiễn đòi hỏi phải

đánh giá đúng vị trí, vai trò khác của mỗi mặt, mỗi mối liên hệ (ví dụ: hiệu quả kinh

tế và hiệu quả xã hội phải cân nhắc Nhiều khi về mặt kinh tế thì có hiệu quả, nhngxét về mặt xã hội thì cha chắc đã có hiệu quả Vì vậy, cần phải nghiên cứu đánh giá

đúng trớc khi quyết định lựa chọn phơng án khả thi)

Để thực hiện điều này cần có quan điểm lịch sử cụ thể Đánh giá cái gì đợc hoặckhông đợc phải có quan điểm lịch sử Hay nhìn nhận về vấn đề bóc lột ở giai đoạnhiện nay

Để xây dựng Đảng ta ngày một vững mạnh, chế độ phê bình, tự phê bình cần phải tiến hành thờng xuyên, liên tục Coi phê bình, tự phê bình là một vũ khí không thể thiếu trong việc xây dựng Đảng Điều này đã đợc khẳng định trong Nghị quyết TW 6 (lần 2) về một số vấn đề cơ bản và cấp cách trong công tác xây dựng đảng hiện nay

Để tiến hành phê bình, tự phê bình đạt kết quả tốt, chúng ta cần đặt nó trong trạng thái vận động và phát triển, có mối liên hệ hữu cơ ràng buộc lẫn nhau Do đó, việc vận dụng quan điểm duy vật biện chứng để tiến hành phê bình, tự phê bình cần phải chú ý đến các quan điểm của duy vật biện chứng, đó là:

1 Cần quán triệt quan điểm khách quan toàn diện: Khi đa ra những nhận xét, góp ý

trong phê bình, tự phê bình cần phải nhìn nhận từ nhiều phơng diện khác nhau để đa

ra các đánh giá nhận xét cho khách quan, trung thực, đúng bản chất, tránh thiên lệch; chống t tởng hữu khuynh, cơ hội chủ nghĩa; không áp đặt cá nhân làm sai lệch bản chất của sự vật hiện tợng Nếu chỉ chú ý tới một mặt, một phơng diện nào đó sẽ dẫn đến tình trạng nhận xét phê bình, tự phê bình một cách phiến diện (đa ra u điểm nhiều, khuyết điểm ít hoặc ngợc lại), phủ nhận hoặc hoà đồng các u điểm đã đạt đợc hoặc khuyết điểm đã mắc phải của mình và đồng chí mình.

Cần phải phê bình, tự phê bình cả hệ thống tổ chức, từ Trung ơng đến cơ sở, Trung

-ơng tiến hành trớc, địa ph-ơng, cơ sở và từng Đảng viên làm sau Quy định rõ trách nhiệm cụ thể đối với từng cán bộ, tổ chức Phê bình, tự phê bình trên nhiều mặt, cả về

t cách, đạo đức tác phong, nhận thức và hành động, việc làm hàng ngày của mỗi cán

bộ Đảng viên.

Trang 9

Khi kết luận hoặc khẳng định một vấn đề cần kết hợp và tôn trọng các ý kiến cả trong

và ngoài Đảng, đặc biệt là ý kiến khách quan của quần chúng nhân dân.

2 Vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể: Khi phê bình, tự phê bình cần xem xét, nhìn

nhận sự vật hiện tợng trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể phát sinh vấn đề Trong từng hoàn cảnh lịch sử đó thì những u, khuyết điểm nào là thuộc về bản chất, bột phát, tức thời; những u, khuyết điểm nào là khách quan, cái nào là do nguyên nhân chủ quan đa lại, do trình độ, nhận thức hay là cố tình Từ đó để có những nhận xét đánh giá đúng bản chất, đúng với điều kiện hoàn cảnh lịch sử Tránh đánh giá công trạng hay đa ra những nhận xét về tồn tại khuyết điểm của điều kiện lịch sử cụ thể này áp vào trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử khác Có lúc trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử này thì có thể là u điểm, nhng áp vào điều kiện lịch sử khác lại có thể là khuyết điểm và ngợc lại.

Phê bình, tự phê bình cần tiến hành thờng xuyên, liên tục, phù hợp với từng giai đoạn lịch lịch sử cụ thể để có những động viên, uốn nắn khắc phục kịp thời.

b) Cơ sở lý luận: Đó là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nội dung nguyên lý: 2 nội dung

- Mọi sự vật, hiện tợng trong thế giới không tồn tại cô lập mà tất cả trong mối liên hệràng buộc lẫn nhau Không có sự vật hiện tợng nào nằm ngoài mối liên hệ Lê nin nói:

"sự vật là tổng thể các mối liên hệ" Mỗi một tác động đều có thể dẫn đến nhiều biến

đổi khác, tuỳ thuộc vào điều kiện xác định

Trong thời đại ngày nay, không một quốc gia nào không có mối quan hệ, không cóliên hệ với các quốc gia khác về mọi mặt của đời sống xã hội Chính vì thế, hiện naytrên thế giới đã và đang xuất hiện xu hớng toàn cầu hoá, khu vực hoá mọi mặt của đờisống xã hội Nhiều vấn đề đã và đang trở thành toán cầu nh đói nghèo, dân số - kếhoạch hoá gia đình, môi trờng sinh thái

- Với mỗi một sự vật nó là tổng thể của nhiều mối liên hệ nhng vị trí, vai trò các mốiliên hệ là không đồng nhất, có mối liên hệ chủ yếu và thứ yếu, khách quan và chủquan, kinh tế và chính trị

Tính đa dạnh trong quá trình tồn tại, vận động và phát triển của bản thân sự vật vàhiện tợng quy định tính đa dạng của mối liên hệ Vì vậy, trong một sự vật có thể baogồm rất nhiều loại mối liên hệ, chứ không phải chỉ có một cặp mối liên hệ xác định.Chẳng hạn, mỗi cá nhân trong tập thể nhất định vừa có mối liên hệ bên trong, vừa cómối liên hệ bên ngoài, vừa có mối liên hệ bản chất, vừa có mối liên hệ không bảnchất, vừa có mối liên hệ trực tiếp, vừa có mối liên hệ gián tiếp

Sự phân chia thành các mối liên hệ chỉ mang tính tơng đối, nhng sự phân chia đó làrất cần thiết, bởi vì, mỗi loại mối liên hệ có vai trò khác nhau đối với sự vận động vàphát triển của sự vật Con ngời phải nắm bắt đúng các mối liên hệ đó để có cách tác

động phù hợp nhằm đa lại hiệu quả cao nhất trong hoạt động của mình

9 Khái niệm về sự phát triển (nguyên lý về sự phát triển):

Khái niệm phát triển là khái niệm trung tâm của phép biện chứng, nó mang tính thời

đại

Sự tác động qua lại giữa các yếu tố trong một sự vật hay giữa các sự vật làm cho sựvật vận động và phát triển Sự tác động đó diễn ra trong hiện thực quyết định mối liên

hệ hữu cơ giữa nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Các nhà triết học trớc Mác, về căn bản là không xác định đúng khái niệm phát triển,khái niệm phát triển thờng đợc hiểu là sự tăng lên hay sự giảm đi đơn thuần về mặt l-ợng mà thực tế nó chỉ là sự tăng trởng hay sinh trởng Không có sự sinh thành ra cáimới với những chất mới

Theo quan điểm biện chứng, xem xét sự phát triển là một quá trình tiến lên từ thấp

đến cao Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đa tới sự ra đời của cái mớithay thế cái cũ Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về l ợng dẫn

đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đờng xoáy ốc, tạo ra những đặc tínhmới, nhờ đó sự vật ngày càng hoàn thiện ở trình độ cao hơn

Ví dụ: Trong đời sống sinh vật, từ các giống loài bậc thấp lên bậc cao hơn (cá chim thú) Cơ cấu tổ chức sinh vật ngày càng hoàn thiện, mà thực chất là biến đổi cấu trúcgien

-Trong kinh tế, đánh giá sự phát triển không đơn thuần là tăng trởng mà là sự chuyểndịch cơ cấu kinh tế

Vấn đề quyết định trong sự phát triển là phơng thức tồn tại

Liên hệ thực tiễn: Để phát triển KT-XH nớc ta hiện nay, bên cạnh việc nhấn mạnhtăng trởng kinh tế là cần thiết, nó là điều kiện để phát triển Song bản thân nó không

Trang 10

phải là phát triển Điều quan trọng là thay đổi cơ cấu (ngành, thành phần), chuyểndịch cơ cấu nông nghiệp, công nghệ Tăng trởng phải gắn liền với phát triển.

10) Giải thích vì sao mâu thuẫn lại là nguồn gốc động lực của sự phát triển?

- Khái niệm mâu thuẫn: k/n mâu thuẫn đợc sử dụng trong nhiều ngành khoa học khácnhau Thông thờng nó đợc dùng với nghĩa là để chỉ những gì trái ngợc nhau, loại trừnhau Do đó một khi trong t duy có mâu thuẫn là sai lầm, là phi lý

Trong triết học Mác, không đơn giản nh vậy mà nó hàm nghĩa là mối liên hệ giữa tấtcả những gì vừa vận động trái ngợc nhau nhng lại là điều kiện tồn tại của nhau

VD: liên hệ giữa cung và cầu hàng hoá dịch vụ trên thị trờng mang tính biện chứng.Trên thị trờng cung cầu bao giờ cũng có xu hớng vận động trái ngợc nhau, liên quan

đến ngời bán, ngời mua, giá bán, giá mua, hàng bán, hàng mua, lợi ích khác nhau.Mặt khác, cung là điều kiện của cầu, và ngợc lại, có cầu mới có cung, sản xuất cái gìphải căn cứ vào nhu cầu của xã hội, vì vậy, nó tạo ra động lực phát triển

- Mâu thuẫn của sự vật có nhiều loại, mỗi loại có vị trí vai trò khác nhau, đó là mâuthuẫn bên trong và bên ngoài; mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản; mâuthuẫn chủ yêu và mâu thuẫn thứ yếu; mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đốikháng

Để xác định mâu thuẫn nào đó là mâu thuẫn bên trong hay mâu thuẫn bên ngoài trớchết phải xác định phạm vi sự vật đợc xem xét

Mâu thuẫn bên trong là sự tác động qua lại giữa các mặt, các khuynh hớng đối lập củacùng một sự vật Mâu thuẫn bên ngoài đối với một sự vật nhất định là mâu thuẫn diễn

ra trong mối quan hệ giữa sự vật đó với sự vật khác Mâu thuẫn bên trong có vai tròquyết định trực tiếp đối với quá trình vận động và phát triển của sự vật, tuy nhiên mâuthuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài không ngừng tác động qua lại lẫn nhau Việcgiải quyết mâu thuẫn bên trong không thể tách rời việc giải quyết mâu thuẫn bênngoài; việc giải quyết mâu thuẫn bên ngoài là điều kiện để giải quyết mâu thuẫn bêntrong

- Vì sao mâu thuẫn là động lực phát triển: Mâu thuẫn nh nói ở trên là động lực của sựphát triển, bởi lẽ sự tơng tác của các mặt đối lập mới tạo ra khả năng biến đổi, nó làtiền đề của sự phát triển

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là không thể tách rời nhau trong mâuthuẫn biện chứng Sự vận động và phát triển bao giờ cũng là sự thống nhất giữa tính

ổn định và tính thay đổi Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập quy địnhtính ổn định và tính thay đổi Do đó mâu thuẫn chính là nguồn gốc của sự vận động

và sự phát triển

Hơn nữa sự tơng tác của các mặt đối lập bao giờ cũng là những tác động mạnh mẽnhất, nó tạo ra các khả năng: 1) hoàn thiện hai mặt đối lập (cung - cầu), 2) có khảnăng tạo ra những thuộc tính mới làm xuất hiện cái thứ ba (ví dụ nh tranh luận khoahọc, đấu tranh giữa các quan điểm làm xuất hiện quan điểm mới, học thuyết mới,hoặc xây dựng các đề án); 3) thâm nhập lẫn nhau của các mặt đối lập (ví dụ: phê và tựphê, hợp tác quốc tế hiện nay - đó là sự thâm nhập)

Có phải mọi mâu thuẫn đều là nguồn gốc và động lực của sự phát triển? nếu hiểu theonghĩa biện chứng thì mâu thuẫn là động lực phát triển Còn hiểu mâu thuẫn theo nghĩaphản biện chứng thì mọi mâu thuẫn đều không phải (VD: Chiến tranh I rắc)

11) Cơ sở nào khẳng định VC có tr ớc YT có sau? Việc đó có ý nghĩa nh thế nào trong hoạt động thực tiễn?

Quan đểm khoa học tự nhiên khẳng định giới tự nhiên có trớc con ngời, qua một quátrình phát triển lâu dài mới có con ngời ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất vàonão ngời, là hình ảnh của thế giới khách quan Thế giới khách quan là nguồn gốc của

ý thức, quyết định nội dung của ý thức

Vật chất có trớc, ý thức có sau vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và lànguồn gốc sinh ra ý thức Não ngời là dạng vật chất có tổ chức cao, là cơ quan phản

ánh để hình thành ý thức ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ nãotrong quá trình phản ánh thế giới khách quan

12) Nguồn gốc và bản chất của ý thức:

1.

Nguồn gốc ý thức : (ý thức ra đời trên cơ sở nào, các quan điểm khác nhau về ý

thức):

- Vấn đề ý thức là 1 vấn đề khó, có nhiều quan điểm khác nhau về ý thức:

- Quan điểm duy tâm tôn giáo cho rằng ý thức có cuộc sống riêng, thậm chí quyết

định sinh ra vật chất

Trang 11

- Những nhà triết học duy vật tầm thờng cho rằng ý thức là một dạng vật chất, ví du:

Đê mô crit cho rằng ý thức là nguyên tử hình cầu di chuyển và biến đổi rất nhanh

- Lại có quan điểm cho rằng vật chất nào cũng có ý thức, ví dụ: Sinh vật phát triển

theo ánh sáng mặt trời, rễ cây hút nớc phía có nhiều nớc

- Theo quan điểm duy vật biên chứng thì vật chất có 1 đặc tính chung là phản ánh,

còn ý thức chỉ có con ngời mới có

- CNDVBC khẳng định: ý thức của con ngời là sản phẩm của quá trình phát triển

tự nhiên và lịch sử-xã hội Vì vậy, để hiểu đúng nguồn gốc và bản chất của ý thức cần xem xét nguồn gốc của ý thức trên cả hai mặt tự nhiên và xã hội.

1.1 Nguồn gốc tự nhiên của ý thức

- ý thức là đặc tính riêng của một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ não ngời.

Bộ não ngời là cơ quan vật chất của ý thức Hoạt động ý thức chỉ diễn ra trong bộ nãongời, trên cơ sở các quá trình sinh lý- thần kinh của não

- ý thức là hình thức phản ánh đặc trng riêng có của con ngời, đợc phát triển từ thuộc

tính phản ánh có ở mọi dạng vật chất Đó là năng lực giữ lại, tái hiện của hệ thống vậtchất này những đặc điểm của hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lạicủa chúng

- Các tổ chức, các hệ thống vật chất tiến hoá, thuộc tính phản ánh của chúng cũng

phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Phản ánh ý thức của con ngời làhình thức phản ánh cao nhất của thế giới vật chất

- ý thức là thuộc tính của bộ não ngời, là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não

ngời Bộ não ngời (cơ quan phản ánh thế giới vật chất xung quanh) và sự tác động củathế giới vật chất xung quanh lên bộ não ngời là nguồn gốc tự nhiên của ý thức

1.2 Nguồn gốc xã hội của ý thức

- Sự ra đời của bộ não ngời cũng nh sự hình thành con ngời và xã hội loài ngời nhờ

hoạt động lao động và giao tiếp xã hội bằng ngôn ngữ

- Lao động là hoạt động đặc thù của con ngời, làm cho con ngời và xã hội loài ngời

khác hoàn toàn với các loài động vật khác

- Trong quá trình lao động, con ngời đã biết chế tạo các công cụ để sản xuất ra của cải

vật chất Công cụ ngày càng phát triển làm tăng khả năng của con ngời tác động vào

tự nhiên, khám phá và tìm hiểu tự nhiên, bắt tự nhiên bộc lộ những thuộc tính củamình

- Lao động của con ngời là hoạt động có mục đích, tác động vào thế giới khách quan

làm biến đổi thế giới khách quan, cải tạo thế giới khách quan nhằm thoả mãn nhu cầucủa con ngời Quá trình đó cũng làm biến đổi chính bản thân con ngời, làm cho conngời ngày càng nhận thức sâu hơn thế giới khách quan

- Chính nhờ có quá trình lao động, bộ não ngời phát triển và ngày càng hoàn thiện,

làm cho khả năng t duy trìu tợng của con ngời cũng ngày càng phát triển Hoạt độnglao động của con ngời đã đa lại cho bộ não ngời năng lực phản ánh sáng tạo về thếgiới

- Hoạt động lao động của con ngời đồng thời cũng là phơng thức hình thành, phát

triển ý thức ý thức với t cách là hoạt động phản ánh sáng tạo không thể có đợc ở bênngoài quá trình con ngời lao động làm biến đổi thế giới xung quanh

- Lao động sản xuất là cơ sở của sự hình thành và phát triển ngôn ngữ Trong lao

động, con ngời tất yếu có những quan hệ với nhau và có nhu cầu trao đổi kinhnghiệm Từ đó ngôn ngữ ra đời và phát triển cùng với lao động

- Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu thứ hai, là cái “vỏ vật chất” của t duy, là phơng tiện

để con ngời giao tiếp với nhau, phản ánh một cách khái quát sự vật Nhờ có ngôn ngữ,con ngời tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, trao đổi thông tin cho nhau, trao đổi tri thức

từ thế hệ này sang thế hệ khác

- Ngôn ngữ là phơng tiện vật chất không thể thiếu đợc của sự phản ánh khái quát hoá,

trìu tợng hóa, tức là quá trình hình thành ý thức Lao động và ngôn ngữ là “hai sứckích thích chủ yếu”, biến bộ não con vật thành bộ não ngời, phản ánh tâm lý động vậtthành phản ánh ý thức

Lao động và ngôn ngữ, đó chính là nguồn gốc xã hội quyết định sự hình thành và pháttriển ý thức

CNDVBC làm rõ nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội của ý thức Nếu nh nguồngốc tự nhiên là điều kiện cần thì nguồn gốc xã hội là điều kiện đủ để hình thành ýthức của con ngời Nh vậy, ý thức của con ngời là sản phẩm của quá trình phát triển tựnhiên và lịch sử-xã hội Nguồn gốc trực tiếp quyết định sự ra đời và phát triển của ýthức là thực tiễn xã hội ý thức là một hiện tợng xã hội Đó là cơ sở lý luận khoa học

Trang 12

để chúng ta đấu tranh vạch ra quan điểm sai lầm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩaduy vật siêu hình về ý thức.

2 Bản chất và kết cấu ý thức:

2.1 Bản chất ý thức (ý thức là gì)

- Theo quan niệm duy vật biện chứng ý thức là sự phản ánh khách quan vào đầu óc

con ngời một cách năng động sáng tạo, hay nói cách khác ý thức là hình ảnh chủ quancủa thế giới khách quan

- ý thức là do khách quan quy định, nội dung ý thức thế nào là phụ thuộc vào khách

quan

- Sự phản ánh của con ngời mang tính sánh tạo thể hiện:

+ Sự phản ánh của con ngời mang tính mục đích, tính lựa chọn, xuất phát từ nhu cầulợi ích của chủ thể (cùng một vấn đề mỗi ngời phản ánh một khác)

+ Sự phản ánh của con ngời khác động vật ở chỗ con ngời phản ánh đợc bản chất đợcquy luật, do đó con ngời có thể dự báo đợc xu hớng bản chất phát triển của sự vật, xâydựng đợc định hớng phát triển của sự vật

+ Sự phản ánh của con ngời định ra đợc biện pháp hoạt động thực tiễn thông qua đócải tạo thế giới khách quan

2.2

Kết cấu của ý thức:

ý thức là một hiện tợng tâm lý-xã hội có kết cấu rất phức tạp bao gồm nhiều thành tốkhác nhau có quan hệ với nhau Tuỳ theo cách tiếp cận mà có nhiều cách phân chiakhác nhau ở đây, có thể chia cấu trúc của ý thức theo hai chiều:

* Theo chiều ngang:

- Theo chiều ngang, ý thức bao gồm các yếu tố cấu thành nh tri thức, tình cảm, niềm

tin, lý trí, ý chí trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi

- Tri thức là kết quả quá trình nhận thức của con ngời về thế giới hiện thực, làm tái

hiện trong t tởng những thuộc tính, những quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúngdới hình thức ngôn ngữ hoặc các hệ thống ký hiệu khác

* Theo chiều dọc:Đó là cách tiếp cận theo chiều sâu của thế giới nội tâm con ngời,bao gồm các yếu tố nh tự ý thức, tiềm thức, vô thức

13) Có phải ý thức là thuộc tính vốn có của óc ng ời hay không ? Vì sao ?

Đại não mới chỉ là cơ sở vật chất để hình thành ý thức, thông qua lao động, qua hiện thực khách quan phản ánh vào đại não ngời hình thành nen ý thức chứ ý thức không phải thuộc tính vốn có của óc ngời