Lược sử việt nam phần 1 trần hồng đức

Hoài Hoan ữỉghệ An.Nhà nưóc Văn Lang của các vua Hùng là nhà nước phôi thai đầu tiên của Việt Nam, còn râ't đơn giàn, mộc đù mới hình thi^nh nhưng đă cố kết được lòng Iig ư ỡ i.. Họ bưổc

**Dán ta p h ả i b iít s ử ta

C h o itỉờng g ố c tích nước n h ủ VỉệỊ N am

H ổ C H Í MINH

HỘI KHOA HỌC L|CH sử VIỆT NAM

T ô i th ự c sự x úc đ ộ n g k h i đ ặ t b ú t v iế t “Ldi giới th iệ u ”

cu ố n Lược sử V iệt N am c ủ a T r ầ n H ồng Đức X úc đ ộ n g th ự c 8ự vì tá c giả T r ầ n H ồ n g Đức l à m ộ t h iệ n tưỢng đ ặ c sắc,

ch ứ n g m in h sức m ạ n h k ỳ d iệ u c ủ a cách m ạ n g , đ ã c h ắ p c á n h

b a y cao cho n h ữ n g a i c6 tin h t h ầ n và ý chí T ác g iả T rẳ n

H dng Dúc, m ội n h à giáo lả u n á m đ ă từ n g b iê n s o ạ n n h ữ n g

cu ố n sách p h ổ b iế n tr i th ứ c lịc h s ử d â n tộc m ộ t c á c h đơn

g iản , dễ h iểu , dễ n h ớ n ê n đưỢc b ạ n đọc k h ô n g c h ỉ tro n g nưỏc

m à cả ngoài nước, kể cả n h ữ n g người là m công tá c n g h iê n cứu • đánh giá cao và tìm đọc Trong tình hình thị trường sách sôi động h iệ n n ay , s á c h in r a n h iề u m à tiê u th ụ k h ô n g

dễ, th ì việc cuô*n “T óm t ả t N iê n b iể u lịch sử V iệ t N a m ” củ a

tá c giả T rầ n H ồng Đức là m ột h iệ n tượng đ ặ c b iệ t vì tro n g

m ộ t thời gian k h ô n g d à i đ ã tá i b ả n n h iề u lầ n cho đ ế n n a y đà

tá i b ả n lầ n th ứ XVỈ, lầ n s a u in đ ẹ p hơn ỉầ n trư ớ c, sô' ỉượng

b ả n in lại tả n g , còn được dịch r a bốn th ứ tiế n g (A nh, P h á p , Đức T ây B an N h a) c ũ n g cho th ấ y sách đã được b ạ n đọc đ á n h giá cao.

Lần này, tác giả T rần Hồng Đức đả biên so ạn m ộ t công trìn h lớn hơn • d ày hơn tđi gần 1.000 trang C uốn “L ưỢ c s ử V iệ t

N a m ” giới thiệu qioá trìn h p h á t triể n lịch sử V iệt N am từ buổi

M nh m inh đến tậ n ngày nay q ua n h ữ n g chặng đường d ự n g nưdk;

v à giữ nưóc khi gian n an , lúc hào h ù n g của d â n tộc V iệt N am

LỜ I G IỚ I T H IỆ U

Đ iểu cần xác đ ịn h ỉà vãi sách n à y - cũ n g n h ư vổi sách đà xuâ't b ả n trưóc, tá c giả T rầ n H ồng Đửc v ẫ n k hông xa rời m ục đích ch ín h của m ìn h khi ch ấp b ú t là tu y ê n tru y ề n , phố’ biến lịch sử d â n tộc m ột cách ngắn gọn rõ rà n g th e o diễn biến thòi gian, xuyên q u a các thòi kỳ lịch sử.

Giờ đây, cuốn “L ư ợ c s ử V iệ t N a m ” củ a tác giả T rầ n

H ồng E)ức tới ta y b ạ n đọc xa g ần C hắc r ằ n g tá c giả r ấ t m ong sớm n h ậ n được n h ữ n g đóng góp ý kiến xây d ự n g đ ể cho cuốn sách ngày càng h o à n th iệ n hdn.

Hà Nội, thảng 2 nảm 2008ĐINH XDẢN LẢM

Gião sư Sử học ■ Nhà giào Nhàn dản Phố Chù tịch Hội KHLS Việt Nam

Lược S Ử V IỆT NAM

khuảng 50 vạn n âm '"

Người vượn đ ả có m ặ t trê n lã n h th ể nước ta , họ để lại

d ấ u tích ở các h a n g T h ẩm K huvên, T h ẩ m Hai Sơn),

T h ấ m Ốm iN ghệ An), h a n g H ùm (Yén Bái)

Thời kỳ đồ đá ở Việt Nam

Mở đ ầ u cách n ay k h o ản g 30 v ạ n nâm và k ế t th ú c vào

k h o ản g cách n ay 5 n g àn năm vối các n ề n v ă n hỏa tiêu biểu

sa u đây:

Đổ đá củ: Chấm dứt cách nay khoảng trên 10.000 năm

H ai n ên vãn hóa đồ đá củ nổi b ậ t n h ấ t là N úi Đọ (T h an h Hóa)* Scm Vi (Phú Thọ)

Đổ đá giữa: Bao hàm to à n bộ lịch s ử p h á t triể n nên vàn hóa Huà B inh in(ĩ đầu cách nay k h o ả n g trê n m ột vạn năm và

k ế t th ú c cách n a v k h o ản g g ần m ột v ạ n nôm , cũ n g có người gọi v ăn h óa H oà B in h là v ă n hóa đồ d á m di trư ớ c gấm.

Đổ đá mới: Cách nay khoảng gần một vạn năm và kết

Theo Đại cương lịch s ù Việí N am tr 18 Nxb G iáo dục -1998,

th ú c cách n ay k h o ản g 5000 n ảm với các nền v ãn h óa q u a n trọ n g s a u đốy;

• V ỗn hóa Bốc Sơn (L ạng Sdn): Sơ kỳ

• Văn hóa Quỳnh Văn (Nghệ An): Trung kỳ

• Vản hổa Phùng Nguyên (Phú Thọ): Hậu kỳ

V ản h óa P h ù n g N guyên là đ ỉn h cao tộ t cù n g của thời đại

đồ đá và ỉà sơ kỷ c ủ a thời đ ạ i đổ đồng.

Thời kỳ đồ đổng ờ Việt Nam

Sơ kỳ: V ăn h óa P h ù n g N guyên (P h ú Thọ) cách nay

VIỆT NAM ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

N ư ớc Việt Nam ta ở về phía Đông Nam châu Á, hẹp bề ngang, đài bể dọc, hình cong như chữ s, trên phía Bắc và dưới p h ía N am p h ìn h rộ n g ra , k h ú c g iữ a m iền T ru n g th ì eo hẹp lại Đ ông và N am giáp biển Đ ông (T hái B ình Dương), Bác giáp nuức Cộng ho à n h á n d â n T ru n g Hoa, Táy giáp uu'(3c Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào và Vương quốc Campuchia, nưâc t a có diện tích 329.650 k m ^ trê n đ ấ t liền và 700.000 km^

th ề m lụ c địa kể cả h a i q u ầ n đ ả o H o àn g Sa và T rư ờng Sa

D ân 8ố buổi đ ầ u d ự n g nưdc ch ừ n g 50 v ạn Đ ầu thòi Lý, T rầ n chừng hơn 5 triệu và nay (2008) trên 83 triệu dân

Nước V iệt N am ta n ằ m ở k h u vực nôi liền h a i đ ạ i dương:

T h á i B ìn h D ưdng và A n Độ D ương, v ù n g h ả i đào và lục đ ịa

c h â u Á n ê n cũ n g là nơi tụ cư củ a n h iề u tộc người k h ác n h a u Trên bưãc đưồng phát triển của loài ngưòi, Việt Nam là nưổc

n ằ m giữ a h a i tru n g tâ m v ă n m in h lớn {Trung H oa - A n E)ộ)

cổ xưn n ê n rũ n g sớm trở th à n h điểm giao lưu r ủ a n h ữ n g nền

v ăn m in h đó Theo các n h à đân tộc học, trê n lă n h th ô V iệt Nam có 54 tộc người sinh sống Mặc đầu mỗi tộc người đểu có những n é t v ă n hóa riê n g n h ư n g v ẫ n g ắ n bó c h ặ t chẽ với n h a u tro n g v ậ n m ệnh chung, th à n h q u ả c ủ a cuộc đ ấ u tra n h , h òa hợp lâ u d à i tro n g lịch sử lấy tộc người V iệt - chiếm tr ê n 80%

d ỗ n số, là m t r u n g tâm

Các n h à d â n tộc học ch ia d â n tộc V iệt N am th à n h 8 nhóm theo ngôn ngữ như sau:

1 Việt - Mường (gồm Việt Mưòng, Chứt )

2 T ày • T h ái (gồm Tày, N ùng T hái, B ố Y, Cao L an, S án

C hỉ Lào ).

3 H ’m ông - D ao (gồm H 'm ông, Dao, P à Thẻn).

4 T ạ n g - M iến (gồtn H à N hì Lô Lô, Xá ).

5 H á n feồm Hoa, S án Dìu ).

6 Môn • K hơm e (gồm K hơm ú, K háng, X inhm um , Hơrê,

X dđăng, D ana, Cơho, M ạ, Rđiiiãm , Khơrne ).

7 M à Lai • Đa Dáo {gổin C ham Clidrai, Eđê, R aglai ).

8 Hổn hợp N am Á (gồm Lachí, La h a, Pupéo ).

S au cách m ạ n g th á n g T ám năm 1945 vôi sự ra đòi của nưốc Việt Nam dân chù cộng hoà - vốn là thành quả đấu tranh chung của cả dãn tộc, tất cà các tộc ngưòi, đểu tự (Ỉổ và

b ìn h đẳng, cùng n h a u p h â n đ â u vươn lên c h u n g sức, đồng lòng xây dựng T ổ quốc V iệt N am

10

C h u ơ n g ỉ

TRUYỀN T H t r â T KINH DƯƠNG VƯƠNG

( T h à fién sử)

T h p o D ạ i Việt S ử K ý toàn tk ư ' th ì th ủ v tổ dần tộc V iệt

N am ta là K in h D uơng V ương (tên H u ý là Lộc Tục), h iện còn

có m ộ tạ i ỉà n g Á Lữ, T h u ậ n T h à n h , B ắc N inh.

Đ ế M inh là c h á u b a đòi của V iêm Đ ế họ T h ầ n Nông, sinh

r a Đ ế N ghi, s a u Đê M in h đ i tu ầ n ph ư ơ n g N am , đến N gù

L ĩn h lấy con gái V ụ T iên , sin h r a K inh D ưdng Vuơng (Lộc

T ục) là bậc th á n h tr í th ô n g m inh, Đê M inh râ*! yêu quý,

m u ố n cho nối ngôi, Lộc T ục cố n h ư ò n g cho an h , không dám

v â n g m ện h , Đê M inh mới lậ p Đ ế N ghi là con nối ngôi, cai

q u à n phư đng B ắc, p h o n g cho Lộc T ục làm Kinh Dương Vưdng, cai q u ả n P h ư ơ n g N am , gọi ỉà nước Xích Quỳ.

Bờ cõi nước Xích Q uỳ bấy giò phía Bắc giáp Động Đình Hồ (Hồ Nam), phía N am giáp nước Hồ Tôn (Chiêm T hành) phia Tây giáp Ba Thục (Tứ Xuyên), p h ía Đông giáp bê N am Hài.

K inh D ương V ưdng làm v u a nưổc Xích Q uỷ vào q u ăn g

n ăm N hâra T u ấ t (2879 trưóc Công nguyên?) v à lây con gái

' lìie o Đại Việt s ử k ý toàn thư, tậ p I Nxb Khoa học Xà hội, tr 131-132.

Đ ộng E)ình Q u ân là Long Nữ đẻ ra S ù n g Lảm , nốì ngôi vua,

xư ng là Lạc Long Q uân.

Lạc Long Q u â n lấy con gái v ua Đ ế L ai tê n là Âu Cơ sin h

ra một bọc c6 một trăm quả trứng‘, trăm trứng ấy nd thành

m ộ t tră m người con tra i ỉà tổ tiên c ủ a người B ách Việt.

M ột hôm , Lạc Long Q uân bảo bà Âu Cơ: ‘T a là giống rồng, n à n g là giông tiên , th ủ y hỏ a k h ắc n h au , ch u n g hợp th ậ t khó” B èn từ b iệ t n h au , chia 50 người con theo m ẹ lên núi, 50 ngưòi con theo cha vê' ở phía N am m iền biển, phong cho con trư ở n g làm H ù n g Vương nối ngôi vua.

H ù n g V ương lên ngôi V ua, đ ặ t quốc h iệ u V ãn L ang, đóng

đô ồ P hong C hâu (Bạch Hạc, P h ú Thọ), ch ia nước ra 15 bộ.

1 Văn Lang (Bạch Hạc, Thành phô Việt Trì, Phú Thọ).

2 Châu Diên (Sơn Tăy).

3 Phúc Thọ (Sơn Tây}.

4 Tăn Hứng (Hưng Hóa ■ Tuyên Quang).

5 Vũ Định (Thái Nguyên - Cao Bằng).

6 Vũ Ninh (Bắc Ninh).

7 Lục Hải (Lạng Sơn)

8 N inh Hải (Quảng Ninh).

9 Dương Tuvền ( Hải Dương).

10 Giao Chi (Hà Nội, Hưng Yên, Nam Định, Nừih Bình).

11 Cửu Chân (Thanh Hóa).

' Bà Âu Co đẻ ra m ột bọc 100 trửng nồ ra 100 ngưòi con tr a ị (là Dguổn gõc của từ đẩng bào).

12

12 Hoài Hoan ữỉghệ An).

Nhà nưóc Văn Lang của các vua Hùng là nhà nước phôi thai đầu tiên của Việt Nam, còn râ't đơn giàn, mộc đù mới hình thi^nh nhưng đă cố kết được lòng Iig ư ỡ i Từ tình cảm cộng đồng dẩn đến ý thúc cộng đổng, thể hiện rõ tình đồng bào ruột thịt Họ bưổc đầu hiểu được, môì quan hệ giữa thiên nhiên và con ngưòi, thấy được aúc mạnh của cộng đổng trong việc làtr thủy lợi, trao đổi sản phẩm và đấu tranh giữ gìn

bản iÀng, đất nưdc

Thời đại Hùng Vương có hai truyền thuyết được lưu truyền mãi trong dân gian thể hiện rõ tinh thần doàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

1 Phù ỉ>ổng T hién Vutmg

Đòi Hùng Vướng thứ 6, giặc Ân rá't hùng mạnh, đã thôn

' Ngdi V(U H ùng Vượng cha tru y ển con a ữ 18 ddì kéo dài Kdn 2000 nầm

ỉàm cho nhiỂu ngưài hoài n^hi v à có nhiểu cách giai thích khác nhau Trong trvyển th u y ệ t con số 9 và bội 8Ố của 9 (IS 36 99) thưdng m ang tính chất biểu tượng (6Ố thiêng) ch ữ không có ý nghĩa toán học, phải

chflng IS đòi vua cũng có ý nghĩa là nhíểu đòi tru y ến n^ỉ ỉâu đài Đây là

tr u y ỉn thuyết thòi iìín sủ.

tín h n h iề u nưóc xung q u a n h , c h ú n g kéo sa n g xâm lược nước

ta T h ế giặc r ấ t m ạnh, q u a n q u â n k hông sao chống cự nổi

N h à v u a cho sứ già đi ra o tìm người tà i giỏi ra giúp nước.

Lúc bấy giò ở làng Phù Đổng, bộ Vũ Ninh có một nhà giàu 62 tuổi mổi sin h được m ột c ậ u con tr a i lê n ba m à v ẫn chưa biết nói Suốt ba nảm, cậu chỉ nằm ngửa không tự ngồi hay đứng được

K hi sứ già đ ế n là n g ra o c ầ u h iề n , c ậ u bé th ấ t n h iê n nói được, xin vói cha cho mòi sứ giả vào hỏi chuyện Khi sứ giã đến, c ậ u bé xin sứ giả về tâ u v u a đ úc cho cậu m ột con ngựa

s ắ t, m ộ t th a n h gưdm, m ột cái n ó n s ắ t rổ i cậu sẽ ra q u ầ n

d iệ t giộc.

T ừ k h i sứ n h à v ua về, cậu bé m ỗi n g ày m ộ t lón, ả n khỏe

lạ thường Ngày th á n g q u a, cộ u lón p hổng lê n trỏ th à n h ngưòi khổng lổ.

K hi giặc Àn kéo đ ến c h â n n ú i C h â u Sơn (Tiên D u, Bắc Ninh) thi sú giả đem gươm Ngựa sắt đến cho cộu Cậu vứđn

vai đứng lên, rồi nhảy tên ngựa, ngựa chạy dến đâu miệng phun

ra lửa đến đó Cậu xông vào dội ngũ giặc, sài gươm chém giặc như chém chuổì Gươm gãy, cậu n h ổ cả các cụm tre m à đánh giặc Không đương nổi sức m ạnh th ầ n thông của chàng tra i làng Phù Đổng, quân giặc còn lại quỳ gôì xin hàng

P h á xong giặc Ân ngưòi a n h h ù n g là n g P h ù Đổng đ i đến

n ú i Sóc Sơn th ì biến m ấ t cả ngưòi lẫ n ngựa V ua nhớ ơn, tru y ề n lậ p đền th ò ỏ là n g P h ủ Đ ổng và sắc phong là Phù

Đ ổng T h iên Vương.

N ăm nào đ ế n ngày m ồng 8 th á n g T ư là n g P h ù Đ ổng (còn gọi là ỉà n g Gióng) đ ều m ỏ hội d iễ n lạ i s ự tích đ á n h giặc Ân xưa, tục gọi là hội Gióng

14

2 Sun Tinh • Thủy Tinh

H ù n g V ựdng th ứ 18 có m ộ t ngưòi con gái tê n là Mỵ

N ương, sắc đ ẹp tu y ệ t tr ầ n Mỵ N ưong đưỢc v ua c h a th ư ơ n g yêu r ấ t mực N h à v u a m uôn kén cho n à n g m ột người chồng^

x ứ n g đ án g S ơn T in h v à T h ủ y T in h đ ều m uốn hỏi n à n g làm

vợ S ơn T in h ngưòi ở n ú i Ba Vì, tu ấ n tú và tà i giỏi khác

th ư ò n g C h à n g chỉ ta y v ề p h ía Đóng, p h ía Đ ông b iế n th à n h đổng lú a x a n h , chì ta y v ề p h ía T ây, p h ía T ây mọc lê n h à n g dày n ú i C òn T h ủ y T in h ở m âi tậ n biển Đông, cũ n g tà i giỏi không kém : gọi gió, gió đến; hô m ư a, m ưa vể M ột ngưòi là

c h ú a c ủ a m iền non cao, còn ngưòi kia là ch ú a củ a v ù n g nưổc

th ả m , đ ểu x ứ n g đ á n g là m rể v ua HùnR.

V ua H ù n g b ần khoăn không b iế t n h ận lời ai, bèn p h á n rằng:

H ai người đều vừa ý ta cả n h ư n g ta chì c6 m ột ngưòi con gái, biết gà cho ai? Vậy, ngày m ai, nêu ai d ản lễ cưói đến đây trưóc:

m ột trả m v án cdm nếp, h a i tră m đ ệp bánh chưng, voi chín ngà,

gà chín cựa, ng ự a chín hồng m ao ứ ù được rước đ âu về.

S âm hôm aau Sdn T in h đem đầy đ ủ lễ v ậ t đến trư óc và đưỢc p h ép đư a d â u vể núi.

T h ủ y T in h đ ến sa u , k h ô n g lây được Mỵ N ương, đ ù n g đùng nổi giận, đuổi theo, m ột hai đòi cướp lại Mỵ Nương Thủy

T inh còn hổ m ưa, gọi gió làm th à n h giông, bão, sã'm sét, rung cluiycn đ ấ t tròi, d ân g nước sông lên cuồn cuộn, để tiến đ án h Sđn Tinh Nước ngập lúa, ngập đồng, ngập cá n hà cửa,

Sdn T in h k hông h ể n a o n ú n g dùng phép th ầ n th ô n g , bốc

từ n g q u ả đổi, từ n g d ã y n ú i c h ặ n đ ú n g dòng nước lũ Nước

d â n g lê n cao b ao n h iêu , Sơn T in h lại làm đồi n ú i cao lê n bấy nhiêu Sơn T in h lạ i đ ù n g sấm s é t đ á n h xuống, T h ủ y T in h cuối c ù n g p h ả i ch ịu th u a r ú t q u â n vể T ừ đỏ Sơn T in h và

T h ủ y T inh th ù n h au K hông n ă m n ào T h ủ y T inh k hông làm

m ư a, làm băo, d á n g nưóc lê n đ á n h Sơn T in h , gảy nên n ạ n lụ t lội k h ấ p vừng đổng b ằ n g và tr u n g d u nước ta N h ư n g lầ n nào

T h ù y T in h cũ n g phài th u a

C huyện Sơn T inh và T h ủ y T in h p h ả n á n h m ột thự c tế,

h à n g năm vào m ùa h ẻ th á n g 6, th á n g 7 (âm lịch), Bắc Bộ bị

lủ lụ t, nước tr à n vào đồng ruộng, tà n p h á m ù a m àng, k hiến cho n h ã n d â n ta p h ả i đ ắp đê n g ả n lù lụ t để trị th ủ y c ủ a tổ tiê n ta từ xa xưa.

1 6

NHÀ THỤC (2 5 r- 208^)‘ 50 NĂM,

QUỐC HIỆU ÂU LẠC, KINH ĐÔ PHONG KHÊ

(b ổ Loa, Đông Anh, H à Nội)

N g ư ờ i Lạc V iệt và T áy Âu (dân tộc Âu V iệt ở p h ía Bấc nước V ãn Lang) vốn đã có mối q u a n h ệ kinh t ế v ă n hó a gần

g ũ i v à gắn bó với n h a u từ lâu đời T hục P h á n là th ủ lĩn h của ngưòi T ây Âu.

T ừ trước cuộc x âm lă n g của q u â n T ần, giữa nước V ăn

L a n g của v u a H ù n g và T ây Âu củ a T h ụ c P h á n đ ã xảy r a cuộc

x u n g đột kéo d à i ch ư a p h â n th ắ n g b ại Trưổc bốì cản h đó, cuộc xâm là n g c ủ a q u â n T ầ n sắp x ảy ra , đ ứ n g trước tìn h

h ìn h nguy n g ập đó, h a i b ên chấm đ ứ t x u n g đ ộ t và tiế n h à n h hợp n h ấ t với n h a u đ ể cù n g s á t cán h chông ngoại xâm , Thục

P h á n được suy tô n là th ủ lĩn h để chỉ h u y cuộc k h á n g chiến chống q u â n T ần.

N ám 218 TC N , T ầ n T hủy H oàng h u y động 50 v ạ n quân,

c h ia làm 5 đạo, đ i ch in h phục Bách V iệt C hỉ h u y đạo q u ân

T ầ n là viên tư ớ n g lừ n g d a n h Đồ Thư Người V iệt tiế n h à n h

ch iến tr a n h d u kích, thự c h iệ n vườn k h ô n g n h à trống, b ền bỉ

Chương II

' Có chử T là trưốc Cồng D ^ y ê n , không có chữ T là sa u Cỗng nguyên.

k h á n g chiến su ô t gần 10 nãm Đợi k h i q u á n T ần lâm vào tìn h tr ạ n g m ệt mỏi, ch án nản và khố sở vì ih iế u lương ihực, ô"m đ a u n h iề u vi k h ông hợp th ủ y thổ, T h ụ c P h á n mới tố chức

p h à n công q u â n T ần Đồ T hư bị b ắ n chết M ấ t tướng chí huv,

q u â n T ầ n m ò dư òng m áu tháo ch ạy về nưóc.

S au ch iến công o a n h liệt, đ á n h th ắ n g 50 v ạn q u â n T án,

T hục P h á n hợp n h ấ t giữ a nước V ản L an g vói nưóc T ây Àu lấy tê n nưổc là Àu Lạc, đóng đô ỏ P hong K hê (Cô Loa, Đông

A nh - H à Nội), xư ng là An Dướng Vương.

Nưóc Âu Lạc là bước k ế tục p h á t triể n cao hdn cúa nước

V ãn L an g trê n m ột p h ạm vi rộ n g lớn hơn củ a ngưòi Lạc Việt

và người T âv  u'.

Đ ứng đ ầ u n h à nưdc là T h ụ c P h á n An Dương Vương, tro n g triề u v ẫn cỏ các Lạc h ẫ u giúp v u a cai q u ả n đ ấ t nước, ở các địa phương, v ẫ n do các Lạc tư óng đ ú n g đ ầ u q u ản lý.

Theo tà i liệu khảo cổ th ì A n Dương Vương xây d ự n g được một đạo quân khá mạnh sử dụng thành thạo cung tôn (/ác loại v ũ k h í p hong p h ú , đa dạng (hơn v ạ n m ùi tê n đào dược ÓI

c h â n th à n h cổ Loa đã ch ứ n g tổ điều đó) à u Lạc còn có Ihủv quân và được luyện tập khá thường xuyên An Dương Vương cho xây đ ự n g th à n h cổ Loa kiên cố, trỏ th à n h tru n g tâ m của nưốc  u Lạc.

Tục truyển răng An Dương Vưrtng xâv th à n h nhiểu lần nhưng đều đố Sau nhò có th ầ n Kim Quy hiện lên l)ò q u an h bò lại nhiều vòng, T hục P hán An Dương Vương bèn cho xáy thành theo d ấ u ch ân rù a vàng T ừ đó th à n h xây không đổ nửa.

' Theo Đại cương lịch s ử Việt N a m (tập I, tr 49) Nhà nước Âu Lạc chì tổn

tại từ (208 đến 179 trưdc Công nguyên).

18

Thời ấy, tổ tiên ta chưa có gạch nung, thành cổ Loa được

x ây b ằ n g đâ't ỏ ch ín h đ ịa phương T h à n h có 9 vòng C h u vi vòng ngoài 8 km, vòng giữa 6,5 km Vòng trong cùng (hình chữ nhật) có chu vi 1650 m Thành dược xăy theo phương

p h á p đ à o đâ't đ ế n đ â u , k h o ét hào đ ế n đó, th à n h đ ắ p đ ế n đ âu,

lu ỹ x ây đến đó M ặ t ngoài ỉuỹ, dốc th ă n g đứng, m ặ t tro n g

th o a i th o ả i đ ể đ á n h vào th ì khó, tro n g đ á n h r a th ì dễ Luỷ cao trung bình từ 4 - 9 m, có chỗ cao từ 8 - 12 m Chân thành rộng từ 20 - 30 m Thành có 3 cửa ra vèo c ả 3 vòng thành

đ ê u có h à o ỏ p h ía ngoài, c ả 3 hào đưỢc nối liền với n h a u v à nôi với sông H o àn g đ ể bảo đ ảm q u a n h n&m đ ều có nước, và làm tăng thêm sự hiểm yếu của Kinh thành cổ Loa

N gày nay, k h i xé dọc th à n h đẽ n g h iê n cứu, cảc n h à k h áo

cổ học th ấ y rõ c h â n th à n h được ch ẹ n m ột lớp đ á tảng H òn

n h ỏ có đưòng k ín h 15 cm, hòn lớn 60 cm C ần bao n h iê u đ á

để x ây d ự n g công trìn h ? Kỹ th u ậ t xếp đ á ? Đ ây qxiả lả m ột công tr ìn h vĩ đại.

Thành cổ Loa chẩng những là một công trình đồ 8Ộ, cổ

n h ã't c ủ a d â n tộc ta m à còn ỉà m ột công tr ìn h h o àn bị v ề m ặ t

q u â n sự X ung q u a n h th à n h Cỗ Loa, có m ộ t m ạ n g lưdi th ủ y vản dầy đặc, tạo thành một vòng khép kín, thuận lợi cho việc xây dựng một căn cứ thủy binh hùng mạnh

Thuở ấy, sông Thiếp - Ngũ Huyền Khê - Hoàng Giang thông với sông Cảu ỏ T hố Hà Q uà càiìi (Hà Bác) củ, thông với sông

H ổng ở Vinh T h an h (Đông Anh) Bởi vậy, ngay sau khi xây thành An Dương Vương đă chiêu tập những thợ mộc giỏi, sử

d ụ n g gỗ ở địa phưrtng đóng thuyền chiến Với tà i nghệ đi sông, vượt biển vốn là sỏ trường của người Lạc Việt, các đầm p h á quanh thành cổ Loa trỏ thành quân cảng Nhân dân được đưa tới khai phá vùng rừng đ a (Gia Lâm), rừ n g mơ (M ai Lâm), r ừ r^

d âu d a (Du Lâm),v.v th à n h đồng ruộng N hững hiệp thợ chuyên rèn vũ k h í như côn, kiếm, dáo, mác đủ loại Bàn tay sáng tạo của cha ông ta đă ch ế tạo nỏ liên châu, mỗi p h á t bắn hàng chục m ũi tên Kỹ th u ậ t đúc đồng được khuyến khích H àng vạn

m ũi tê n đồng lợi hại, có độ chứứi xác cao, kỹ th u ậ t tinh vi, dùng cho nỏ liên châu đã được n h ữ r^ b àn ta y của n hũng người thợ tài hoa s ả n x u ấ t ỏ đây.

Vói vỊ t r í th u ậ n lợi ây, với cách bô' t r í th à n h có 9 lớp xoáy trô n Ốc, 18 ụ gò cao nhô h ẳ n r a c h â n lu ỹ để có th ể từ cao bắn xuống, vói v ũ k h í nỏ th ầ n và n h ữ n g m ũ i tê n đồng lợi h ạ i, sức

m ạ n h q u â n sự tổ n g hợp cổ Loa th ò i ấy là m cho q u â n th ù

k h iếp sỢ, th ể h iệ n tr í tu ệ q u â n sự tu y ệ t vòi của tổ tiên ta.

20

P H O N G K I Ế N T R U N G H O A

T H Ố N G T R Ị L A N T H Ứ N H Ấ T (207^ ■ 39)

Chuơng l l ỉ

N H À TRIỆU (207^ -1 1 1 ^ 97 NẢM, QUỐC HIỆU NAM VIỆT, ỈONH Đ ồ PHIÊN NGƯNG

(QUẢNG CHẮU > TRUNG Q ư ố q

N ăm 210^ T ầ n T h ủ y H oàng chết, con là T ầ n N h ị T h ế lên

th a y , đ ế c h ế T ầ n n g ày c à n g su y yếu Lợi d ụ n g cơ hội đó,

N h â m N gao và T riệ u Đ à chiếm N am H ải, xây d ự n g m ột vương quốc riên g , chông lạ i n h à T ần.

N h â m N gao c h ế t, T riệ u Đà th a y t h ế đ ã thự c h iệ n m ưu

đổ c á t cử.

T riệ u Đ à người H á n , q u ê ỏ H à Đ ắc • T ru n g Quốc S au

k h i N h âm N gao c h ế t, T riệ u Đà làm c h ù N am H ải, d iệ t các

cứ cù a m ột tậ p đ o ần tưổng lỉnh, q u a n lại H án tộc không phải

là n h à nước cù a ngưòi Việt Nước N am V iệt gồm có 3 qu ận ;

N am H ải, Q u ế L âm , Tượng Q u ận , n ằ m d p hía Bắc tiếp giáp với nưốc Âu Lạc củ a T h ụ c P h á n A n D ường Vưdng.

N am V iệt là m ộ t nước m ạ n h , d ấ t đai rộng lán (bao gồm vùng Q u ản g Đông, Q uảng T ây, m ộ t p h ầ n Quý C hâu ỏ phía nam Trung Quốc), kinh tế trù phú, giao thông Lhuặn lợi, lại nằm sát với nưôc Âu Lạc, là phía Bắc nên có điều kiện xâm lược Âu Lạc

Để mở rộ n g p h ạm vi lã n h thổ, T riệ u Đ à đâ đ ẩy m ạ n h các hoạt động vũ tr a n g xâm lược vể phía nam mà hướng chủ yếu

là nước Âu Lạc.

Q uản Triệu dã n hiều lần tiến h à n h xâm lược Ảu Lạc, có lẩr

đã tiến quân xuống xâm phạm vùng Tiên Du (Bắc Ninh), Vũ

N inh (Q uế Vỏ, Bắc N inh) sông Bình G iang (sông Đuốhg) Nhiểu trậ n chiến đ ấu ác liệt đã diễn ra ở vùng Tiên Du và vùng phụ cận th à n h Cô' Loa N hưng bấy giò, Âu Lạc là một quổc gia h ù n ị mạnh, có nỏ liên cháu lợi hại, có thành c ẩ Loa kiên cố, dã đánỉi bại quân Triệu, bảo vệ được độc lập, tự chủ của Tổ quõc.

Sau Dhiều lần xâm lược vũ trang thất bại, Triệu Đà tha> đổi th ủ đoạn xâm lược, thự c h iệ n m ư u k ế xâo q u y ệt, xir giảng hoà với Ẳu Lạc, xin cầu hôn con gái An Dương Vươní

là Công ch ú a Mỵ C h âu cho con tr a i là T rọ n g T h ủ y và x in chc con được ở rể, để có cơ hội điểu tra lìn h h ìn h bô* phòng và các

bí m ậ t q u ân sự cù a k in h th à n h c ố Loa và bí m ậ t củ a nỏ liêr

ch âu (bắn m ột p h á t h à n g ỉo ạ t m ũi tê n b ay đi có th ế g iế t chếi

n h iề u q u â n địch).

Khi đâ n ắ m ch ắc được mọi b í m ậ t, T rọ n g T h ỏ y x in p h é í

An D ương V ưđng về th à m c h a và th u ậ t lạ i cho T riệ u Đ à biết cách chế tạo nò liên châu

22

Lợi d ụ n g m ối tìn h tro n g trắ n g , th iế t th a c ủ a M y C h â u và

sự mất cảnh giác của An Dương Vương, cha con Triệu Đà đă nắm được bí mật của thành cổ Loa và chế tạo hàng loạt nỏ liên châu trang bị cho quân mình rồi cất quân đánh Âu Lạc

A n D ưdng Vương có vũ k h í lợi h ại, c h ủ q u a n không

p h ò n g bị Vì vậy k h i T riệ u Đà tro n g ta y có n ỏ liê n ch âu , đem

q u â n ồ ạ t tiê n đ á n h , q u â n Âu Lạc bị th u a N ăm 208^, T riệu

Đ à đ ã (hiếm được nưóc Ảu Lạc, m ỏ đ ầ u th ồ i kỳ phong kiến

T ru n g Hoa đô hộ nưốc ta.

S a i khi ch iếm được Âu Lạc, T riệu Đà c h ia nưóc ta th à n h hai quận: Giao Chỉ (bao gồm vùng Bắc Bộ ngày nay) và Cửu Chân (gồm v ù n g fỉâ’t T h a n h Hóa N ghệ A n, H à T ĩnh), sáp nhập VIO nước Nam Việt.

ỏ n ỗ i q u ậ n , T riệ u Đà đ ặ t m ột chức đ iển s ú để cai q u ả n , thu c ố ỉg phú và một chức tả tướng để chỉ huy quân đội chiếm ỉóng.

Duới q u ậ n , các liên minh bộ lạc cũ v ẫn đưỢc giữ nguyên

là các fac tư óng, n h à T riệ u th i h à n h c h ín h sá c h d u n g dưỡng

“lâiy người D i tr ị ngưòi Di” n h ằ m biến các lạc tướng, q uý tộc bản địi (ngưòi Việt) thành chỗ dựa cho chính quyền đô hộ, giữ n g iy ê n các tổ chức ch ín h tr ị cù c ủ a  u L ạc ở các đ ịa

2 T riệu Vân Đ ế (Triệu Hổ) (136^ • 124^)

T riệ u H ồ là con tr a i T rọng T hủy, c h á u nội củ a T riệ u Đà lên ngôi vu a n ă m 136 TCN , ờ ngôi 12 n ăm , th ọ 52 tuổi.

3 T riệu M inh VuOTig (Triệu Anh Tề) (124^ -1 1 2

T riệ u A nh T ề là con trư ở n g củ a V ăn Vương, lê n ngôi vua

n ảm 124 TCN ỏ ngôi được 12 năm

4 Triệu AI Vương (Triệu Hưng) (112^ 112^)

T riệ u H ưng là con th ứ củ a M inh Vưdng, được lên ngôi

v ua n ă m 112 TC N , tôn mẹ ỉà C ù T hị là T h á i h ậ u T riệu

H ưng ờ ngôi ch ư a đưỢc m ội lỉãm.

5 Triệu Dương Vuong (Tríệu Kiến Đức) (112^ -111^)

T riệ u K iến Đ úc ỏ ngôi gần được m ột năm

T ừ n ám 113 TCN nội tình n h à T riệu r ấ t rôl ren, v u a H án sai A n Quõc Thiếu Quý san g dụ N am V iệt về hàng T h iếu Quý nguyên là tìn h n h â n của C ù Thị (mẹ của Ai Vương) n ê n tư thâng vói n h a u và d ụ dồ Ai Vương dâng nước N am V iệt cho n h à H án

Tể tướng ỈÀÌ Gia đ à cùng m ột sô' đại th ầ n dem q u ần cấm binh vào giết chết sứ n h à H án, Cù T hị vè Ai Vương, tôn T riệu Kiến Đức là con trưởng củ a M inh Vương làm vua Vũ E)ế n h à H á n sai Phục Ba tướng q u ân Lộ Bác Đức và Dương ỉỉộc đem 5 đạo quân sang xám lược N am Việt T ể tướng Lữ Gia chông không nổi bèn đưa Dưdng Vướng chạy trốn, quân H án đuổi theo b ắ t được, vua tôi đều bị hại N h à H án chiếm được N am Việt, n hà H á n đổi N am

V iệt th à n h Giao C hỉ bộ.

24

C iâ u N h a i (đảo H ải N am ).

Đim N h ĩ (đảo H ải Nam).

N ià H án đ ặ t mỗi q u ậ n m ột viên th á i th ú coi việc cai trị tro n g Ịu ậ n và có q u a n th ứ sử đ ể giám s á t các q u ận , ở trong

q u ậ n ỉia o C hỉ th ì có n h ữ n g lạc tư ó n g h a y lạc h ầ u v ẫn được giữ nguyên và được ch a tru y ề n con nối.

T iứ sử đ ầ u tiê n củ a n h à H á n là T h ạ c h Đái, p h ủ tr ị đóng

ồ L ũ n ; K hê th u ộ c (T h u ậ n T h à n h - Bắc N in h bây giò).

Chương IV

S ử cù ca ngợi Tích Q uang làm th á i th ú q u ậ n Giao C hỉ và

N h âm D iên làm T h ái th ú q u ận Cửu C h ân là n h ữ n g người có công k h a i hóa, d ạy d â n lấy điểu lễ nghĩa, cho n ên được n h â n

ta y tr ừ n g tr ị n h ữ n g người có tư tư ỏ n g v à h à n h dộng chống lẹi

ch ín h q u yền đô hộ Đ ã có m ột s ố cuộc nổi d ậy chông chính

q u yền đô h ộ ò K inh M ôn (H ải Dương), Đ ông T riều (Q uảng

N inh), D uyên H à (T h ái B ình), B ắc G iang, V.V do các quý tộc

b ả n đ ịa ỉă n h đạo, t ấ t cả n h ữ n g cuộc nổi d ậy đó đều bị ch ín h quyển dô hộ do Tô Đ ịn h đ à n á p tà n bạo.

T h á i th ú Tô Đ ịn h đ â giết c h ế t T h i S ách, con q u a n lạc tướng C hu Diên, là chồng c ủ a Trưng Trắc, con quan lạc tướng

Mê Linh T rư ng T rắc' đ â cùng em là T rư ng N hi p h ất cờ khỏi nghĩa ở H á t Môn (cửa sóng H át, huyện P h ú c Thọ, Hà Nội) vảo

đ ầu n âin 40, cuộc khời nghĩa được dông đáo n h ãn dân các ndi nhiệt liệt hường ứng như các quận Cửu C hân, N h ật N am , Hđp

P h ố và 65 th à n h trì ở Lãnh Ngoại đểu hưởng ứng.

Chương V

' T hẩn sin h m ất sổm T ru n g Trác và em gái là T n tn g N hị duọc th á n m ẫu

là bà M an ThiẬn (có tru y ển th u y ế t nói là bà T r ỉ n T hị Đoan) nuôi dưđng trưởng thành-

Ầm ầm binh mã xuống gần Long Biên.

(Đ ại N am q u ố c s ử d iễ n ca)

R ấ t n h iề u p h ụ n ữ th a m g ia vào cuộc khỏi n g h ĩa và trở

th à n h n h ữ n g tướng soái củ a H ai Bà T rư n g n h ư n ữ tưổng Lè

C hân, V ũ Thục Nương, T h iểu H oa, v.v H a i B à T rư n g tru y ề n hịch khởi n g h ĩa và cử ngưòi đi liên lạc và phối hợp với các cuộc đ ã u tra n h vũ tra n g ỏ các địa phư ơng k h ác đ a n g h o ạ t động độc ỉập N hò vậy, lực lượng n g h ĩa q u â n ỉớn m ạnh

n h a n h chóng C ả nưôc đă đ ú n g lên theo H ai Đ à T rư n g khỏi nghĩa H a i Bà chỉ h u y ng h ĩa q u â n đ á n h p h á th à n h Luy L âu, trị 8Ỏ củ a n h à H án Tỏ Đ ịnh h o ản p h ô t bỏ th à n h tr ì th á o chạy vê' nưóc Cuộc khơi n g h ĩa to à n th á n g Cá b ến q u ậ n dược giải phóng C h ín h quyền đô h ộ đ ã bị lậ t đổ N ền độc lộp, tự

c h ủ củ a đ ấ t nước, d â n tộc được khôi p h ụ c sa u hđn 150 n ă m bị

nô lệ.

Được các ỈỘC tưóng, tầ n g Idp quý tộc v à n h â n d â n cả niidc

ủ n g hộ và suy tôn, T rư n g T rắ c cù n g em là T rư n g N h ị đã

xư ng V ương (T rư ng N ữ Vưdng), b ắ t ta y n g ay v ào việc xây

P h ụ Vướng công c h ú a Đòng q u â n tư ỏ n g q u ân , n ữ tư ớ ng Ngọc

L âm là m T h á n h C h ân công ch ú a, n ữ tư ố n g V ũ T hục N ương làm Đ á t N ọn công ch ú a, v.v

N h à nước do H ai B à T rư n g lậ p r a còn r ấ t sd sài, n h ư n g bưóc đ ầ u đ ả th ể h iệ n v à k h ả n g đ ịn h đó là m ột n h à nước độc lập , tự c h ủ củ a n h â n d ầ n ta.

Ngàn Tây nối ánh phong trần.

28

Đô kỳ đóng cõi Mê Linh

Lĩnh N am riêng m ột triều đình nước ta.

(Đ ại N a m q u ố c s ử d iể n ca)

H ai Bà T rư n g đ ã xoá th u ế cho n h â n d ân 2 năm ỉiển, tạo điểu k iện cho n h â n d ân phục hồi sản xuất N hân d ân ta vô cùng phấn khởi, r a sức xây dự ng cuộc sông mới trong độc lập tự do.

M ù a h è n ă m 42, v u a n h à H á n p h o n g M ã V iện làm P h ụ c

Ba tư ớ n g q u ầ n c h l h u y đ ạ i q u â n s a n g xâm lược nước ta M ã

V iện vô"n là m ột v iên tư ớ n g có n h iề u k in h nghiệm đ à n áp phong trào đấu tranh vũ trang của các dân tộc Tạng - Miến

và n ô n g d â n ở A n H u y (T ru n g Quốc) C ùng với M ả V iện còn

có P hiõiì kỵ tư ớ ng q u ả n Đ oàn C h í dược phong làm L âu

th u y ể n tư ó n g q u â n ch ì h u y đạo th ủ y q u â n vối 2000 ch iến

th u y ể n s a n g G iao C hì, L ư u L ong vốn làm th á i th ú N am

Q u ận (Hồ Bắc) được p h o n g làm T ru n g lan g tư ớ ng q u ỗ n tước

h ầ u làm p hó tư ó n g cho M ã V iện Q u â n xồm lược n h à H án kéo sang xãm lược nưốc ta lần này vào khoảng hai vạn(l) bao gồm lính được tuyển từ các quận Trường Sa, Quế Dương,

L in h L àn g v à các q u ậ n th u ộ c G iao Chỉ Đạo q u ân x âm lược

n à y to à n là ngưòi H oa N a m (T ru n g Quốc) n ên r ấ t d ễ th ích

n g h i vổi th ủ y th ổ nước ta với n h ữ n g viên tư ớ ng tà n ác v à có

n h iề u k in h n g h iệm ch iến đ ấu.

Mã V iện r h ia q u â n làm h a i đạo; m ột đạo q u ân bộ do Mã Viện trự c tiế p ch ỉ h u y vượt q u a Q u ả n g Tây Q u án g Đ ông đến HỢp Phố tiến vào Âu Lạc Đạo quân thủy do Đoàn Chí chỉ

h u y th e o đường b iển đ ến Hợp Phô' hội q u ân với đạo q u â n bộ của Má Viện để cùng tiến vào Âu Lạc Đến Hợp Phô’, Đoàn

Theo cuốn Các triều đ ạ i Việt N a m là 20 v ạn (tran g 28).

C hí ô"m ch ết tạ i đó M ã V iện th ố n g s u ấ t cà 2 đ ạo q u â n th ủ y ,

bộ Q u ân M ã Viện theo h a i đường th ủ y , bộ ào ạ t kéo vào xâm lược nưốc ta, hai đạo q u â n th ủ y , bộ củ a c h ú n g n ^ Ợ c sõng

B ạch Đ ằn g tối Lục Đ ầu G ian g tiến s â u vào G iao Chỉ, đến

th ả n g L ân g Bạc (m iền đ ấ t trũ n g thuộc Bắc N in h • Bắc

G iang), H ai Bà T rư n g đã ch ủ động tâ'n công q u â n giặc, Cuộc

c h iế n đ ấ u vô cù n g ác liệ t đ ã d iễ n ra ỏ v ù n g L ã n g Bạc, h à n g

v ạ n ch iến binh ngưồi V iệt đã n gã xuống tro n g các t r ậ n chiến

ác ỉiệ t để bảo vệ T ổ quốc th iê n g ỉịêng củ a m ình.

Q u â n của H ai Bà T rư n g ch iến đ ấ u r ấ t k iê n cưòng,

n h ư n g do q u ân giặc m ạnh và đông, có lực lượng th ủ y , bộ phôi hợp vói nhau, có nhiều kinh nghiệm , trong khi quản H ai Bà

T rư n g th iếu tra n g bị và th iếu k in h nghiệm chiến đ â u n ên bị

t h ấ t bại n ặ n g nề, n h iề u người bị hy s in h hoặc bị b ắt H ai Bà

T rư n g p h ả i ỉui q u â n vể M ê L inh rồi r ú t vể v ù n g rừ n g núi

C ấm K hê (miển đ ấ t thuộc h a i h u y ệ n T hạch T h ấ t và Quốc

O ai, H à Nội) để tiếp tục ch iến đ ấu S a u n h iề u tr ậ n chiến đ ấu

r ấ t a n h dùng trước m ột đội q u â n n h à n g h ề dày đ ạ n chiên trậ n , q u ầ n của H ai Bà T rư n g đă bị đ á n h bại H ai Bà T rư n g

đ ã a n h dũng hy sin h T ru y ển th u y ế t d â n gian kể r ằ n g Hai

Bà đă gieo m inh xuống dòng sông H á t (sông Đ áy) tu ẫ n tiế t vào n g ày 6 th á n g 2 âm ỉịch (43), m ột s ố tướng B nh noi theo

gư dng H ai Bà T rư n g cũ n g tự tử d ể khỏi sa vào ta y giặc.

Cấm Khê đến lúc hiểm nghèo

Chị em thất th ế cũng liều vời sõng.

Sau khi đánh bại được lực lượng do Hai Bà Trưng trực tiếp chỉ huy, M ã V iện đem h a i v ạ n q u â n v à h a i n g h ìn th u y ể n tiế n vào T h a n h H oa (Cửu C hâu) đ á n h Đô D ương và C h u Bá (tư óng củ a Hai B à Trưng) Cuốĩ n ă m 43, đ ầ u n ă m 44, hai

c á n h q u á n của Đô D ương và C h u Đá cũ n g lầ n ỉượt b ị đ à n áp.

30

Cuộc x â m lược c ủ a M ã V iện đã tà n s á t h à n g v ạ n n h â n d ãn

L ạc V iệt N h iều quý tộc b ả n đ ịa bị giết, bị b ắ t đ ày s a n g

T ru n g Quốc (L in h L ăn g - Hồ N am ) C h ế độ L ạc tư ớ ng bị b ăi

bỏ, n h à H án th ự c h iệ n c h ế độ trự c trị tóti câ'p h u y ện Nước ta

ỉạ i m ộ t ỉầ n n ữ a bị sá p n h ậ p th à n h q u ậ n , h u y ệ n c ủ a n h à

Đ ông H á n S ử gọi đ â y ỉà th ò i kỳ Bác th u ộ c lầ n th ử hai.

N h à H án d ù n g mọi th ủ đoẹn th â m độc đ ể đô hộ, bóc lột

và đ ồ n g h ổ a d â n tộc V iệt N h ư n g n h á n d â n t a với cơ sỏ ỉà các

là n g x ã đ ã k iên t r ì bảo vệ giữ gìn b ản sắc v ă n h ó a của m ình

N h iề u cuộc khỏi n g h ĩa v ũ tra n g ch ông á c h đô h ộ c ủ a ngoại

b a n g đ ả liên tiế p n ổ ra

Phẳtt đoc ú ìim é

CÁC NỮ TƯỚNG THỜI HAI BÀ TRƯNG

T r o n g lịch sử V iệt N am và lịch sử các d â n tộc trê n th ế giới đ ă xảy r a m ột sự kiện iỊch sử th ậ t kỳ lạ (và chỉ xảy r a có

m ột lần), đó là n g ay từ th ế kỳ đ ầ u C ông n g u y ên (vào n ăm 39

- 40) cả d ân tộc V iệt N am đã theo lời k êu gọi củ a hai ngưòi

p h ụ n ữ trẻ tuổi (T rưng Trắc, T rư n g N hị) và đ ã tôn nh iểu phụ

n ữ lên nắm quyển lã n h đạo, khởi ng h ĩa vũ tr a n g toàn d ân để giâi phóng d â n tộc, giải phóng đ ấ t nưóc.

Có lẽ do k h í thiêng sông núi, do truyền thông b ấ t khuà"! và tinh th ầ n thượng v5 của dân tộc, mới h u n đúc và sàn sinh ra hai

vị nữ a n h hùng kiệt x u ấ t và h àn g chục n ữ tướng tà i ba như vậy, Hai Bà T n ín g đâ được sử sách đời đòi ghi chép công cfn CÒIÌ hơn hai mưdi n ữ tưdng của H ai Bà T rư n g tà i ba, lỗi lạc tuy chưa được ghi trong chính sử, xong sự tích kỳ tà i của các anh

hừ ng liệt n ữ đó đã đưỢc tạc trê n bia đá, ghi vào th ầ n phả và được n h â n d ân ta tru y ền tụng đời đời.

C húng tôi xin lược ghi sự tích củ a các vỊ nữ a n h hùng đó để

m inh họa cho 8ự kiện lịch sử đặc biệt dưói thòi T rư ng N ữ Vương.

ỉ- Thánh Thién Cồng chúa

H ưỏng ứ ng lòi kêu gọi củ a H ai Bà T rư ng, T h á n h T hiên

cừ n g với cậu ru ộ t là T r ầ n Liộ đ ã p h ấ t cò k h ỏ i n g h ĩa lấy vừng

n ú i Y ên D ũng, Bổe Đ ái (Bắc G iang) là m căn cứ cùa nghĩa

q u á n , n h iề u lầ n n g h ĩa q u â n tấ n công q u â n địch, đã chém

3 2

được đầu của tên tướng giặc tàn ác là Mã Giang ỉx)ng, làm cho quân thù khiếp vía.

Cuộc khởi nghĩa cùa Hai Bà Trưng thắng lợi, Thánh Thiên được suy tôn là Khai quốc công thần bậc nhất và được Trưng Vương phong là Thánh Thiên công chúa

Thánh Thiên dâ anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Hán do Mã Viện chì huy

Hiện nay ỏ Ngọc Lâm - Yén Dũng, Bắc Ninh có đển thò Thánh Thiên công chúa

2* Lé C hân • N ữ tướng miền biển

Lê Chán con gái ông Lê Thái Bào là ngưcrt con gái đẹp nhâl vùng Đông Triều, tóc đen như mun, mày đen như cánh nhạn và nước đa hồng như hoa phù dung Thái thú Tô EKnh sai người đưa lễ vật đến xin cưới về ỉàm thiếp, nhưng bị ông Lê Thái Đảo

từ chôì, ba th á n g sa u ông T hái Bào bị Tô Đ ịnh b ắ t v ề giết chết.

Lê Chân trôn thoát vể vùng biển Hài Phòng ỉập trại An Điên, rồi mộ nghĩa quân trả thù nhà, đền nỢ nưổc Khi Hai

Bà Trưng phất cò khởi nghĩa, Lê Chân theo về phò giúp Hai

Bà Trưng được phong là Nừ tướng quân miền biển và đả lập đưỢc nhiểu chiến công hiển hách

Nữ tướng Lê Chân dã anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Hán

H iện n ay có đ ền N ghẻ ở An B iên v à m ộ t q u ậ n ò H ải Phòng mang tên Lê Chân dể đòi đòi tưàng nhố công lao to lân của vị Nữ anh hùng miến biển

3< Bát Nạn đạí tướng

Hào trưởng Vũ Công Chất ỏ trang Phượng Lâu, châu

B ạch Hạc, vỢ là H oàng T h ị M ầ u sin h h ạ được người con gái

đ ặ t tê n là T hục Nương, càn g lân càn g x in h đẹp, n ả m mười

sá u tuổi, T hục N ương n h a n sắc n h ư ho a p h ù dung, buổi sôm đọc sách chỉ m ột lượt ỉà thuộc, m ú a kiếra n h ư gió th ế i hoa bay, mỗi k h i ra ngoài, a i cũ n g tôn sù n g là “n ữ tiên h ạ giới”,

n à n g đ ã đ ín h h ô n cù n g P h ạm L an g con tr a i hào trư ở n g

P h ạm D an h Hướng.

S a u k h i Công C h ấ t và bố^ con P h ạm L an g đều bị T hái

th ú Tô Đ ịnh giết h ạ i, c h ú n g còn s a i q u â n lín h vể vây b ắ t mẹ con T hục Nường, T hục N ương m úa kiếm giết ch ết tư â n g giặc rồi p h á vòng vầy chạy đến bò sông, gặp chiếc th u y ể n con,

n à n g ỉên th u y ể n xuôi th e o dòng sông v ề m ãi tậ n T iê n La (Thái B ình) sinh sống vối d â n là n g ở đó.

S au theo lòi k êu gọi củ a H ai Bà Trưng, 'Hiục Nương đă lãnh đạo n h â n dân trong vùng p h ẩ t cờ khởi nghĩa theo về phò giúp Hai Bà Trưng lập được nhiều chiến công to lớn, đưỢc T n ín g Vương sắc phong B át N ạn Đ ại tướng T rin h Thục công chúa.

Khi cuộc k h án g chiến chấng q u ân xâm ỉưởc n h à H án do Mã Viện chì huy th ế t bại, H ai B à T n ín g đã tu ẫ n tiết, Thục Trinh công chúa r ú t q u â n về T iên La chống cự với quân thù Thục Nương nung nâu căm hòn, mưu tín h dựng lại nghiệp lớn và đã giữ vùng Tiên La h àn g chục dặm , trả i qua cầm cự hơn tám

th á n g giặc H án không làm gì nổi S au M ã Viện phải sai tên tướng giặc TỔ Hoềli £)ức d ẫn h à n g v ạn q u ân tới 'Hên La vâv vòng trong, vòng ngoài hòng b ắ t sống Thục Nương Thục N ương đã cùng n ^ a quần a n h dũng chiến đấu, đến khi th ế cùng lực kiệt, Thục Nưdng đã tu ẫ n tiế t để khỏi sa vào tay giặc.

H iện n a y ở PhưỢng L â u (P h ù N in h • V inh Phúc) v à Tiên

La (Q uỳnh P h ụ • T h á i B ình) có dển th ò T hục N ương đ ể đời đời ghi n h ố công đức c ủ a vỊ N ữ a n h h ù n g d â n tộc.

3 4

4 ' Nàng Nội • N ữ tướng vùng Bạch H ạc

C h ủ trư ở n g c h â u B ạch H ạc là Đ ặ n g T h i H uy, e m ru ộ t

c ủ a Đ ậ n g T h i S ách, h u y ệ n lệ n h C h u D iên, tu ổ i đ ã cao, sinh đưỢc m ụ n con g ái, đ ặ t tê n là N àn g N ội yêu q u ý vô cùng, nên được ông d ạ y cả v à n lẩ n võ N àn g N ội th ô n g m in h , lỗi lạc và

cố sứ c khỏe p h i th ư ò n g , mói tu ổ i tr ả n g trò n , đ ã v ã n võ kiêm

to à n , x in h đ ẹ p n h ư tiê n n ữ g iá n g th ế.

K hi Đ ặ n g T h i S ách và em là Đ ặn g T h i H u y đ ề u bị T h ái

t h ú T ô E)ịnh h ã m hại N ghe th e o ỉòi k ê u gọi c ủ a H ai Bà

T rư n g , N à n g N ội đ ẵ lã n h đạo n h ã n d â n v ù n g B ạch H ạc p h ấ t

cò k h ỏ i n g h ĩa đ ể t r ả th ủ n h à đ ền nd nưdc.

T h á i th ú Tô Đ ịn h củ vién dể đốc H o à n g S ù n g C h ín h đem

q u â n vể B ạch H ạ c đ à n áp cuộc khỏi n g h ĩa N à n g N ội đ ã d ẫ n

q u â n r a kịch c h iế n với q u â n thừ , n g a y t r ậ n đ ầ u N à n g Nội đã

m ú a kiếm ch ém bay d ầ u H oàng S ừ n g C h ín h , là m cho q u ân

th ừ vô cù n g k h iế p sỢ.

T rư n g V ương đ ă cho triệ u N à n g Nội về giữ ỉu ô n bên

m ìn h và p h o n g cho là m Nội các v ă n th ư trư d n g q u a n , đặc trá c h việc tiế p n h ậ n v ăn th ư các c h â u q u ậ n gửi về v à chuyên

s o ạ n th à o v ă n t h ư cd m ật.

B inh xong giặc, T rư n g Vương p h o n g cho N à n g N ội làm

N h ậ p nội B ạch H ạc T h ủ y công chúa.

N àn g N ội đ ã a n h d ũ n g hy sin h tro n g cuộc k h á n g chiến

ch ến g q u ân x â m lược n h à H án.

H iện n a y t h à n h p h ố V iệt T rì v ẫ n còn đ ể n th ò để đời đòi

g h i nhớ công đứ c củ a vị N ữ a n h h ù n g d â n tộc.

5> Lé Thị Hoa ■ Nữ tướng anb hùng

Lê T h ị H oa là con ông Lê T h á i và bà Dương T h ị Tạo, quê gốc ỏ đạo Sơn N am , h u y ện V ụ B ản C hồng là M ai T iến, là chủ m ột tr a n g tr ạ i giàu có, ch àn g khôi ngô tu ấ n tú lại học rộng, h iể u n h iể u v à b iế t cả n g h ể là m th u ố c nữ a T h á i th ú Tô

Đ ịnh có lệ n h triệ u M ai T iến đến giao cho m ột chức q u a n nhỏ

ỏ c h â u G ia L âm , c h à n g tnấy lầ n từ chổi đ ểu k h ông dược,

đ à n h p h ả i n h ận

Thòi g ia n s a u Tô Ỉ)ịiỉh b ắ t và g iế t M ai T iến vì cho là

m ư u p h à n nghịch.

Lê T h ị H oa lúc đó đ ã 31 tuổi, đ à n h p h ả i đư a bốn con nhỏ

về qu ê hư ơng s in h sống Bà đ ã kêu gọi n h ả n d â n tro n g vùng

p h ấ t cò khỏi n g h ĩa, chống giặc đ ể đ ền nỢ nước, t r ả th ù nhà.

Lê Thị Hoa đ ầ u chít k h ăn ta n g trắng, cưdi con ngựa trắng, tay cầm th a n h kiếm của chồng để lạ i d ẫ n đ ầu nghĩa quân xông trận T ên tưống giặc chưa kịp dàn trậ n đà bị Lê Thị Hoa m úa kiếin chém bay đ ầ u làm cho quẫn th ừ khiếp đảm

í t lâ u sa u , cuộc khởi ng h ĩa t h ấ t b ại, b à k h ô n g hể n ả n chí,

ỉá n h vào q u ậ n C ử u C h ân , h u y ện N ga Sơn (T h a n h H óa) kiên

tr ì xây d ự n g căn cứ, tệ p hỢp lực lượng, chổhg n h a u với giặc tro n g bảy năm , k h i H a i B à T rư n g p h ế t cò khỏi n g h ĩa, Lê T hị

H oa đà phò giứp H a i Bà T rư n g đ á n h đổ ách th ô n g trị ngoại tộc n g ó t h a i tră m n ă m đ ã đè n ặ n g lên d â n Việt.

T rư n g Vương đ ă phong cho b à Lê T hị H oa là N ữ tư ống quân Bà đ ã x in với n h à v ua cho b à đem bốn người con trỏ lại

N ga Sơn để x ây d ự n g vùng n à y th à n h m ộ t nđi d â n cư đông đúc, tr ừ p h ú M ừ a x u â n năm sa u , b à m ấ t vồo n g ày 25 th á n g

2 âm ỉich.

36

6 • Hó Dé - Phó nguyên soái

H ồ C ông A n ỏ tr a n g Đ ông C ao là dòng ỉạc h ầ u , T h á i th ú

Tô Đ ịn h gọi cho làm m ộ t ch ứ c q u a n ỏ quẠn, ô n g từ chối

k h ô n g n h ậ n Hồ Công A n lấ y vợ là B ạch T h ị Phưdng con

q u a n L ạc tư ớ ng B ạch T h á i Hoa.

H a i vd chồng ông Hồ C ông A n s in h được, m ột gái m ộ t

tr a i H ồ Đ ể là gái đ ầ u lòng, vóc ngưòi cao lớn, sức khỏe hơ n ngư òi, m ặ t trò n n h ư v à n h tr ả n g rằ m , m ấ t sác, lông m ày đ en

n h á n h E m tr a i Hồ H ác có tà i bơi lội n h ư cố B à B ạch T h ị

P h ư ơ n g là con n h à tướng n ê n vỏ n g h ệ tin h thông, bà đã h ế t lòng r è n lu y ệ n cho các con trỏ th à n h người v ã n võ to à n tài.

N h â n m ột buổi sáng, chị e m H ồ Đ ể đ ã đ á n h ta n m ột tốp lính đô hộ đang cưâp bóc, hà hiếp dân lành Sợ Thái thú Tô

Đ ịn h t r à th ù b à B ạch T h ị P h ư ơ n g đ e m h a i con vào động Lão

H ồ Đ ề p h ụ c q u â n đ á n h cho t h ấ t đ iê n b á t đảo.

K h i được tin H ai Bà T rư n g t ụ n g h ĩa ỏ M ê L in h , Hồ Đ ề cầm cờ x a n h , cuõi voi tr ắ n g d ẫ n h a i n g à n n g h ĩa b in h các d â n tộc m iề n n ú i về M ê L in h hội q u â n với T n ỉn g n ữ chủ.

H ồ Đ ề được T rư n g Vương p h o n g chức Phó N guyên soái

đ ử n g đ ầ u h à n g n ữ tướng, n g a n g chứ c với b à T rư n g N hị.

K h i đuối xong giặc ngoại x â m v ể nước, B à T rư n g lên ngôi vua H ồ Đ ề được phong là Đề N ư ơ ng công chúa.

T ro n g cuộc k h á n g chiến chống q u â n xám lược do M à

V iện chỉ huy, H a i Bà T rư ng tu ẫ n tiế t ỏ sông H át, H ồ Đ ể phó

N guyên soái cũ n g a n h đ ũ n g chiến đ ấ u và tu ẫ n tiế t tr ê n dòng sông N g u y ệt Đức.

D in h th ô n Đ ông Cao, xà T rá n g V iệt, h u y ện Yên Lãng, tỉn h V ĩnh P húc th ò chị em Hồ Đ ể đ ể g h i nhớ công đức vị a n h

h ù n g Hệt n ữ c ủ a d â n tộc.

7> Xuân Nương • Trirông quản quân cơ

C h ủ trư ỏ n g c h â u Đ ại M an là H ù n g S á t vốn dòng dõi các

V u a H ùng, vợ là Đ inh T h i H iên H oa s in h được b ảy người con

tr a i và cô con gái ú t đ ặ t tê n là X uân N ương, đẹp n h ư tiê n nữ

g iáng trầ n

H ù n g S á t m ấ t, con trư d n g là H ù n g T h ố n g lê n n ổ ì quyền, giao cho các em ỉĩn h chức tho q u an , cù n g trô n g nom đ ấ t đai

củ a tô' p h ụ N ăm ấ y X u ân Nương mổi mười b a tuổi.

H ừ ng T h ắ n g đằ bí m ậ t ìiên k ế t với T h i Sách cừ n g miíu

ch ến g Tô Đ ịnh Việc bại ỉộ, H ừng T h ắ n g cù n g bốn em tr a i bị

Tô Đ ịnh g iế t h ại Lúc đố X uân N ường mười s á u tuổi.

X u â n N ương cù n g h a i a n h trố n th o á t vể ẩ n n á u tạ i

H ương N h a để chò cđ hội.

H ưỏng ứ n g ìời kêu gọi củ a H ai B à T rư n g , X u ân N ương

đã p h ấ t cồ khỏi n g h ĩa để đền nỢ nưóc, t r ả th ù n h à S a u khi ỉàm ỉễ trư dc p h ầ n m ộ c ủ a ch a a n h , X u ân N ương kéo ba n g àn

q u â n về M ê L inh hội các a n h h ừ n g h à o k iệ t dưới cờ của

T n ỉn g C h ú a T rư n g C h ú a phong cho X u ân N ư ờ ng làỉD Thị Nội th a m tá n q u â n cơ, giúp T rư n g C h ú a b à y m ư u đ ịn h k ế để

đ á n h đuôi q u ă n xâm lược.

38

Dẹp xong giặc, Trưng Vương phong cho Xuân Nương là Đóng Cung công chúa Nhập nội trưỏng quản quẳn cơ nội các.Trong cuộc Hán xâm lược Giao Châu, Mã Viện cử tên tướng giặc Lưu ỉxing đốc lĩnh tiến quân đánh phá phòng tuyến trên sông Thao do vđ chồng Xuân Nương • Thi Bằng chỉ huy Hai bên giao chiến bày ngày liến Thi Bằng anh dũng hy sinh còn Xuân Nương bị thương nặng, để khỏi sa vào tay giặc, Xuân Nương đã gieo mình xuống dòng sông Thao tuản tiết.

Miếu thờ Xuân Nương ố Hưđng Nha (Vĩnh Phúc) c6 đôi câu đốì như sau:

"Yểu điệu phù Trưng trung quán nhật

"Quật cường cự Hán tiết năng sương".

Đại ý; (Ngưòi yểu điệu phù vua Trưng, lòng trung tranh sáng với mặt tròi Quật cưòng cự với giặc Hán, khí tiết thắng

cà thời gian)

8 • Nàng Q uỳnh, nàng Q u ế - T ỉén phong, phó tưứng

Nàng Quỳnh, nàng Quế ỉà hai chị em sinh dôi con ông Nguyễn Diệu và bà Đào Thị Lộng, quê thuộc châu Đại Man, Khi lên mưòi tuểi chị em Quỳnh, Quế được theo phưòng sản vào rừng tâp ném lao, bấn nỏ để săn bắn thú rừng

Khi Quỳnh và Quế tới tuổi mười làm, như trăng tâi ngàv rằm, vè đẹp của hai nàng làm chói mắt người trẻ, người già

Cụ già nhất làng nói: “Hai đứa nó đúng là hoa của thần núi ban cho dân ta” Quỳnh và Quế xinh tươi như hai bông hoa của núi rừng chảu Đại Man, bổn nô, ném ỉao giỏi vượt hơn hết trai tráng trong vùng Tiếng đồn vể vẻ đẹp và tài ném lao, bắn nỏ của hai cô gái bay khắp vùng

Thuỏ ấy giặc Hán dô hộ nưóc ta, chính sách bóc ỉột của giặc làm d ân ta cớ cực trăm ch iầi Giặc b ắ t d ân châu Đại M an nộp

m ậ t ong, lông trĩ, đuôi sóc và n h u n g hươu, nộp tắc kẻ và sừng tê, rồi còn bắt nộp quế, nộp trầm Chúng đánh thuế rất nộng vào các ỉâm sản phẩm D ân không nộp đủ, không có nộp đều bị giặc cừm kẹp, đánh đập rất dã man Mỗi khi quan quân của chúng đi các động để th u oống phẩm , d â n chúng phải trốn chạy vào rừng sâu, núi cao rất khổ 8ồ, đói rét

M ột n g ày có tin giặc H á n sẻ về b ắ t h a i n à n g Q uỳnh,

Q uế, b ấ m ẹ và d â n b â n m uốn h a i chị em trô n vào rừ n g sâu

Q u ỳ n h và Q u ế đ ều nói: “N ếu giặc H á n tới đây, h a i chị em

b ắ n c h ú n g n h ư b ắ n con chồn, con n a i thôi!”.

Q u ả n h iê n , giặc kéo về vây bán H ai chị em Q uỳnh và

Q u ế c ù n g đám tr a i tr á n g tro n g b ả n n g h iế n ră n g giưởng nỏ bắn những mũi tên độc tẩm nhựa cây sui Giặc nhốn nháo hò

n h a u th á o chạy, xác giặc phơi đẩy cửa rừng.

S au những tr ậ n đ á n h oanh liệt đó, h a i chị em Quỳnh, Q u ế

và đám trai làng bản theo về với chủ trưỏng châu Đại Man (Thiên Sớ Đại Vương - Xuân Nưđn^ Xuân Nương đưa hai

n àn g Quỳnh, Q u ế cùng theo về gặp H ai B à T rư ng ỏ M ê Linh.

H a i B à T rứ n g đ ã phong cho h a i n à n g làm T iên phong phó tướng dưới q u y ển củ a T h iều H oa đi trư âc đ ến vây hãm

9 Đàm Ngọc Nga - Tiền dạo tà tudng

Đ àm N gọc N ga là con gái ô n g Đ àm T hự , q u a n la n g động

Đ à H oa Đó là động lớn n h ấ t, k iê u h ù n g n h ấ t tro n g 36 động

c ù a c h â u Đ à G ia n g H ạ còn có tê n là c h â u T h a n h Hoa.

C h â u T h a n h H oa ít thóc gạo n h ư n g là c h â u g ià u có b ê n sông Đ à Đ ầ m lầy, rừ n g n ú i c6 tr ă n , rắ n , gấu, khỉ, hươu, n ai,

tê giác, lin h dương T ấ t cả là tiể n của: m ậ t g ấu , cao khỉ,

sừ n g tê, m ậ t v à d a tră n cá sông, cá đảm gỗ quý; lao sao,

k iể n k iề n , v à n g tâm , đ in h , lim , sế n , tá u , chò, dổi, cây thuốc

R ừ n g n ú i sô n g Đ à giàu k hông sa o kể xiết!

G iặc H á n chiếm giữ kho củ a ây , ch iếm giữ gỗ quý, th ú và chim rừ n g C ác th ú să n được, d â n c h ỉ được p h a n h th ịt ch ia

n h a u , còn d a , m ậ t, sừ n g và xư ơng n h ấ t th iế t p h ả i nộp lê n

q u a n đô hộ, k h ô n g được ẩ n giấu C h ú n g còn cướp bóc, đ à n áp,

d â n c h ú n g k h ổ sỏ không sao kể xiết!

Được tin T rư n g n ữ chủ d ự n g cò đ ạ i n g h ĩa Đ àm Ngọc

N g a đ ă d ẫ n h a i tr ả m tr á n g 8Ĩ v ù n g sông Đ à đ ế n hội ỏ cửa

sô n g H á t B à T rư n g đ ặ t tê n cho N gọc N ga là N g u y ệt Đ iện v à

p h o n g cho là m T iền đạo tả tư ớ n g q u â n và giao cho h a i n g à n

q u â n lê n v ù n g đ ầ u sông C hày lậ p đồn tr ạ i phong giũ.

D ẹp xong giặc H án, T rư n g V ường phong cho Đ àm Ngọc

N ga là N g u y ệ t Đ iện T ế t h ế công ch ú a

ỈO T h iéu H oa • Tién phong hũu tướng

ở động N ă n g Xương b ên sô n g Đ à có vỢ chổng ông H o àn g

P h ụ v à b à Đ à o T h ị Côn n h à nghèo, kiếm củi và cày th u ê cấy

m ư ón độ th â n , ô n g b à chỉ s in h được m ụ n con gái đ ặ t tê n ỉà

T h iể u H oa.

Lớn lê n , T h iể u H oa b iế t th ư ơ n g b ế m ẹ tu ố i già v ẫ n còn