VI NẤM HỌC

 Không có diệp lục tố, dị dưỡng  Thành tế bào chứa chitin và chitosan  Sinh sản vô tính lẫn hữu tính  Sterol ở màng sinh tế bào chất: Ergosterol... HÌNH THể Nấm sợi: nấm mốc filame

Khoảng 300 loài gây bệnh cho người

Hơn ¾ vi nấm gây bệnh gây nhiễm chủ yếu ở

VỊ TRÍ CỦA VI NẤM / HT PHÂN LOẠI

ĐặC ĐIểM CủA VI NấM

 Eukaryote: Vi sinh vật có nhân thật, nhân có

màng nhân, Nhiễm sắc thể đơn bội hoặc

lưỡng bội.

 Không có diệp lục tố, dị dưỡng

 Thành tế bào chứa chitin và chitosan

 Sinh sản vô tính lẫn hữu tính

 Sterol ở màng sinh tế bào chất: Ergosterol

HÌNH THể

 Nấm sợi: nấm mốc (filamentous fungi/mould)

 Sợi nấm (hyphae) hệ sợi (mycelium)

 Sinh sản bằng bào tử (BT vô tính, BT hữu tính)

 Phát triển ở đầu sợi nấm.

Khóm nấm mốc (mould) Khóm nấm men (yeast)

CấU TRÚC Tế BÀO NấM SợI

 Đa bào, các tế bào nối

nhau dài như sợi chỉ, sợi

CấU TRÚC Tế BÀO NấM SợI

CấU TRÚC Tế BÀO NấM MEN

 Đơn bào;

 Một số nấm men lưỡng hình, tạo thành sợi

hoặc sợi giả do ảnh hưởng của môi trường

lưới nội sinh chất (6) ,

bộ Golgi (7), không bào (8),

Cấu trúc tế bào nấm men

THÀNH Tế BÀO VI NấM (CELL

WALL)

10

Chiếm khoảng 15-30% trọng lượng khô TB nấm

Cấu tạo bởi một số chất :

+ Carbohydrat: chiếm khoảng 80%

Các polysaccharid: chitin, chitosan, cellulose,

β glucan, α glucan và mannan.+ Protein và glycoprotein: chiếm khoảng 10%

Protein giàu sulfur Enzym: (1,3)-β-D-glucan synthase (GS)

chitin synthase…

 Chứa hệ gen của tế bào eukaryote;

 ADN nucleosome chromosome

 Màng nhân có các lỗ để chuyên chở protein và

acid nucleic vào nhân;

 Protein ribosom được STH ở TB chất và được

chuyên chở vào nhân kết hợp với ARN

ribosome tạo thành tiểu đơn vị lớn và TĐV nhỏ

PHÂN BIệT NấM SợI VÀ NấM MEN

Đặc điểm Nấm sợi Nấm men

Kích thước tế bào 5-30 µm ≈4 µm

Hình thức phát triển Hệ sợi nấm Nẩy chồi

Thành phần thành TB Chitin, glucan Chitin, glucan

Nhân Phần lớn đơn bội Đơn bội/lưỡng bội

12

SINH SảN ở NấM MEN

14

SINH SảN VÔ TÍNH ở NấM SợI

SINH SảN HữU TÍNH ở NấM SợI

16

 Bệnh nhiễm nấm cố định dưới da (cutaneous mycoses):

 Bệnh nhiễm nấm nội tạng (systemic mycoses)

 Nấm khuyết (Deuteromycota): Không có bộ phận SS hữu

tính (Alternaria, Aspergillus, Cladosporium,

Geotrichum, Penicillium, Fusarium, Trichoderma,… 18

LợI ÍCH DO VI NấM MANG LạI CHO

NGƯờI

o Chuyển hóa sinh học: bánh mì, rượu, bia, bán

TH Steroid

o Cho các chất biến dưỡng

o Enzym vi nấm: sản xuất phô mai, kỹ nghệ

SảN XUấT NHữNG CHấT BIếN DƯỡNG

ACID HữU CƠ Từ VI NấM

Acid hữu cơ Vi nấm sản xuất

Acid gallic Penicillium glaucum

A citric Aspergillus niger

A gluconic A niger, Penicillium

perfurogenum

A oxalic A niger, Sclerotenium sp.

A fumaric Mucor spp., Rhizopus spp.

cholesterol Pravastatin Penicillium citrinum ức chế STH

cholesterol Vitamin B12,

vitamin khác Saccharomyces

cerevisiae

S cerevisiae, Ashbya

Cellulase Trichoderma koninji

Proteinase Aspergillus niger, A oryzae,

A flavus, A sojae

Glucoamylase

……

A niger, A oryzae 24

ứNG DụNG MớI Từ NấM

Sử dụng nấm làm vật chủ biểu hiện cho các

protein trị liệu:

Ưu điểm:

 So với E coli : Có hệ lưới nội mô và bộ golgi để

glycosyl hóa protein.

 So với eukaryote khác (nuôi cấy tế bào): Có

thể nuôi cấy và duy trì dễ dàng trên các môi

trường rẻ tiền.

Nhược điểm:

người , làm thay đổi thời gian bán hủy và tính

MộT Số PROTEIN TÁI Tổ HợP Từ NấM

Đã có hơn 120 protein tái tổ hợp của ĐVCV được

biểu hiện bởi nấm men:

 Từ Saccharomyces cerevisiae : insulin, kháng thể

bề mặt của virut Hepatitis B, urat oxidase,

glucagon,…

 Từ Pichia pastoris (nấm men sử dụng được các hợp

chất 1C như methanol, methan-methylotrophic

yeast): angiostatin, endostatin, Elastabe, yếu tố 1

Sự NHIễM NấM ở CÁC SảN PHẩM

THUốC, Mỹ PHẩM,…

Thuốc & mỹ phẩm nhiễm nấm:

 Là lý do của các sản phẩm bị thu hồi;

 Làm hư hỏng sản phẩm;

 Ảnh hưởng đến sản xuất.

Tác hại:

 Giảm thời gian lưu trữ thuốc

 Ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân

Nguyên nhân:

 Thiếu kiểm soát

 Các test kiểm soát không thích hợp 28

Sự NHIễM NấM ở CÁC DƯợC PHẩM

 Gây hư hỏng thuốc

 Gây biến đổi hoạt tính của thuốc

+ ảnh hưởng đến hoạt chất của thuốc: sinh

chất biến dưỡng lạ.

+ thay đổi về cảm quan

 ảnh hưởng sức khỏe bệnh nhân: mức độ ảnh

hưởng tùy bệnh nhân, tùy sản phẩm, tùy loài

NGUồN NHIễM NấM CHO CÁC SảN

PHẩM THUốC

 Vật dụng trong phòng pha chế: túi, hộp, thiết

bị, bánh xe,…

 Nguyên liệu dùng trong pha chế

 Người : vẩy da, tóc,…

 Phải tuân thủ các qui định về phòng sạch

trong pha chế (bụi, VSV, hóa chất, ẩm):

- Không khí: lọc HEPA, ULPA

- Bề mặt: Sử dụng các chất diệt trùng

- Hệ thống chống ẩm 30

CHọN CHấT SÁT TRÙNG

Tác động của các chất sát trùng trên vi nấm:

 Thay đổi tùy loại nấm (nấm men và nấm sợi)

 Tế bào nấm và bào tử nấm đề kháng với chất sát

trùng hơn vi khuẩn, ít đề kháng hơn bào tử vi khuẩn.

Sự đề kháng với chất sát trùng của các VSV

32

Sự đề kháng với chất sát trùng nhóm phenolic của A niger

ĐốI VớI SảN PHẩM

Kiểm tra mức độ nhiễm:

 Sản phẩm qua tiệt trùng: phải không bị

nhiễm

 Sản phẩm không qua tiệt trùng: Thử giới hạn

mức độ nhiễm

34

VI NấM GÂY BệNH CHO NGƯờI

 Bệnh nấm ngoại biên: bệnh nấm da, bệnh lang ben,

….

 Bệnh nấm dưới da: bệnh do nấm lưỡng hình

Sporothrix schenckii , bệnh bướu nấm.

 Bệnh nấm nội tạng: vi nấm gây bệnh nội tạng

( Aspergillus fumigatus ), vi nấm cơ hội ( Candida

albicans, Cryptococcus neoformans, Aspergillus

flavus, …)

Bệnh độc tố nấm.

THUốC DÙNG TRONG ĐIềU TRị BệNH

NHIễM NấM

36

Thời gian Thuốc

Trước 1950 Chưa có thuốc (KI)

THử GIớI HạN VI NấM TRONG THUốC

 Phương pháp pha loãng trong thạch (đếm khóm

nấm phát triển trên môi trường, xác định CFU -

colony forming unit)

• Phương pháp chuẩn trong kiểm định vi sinh trong

MộT Số PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐịNH

MứC Độ NHIễM NấM KHÁC

vào đặc điểm sinh thái của từng nhóm nấm

 xác định sinh khối của nấm

◦ Phương pháp huyết thanh học

◦ Định lượng chitin

◦ Định lượng ergosterol…

◦ Phát hiện chất bay hơi do VN sản sinh

KIểM SOÁT PHÒNG SạCH VÀ MÔI

+ Lấy mẫu bằng que bông vô trùng,…

 Kiểm soát không khí: đặt đĩa thạch, máy

40

- Kỹ thuật pha loãng

- Kỹ thuật vi pha loãng

Chuẩn, lập lại, tương quan tốt giữa

in vitro và in vivo.

Kỹ thuật pha loãng trong môi

trường rắn (agar dilution) Dùng / sàng lọc, Tương quan tốt với kỹ thuật pha loãng

Kỹ thuật khuếch tán qua đĩa

giấy Ít liên thông giữa các phòng thí nghiệm.

Sử dụng cho nấm sợi: Liên thông kết quả giữa các phòng thí

• Có màu, không màu.

4 Bào tử vô tính và bào tử hữu tính

5 Các tính chất sinh lý

6 Kỹ thuật sinh học phân tử