Lê Tùng Lâm Tóm tắt Năm 2011 là năm có ý nghĩa quan trọng trong quan hệ Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc vì nó đánh dấu 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa hai nước và cũng là dị
Trang 1Nghiên cứu Quốc tế số 2 (89), 6/2012: 135-150
QUAN HE O-XTRAY-LI-A - HAN QUOC:
LICH SU VA TRIEN VONG
Ths Lê Tùng Lâm Tóm tắt
Năm 2011 là năm có ý nghĩa quan trọng trong quan hệ Ô-xtrây-li-a
- Hàn Quốc vì nó đánh dấu 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao chính
thức giữa hai nước và cũng là dịp kỷ niệm 60 năm trận đánh Kapyong
với sự tham gia của 700 bình sĩ Ô-xtrây-li-a để bảo vệ Seoul Đến năm
1961, Ô-xtrây-li-a và Hàn Quốc đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao Tuy nhiên, do những hoàn cảnh lịch sử nhất định nên mối quan hệ
đó có những bước thăng trầm và chưa mang lại kết quả cao nhất Trong thập niên đầu của thế kỉ 21, quan hệ Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc mới tiếp
tục được day mạnh và hứa hẹn mang lại kết quả tốt đẹp cho hai nước
Bài viết này sẽ đi sâu tìm hiểu về quan hệ Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc trong thời gian qua và đưa ra những dự báo cho thời gian tới
Khái quát quan hệ Ô-xtrây-li-a với Hàn Quốc đến cuối thế ki 20
Ô-xtrây-l-a có tên chính thức là Liên bang Ô-xtrây-li-a (Commonwealth of Australia) - mét quéc gia nam ở Nam bán cầu với
diện tích đứng thứ sáu trên thế giới, là nước duy nhất chiếm toàn bộ một
* Khoa Su phạm Khoa học Xã hội, Trường Đại học Sài Gòn
Trang 2, Ẩ a kk
Cac van dé Quoc té
lục địa và cũng là nước lớn nhất trong khu vực châu Đại Dương Từ thé
ki 17, lãnh thé phía Đông của Ô-xtrây-li-a đã bị người Anh tuyên bố chủ
quyền và họ bắt đầu thành lập những vùng lưu đày ở New South Wales
từ ngày 26 tháng 1 năm 1788 Vi dan số ngày càng gia tăng và nhiều
vùng đất mới được khám phá, nên tiếp theo South Wales, năm thuộc địa hoàng gia tự trị mới được thành lập trong suốt thế kỉ 19
Ngày | thang 1 năm 1901, sáu thuộc địa này chính thức liên kết trở
thành một liên bang thống nhất dẫn tới việc ra đời Liên bang Ô-xtrây-li-
a Từ đó, Ô-xtrây-Ìi-a vẫn giữ vững thể chế chính trị quân chủ lập hiến đặt dưới sự trị vì của Nữ hoàng Anh và hiện vẫn nằm trong khối Liên hiệp Anh với Thủ đô là Canberra
Từ khi giành độc lập (1901), trải qua hai cuộc chiến tranh thế giới,
chiến tranh Triều Tiên và chiến tranh Việt Nam , chính sách đối ngoại
và quân sự của Ô-xtrây-li-a vẫn luôn theo đuổi các cường quốc, đầu tiên
là Anh và sau đó là Mỹ
Năm 1950, chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, quân đội CHDCND Triều Tiên nhanh chóng đánh bại quân đội Hàn Quốc và chiếm luôn thủ
đô Seoul Trước nguy cơ thất bại của Hàn Quốc, quân đội Mỹ và quân đội 15 nước đồng minh trong đó có cả Ô-xtrây-li-a cùng tham chiến ở
Triều Tiên để hỗ trợ Hàn Quốc Ngày 22/4/1951 tại Kapyong, có khoảng
700 binh sĩ Ô-xtrây-li-a đã chiến đấu chống lại các lực lượng chí nguyện
quân Trung Quốc nhiều hơn gấp 10 lần để bảo vệ Seoul Đây là giai đoạn chiến tranh Triều Tiên diễn ra ác liệt, chí nguyện quân Trung Quốc và
quân đội Bắc Triều Tiên đã tái chiếm Seoul lần thứ hai Trận chiến
Kapyong được xem là một trong những trận chiến quan trọng nhất của Ô- xtrây-Ìi-a trong cuộc chiến tranh Triều Tiên Trong chiến tranh Triều
Trang 3Nghiên cứu Quốc tế số 2 (89)
Tiên, 281 lính Ô-xtrây-li-a đã chết và 1260 người bị thương ! Đây có thể
coi là dâu mộc khởi đầu cho quan hệ ngoại giao giữa hai nước
Tuy nhiên, trong thời gian này, chính phủ của Thủ tướng (TTg)
Robert Menzies chưa dành cho Hàn Quốc sự quan tâm đúng mức trong
khi chủ yếu vẫn xây dựng chính sách đối ngoại nhằm duy trì chặt chẽ
mối quan hệ với Anh và mở rộng cửa đón nhận đầu tư của My” Mat
khác, quân đội Ô-xtrây-li-a tham chiến tại Triều Tiên không phải vì Triều
Tiên mà là vì quyền lợi của họ Chính phủ của TTg Menzies chủ yếu muốn tìm kiếm một sự cam kết của Ô-xtrây-li-a trong quan hệ với Anh,
Mỹ và các nước phương Tây mà ít quan tâm đến các vấn đề của khu vực châu Á Trong bối cảnh chung đó, quan hệ Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc
vẫn còn sơ sài, chưa có chuyển biến đáng kẻ
Bước vào những năm 60 của thế ki 20, các nhân tế tích cực cho
quan hệ Ô-xtrây-li-a với châu Á đã xuất hiện như việc chính phủ Ô- xtrây-]i-a tăng cường các mối quan hệ kinh tế, buôn bán với Nhật Bản,
Xinh-ga-po và Hàn Quốc Năm 1961, Ô-xtrây-li-a và Hàn Quốc đã thiết
lập quan hệ ngoại giao Tuy nhiên, các mối quan hệ này còn thiếu nhiều yếu tố quan trọng khác để tạo ra một sự chuyên biến trong nhận thức và chiến lược phát triển của O-xtray-li-a ở chau A - Thai Binh Duong.° Trong thời kì này, chính phủ O-xtray-li-a van chủ truong lién minh chat chẽ với Mỹ va các nước phương Tây trong chính sách ngăn chặn ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội ở châu Á Khu vực Đông Nam Á được xem
là nơi phòng thủ từ xa để đảm bảo an ninh cho Ô-xtrây-li-a Lúc này, Ô-
xtrây-li-a tham gia các tổ chức quân sự khu vực do Mỹ đứng đầu như
' Gamy Disner, Ô-xtrây-li-a xưa và nay, Lê Thu Hương dịch, Nxb TP Hồ Chí Minh,
1999, tr 246
* Nhiéu tac gia (1999), Đường vào O-xtrdy-li- -a, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, tr 74
3 Đường vào O-xtrdy-li-a, sdd, tr 221
Trang 4Cac van dé Quoc té
ANZUS, SEATO và gửi quân tham chiến cùng với Mỹ trong chiến tranh Việt Nam Chính mối quan hệ với Mỹ đã giúp cho kinh tế Ô-xtrây-li-a ồn định và tăng trưởng nhưng cũng gây ra những nghi kị và hiềm khích với các nước châu Á Như vậy, trong thời gian này, chính phủ Ô-xtrây-li-a chưa có sự quan tâm đáng kể đến tình hình châu Á nói chung và khu vực Đông Á nói riêng, trong đó có Hàn Quốc và mối quan hệ Ô-xtrây-li-a -
Hàn Quốc cũng vẫn chưa có bước phát triển mới
Từ thập niên 70-80 của thế ki 20, trước sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của các nền kinh tế Đông Bắc Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan , quan hệ quốc tế dần chuyển từ đối đầu sang đối thoại và hợp tác, cùng với sự suy giảm vị thế của Anh, Mỹ do tốn kém quá lớn trong cuộc chạy đua vũ trang thời kì chiến tranh lạnh nên chính phủ O-xtray-li-
a buộc phải xem xét lại đường lối đối ngoại của mình
Năm 1972, Công đảng giành thắng lợi lớn trong cuộc Tổng tuyển
cử và lãnh tụ Công đảng - Edward Gough Whitlam đã lên nắm chính quyền và khởi đầu cho một chính sách ngoại giao mới Chính phủ
Whitlam đã công bố và hành động theo quan điểm cho rằng “Ô-xtrây-li-a
có những quyên lợi riêng của mình và có thê tự định xem những quyền
lợi đó là gì” Chính pha Whitlam đặc biệt chú trọng đến việc triển khai
chính sách đối ngoại của Ô-xtrây-li-a trong khu vực châu Á - Thái Bình Duong." Động thái đầu tiên của chính phủ Ô-xtrây-li-a là bắt đầu quan hệ
với Trung Quốc và rút quân đội đang tham chiến ở Việt Nam về nước Sau thất bại của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, chính phủ đảng
Tự do của Thủ tướng Malcolm Fraser được thành lập cuối năm 1975 đã nhận ra được vai trò của khu vực châu Á - Thái Bình Dương Thủ tướng Fraser đã sang thăm Trung Quốc nhằm lôi kéo nước này cùng với Mỹ,
* Đường vào Ô-xtrây-li-a, sẩä, tr 199
Trang 5Nghiên cúu Quốc tế số 2 (89)
Nhật Bản công khai chống lại Liên Xô Động thái này cho thấy sự dịch chuyển trong đường lối đối ngoại của Ô-xtrây-li-a sang phương Đông Năm 1983, chính phủ của Thủ tướng Bob Hawke bắt đầu thay đổi chính sách đối ngoại nhằm hướng vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có giành những ưu tiên về kinh tế đối với khu vực này
Vào cuối thập niên 80, tình hình quốc tế và khu vực có nhiều thay
đổi quan trọng nhu (i) Chién tranh lạnh kết thúc đã tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình đối thoại, thúc đẩy sự hợp tác, hội nhập và liên kết khu
vực; (1) Thị trường châu Á - Thái Bình Dương đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Ô-xtrây-li-a với gần 70% tổng giá trị hàng xuất khâu
của Ô-xtrây-li-a; (ii) Kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương cực kì năng động với nhịp độ tăng trưởng GDP cao nhất thế giới Các nền kinh
tế “hóa rồng” như Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan đang dần trở thành những trung tâm thương mại của thể giới; (¡v) Ô-xtrây-li-a là quốc
gia lang giéng, gần gũi nhất về mặt địa lý với các nước châu Á - Thái Bình Dương Do đó, Ô-xtrây-li-a đã đi đến sự lựa chọn “không thê thay
đổi” là tương lai của Ô-xtrây-li-a hoàn toàn thuộc về châu Á - Thái Bình Dương Từ đó, chính sách đối ngoại của chính phủ Paul Keating hướng
về châu Á ngày càng rõ ràng hơn
Sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương làm cho Ô-xtrây-li-a thấy có lợi khi tăng cường các mối quan hệ làm ăn với các con rồng châu Á và khu vực ASEAN nhiều tiềm năng Năm 1989, theo sáng kiến của Ô-xtrây-li-a và Nhật Bản, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu A - Thai Binh Duong (Asia Pacific Economic
Cooperation, APEC), trong đó có su tham gia của Ô-xtrây-li-a và Hàn
Quốc, được thành lập nhằm: (i) Tao điều kiện thuận lợi thúc đây thương
* Duong vao O-xtray-li-a, sdd, tr 222-223
Trang 6Cac van dé Quoc té
mại và đầu tư trong khu vực; (ii) Phấn đấu đạt sự phát triển bền vững, ôn định và cân đối trong khu vực thông qua các chương trình hợp tác kinh tế
và kĩ thuật Vì vậy, quan hệ giữa Ô-xtrây-li-a và Hàn Quốc có điều kiện
để có thêm những bước tiến mới
Bước sang thập niên 90 của thế ki 20, chính sách của Ô-xtrây-li-a dịch chuyển mạnh mẽ về châu Á Tuy nhiên, Trung Quốc là ưu tiên hàng đầu trong sự lựa chọn của chính sách đối ngoại của Ô-xtrây-li-a vì nước
này đông dân, là một thị trường màu mỡ để tiêu thụ hàng hóa của Ô-
xtrây-li-a Kế đến là nước láng giềng In-đô-nê-xi-a vì những quan ngại về các vẫn đề an ninh quốc phòng Điều đó có nghĩa là quan hệ giữa Canberra với Seoul cũng chưa đạt nhiều kết quả quan trọng
Đầu thế kỉ 21, sự quan tâm của Ô-xtrây-li-a với châu Á ngày càng rộng và rõ ràng hơn Ngày 12/2/2003, Ô-xtrây-li-a đã công bố Sách trắng Đối ngoại với nhan đề “T, ăng cường lợi ích quốc gia” trong đó đã đưa ra những đánh giá của Ô-xtrây-li-a về bối cảnh quốc tế, khu vực và những
ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mình trong thời gian tới Theo đó,
“Ô-xtrây-li-a đã coi việc củng có quan hệ với các nước châu Á là mối quan tâm hàng đầu của mình chau A van là khu vực được Ô-xtrây-li-a
chú trọng, và tương lai của Ô-xtrây-li-a phụ thuộc vào khu vực châu Á
- Thái Bình Dương” Từ đây, các hoạt động ngoại giao chính thức giữa Ô-xtrây-li-a với các nước châu Á đã được đây mạnh, trong đó, quan hệ
Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc được đẩy lên một tầm cao mới
* Hoàng Thị Chỉnh, Kinh tế các nước châu Á - Thái Bình Dương, Nxb Thông kê, 2005,
tr 54-55
7 Vũ Tuyết Loan, Chính sách của Ô-xtráy-li-a đối với ASEAN từ 1991 đến nay: Hiện trạng và triên vọng, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2004, tr 286
140 —— 6/2012
Trang 7Nghiên cứu Quốc tế số 2 (89)
Quan hệ Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc đầu thế kỉ 21
Tháng 12/2005, Hội nghị thượng đỉnh Đông Á lần đầu tiên tổ chức
tại Kuala Lumpur với sự tham gia của các nước ASEAN, _ rung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ô-xtrây- li-a, Ấn Độ và Niu Di-lân.Š Ô- -xtray-li-a
bắt đầu có ghế trong Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á sau khi tham gia
Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đây là cơ hội cho cả lãnh đạo Ô-xtrây- li-a và Hàn Quốc đề thúc đây hơn nữa quan hệ ngoại giao giữa hai nước
Ngày 7/12/2006, trong chuyến thăm O-xtray-li-a, Téng théng Roh Moo-hyun đã có cuộc hội đàm với Thủ tướng Ô- -xtrây-li-a - John Howard
tại Canberra để thảo luận về các vấn đề sơng phương, trong đó có thương
mại, đầu tư và vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên.” Tại cuộc hội
đàm, hai nhà lãnh đạo tập trung vào các biện pháp thúc đây quan hệ chiến lược giữa Hàn Quốc và Ô- -xtray-li-a trong moi mat chinh tri, ngoai giao, an ninh cũng như mối quan hệ kinh tế, đặc biệt là lĩnh Vực năng lượng và tài nguyên Nhân chuyến thăm này, hai bên đã quyết định thành lập nhóm nghiên cứu chung về Hiệp định thương mại tự do song phương (BFTA) giữa hai nước Đây được xem là bước khởi đầu cho việc ký kết BFTA giữa hai nước vào năm 2011
Năm 2007, Chính phủ Công đảng của Thủ tướng Kevin Rudd lén cầm quyền và có nhiều chính sách tích cực hơn trong quan hệ với châu
Á Trước khi lên làm Thủ tướng, ông Kevin Rudd từng phục vụ trong ngành ngoại giao, ông đã có dịp sống và làm việc ở các nước châu Á Những năm tháng này đã hình thành trong đầu ông một ý tưởng là một nước Ô-xtrây-li- -a thịnh vượng phải đồng nghĩa với uy tín của nó trên trường quốc tế, nhất là đối với các quốc gia châu Á Do đó, khi lên cầm
8 , Hoang Thj Chinh (2005), sda, tr 71
” http://www hanquocngaynay.com/news detail php?id_g new=3&id new=1058
Trang 8z# a A Ẩ a
Cac van dé Quoc té
quyền, ông Rudd cho rằng chính sách của Ô-xtrây-li-a với châu Á như vậy cũng chưa đủ và O-xtray-li-a can phai đây mạnh hơn nữa quan hệ với các nước châu Á
Thang 8/2008, Tổng thống Han Quốc Lee Myung-Bak đã gặp Thủ tướng O-xtray-li-a Kevin Rudd tại Seoul và hai nhà lãnh đạo đã đồng ý khởi động các cuộc đàm phán cho Hiệp định BFTA Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc Tiếp đó, ngày 5/3/2009, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức O-xtray-li-a, Téng théng Lee Myung-Bak lai co cuộc hội đàm với Thủ tướng Kevin Rudd tai Canberra, tại đó lãnh đạo hai nước đã ký kết Hiệp ước hợp tác an ninh và nhất trí tiên hành đàm phán chính thức về Hiệp định khu vực mậu dịch tự do song phương (BFTA)
Hiệp ước an ninh kêu gọi hai bên tiến hành các cuộc hội đàm kín
về các vấn đề thuộc lợi ích chiến lược chung ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, về chiến lược chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia Hai nước sẽ mở rộng quan hệ hợp tác về giải trừ hạt nhân trên toàn cầu
và hạn chế phô biến vũ khí hủy diệt hàng loạt cũng như các hình thức chuyên giao Hiệp ước hợp tác an ninh còn bao gồm việc đối phó hhững mối đe dọa như buôn lậu thuốc phiện, vũ khí, cướp biển và buôn người Hai bên còn nhất trí tăng cường huấn luyện cũng như trao đổi quân sự, đối thoại an ninh cấp cao và hợp tác chặt chế trong gìn giữ hòa bình Hai bên đã nhất trí phát triển hơn nữa quan hệ quốc phòng và an ninh, dong thời nhận thức rõ việc hợp tác chặt chế hơn trong giải quyết một số khó khăn chung về an ninh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với quân đội hai nước.”
« http://www.tinkinhte.com/the-gioi/chau-dai-duong/uchan-quoc-hoi-dam-ve-an-ninh
-thuong-mai
Trang 9Nghiên cứu Quốc tế số 2 (89)
Bên cạnh đó, Tổng thống Lee còn có cuộc gặp với Toản quyền Ô- xtrây-li-a Quentin Bryce Các nhà lãnh đạo hai nước đã trao đổi thêm về
đàm phán Hiệp định BFTA, trao đổi văn hóa và nguồn nhân lực, hợp tác trong việc hạ thấp lượng khí thải các-bon và đối phó với sự biến đôi khí
hậu Tống thống Lee cũng lên kế hoạch khuyến khích mở rộng việc nghiên cứu Hàn Quốc ở O-xtray-li-a, đến thăm các viện nghiên cứu phát triển năng lượng tái sinh và năng lượng mặt trời ở quốc gia này
Như vậy, có thể nói đây là bước tiễn quan trọng trong quan hệ hai nước, nó mở ra một “kỷ nguyên hợp tác mới” giữa hai nước cũng như
giữa hai nhà lãnh đạo Tổng thống Lee cho biết hiệp ước an ninh là sự
phối hợp cao nhất giữa hai nước và “Ô-xtrây-li-a là một phần của khu vực châu Á Ô-xtrây-li-a là đối tác an ninh của Hàn Quốc”
Ngày 24/6/2010, bà Julia Gillard - Lãnh đạo mới của Công đảng Ô-
xtrây-li-a lên làm Thủ tướng, thay cho ông Kevin Rudd chuyển sang giữ chức vụ Ngoại trưởng Ô-xtrây-li-a Sau đó, Thủ tướng Julia Gillard bắt đầu có chuyên công du đầu tiên đến châu Á Trong hai ngày 29 và 30/10/2010, Thủ tướng Julia Gillard đã dự hai cuộc họp đa phương là Diễn đàn An ninh Đông Á và Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN-O-xtray-li-
a Đây là co hội để Ô-xtrây-li-a và các nước bàn về phương cách giải quyết những thách thức an ninh truyền thống giữa ASEAN và sáu đối tác
an ninh hàng đầu Đồng thời, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN - Ô-xtrây-li-
a đã đàm phán những điểm chính trong nghị trình thương thảo an ninh, mậu dịch, hợp tác thương mại
Tại các cuộc hội đảm, Thủ tướng Gillard nhận định: “Tương lai của Ô-xtrây-li-a thuộc vé ving dia ly chung ta dang song Duy tri moi quan hệ ôn định với láng giêng trong vùng, với các nên kinh tẾ tăng trưởng nhanh như Ấn Độ và Trung Quốc sẽ là trụ cột trong chính sách
Trang 10z Ẩ a 4 a
Cac van dé Quoc té
đối ngoại của O-xtréy-li-a”.'' Chuyến công du và ra mắt bạn bè châu Á của Thủ tướng Gillard đã khởi đầu cho một quan hệ mới giữa Ô-xtrây-li-
a với các quốc gia châu Á nói chung và Hàn Quốc nói riêng
Ngày 20/4/2011, Thủ tướng Julia Gillard đã lên đường sang thăm các nước Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc để thảo luận với đối tác
nhiều van dé quan trọng từ nhân quyền tới thương mại Ngày 25/4/2011,
Thủ tướng J Gillard đã có cuộc hội đàm với Tổng thống Lee Myung-bak
tại Hàn Quốc Lãnh đạo hai bên đã bàn thảo về việc ký kết Hiệp định
BFTA và tăng cường hợp tác an ninh giữa hai nước Phủ Tổng thống Hàn Quốc cho biết cuộc đàm phán Hiệp định BFTA đang ở giai đoạn cuối và
được ký kết vào cuối năm 2011
Để tăng cường hợp tác trong lĩnh vực an ninh, hai bên nhất trí tổ chức cuộc gặp Bộ trưởng Quốc phòng định kỳ hàng năm Đồng thời, hai
bên cũng đã đưa ra kế hoạch thiết lập cơ chế “Đối thoại 2+2” với sự tham
gia của Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại trưởng mỗi nước Ngoài ra, hai bên cũng đã có những cuộc thảo luận về việc hình thành quan hệ hợp tác
én định và đôi bên cùng có lợi trong lĩnh vực phát triển tài nguyên, thương mại và tăng cường tính an toàn của các nhà máy điện hạt nhân 2 Như vậy, sang đầu thế ki 21, quan hệ Ô-xtrây-li-a và Hàn Quốc đang dần chuyển sang một tầm cao mới Chuyến viếng thăm chính thức
của Thủ tướng J.Gillard đến Hàn Quốc năm 2011 đã tạo điều kiện thuận
lợi thúc đây quan hệ song phương Ô-xtrây-li-a - Hàn Quốc phát triển và đem lại sự phát triển thịnh vượng, hòa bình cho cả hai nước cũng như khu vực châu Á - Thái Bình Dương
"' http://www.bayvut.com.au/s%E 1%BB%B 1-ki%E1%BB%87n/th%E1%BB%AT7-t%C 6%B0%E1%BB%9Bng-%C3%BAc-d%E1%BB%BI-h%E 1%BB%8Dp-asean-t%E 1% BA%AI1i-h%C3%A0-n%E1%BB%99i
” http://world.kbs.co.kr/vietnamese/news/ne ws_issue_detail.htm?No=21481