Quan hệ thương mại Việt Nam-Hàn Quốc

Trang 1

Quan h th ng m i Vi t Nam-Hàn Qu c ệ thương mại Việt Nam-Hàn Quốc ương mại Việt Nam-Hàn Quốc ại Việt Nam-Hàn Quốc ệ thương mại Việt Nam-Hàn Quốc ốc

Quy mô thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc đã thực sự có bước phát triển nhanh chóng, tăng gấp 3 lần sau 10 năm Hiện tại, Hàn Quốc là đối tác thương mại lớn thứ 6 của Việt Nam, chỉ sau Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore, Đài Loan và Mỹ Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam–Hàn Quốc chiếm khoảng 6,6% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2002-2005

Năm 2004, xuất khẩu của Việt Nam đạt 603 triệu đôla Mỹ, tăng 18,1% so với năm 2003, trongkhi đó xuất khẩu của Hàn Quốc đạt 3.328,5 triệu đôla Mỹ, tăng 26,8% đưa tổng kim ngạch lêntới hơn 3,9 tỷ đôla Mỹ Năm 2005, xuất khẩu của Việt Nam đạt 694,04 triệu US$, tăng 5,4% sovới năm 2004, trong khi đó xuất khẩu của Hàn Quốc đạt 3.431, 65 triệu US$, tăng 3,1%.Thương mại giữa hai nước trong năm 2005 vẫn tiếp tục tăng trưởng nhưng đã có dấu hiệuchững lại Xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2004 có mức tăng cao là do trong năm này ta đãxuất được dầu thô với trị giá 51,64 triệu US$ Trong năm 2005, do Hàn Quốc không mua dầuthô nữa nên kim ngạch chung không tăng Tuy nhiên, nếu không tính dầu thô, thì xuất khẩu của

Trong 5 năm trở lại đây, kim ngạch buôn bán giữa hai nước tiếp tục tăng trưởng Tuy nhiên, ViệtNam luôn nhập siêu từ Hàn Quốc và với việc kim ngạch trao đổi hàng hóa giữa hai nước ngàycàng tăng thì nhập siêu của Việt Nam ngày càng lớn Nếu năm 1995 ta nhập siêu hơn 1 tỷ US$thì năm 2002 ta nhập siêu gần 1,8 tỷ US$, năm 2004 ta nhập siêu 2,5 tỷ US$ và năm 2005 con

số này đã lên tới hơn 2,74 tỷ US$ Mặc dù vậy, việc nhập siêu từ Hàn Quốc được đánh giá làmang tính tích cực, phản ánh sự gia tăng đầu tư vào Việt Nam của Hàn Quốc Điều này đượcthể hiện rất rõ trong cơ cấu nhập khẩu từ Hàn Quốc của Việt Nam với vị trí chủ yếu là các nhómhàng công nghiệp như: máy móc, thiết bị và phụ tùng, ôtô (CKD, SKD và nguyên chiếc), nguyênphụ liệu dệt may, chất dẻo nguyên liệu, sắt thép, xăng dầu, linh kiện điện tử và thuốc tân dược

Để cải thiện cán cân thanh toán, ta không chủ trương hạn chế nhập khẩu mà phải tìm biện pháptăng cường xuất khẩu sang Hàn Quốc

Trong tình hình thương mại giữa hai nước như hiện nay, việc ta cùng với các nước ASEANkhác đàm phán với Hàn Quốc về AKFTA sẽ tạo điều kiện tăng cường trao đổi kinh tế-thươngmại với các nước tham gia AKFTA, mở rộng thị trường xuất khẩu và tăng cường thu hút đầu tư Với cơ cấu kinh tế giữa hai nước mang tính bổ sung nhiều hơn là cạnh tranh, AKFTA sẽ tạođiều kiện thúc đẩy hơn nữa quan hệ thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Hàn Quốc, giúpViệt Nam từng bước giải quyết được vấn đề nhập siêu từ Hàn Quốc bằng cách tăng cường xuấtkhẩu mà không hạn chế nhập khẩu

Việc tăng cường quan hệ kinh tế-thương mại với Hàn Quốc còn giúp ta tranh thủ được sự trợ

Trang 2

giúp kỹ thuật của Hàn Quốc thông qua các chương trình, dự án hợp tác kinh tế và tháo dỡ phầnnào khó khăn do hàng rào thuế quan và các biện pháp bảo hộ phi thuế quan mà Hàn Quốc đang

áp dụng đối với các mặt hàng nông sản và thuỷ sản

CHÍNH SÁCH KHU V C M U D CH T DO C A HÀN QU C VÀ N L C ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY Ỗ LỰC ĐẨY ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ĐẨY Y NHANH CÁC ÀM PHÁN KHU V C M U D CH T DO Đ ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY

Nền kinh tế Hàn Quốc, nền kinh tế lớn thứ 11 trên thế giới, phụ thuộc rất lớn vào xuất khẩu Tổng kim ngạch ngoại thương của Hàn Quốc chiếm tới 70% GDP của nước này Tuy nhiên, cho đến những năm gần đây, Hàn Quốc vẫn bị xem là quốc gia tụt hậu rất xa

so với các nước thành viên WTO khác trong các đàm phán Khu vực Mậu dịch Tự do (FTA) vào thời điểm mà làn sóng FTA đang lan rộng ở khu vực Châu Á và một số khu vực khác trên thế giới Hàn Quốc là một trong hai nước thành viên WTO còn lại, cùng với Mông Cổ, không tham gia vào bất cứ hiệp định FTA nào trước khi nước này kết thúc đàm phán và ký kết Hiệp định FTA đầu tiên với Chi Lê vào tháng 3 năm ngoái.

Một năm sau khi ký kết Hiệp định FTA với Chi Lê, xuất khẩu của Hàn Quốc sang quốc gia Nam

Mỹ này đã tăng lên một cách nhanh chóng Theo Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc(KITA), hàng hoá chuyên chở bằng đường biển của Hàn Quốc sang Chi Lê đã tăng 58,7% trong

11 tháng qua so với năm trước đó sau khi Hiệp định FTA ký với Chi Lê có hiệu lực vào tháng 4năm ngoái Xuất khẩu ôtô của Hàn Quốc sang Chi Lê cũng tăng 59,3%, xuất khẩu điện thoại diđộng tăng 225,7% và xuất khẩu tivi màu tăng 110.4% Nhập khẩu từ Chi Lê cũng tăng 54,3%trong cùng thời kỳ đó, chủ yếu là các nguyên vật liệu thô, trong đó có quặng đồng Nhập khẩucác sản phẩm nông nghiệp, trừ rượu, từ Chi Lê tăng thấp hơn mức dự kiến 2,6% đã làm dịu bớtnhững lo ngại của nông dân, những người luôn đấu tranh chống lại việc mở cửa thị trường hàngnông sản vốn đang được Hàn Quốc bảo hộ chặt chẽ

Nhìn chung, Hiệp định FTA với Chi Lê đã cho thấy tiềm năng tăng trưởng mới trong năm qua,làm tăng niềm tin về mở cửa thị trường và xoa dịu những lo ngại đối với tự do hoá thương mạicủa quốc gia này Lạc quan về tình hình xuất khẩu gia tăng sau khi ký kết Hiệp định FTA đầutiên với Chi Lê, Hàn Quốc thể hiện tham vọng muốn đẩy mạnh đàm phán và ký kết các hiệp địnhFTA với ít nhất 15 quốc gia khác, dự kiến hoàn thành vào năm 2007 trước khi nhiệm kỳ 5 nămcủa Tổng thống Roh Moo-huyn kết thúc Nhằm đạt mục tiêu này, Hàn Quốc sẽ tiến hành cácđàm phán với 50 đối tác thương mại trên toàn thế giới

Trong điều kiện như hiện nay, Hàn Quốc hiểu rằng các FTA đóng một vai trò quan trọng trong

sự phát triển của nền kinh tế Chính sách đa biên sẽ giúp Hàn Quốc đẩy mạnh tự do hoá thươngmại, giảm dần các rào cản đối với thương mại và bảo đảm đem lại nhiều lợi ích hơn cho nềnkinh tế vốn phụ thuộc vào xuất khẩu của mình Một chiến lược dài hạn nhằm phát triển và mởrộng thương mại là cần thiết đối với nền kinh tế Hàn Quốc vốn đang phải đối mặt với nhiều điềukiện bất lợi từ bên ngoài như giá dầu tăng cao, đồng won tăng giá so với đồng đôla Mỹ và ngàycàng xuất hiện nhiều rào cản thương mại khác Mở rộng các đàm phán FTA được xem là giảipháp duy nhất để các công ty Hàn Quốc có thể tiếp cận tốt hơn với thị trường bên ngoài Trongkhi đó, một số quan điểm khác lại cho rằng việc đẩy nhanh các đàm phán FTA có thể sẽ phảntác dụng, ảnh hưởng xấu đến một số ngành công nghiệp chủ chốt trong nước

Hàn Quốc đã hoàn tất những khâu cuối cùng để Quốc hội chính thức thông qua Hiệp định FTA

ký kết với Singapore vào tháng 4 vừa qua Với Hiệp định FTA này, Hàn Quốc hy vọng có thểđẩy nhanh các đàm phán FTA với Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Trung Quốc vàcác quốc gia ở Châu Á khác trong tương lai

Hàn Quốc hiện nay đang triển khai đàm phán FTA với 16 quốc gia khác, gồm Nhật Bản,Canađa, 10 nước thành viên ASEAN và 4 nước thành viên Hiệp hội Thương mại Tự do Châu

Âu (EFTA) Theo ước tính của Viện Chính sách Kinh tế Quốc tế Hàn Quốc, một Hiệp định FTA

ký kết với ASEAN sẽ làm tăng GDP của Hàn Quốc 14,6 tỷ đôla Mỹ trong ngắn hạn và 18,2 tỷđôla Mỹ về lâu dài Một Hiệp định FTA ký kết với EFTA sẽ làm tăng xuất khẩu của Hàn Quốc26% mỗi năm Ngoài ra, Hiệp định FTA với EFTA cũng được xem như là sự khởi đầu đối với

Trang 3

các hiệp định phi thuế quan với Liên minh Châu Âu (EU) vì EFTA gồm bốn nước Châu Âu là xơ-len, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sỹ đã ký kết một Hiệp định FTA với EU.

Ai-Hàn Quốc hiện đang tiến hành các nghiên cứu chung với 7 quốc gia, trong đó có Ấn Độ, Mêhicô

và Nga, về tính khả thi của các đàm phán FTA Hàn Quốc cũng đang tiến hành các đối thoại banđầu với 27 quốc gia, trong đó có Mỹ, Trung Quốc và EU

Nhật Bản hiện đang là một đối tác thương mại lớn của Hàn Quốc, với kim ngạch thương mạisong phương đạt 67,8 tỷ đôla Mỹ trong năm ngoái Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Nhật Bảntăng 2,24 tỷ đôla Mỹ, tăng 310% so với năm trước, đã đưa quốc gia này, cùng với Mỹ thành mộttrong những nước đầu tư lớn nhất vào Hàn Quốc

QU N LÝ C NH TRANH TRONG L NH V C PHÂN PH I C A HÀN QU C ẢN LÝ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC PHÂN PHỐI CỦA HÀN QUỐC ẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC PHÂN PHỐI CỦA HÀN QUỐC ĨNH VỰC PHÂN PHỐI CỦA HÀN QUỐC ỰC MẬU DỊCH TỰ DO CỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY

Luật thương mại công bằng:

Hội đồng thương mại công bằng Hàn Quốc (KFTC) điều chỉnh rất chặt chẽ những hành động thương mại bất công của những công ty bán lẻ lớn Từ khi các tập đoàn đa quốc gia như Wal-mart và Carrefour mở chi nhánh của họ tại Hàn Quốc, họ phải cạnh tranh với những công ty bản lẻ lớn trong trước Sự cạnh tranh giữa các công ty bản lẻ lớn gây ra những cuộc chiến giảm giá rất gay gắt, các công ty bản lẻ lớn thường gây áp lực giảm giá rất phi lý đối với các công ty cung cấp của họ

Khi các công ty bán lẻ lớn chiếm vị trí vượt trội trên thị trường, KFTC sẽ điều chỉnh khắt khe hơn

so với những đối thủ không chiếm ưu thế trên thị trường Tiêu chuẩn của vị trí vượt trội trên thịtrường là thị phần

Khi thị phần của một công ty chiếm hơn 50% hoặc tổng của ba công ty trên thị trường chiếm75% (Trong trường hợp này, công ty nào có thị phần dưới 10% bị loại khỏi thị trường) thì nhữngcông ty này đang thống trị thị trường Theo luật thương mại công bằng của Hàn Quốc, nhữngcông ty thống trị thị trường bị cấm không được lạm dụng sự vượt trội này

Những tiêu chuẩn để cấm lạm dụng vị trí vượt trội trên thị trường:

 Vô cớ sửa, duy trì hoặc thay đổi giá sản phẩm hoặc dịch vụ

 Vô cớ đưa ra giảm giá hàng hoá hoặc dịch vụ

 Vô cơ can thiệp vào các hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp khác

 Vô cớ ngăn chặn các đối thủ mới gia nhập thị trường

 Đe doạ, kiềm chế các đối thủ hoặc làm tổn hại đến lợi ích của người tiêu dùng

Khi bất kỳ doanh nghiệp nào đang chiếm ưu thế trên thị trường có những hành động lạm dụng vịtrí này, KFTC sẽ ra lệnh cho doanh nghiệp này giảm giá, loại bỏ những hành động nêu trên,công bố rộng rãi việc vi phạm này hoặc sử dụng những biện pháp cần thiết theo Luât điều chỉnhđộc quyền và thương mại công bằng Hội đồng này cũng có thể phạt doanh nghiệp vi phạm với

số tiền không quá 3% tổng số doanh thu có được trong thời gian bắt đầu và kết thúc vi phạm Trong những biện pháp khắc phục, việc công khai về vi phạm là một biện pháp rất hiệu quả đểngăn chặn việc doanh nghiệp lạm dụng vị trí của mình Mặc dù việc phạt cao hơn mức phạt tối

đa là 2% tổng doanh thu cho các hành động kinh doanh bất công, các doanh nghiệp dễ dàngtăng giá và chuyển những phí phạt này sang người tiêu dùng Tuy nhiên, sự công bố về việc viphạm có thể làm hỏng hình ảnh và sự tin cậy của doanh nghiệp Khi doanh nghiệp đã bỏ ra rấtnhiều tiền để gây dựng nên hình ảnh và sự tin cậy bằng quảng cáo, các doanh nghiệp sẽ khôngmuốn làm hỏng hình ảnh này bằng việc vi phạm luật Vì vậy, công bố về việc vi phạm là mộttrong những biện pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn các hành động thương mại bất công

Trang 4

Khi doanh nghiệp không chiếm ưu thế trên thị trường, luật cũng cấm các doanh nghiệp này cónhững hành động phi cạnh tranh Tiêu chuẩn cho những hành động này là:

 Vô cớ từ chối giao dịch hoặc tẩy chay một đối tác nào đó

 Vô cớ tham gia vào những hoạt động để loại bỏ đối thủ

 Vô cớ thuyết phục hoặc lừa dối người tiêu dùng của đối thủ

 Vô cớ lợi dụng vị trí để thương lượng với các đối tác khác

 Giao dịch với đối tác với những điều khoản hoặc điều kiện vô cớ hạn chế và phá hoại cáchoạt động kinh doanh của đối tác

 Sử dụng quảng cáo hoặc những tuyên bố không đúng sự thật hoặc có thể lừa dối hoặc làmngười tiêu dùng lầm tưởng về doanh nghiệp hoặc sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp đó Các biện pháp để trừng phạt những hành động thương mại bất công cũng giống như hành độnglạm dụng địa vị nổi trội trên thị trường ngoại trừ mức phạt tối đa ít hơn 1% so với lạm dụng địa vịnổi trội trên thị trường Luật cạnh tranh công bằng cũng đã ghi rõ rằng hội đồng đưa ra lời cảnhbáo về các loại và các tiêu chuẩn đối với các hành động kinh doanh bất công theo kinh doanhcủa các cửa hàng phân phối lớn

Các lời cảnh báo đối với những hành động kinh doanh không công bằng đặc biệt có liên quantới kinh doanh của các công ty bán lẻ lớn có những loại như sau:

1 Hoàn trả sản phẩm một cách bất công: Một doanh nghiệp không có quyền trả, theo từng phầnhoặc toàn bộ sản phẩm mà doanh nghiệp này đã mua từ nhà cung cấp (bao gồm việc hoàn trảsản phẩm thực tế, như việc thay các thoả thuận mua bán bằng các thoả thuận bằng miệng hoặcthay các hàng hoá đã mua bằng hàng hoá khác), trừ những trường hợp sau:

a Trả lại hàng hoá hư hại, bị hỏng và có lỗi của người cung cấp trong khoảng thời gian hợp lý

từ ngày gửi hàng phù hợp với những hoạt động của hải quan do lỗi của người cung cấp

b Trong trường hợp hàng hoá được gửi tới khác với hàng hoá đã đặt, việc trả lại hàng hoá củangười cung cấp phải được thực hiện trong thời hạn hợp lý so với ngày chuyển hàng

c Việc trả lại hàng hoá cho người cung cấp phải có sự đồng ý của nhà cung cấp, với điều kiệndoanh nghiệp này chịu mọi chi phí của việc hoàn trả

d Việc trả lại hàng hoá cho người cung cấp khi người cung cấp cho rằng việc hoàn trả trực tiếphoặc người cung cấp bán sẽ có lợi hơn và yêu cầu người bán lẻ lớn trả lại hàng hoá

2 Giám giá bất công: Không một doanh nghiệp nào được quyền giảm giá hàng hoá sau khi đãnhận hàng hoá từ người cung cấp, trừ những trường hợp sau:

a Giảm giá mua ở một mức hợp lý (trong thời gian hải quan kiếm soát từ ngày giao hàng), khihàng hoá bị hư, hỏng hoặc bị lỗi do lỗi của người cung cấp

b Giảm giá mua ở một mức hợp lý (trong thời gian hải quan kiếm soát từ ngày giao hàng), khihàng hoá nhận được khác với hàng hoá đã đặt

3 Vô lý thanh toán chậm: Không một doanh nghiệp nào được vô lý thanh toán chậm nếu nằmtrong những trường hợp sau đây:

a Thanh toán chậm không có lý do hợp lý sau khi đã chịu trách nhiệm về hàng hoá

b Thanh toán chậm không có lý do hợp lý, trong trường hợp doanh nghiệp nhận và quản lý tiềnhàng bán được với tư cách của cửa hàng đang thuê

4 Đưa ra những yêu cầu vô lý: Không một doanh nghiệp nào có quyền can thiệp vào các hoạt

Trang 5

động của người cung cấp:

a.Đưa ra những yêu cầu vô lý đối với người cung cấp hoặc người thuê cửa hàng theo hợp đồngcần phải đáp ứng theo mỗi lần mua hàng

b.Yêu cầu bằng vũ lực nhà cung cấp phải bán hàng hoá với một mức giá thấp hơn giá bìnhthường để thực hiện những hoạt động đặc biệt như giảm giá bán hoặc giá thương lượng …

c Yêu cầu bằng vũ lực người cung cấp hoặc người thuê cửa hàng tham gia vào những hoạtđộng giảm giá đặc biệt như là giảm giá cao hoặc giảm giá đặc biệt

d.Yêu cầu bằng vũ lực người cung cấp hoặc người thuê cửa hàng phải mua hàng hoặc có quàtặng bằng phiếu

e.Yêu cầu đơn phương bằng vũ lực người cung cấp hoặc người thuê cửa hàng phải thay đổicách trang trí, nội thất, địa điểm của cửa hàng và hàng hoá bán ra v.v… trước khi kết thúc hợpđồng mà hai bên đã ký kết

5 Từ chối nhận hàng vô cớ: Doanh nghiệp không được quyền nhận chậm hoặc từ chối nhậntoàn bộ hoặc một phần hàng hoá không có lý do là do lỗi của nhà cung cấp, sau khi đã thực hiệncái thoả thuận về kích cỡ, mẫu mã hoặc mẫu đơn đặc biệt đã được cung cấp từ trước

6 Gửi nhân viên bán hàng: Doanh nghiệp không được ép người cung cấp chịu chi phí cho cácnhân viên do chính các nhà cung cấp gửi đến và có liên quan tới những công việc kinh doanhcủa doanh nghiệp hoặc người do chính doanh nghiệp giao việc, trừ khi người cung cấp gửi nhânviên bán hàng và muốn người nhân viên đó bán hàng của mình

7 Đẩy phí quảng cáo bất công: Doanh nghiệp không được quyền đòi hỏi hoặc chuyển trái ýngười cung cấp hoặc người thuê cửa hàng phí quảng cáo hoặc chi phí cho việc trang trí hoặcmua nội thất

Những biện pháp đối phó với những vi phạm khai báo cũng giống như đối với những vi phạmcạnh tranh không công bằng Công ty bán lẻ lớn có thể dễ dàng nhận biết những hành độngkinh doanh bất công bằng việc khai báo và họ có thể tránh vi phạm luật cạnh tranh

Những trường hợp xử lý cụ thể:

Công ty “The Walmart-Korea” đã thành lập 6 cửa hàng bán lẻ lớn tại Hàn Quốc Vào năm 1999,công ty này đã bán hàng có trị giá 250 triệu USD Walmart-Korea đã có hành động từ chối nhậnhàng không công bằng, trả hàng hoá không công bằng, ép buộc người cung cấp mua sản phẩmkhông công bằng, giảm bất công giá sản phẩm có liên quan sau khi đã đặt mua của người cungcấp và đẩy phí quảng cáo cho người cung cấp KFTC đã ra lệnh Walmart dừng ngay nhữnghoạt động này và đã phạt 1,6 triệu USD KFTA cũng đã ra lệnh cho Walmart-Korea công bố racông chúng về những vi phạm luật thương mại công bằng trên 2 tờ báo lớn theo hình thứcquảng cáo

Vào năm 2001, công ty “Korea-Carrefour” đã vô cớ giảm giá sản phẩm của 112 nhà cung cấp,KFTA đã quyết định dừng hành động này và phạt 63 nghìn USD KFTA cũng đã ra lệnh “Korea-Carrefour” phải công bố ra công chúng về những vi phạm luật thương mại công bằng trên 2 tờbáo lớn theo hình thức quảng cáo

UBQG (Theo tài liệu cua UNCTAD - Kim Shun Jhong

H i nh p kinh t ASEAN và h p tác ASEAN - Hàn Qu c ội nhập kinh tế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ập kinh tế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ợp tác ASEAN - Hàn Quốc ốc

Từ những năm 1990, ASEAN đã thúc đẩy hội nhập kinh tế nhằm hướng tới một thị trường chung Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) được thành lập từ năm 1992

Trang 6

nhằm loại bỏ hàng rào thuế quan giữa các nước thành viên ASEAN và tạo ra một thị trường khu vực với 686,3 tỉ USD cho 541,9 triệu người thông qua việc tăng số lượng thành viên gồm cả Việt Nam, Myanmar, Lào, Campuchia (CLMV) Các nhà lãnh đạo ASEAN đã thỏa thuận loại bỏ tất cả thuế nhập khẩu vào năm 2010 đối với 6 nước thành viên ban đầu của ASEAN và vào 2015 đối với 4 nước thành viên mới (CLMV)

Sau khủng hoảng tài chính, ASEAN đã có những bước đi quan trọng hướng tới hội nhập khuvực thông qua sáng kiến ASEAN cộng 3 nhằm tăng cường vị trí thông qua việc hiện thực hóaAFTA sớm hơn thông qua hình thức hợp tác kinh tế và chính trị Gần đây, ASEAN đang nỗ lực

để tăng cường hội nhập cùng với việc mở rộng và tăng cường liên kết kinh tế với các nướcĐông Bắc Á Hiện nay, có rất nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN và các nướcđang được thảo luận nhằm phản ánh rõ ràng xu hướng hội nhập kinh tế của ASEAN kể từ saucuộc khủng hoảng tài chính

Hàn Quốc cũng có sự quan tâm chặt chẽ với quá trình hội nhập kinh tế ASEAN cũng như nỗ lựccủa ASEAN nhằm xây dựng hợp tác kinh tế toàn diện với các nước Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn

Độ Trong những thập kỷ qua, ASEAN và Hàn Quốc là những đối tác kinh tế quan trọng, thươngmại và đầu tư song phương giữa Hàn Quốc và ASEAN tăng lên vững chắc trong những nămvừa qua Hiện nay ASEAN đứng thứ 3 trong nguồn đầu tư FDI từ Hàn Quốc và đứng thứ 5 vềthương mại

Thông qua các hình thức hợp tác kinh tế chặt chẽ, ASEAN và Hàn Quốc đã xây dựng thànhcông mối quan hệ đa dạng và toàn diện cũng như hệ thống đối thoại Kết quả là các nhà lãnhđạo ASEAN và Hàn Quốc đã thống nhất thông qua Tuyên bố chung về đối tác hợp tác toàn diện

và quyết định tiến hành đàm phán Khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) tại Hộinghị Thượng đỉnh vào tháng 11/2004 tại Lào Các cuộc đàm phán AKFTA đã được khởi động từđầu năm 2005 và sẽ được hoàn tất trong vòng 2 năm

1 Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên ASEAN:

Do hội nhập với nền kinh tế toàn cầu tăng lên, ASEAN đang phải đương đầu với các cơ hội vàthách thức quan trọng bao gồm yêu cầu về hội nhập tốt hơn của các thành viên mới vào nềnkinh tế khu vực và toàn cầu Các nhà lãnh đạo ASEAN đã thỏa thuận sáng kiến về liên kếtASEAN (IAI) và lịch trình hội nhập của ASEAN (RIA), theo đó lợi ích của hội nhập ASEAN đượcchia sẻ Tuy nhiên, từ tháng 1/2002, ASEAN đã thông qua hệ thống liên kết ASEAN về chươngtrình ưu đãi mà theo đó thuế ưu đãi sẽ được các nước thành viên cũ của ASEAN dành cho cácthành viên mới trên cơ sở tự nguyện và thỏa thuận song phương dựa trên những sản phẩm docác nước CLMV đưa ra

Vào tháng 11/2000, các nhà lãnh đạo ASEAN thỏa thuận đưa ra sáng kiến liên kết ASEANnhằm định hướng và tập trung vào các nỗ lực chung của ASEAN trong việc thu hẹp khoảngcách phát triển giữa các thành viên cũ và thành viên mới của ASEAN Để hiện thực hóa mụctiêu này, các nhà lãnh đạo ASEAN tại cuộc họp Thượng đỉnh tại Phnom Penh vào tháng11/2002 đã thông qua Chương trình hành động nhằm đảm bảo sự tăng trưởng năng động vàbền vững của khu vực và sự thịnh vượng của người dân ASEAN

Kế hoạch hành động 6 năm hiện nay (từ tháng 7/2002 – tháng 6/2008) đối với các nước CLMV

đã được phát triển nhằm hỗ trợ những nước này theo kịp với các nước thành viên cũ với tốc độngày càng tăng Chương trình hợp tác này tập trung vào 4 lĩnh vực ưu tiên, chủ yếu là phát triển

cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, công nghệ thông tin và viễn thông, thúc đẩy hội nhậpkinh tế khu vực về thương mại hàng hóa và dịch vụ, hải quan, tiêu chuẩn và đầu tư ở các nướcCLMV

Trang 7

Đến tháng 1/2005, đã có 84 dự án trong Kế hoạch hành động này ở các giai đoạn thực hiệnkhác nhau Nguồn tài trợ đã được đảm bảo cho 66 dự án chiếm 78,6%, trong đó 28 dự án đãđược hoàn thành, 14 dự án đang được thực hiện Ngoài việc đóng góp của các nước thành viênASEAN-6 đối với Kế hoạch hành động này, 11 bên đối thoại và các tổ chức phát triển cũng ủng

hộ các dự án thông qua việc tài trợ với tổng số 14,1 triệu USD Năm nhà tài trợ hàng đầu làNhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, UNIDO và Úc chiếm tổng số 13 triệu USD (hoặc 82,6% nguồn tàitrợ)

Chính phủ Hàn Quốc đã đồng ý đóng góp 5 triệu USD trong 5 năm để tài trợ cho các dự án IAI

Để thực hiện hiệu quả các dự án này, chính phủ Hàn Quốc đã ủy nhiệm cho Cơ quan hợp tácquốc tế của Hàn Quốc (KOICA) là cơ quan thực hiện các dự án Đến tháng 11/2004, nguồn camkết của các nước thành viên ASEAN-6 là: Brunei cam kết 1,5 triệu USD, Malaysia: 0,8 triệuUSD, Indonesia: 0,6 triệu USD, Singapore: 0,47 triệu USD, Thái Lan: 0,41 triệu USD

2 Tăng cường liên kết kinh tế với Đông Á:

Mặc dù có nhiều nỗ lực nhằm sớm hiện thực hóa liên kết thị trường khu vực và tiềm năng củathị trường Đông Nam Á, AFTA về cơ bản vẫn còn nhỏ về qui mô kinh tế so với EU và NAFTA vànhững hạn chế về cơ cấu liên quan tới hợp tác Nam-Nam AFTA cơ bản đại diện cho sự liên kếtchung giữa các nước đang phát triển và chưa đủ khả năng khẳng định sự đoàn kết kinh tế mạnh

mẽ do thiếu vắng nền kinh tế dẫn đầu cũng như sự đồng thuận và ổn định chính trị

Để giải quyết những yếu kém về cơ cấu, ASEAN đã cố gắng mở rộng hợp tác kinh tế với cácnước Đông Bắc Á, đưa ra nhiều thỏa thuận hợp tác vượt ra khỏi Đông Nam Á Điều này đã dẫnđến việc hình thành Diễn đàn hợp tác Á – Âu (ASEM) nhằm cho phép ASEAN+3 bao gồmASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc có thể phát triển mối liên kết với các khu vực khác ví

dụ như Châu Âu

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997, đã có sự chuyển động rõ rệt đối với sự hợp tác ởĐông Á Hội nghị thượng đỉnh ASEAN+3 đầu tiên được tổ chức vào tháng 12/1997 và sự hợptác này phát triển mạnh nhất từ năm 1998 đến năm 2001 Hiện nay sự hợp tác này chủ yếu làđối thoại về liên kết kinh tế, các vấn đề về chính trị, văn hóa xã hội ở Đông Á

Cơ sở hợp tác ASEAN+3 là một nhân tố quan trọng nhằm thúc đẩy hợp tác khu vực ở Đông Á.Sau cuộc khủng hoảng tài chính, các nước Đông Á nhận ra yêu cầu phải liên kết kinh tế chặtchẽ hơn và phát triển lợi ích trong việc thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do (FTA) Đến nay,

đã có rất nhiều nghiên cứu và các cuộc đàm phán FTA song phương đang diễn ra giữa cácnước Châu Á nhằm tằng cường xung lực mới cho hội nhập kinh tế khu vực

Tại hội nghị Thượng đỉnh ASEAN+3 tại Singapore vào năm 2000, Trung Quốc đã đưa ra đề nghịhình thành FTA với ASEAN và FTA ASEAN-Trung Quốc đã chính thức được thỏa thuận tại hộinghị Thượng đỉnh tại Campuchia vào tháng 11/2002 Nhằm phản ứng với thỏa thuận này, NhậtBản cũng muốn theo đuổi hợp tác với ASEAN và sau đó FTA giữa Nhật Bản và Singapore đãđược ký kết vào tháng 1/2002 và trong năm 2003, Nhật Bản đã thúc đẩy FTA với các nướcthành viên ASEAN và ký thỏa thuận khung về đối tác kinh tế toàn diện với ASEAN tại Hội nghịthượng định Bali, Indonesia

Trong thời gian gần đây, ngày càng có sự đồng thuận tăng lên giữa các nước ASEAN+3 về việcĐông Á cần tăng cường khối thương mại khu vực để đương đầu với các FTA ở các khu vựckhác Những cuộc thảo luận về FTA Đông Á thực tế đã được khởi xướng tại Hội nghị thượngđỉnh ASEAN+3 tại Manila vào tháng 11/1999 Tại cuộc họp thượng đỉnh tại Bandar SeriBegawan vào tháng 11/2001, các nhà lãnh đạo ASEAN đã nhất trí thúc đẩy liên kết kinh tế giữa

Trang 8

các nước Đông Á theo hướng liên kết khu vực ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong quá trình đàm phán FTA với Trung Quốc, ASEAN đã thuyết phục Nhật Bản, Hàn Quốc và

Ấn Độ hình thành đối tác kinh tế chặt chẽ hơn Liên kết kinh tế khu vực trong quá trìnhASEAN+1 có thể tạo ra một khối kinh tế quan trọng trong việc thiết lập thị trường liên kết Đông

Á Mặc dù các nước ASEAN+3 có những quan điểm khác nhau với khu vực mậu dịch tự do giữaASEAN và Đông Á (EAFTA) và có sự tin tưởng rằng EAFTA có thể giúp thúc đẩy thương mại vàđầu tư trong khu vực

3 Tiến triển các FTA song phương ở Đông Á:

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính ở Đông Á, xu hướng của chủ nghĩa khu vực đã tăng lên ởĐông Á do nhiều FTA đang được thảo luận giữa các nước ASEAN với Nhật Bản, Hàn Quốc,Trung Quốc, Mỹ, Mexico, Chilê, Úc, Niu zi lân Điều này cho thấy rằng các nền kinh tế Đông Áđang bắt đầu chú ý vào các FTA do sự mở rộng của chủ nghĩa khu vực trên thế giới Tuy nhiên,sau cuộc khủng hoảng tài chính đã tăng lên sự hiểu biết về tầm quan trọng của sự phụ thuộctrong khu vực và nỗ lực lớn hơn tập trung vào các khía cạnh chiến lược của liên kết kinh tếtrong khu vực Thực tế là khó có thể đạt được kết quả nhanh chóng từ việc tự do hóa thươngmại đa phương trong hệ thống WTO vì có quá nhiều nước tham gia Ngược lại, các FTA lại cókhả năng tự do hóa thương mại sâu rộng hơn nhờ có các cuộc đàm phán tương đối thuận lợi

Do đó, FTA trở thành vấn đề chính trong việc thúc đẩy xuất khẩu của các nền kinh tế Đông Á

ASEAN đã chuyển đổi thành một thực thể khu vực độc nhất cùng với việc mở rộng chủ nghĩakhu vực đã xảy ra ở Đông Á sau cuộc khủng hoảng tài chính Do các nước Đông Á bắt đầunhận ra tầm quan trọng của yêu cầu đối với chủ nghĩa khu vực, FTA đã trở thành vấn đề chính

Cụ thể là, thông qua các cuộc họp thường xuyên của Hội nghị thượng đỉnh ASEAN+3, các nềnkinh tế Đông Á đang thúc đẩy mạnh mẽ các FTA và các nước ASEAN cũng đang thúc đẩy đàmphán FTA với các nước ngoài khu vực Đông Á bao gồm Úc, Ấn Độ và Mỹ

Trước cuộc khủng hoảng, hầu hết các nước ASEAN có suy nghĩ tiêu cực về việc thúc đẩy cácFTA song phương với các khu vực khác do e ngại rằng sự đoàn kết nội khối có thể bị tổnthương Mặc dù ASEAN đang thúc đẩy mục tiêu chiến lược mở rộng hợp tác kinh tế trong khuvực, mỗi thành viên đang có sự tiếp cận khác nhau với sự hợp tác này Malaysia và một sốnước thành viên khác đã chỉ trích các nước thành viên ASEAN việc hình thành các FTA songphương có thể làm suy yếu các thỏa thuận khu vực chẳng hạn như AFTA và cho phép các nềnkinh tế ngoài khu vực tham gia vào thị trường khu vực Tuy nhiên, Singapore và Thái Lan đãthông qua chiến lược bảo đảm các FTA song phương

Singapore đã ký Hiệp định thương mại tự do song phương với Niu zi lân, Nhật Bản, EFTA, Úc

và Mỹ và đang đàm phán để hình thành FTA với Mexico, Canada, Hàn Quốc và Ấn Độ Thái Lanđang xem xét FTA với Úc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ Trong khi đó Philippines đang xem xét FTA với

Mỹ và đang đàm phán để hình thành FTA với Nhật Bản Singapore đã tiết lộ chiến lược pháttriển quốc gia mới vào tháng 2/2003 về mong muốn khả năng trở thành thành phố dẫn đầu toàncầu

Thái Lan đã thúc đẩy FTA với các nền kinh tế lớn như Mỹ và Nhật Bản, chính phủ Thái Lan đãlựa chọn các đối tác FTA tiềm năng bao gồm Mỹ, Úc, Bahrain, Peru, Ấn Độ, Nhật Bản và HànQuốc

Các cuộc thảo luận FTA tích cực gần đây liên quan tới Ấn Độ, Thái Lan và Singapore và việcthúc đẩy FTA giữa Ấn Độ và ASEAN đang góp phần vào sự tăng lên của chủ nghĩa khu vực ởĐông Á, mở rộng xu hướng mới đối với quan hệ kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN Năm 2001,

Trang 9

Trung Quốc và Nhật Bản đã tiến hành thảo luận FTA với ASEAN và các cuộc thảo luận này tănglên liên tục Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN+3 tại Phnom Penh vào tháng 11/2002, ASEAN vàTrung Quốc đã thông qua thỏa thuận về việc thiết lập FTA vào năm 2010, ASEAN và Ấn Độ đạtđược thỏa thuận về việc xúc tiến hình thành FTA.

Một thỏa thuận hợp tác toàn diện đã được kết thúc tại Hội nghị thượng đỉnh giữa ASEAN – Ấn

Độ tại Bali vào tháng 10/2003 Đây là bước đầu tiên tiến tới việc tăng cường cơ sở hợp tác cơcấu đối với hiệp định thương mại khu vực Điều này cũng góp phần vào việc hình thành cơ sởhợp tác kinh tế ASEAN Mặc dù giới hạn về thời gian để hòan thành đàm phán về FTA đã đượckéo dài trong 10 năm, nếu Ấn Độ cố gắng đạt được FTA với Thái Lan và Singapore thì ảnhhưởng về kinh tế và chính trị sẽ rất có ý nghĩa đối với hợp tác khu vực và ở Đông Á nói chung

4 Sự phát triển của FTA giữa ASEAN – Hàn Quốc:

Trong nhịp bước hối hả nhằm đạt được các hiệp định thương mại tự do, Hàn Quốc đã hoànthành nghiên cứu chung về FTA với Nhật Bản và Singapore vào tháng 9/2003 và bắt đầu đàmphán chính thức với cả hai nước này vào đầu năm 2004 Hàn Quốc và Singapore đã tiến hành

10 vòng đàm phán từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2004 và kết thúc một thỏa thuận FTA toàn diệngồm 9 lĩnh vực về thương mại hàng hóa và dịch vụ, đầu tư, mua sắm chính phủ, thỏa thuậncông nhận lẫn nhau (MRA), sở hữu trí tuệ

Ngoài hai hiệp định FTA song phương này, Hàn Quốc đang theo đuổi FTA với ASEAN như làmột thực thể Vì mục tiêu này, Hàn Quốc và ASEAN đã hình thành nhóm chuyên gia về ASEAN– Hàn Quốc nhằm chuẩn bị báo cáo về nghiên cứu chung về quan hệ kinh tế toàn diện và chặtchẽ hơn giữa ASEAN và Hàn Quốc Tại hội nghị tham vấn giữa các Bộ trưởng kinh tế ASEAN

và Hàn Quốc vào tháng 9/2004 tại Jakarta, Indonesia, các Bộ trưởng đã hoan nghênh đề xuấtthiết lập Khu vực thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc (AKFTA) Cuối cùng, các nhà lãnh đạo đãđưa ra Tuyên bố chung về hợp tác toàn diện giữa ASEAN và Hàn Quốc và quyết định tiến hànhđàm phán AKFTA tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Hàn Quốc tại Lào vào tháng 11/2004

Các cuộc đàm phán hình thành khu vực thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc (AKFTA) đã đượcbắt đầu từ tháng 2/2005 và hy vọng sẽ hoàn thành trong vòng 2 năm AKFTA hy vọng sẽ manglại mức độ tự do hóa cao với thời hạn nhanh hơn Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Hàn Quốcvào tháng 12/2005 tại Kuala Lumpur, Malaysia, các nhà lãnh đạo đã ký Hiệp định khung về hợptác kinh tế toàn diện giữa ASEAN và Hàn Quốc và cũng hoan nghênh việc ký kết Hiệp địnhthương mại hàng hóa và Hiệp định về cơ chế giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp địnhkhung về hợp tác kinh tế toàn diện

Theo FTA giữa ASEAN-Hàn Quốc, Hàn Quốc sẽ loại bỏ hoàn toàn thuế đối với ít nhất 95% dòngthuế trong danh mục thông thường vào năm 2008, trong khi ASEAN-6 sẽ loại bỏ tất cả thuế đốivới ít nhất 90% dòng thuế trong danh mục thông thường vào năm 2009 Vào năm 2010, HànQuốc sẽ loại bỏ hoàn toàn thuế đối với các dòng thuế trong danh mục thông thường và đối vớiASEAN-6 là 2012

Hiệp định về thương mại hàng hóa bao gồm các qui định về đối xử đặc biệt và khác biệt, sự linhhoạt bổ sung dành cho các thành viên mới của ASEAN (CLMV) AKFTA có khung thời gian khácnhau đối với Hàn Quốc, ASEAN-6 và các nước CLMV CLMV sẽ có đối xử ưu đãi do trình độphát triển kinh tế thấp với thời hạn giảm thuế trong danh mục thông thường, ví dụ vớiCampuchia vào 2018

Mặc dù hội nhập kinh tế sâu rộng hơn trong cộng đồng Đông Á thực sự có lợi thì điều cơ bản làphải đảm bảo câu trả lời gắn kết với những thách thức mới trong nền kinh tế toàn cầu để gặt háiđược lợi ích của tự do hóa Trong môi trường như vậy, điều quan trọng là Tuyên bố chung về

Trang 10

Đối tác kinh tế toàn diện giữa ASEAN và Hàn Quốc và nghiên cứu chung toàn diện về liên kếtkinh tế chặt chẽ hơn giữa hai bên sẽ tập trung không chỉ vào thúc đẩy hợp tác kinh tế mà cònmang lại hiểu biết sâu rộng hơn đối với nền tảng hợp tác ASEAN-Hàn Quốc trong thế kỷ 21.Hợp tác ASEAN+3 vẫn là động lực tin cậy và thực tế đối với hợp tác khu vực Đông Á và cácnước thành viên đều có lợi ích chiến lược trong hợp tác khu vực

UBQG (Tô Cẩn – theo nghiên cứu của Viện Chính sách kinh tế quốc tế của Hàn QuốcCHÍNH SÁCH FTA C A HÀN QU C: BÀI H C T HÀN QU C – CHI LÊ FTA ỦA HÀN QUỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY ỌC TỪ HÀN QUỐC – CHI LÊ FTA Ừ HÀN QUỐC – CHI LÊ FTA ỐC VÀ NỖ LỰC ĐẨY

Ngày 24/10/2002, Hàn Quốc đã ký kết Hiệp định thành lập Khu vực Thương mại Tự do với Chi lê (KCFTA) sau gần 3 năm đàm phán với không ít khó khăn, trở ngại từ cả phía đối tác lẫn sự phản đối trong nước Quá trình đàm phán KCFTA đã cho thấy những khía cạnh quan trọng định hình chính sách FTA của Hàn Quốc trong tương lai.

Một câu hỏi được đặt ra là tại sao một nước Đông Á vốn có truyền thống không mặn mà với chủ nghĩa khu vực như Hàn Quốc lại thay đổi để theo đuổi chính sách FTA Điều này có thể lý giải bởi 3 nguyên nhân Thứ nhất là sự bùng nổ của các FTA từ khi Tổ chức Thương mại (WTO) ra đời vào năm 1995 Theo thống kê của WTO, từ năm 1995 đến đầu năm 2003, 130 FTA được thành lập (con số này là 124 trong vài thập kỷ trước đó) Ước tính trong năm 2005, 51% thương mại thế giới được thực hiện trong khuôn khổ các FTA Thứ hai là phạm

vi, nội dung hợp tác của các FTA ngày càng mở rộng Không chỉ gói gọn trong việc cắt giảm thuế quan và loại bỏ các rào cản phi thuế quan, các FTA gần đây

đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các lĩnh vực khác như đầu tư, dịch vụ, mua sắm chính phủ, quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh… Điều này

đã khiến nội dung thoả thuận của các FTA ngày càng toàn diện Thứ ba là sự cạnh tranh của các nền kinh tế lớn trong chính sách FTA Trong bối cảnh chung

đó, các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, EU đều có chiến lược FTA Đặc biệt, tại Đông Á, Trung Quốc và Nhật Bản đã xúc tiến đàm phán thành lập FTA với ASEAN Là một nền kinh tế định hướng xuất khẩu, trong đó thương mại quốc tế chiếm hơn 70% quy mô kinh tế, Hàn Quốc sẽ gặp phải khó khăn lớn nếu không

có những thoả thuận ưu đãi đối với các nước đã ký FTA với các đối thủ cạnh tranh của Hàn Quốc Có thể lấy trường hợp Chi lê làm ví dụ Ô tô Hàn Quốc chiếm khoảng 25% thị trường ô tô của Chi lê, chỉ đứng hàng thứ hai sau Nhật Bản (chiếm 35%) Các đối thủ cạnh tranh khác của Hàn Quốc tại đây là Hoa Kỳ, Mexico, EU, Brazil và Argentina Bắt đầu từ năm 2003, tất các các nước này ngoại trừ Nhật Bản đều xuất khẩu ô tô miễn thuế theo FTA ký với Chi lê Thuế nhập khẩu ô tô chiếm từ 8-10% giá tiêu dùng khiến các nước xuất khẩu ô tô vào Chi lê có lợi thế cạnh tranh lớn so với Hàn Quốc Điều này đã khiến các công ty Hàn Quốc gây sức ép buộc Chính phủ phải đàm phán FTA với Chi lê

Tiến trình đàm phán

Hàn Quốc bắt đầu đàm phán FTA với Chi Lê từ tháng 12/1999 và kết thúc vào tháng 10/2002 80% nội dung thoả thuận đạt được ngay trong năm đầu tiên.

Trang 11

20% còn lại phải mất 2 năm đàm phán chủ yếu do bất đồng giữa hai bên trong việc cắt giảm thuế quan đối với các sản phẩm nông nghiệp Chi Lê yêu cầu Hàn Quốc mở cửa thị trường nông sản vì Hàn Quốc có mức thuế suất trên 100% đối với nhiều hàng nông sản Hơn nữa, Chi Lê có khả năng cạnh tranh đối với một

số mặt hàng hoa quả Hàn Quốc duy trì bảo hộ rất cao như táo, lê và nho Ngược lại, Hàn Quốc yêu cầu Chi Lê mở cửa thị trường đối với các mặt hàng công nghiệp Đàm phán gần như bế tắc cho đến tháng 2/2002 khi Hàn Quốc nhượng bộ với việc đưa ra đề xuất mới: Hàn Quốc đồng ý mở cửa thị trường đối với một số nông sản ít bị tác động của FTA hơn, đối với một số sản phẩm sữa và bột ngọt, Hàn Quốc đồng ý về nguyên tắc sẽ cắt giảm thuế nhưng đàm phán sau khi vòng Doha kết thúc Đổi lại, Chi Lê phải cắt giảm thuế đối với các mặt hàng công nghiệp, đặc biệt là ô tô, điện thoại di động, máy tính và dầu diesel Hàn Quốc chấp nhận yêu cầu của Chi Lê về việc không cắt giảm thuế đối với 2 mặt hàng tủ lạnh và máy giặt để đổi lấy việc Hàn Quốc không cắt giảm thuế đối với táo, lê và gạo

Những nội dung chính của KCFTA

Hiệp định Thương mại tự do Hàn Quốc – Chi Lê (KCFTA) có 21 chương quy định các lĩnh vực hợp tác bao gồm: thương mại hàng hoá (mở cửa thị trường, quy tắc xuất xứ ưu đãi, thủ tục hải quan…), đầu tư, dịch vụ, các quy định thương mại (chống bán phá giá, tự vệ, chính sách cạnh tranh, giải quyết tranh chấp), quyền sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, các biện pháp vệ sinh dịch tễ

và các hàng rào kỹ thuật đối với thương mại Nội dung tóm tắt các quy định chính như sau:

1 Cắt giảm thuế quan và các rào cản phi thuế quan:

Như trên đã trình bày, mục tiêu chính của Hàn Quốc trong FTA với Chi Lê là mở cửa thị trường Chi Lê cho các mặt hàng công nghiệp của Hàn Quốc, và ngược lại Chi Lê muốn Hàn Quốc mở cửa thị trường nông sản Nhìn vào danh mục cam kết, cả hai bên đều phần nào đạt được mục đích

Danh mục cắt giảm hàng nông sản của Hàn Quốc (gồm 1.432 dòng thuế) khá phức tạp, được chia thành 10 lộ trình cắt giảm Lộ trình cắt giảm ngay và sau 5 năm gồm các mặt hàng ít bị tác động như thức ăn cho gia súc, động vật thuần chủng, sợi tơ; cắt giảm sau từ 7-16 năm gồm hoa quả chế biến, lương thực và thực phẩm Thuế theo thời vụ (seasonal tariff) áp dụng đối với nho của Chi Lê trong thời gian từ tháng Mười đến tháng Tư khi không có vụ thu hoạch nho ở Hàn Quốc Sau 10 năm sẽ bãi bỏ loại thuế theo thời vụ này Các mặt hàng chịu hạn ngạch thuế quan và sẽ được tiếp tục đàm phán sau vòng Doha (TRQ+DDA) gồm thịt bò, gà, váng sữa (whey) và mận Các mặt hàng sẽ được đàm phán sau vòng Doha gồm tỏi, hành, hạt tiêu và một số sản phẩm sữa Các mặt hàng loại trừ hoàn toàn, nghĩa là không cắt giảm thuế mà giữ nguyên mức thuế suất hiện tại, gồm gạo, táo và lê

Trang 12

Danh mục cắt giảm thuế đối với hàng công nghiệp của Chi Lê đơn giản hơn, được chia thành 6 lộ trình Chi Lê đồng ý cắt giảm ngay đối với ô tô, điện thoại

di động, máy tính vốn chiếm 66% tổng kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc sang Chi Lê Hai mặt hàng loại trừ hoàn toàn gồm máy giặt và tủ lạnh

Hai bên đồng ý bãi bỏ các hạn chế định lượng cũng như các rào cản phi thuế quan khác như giấy phép nhập khẩu Đối với các sản phẩm nông nghiệp sẽ áp dụng quy định theo Hiệp định Nông nghiệp của WTO.

2 Khuyến khích đầu tư và mở rộng thương mại dịch vụ

Trong lĩnh vực đầu tư, hai bên dành cho nhau chế độ đối xử quốc gia và tối huệ quốc, đồng thời không đặt ra yêu cầu về quốc tịch đối với giám đốc điều hành nhằm thúc đẩy đầu tư Phạm vi đầu tư bao gồm cả đầu tư trực tiếp và gián tiếp Sau 4 năm kể từ khi FTA có hiệu lực, hai bên sẽ đàm phán về bảo hộ đầu tư đối với các thể chế tài chính như ngân hàng, bảo hiểm, các công ty tài chính…

Trong lĩnh vực dịch vụ, hai bên sẽ xây dựng một hệ thống giám sát để đảm bảo đối xử quốc gia đối với các nhà cung cấp dịch vụ, cấm các biện pháp hạn chế

và tạo thuận lợi cho thương mại dịch vụ giữa hai nước Các lĩnh vực dịch vụ không cam kết gồm: dịch vụ công phi thương mại, tài chính, hàng không, mua sắm chính phủ và trợ cấp.

3 Các quy định thương mại khác

Hai bên chỉ áp dụng các biện pháp tự vệ đối với hàng nông sản Hai bên sẽ hợp tác trong lĩnh vực chính sách cạnh tranh để ngăn ngừa các biện pháp chống cạnh tranh Hai bên cũng nhất trí thành lập Uỷ ban Thương mại Tự do để giám sát việc thực hiện Hiệp định, đánh giá tác động của FTA cũng như các vấn đề khác liên quan đến Hiệp định Khi một vấn đề tranh chấp nảy sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của cả FTA và Hiệp định về Giải quyết Tranh chấp của WTO, hai bên

có thể lựa chọn một trong hai cơ chế đó để giải quyết tranh chấp.

4 Mở cửa thị trường mua sắm chính phủ

Hai bên sẽ tự do hoá thị trường mua sắm chính phủ trừ một vài hạn chế nhất định Các nguyên tắc đối xử quốc gia và tối huệ quốc sẽ được áp dụng; cấm các biện pháp phân biệt đối xử về ưu đãi mua sắm hàng hoá trong nước cũng như thực hiện đền bù

5 Tăng cường bảo hộ Quyền sở hữu trí tuệ

Hai bên sẽ thúc đẩy việc bảo hộ các quyền sở hữu trí tuệ, kể cả các nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng Hai bên cũng thoả thuận bảo hộ các chỉ dẫn địa lý đối với các sản phẩm, gồm: nhân sâm Hàn Quốc (Korean Ginseng), kim chi Hàn Quốc (Korean Kimchi), chè Boseong, Pisco và các sản phẩm liên quan của Chi Lê.

Trang 13

6 Quy tắc xuất xứ

Các quy định về quy tắc xuất xứ của KCFTA chủ yếu dựa trên các quy định của FTA giữa EU và Chi Lê và NAFTA, có điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm thương mại và cơ cấu ngành của hai nước Đặc biệt quy tắc xuất xứ đối với các sản phẩm nông nghiệp được quy định rất chặt chẽ để tránh việc nhập khẩu thông qua một nước thứ ba.

Ý nghĩa của KCFTA đối với Hàn Quốc

Kết quả của đàm phán FTA với Chi Lê có ý nghĩa rất quan trọng đối với Hàn Quốc vì đây là thoả thuận FTA đầu tiên của Hàn Quốc

Thứ nhất, Hàn Quốc đã đạt được mục tiêu lợi ích kinh tế khi tiếp cận thị trường Chi Lê đối với nhiều mặt hàng chủ chốt như ô tô, điện thoại di động, máy tính và dầu diesel trong khi vẫn bảo hộ được đối với một số mặt hàng nông nghiệp có tính nhạy cảm cao

Thứ hai, là thoả thuận thương mại tự do đầu tiên của Hàn Quốc, KCFTA đã mở đường cho quá trình hội nhập khu vực của đất nước này Việc ký kết thoả thuận FTA với Chi Lê đã nâng cao nhận thức cũng như thu hút sự ủng hộ của công chúng đối với chính sách FTA Đặc biệt, việc Hàn Quốc có thể đạt được một thoả thuận về hàng nông sản cho thấy cam kết mạnh mẽ của chính phủ đối với chính sách FTA Điều này sẽ tạo thuận lợi cho việc đàm phán FTA giữa Hàn Quốc với các đối tác thương mại tiềm năng trong tương lai như Mỹ, Nhật Bản

và ASEAN…

Thứ ba, Hàn Quốc đã tạo dựng một chỗ đứng thương mại tại thị trường Mỹ La tinh vì Chi Lê là một phần của thị trường chung Mỹ La tinh và ½ thặng dư thương mại của Chi Lê là từ thị trường này

Thực tế đàm phán KCFTA cho thấy khó khăn lớn nhất của Hàn Quốc chính là đàm phán liên quan đến một số lượng nhỏ các mặt hàng nông nghiệp Mặc dù Chi Lê không phải là một đối tác cạnh tranh lớn với Hàn Quốc trong lĩnh vực nông nghiệp nhưng hai bên cũng đã phải mất tới hơn hai năm để đạt được thoả hiệp Điều đó cho thấy việc đàm phán FTA với các đối tác khác sẽ còn khó khăn hơn rất nhiều

UBQG (Cẩm Thơ

T o đi u ki n t t h n cho các nhà đ u t ại Việt Nam-Hàn Quốc ều kiện tốt hơn cho các nhà đầu tư ệ thương mại Việt Nam-Hàn Quốc ốc ơng mại Việt Nam-Hàn Quốc ầu tư ư

Phỏng vấn ông Lee Sang Hak, Tham tán kinh tế Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam

Thưa ông, sau 12 năm thiết lập, quan hệ VN và Hàn Quốc đã đạt được những kết quả

gì, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại, kinh tế?

Trang 14

Hai nước, đã đạt được nhiều thành tựu trong hợp tác song phương, cả về chính trị, văn hoá và kinh tế Năm 1992, quan hệ mậu dịch mới đạt 500.000 USD thì năm 2003 đã đạt 3,2 tỷ USD Hàn Quốc đã trở thành nhà đầu tư nước ngoài vào VN đứng hàng thứ

4 Nếu như năm 1992, Hàn Quốc mới đầu tư vào VN 186 triệu USD thì đến nay đã đạt trên 4,4 tỷ USD, gấp 25 lần Tôi muốn nhấn mạnh rằng chỉ sau 12 năm thiết lập quan

hệ nhưng tốc độ phát triển quan hệ giữa hai nước rất nhanh Đó là đánh giá của các chuyên gia kinh tế VN.

Thế còn đánh giá của ông và các chuyên gia kinh tế Hàn Quốc về đầu tư của Hàn Quốc vào VN?

Vào thời điểm 2001, đầu tư của Hàn Quốc vào VN đứng thứ 8 trong tổng vốn đầu tư củaHàn Quốc ra nước ngoài và đến năm 2003 thì đứng thứ 2 VN là nước được nhận nhiềunhất vốn ODA của Hàn Quốc Tháng 9/2003, trong chuyến thăm Hàn Quốc của Thủ tướngPhan Văn Khải, Chính phủ Hàn Quốc đã hứa sẽ hỗ trợ VN xây dựng trường Đại học IT ĐàNẵng 10 triệu USD Như vậy, Chính phủ Hàn Quốc rất quan tâm tới VN

Còn quan hệ mậu dịch thì thế nào, thưa ông? Được biết hiện cán cân thương mại giữa VN

và Hàn Quốc đang chênh lệch rất lớn, VN nhập siêu từ Hàn Quốc?

Năm 2003, Hàn Quốc XK sang VN 2.624 triệu USD, chủ yếu là vải kiện, phụ tùng ôtô, máymóc thiết bị phục vụ cho ngành dệt may của các DN Hàn Quốc đang hoạt động tại VN HànQuốc nhập khẩu của VN 492 triệu USD, chủ yếu là hàng thuỷ sản, nông thổ sản Tôi chorằng do cơ cấu kinh tế của hai nước khác nhau nên đã tạo ra sự không cân bằng trong cáncân thương mại

Ông có thể cho biết về tình hình đầu tư của các DN Hàn Quốc tại VN?

Hiện tại có khoảng 700 DN Hàn Quốc đang hoạt động, với số lao động VN làm việc trên200.000 người Theo kết quả điều tra 224 DN Hàn Quốc từ tháng 3 đến tháng 8/2004 củaĐại sứ quán và Phòng XTTM & ĐT Hàn Quốc tại Hà Nội, thì số vốn đầu tư trung bình củamỗi DN tại VN là 3 triệu USD, tập trung vào các ngành công nghiệp chế tạo, dệt may Mụcđích đầu tư là XK sản phẩm sang nước thứ 3 hoặc tiêu thụ tại thị trường nội địa VN Đánglưu ý là có tới 55,6% nhà đầu tư Hàn Quốc đang hoạt động có lãi

Các nhà đầu tư đánh giá thế nào về môi trường đầu tư, theo ông làm thế nào để thu hút nhiều hơn vốn đầu tư?

Có tới 92,6% các nhà đầu tư Hàn Quốc đánh giá tích cực về môi trường đầu tư VN và 85,1%cho rằng nguồn nhân lực có năng lực là thế mạnh lớn nhất của VN Tuy nhiên, họ vẫn gặpphải một số khó khăn, lớn nhất là thiếu thông tin về những sửa đổi của văn bản pháp luật màchưa có một cơ quan nào hướng dẫn, khó khăn về nguyên liệu đầu vào, tình trạng quan liêu,tham nhũng phiền hà trong thủ tục hành chính Nếu hạn chế được, các nhà đầu tư sẽ tìmđến VN nhiều hơn

TBKTVN

H i nh p kinh t ASEAN và h p tác ASEAN - Hàn Qu c ội nhập kinh tế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ập kinh tế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ế ASEAN và hợp tác ASEAN - Hàn Quốc ợp tác ASEAN - Hàn Quốc ốc

Từ những năm 1990, ASEAN đã thúc đẩy hội nhập kinh tế nhằm hướng tới một thị trường chung Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) được thành lập từ năm 1992 nhằm loại bỏ hàng rào thuế quan giữa các nước thành viên ASEAN và tạo ra một thị trường khu vực với 686,3 tỉ USD cho 541,9 triệu người thông qua việc tăng số lượng thành viên gồm cả Việt Nam, Myanmar, Lào, Campuchia (CLMV) Các nhà lãnh đạo ASEAN đã thỏa thuận loại bỏ tất cả thuế nhập khẩu vào năm 2010 đối với 6 nước thành

Trang 15

viên ban đầu của ASEAN và vào 2015 đối với 4 nước thành viên mới (CLMV)