giáo trình trang bị điện. có cách đấu nối vận hành động cơ 3 pha, một pha. điều khiển nhiều động cơ. đảo chiều bằng công tắc hành trình, nút nhấn...... đầy đủ cho sinh viên thực tập giáo trình trang bị điện. có cách đấu nối vận hành động cơ 3 pha, một pha. điều khiển nhiều động cơ. đảo chiều bằng công tắc hành trình, nút nhấn...... đầy đủ cho sinh viên thực tập
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Kinh tế nước ta ngày càng phát triển, yêu cầu về giải phóng sức lao động, nâng cao năng suất lao động được đặt ra ở hầu hết các lĩnh vực sản xuất của nền kinh tế quốc dân Để giải phóng sức lao động và nâng cao năng suất lao động thông qua tự động hóa và hiện đại hóa các công cụ, trang thiết bị và công nghệ sản xuất có vai trò rất quan trọng
Trang bị điện là môn học, đối tượng của nó gồm các yêu cầu công nghệ mà các công cụ, trang thiết bị, dây chuyền sản xuất đặt ra đòi hỏi cung ứng được những thiết bị điện như thế nào để yêu cầu công nghệ của các thiết bị, máy móc dây chuyền đó được thỏa mãn
Do là một lĩnh vực khá rộng mà trong khuôn khổ của bài báo cáo nên chúng em chỉ có thể trình bày những nội dung cơ bản nhất của một số lĩnh vực điển hình Bài báo cáo gồm những nội dung như sau :
Bài 1 : Tự động không chế động cơ không đồng bộ ba pha roto lồng sóc
Bài 2 : Tự động khống chế động cơ 3 pha toto dây quấn
Bài 3 : Tự động khống chế động cơ điện 1 chiều
Bài 4 : Lắp ráp và sửa chữa máy cắt gọt kim loại
Bài 5 : Lắp ráp và sửa chữa mạch điện máy sản xuất
Trong quá trình viết nên bài báo cáo này Chúng em đã cố gắng nhưng chắc không tránh khỏi hết thiếu sót mong thầy cô và các bạn thông cảm
Trang 3MỤC LỤC
BÀI 1: TỰ ĐỘNG KHỐNG CHẾ ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA ROTO
LỒNG SÓC
1 Các mạch mở máy trực tiếp
1.1 Mạch điều khiển động cơ quay một chiều………
1.1.1.Sơ đồ nguyên lý
1.1.2.Lắp đặt mạch điện………
1.2 Mạch đảo chiều trực tiếp (sử dụng nút bấm)………
1.2.1.Sơ đồ nguyên lý
1.2.2.Lắp đặt mạch điện……… ……
2 Các mạch mở máy gián tiếp……….……
2.1 Mạch mở máy qua cuộn kháng………
2.1.1.Sơ đồ nguyên lý
2.1.2.Lắp đặt mạch điện………
2.2 Mạch mở máy qua biến áp tự ngẫu………
2.2.1.Sơ đồ nguyên lý
2.2.2.Lắp đặt mạch điện
2.3 Mạch mở máy bằng đổi nối Sao – Tam giác 2.3.1.Sơ đồ nguyên lý
2.3.2.Lắp đặt mạch điện
3 Các mạch điện hãm dừng
3.1 Mạch hãm động năng
3.1.1.Sơ đồ nguyên lý
3.1.2.Lắp đặt mạch điện………
3.2 Mạch hãm ngược
3.2.1.Sơ đồ nguyên lý
3.2.2.Lắp đặt mạch điện………
4 Mạch điều khiển động cơ nhiều cấp tốc độ kiểu Tam giác – Sao kép 4.1.Sơ đồ nguyên lý
4.2Lắp đặt mạch điện BÀI 2: TỰ ĐỘNG KHỐNG CHẾ ĐỘNG CƠ 3 PHA ROTO DÂY QUẤN
1.Sơ đồ nguyên lý
2.Lắp đặt mạch điện
BÀI 3: TỰ ĐỘNG KHỐNG CHẾ ĐỘNG CƠ ĐIỆN 1 CHIỀU
1.Sơ đồ nguyên lý
2.Lắp đặt mạch điện
BÀI 4: LẮP RÁP VÀ SỬA CHỮA MẠCH ĐIỆN MÁY CẮT GỌT KIM LOẠI
1 Lắp ráp, sửa chữa mạch điện máy mài
1.1.Sơ đồ nguyên lý
1.2.Lắp đặt mạch điện
2 Lắp ráp, sửa chữa mạch điện máy tiện T616
1.Sơ đồ nguyên lý
2.Lắp đặt mạch điện
Trang 43 Lắp ráp, sửa chữa mạch điện máy phay P623
1.Sơ đồ nguyên lý
2.Lắp đặt mạch điện
BÀI 5: LẮP RÁP VÀ SỬA CHỮA MẠCH ĐIỆN MÁY SẢN XUẤT
1 Lắp ráp, sửa chữa mạch dây chuyền sản xuất liên tục
1.Sơ đồ nguyên lý
2.Lắp đặt mạch điện
2 Lắp ráp, sửa chữa mạch điện bể trộn
1.Sơ đồ nguyên lý 2.Lắp đặt mạch điện
Trang 5BÀI 1: TỰ ĐỘNG KHỐNG CHẾ ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA ROTO LỒNG SÓC
1 Các mạch mở máy trực tiếp
1.1 Mạch điều khiển động cơ quay một chiều
1.1.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: cầu dao đóng cắt mạch điện
- CC1,CC2: cầu chì bảo vệ ngắn mạch mạch động lực và mạch điều khiển
- D,M: các nút đóng dừng động cơ
- K: công tắc tơ đóng mở động cơ
- RN: rơ le nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
* Nguyên lý hoạt động:
Khi đóng cầu dao CD, động cơ chưa hoạt động được, mạch điện ở trạng thái chờ Nếu
ấn nút M cuộn dây cuộn dây Công tắc tơ K có điện, tiếp điểm thường mở K đóng lại để duy trì đồng thời tiếp điểm K ở mạch động lực đóng, động cơ được nối với lưới điện, bắt đầu làm việc
Muốn dừng ấn nút D, mạch điều khiển bị mất điện, nhả các tiếp điểm K ở mạch động lực ra Động cơ được loại khỏi lưới điện và dừng tự do
Nếu trong quá trình làm việc động cơ bị quá tải hoặc mất pha, dòng điện các pha sẽ tăng cao làm rơle nhiệt tác động, cắt điện mạch điều khiển Động cơ được loại khỏi lưới điện
1.1.2.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch điều khiển động cơ quay một chiều hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốc nơ vít (dẹt, bốn chấu), VOM
- Thiết bị: KĐT đơn, nút ấn, động cơ 3 pha, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Trang 6Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây:
-Đấu dây mạch điều khiển bắt đầu tiến hành đấu dây từ nút ấn, dây điều khiển từ nút ấn đi
ra ta luôn đấu sao cho tối thiểu nhất nếu có thể mà không ảnh hưởng đều sự tác động của sơ
đồ
-Đấu dây mạch động lực :Dùng dây dẫn 3 pha từ sau CD đầu vào 3 đầu của 3 tiếp điểm động lực( phía không có rơ le nhiệt) sau đó từ rơ le nhiệt nhiệt đầu vào 3 đầu dây của động cơ(động cơ có thể đã được đấu sao hoặc tam giác)
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đồng hồ VOM thang đo R để kiểm tra:
- Mạch điều khiển:
Mạch khởi động: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút M nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt; Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định 1 que đo tại 1 điểm, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm
Mạch duy trì: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, cưỡng ép contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt; Nếu kim chỉ R=
∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định 1 que đo tại 1 đầu nút ấn M, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối của mạch duy trì, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm
Dừng: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút M, kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor, ấn nút D nếu kim chỉ R= ∞ thì mạch tốt, nếu kim vẫn chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì phải sữa chữa lại tiếp điểm D do bị dính
- Mạch động lực: Đặt các que đo vào các điểm trên cầu dao(cầu dao đóng) cưỡng ép contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây stator thì mạch tốt; Nếu kim chỉ R= ∞,
ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định 1 que đo tại 1 điểm, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1: -Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng hoặc sơ đồ đấu sai
Trường hợp 2: -Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây bị sai lệnh hoặc thiếu
Trang 71.2 Mạch đảo chiều trực tiếp (sử dụng nút bấm)
1.2.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng ngắt mạch điện
- CC1,CC2: Các cầu chì bảo vệ ngắn mạch động lực và mạch điều khiển
- D, MT, MN: Các nút dừng, mở thuận và mở ngược
- T, N Các công tắc tơ khống chế chiều quay động cơ
- RN: Rơ re nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
* Nguyên lý hoạt động:
Đóng CD cấp điện cho mạch Muốn động cơ quay theo chiều thuận ấn MT, công tắc tơ
T có điện, đóng tiếp điểm T(3-4) tự duy trì, mở tiếp điểm T(7-8) tránh sự tác động đồng thời của công tắc tơ N Đồng thời các tiếp điểm T ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ
Đ quay theo chiều thuận
Muốn động cơ quay theo chiều ngược ấn MN, công tắc tơ N có điện đóng tiếp điểm N(6-7)
tự duy trì, mở tiếp điểm N(4-5) tránh sự tác động đồng thời của công tắc tơ T Đồng thời các tiếp điểm N ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ Đ quay theo chiều ngược lại Muốn dừng động cơ, ấn nút D, công tắc tơ T (hoặc N) mất điện, động cơ được cắt ra khỏi nguồn và dừng tự do
1.2.2.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch đảo chiều trực tiếp( sử dụng nút bấm) hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
- Thiết bị: KĐT kép, nút ấn, động cơ 3 pha, cầu dao
Trang 8-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Đấu dây mạch điều khiển bắt đầu tiến hành đấu dây từ nút ấn, dây đều khiển từ nút ấn đi
ra ta luôn đấu sao cho tối thiểu nhất nếu có thể mà không ảnh hưởng đều sự tác động của sơ
đồ
-Đấu dây mạch động lực :Dùng dây dẫn 3 pha từ sau CD đấu vào 3 đầu của 3 tiếp điểm động lực CTT T( phía không có rơ le nhiệt) sau đó đấu qua CCT N, từ sau CCT N đấu về sau CTT T ( chú ý đảo pha) sau đó từ rơ le nhiệt nhiệt đầu vào 3 đầu dây của động cơ
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Tương tự như cách kiểm tra mạch khởi động từ đơn nhưng cần kiểm tra thêm bảo vệ liên động
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút MT,MN mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút MT hoặc MN)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây bị sai lệnh hoặc thiếu
Trường hợp 4: -Hiện tượng: Động cơ không đảo chiều quay khi ta ấn nút quay ngược lại
- Nguyên nhân: Do chưa đảo pha, hoặc đảo 3 pha cùng 1 lúc
2 Các mạch mở máy gián tiếp
2.1 Mạch mở máy qua cuộn kháng:
2.1.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng cắt mạch điện
- CC1, CC2: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực và mạch điều khiển
- T, N: Công tắc tơ khống chế chiều quay thuận và ngược
- RTZ: Rơ le thời gian khống chế quá trình khởi động
- K1: Công tắc tơ nối cuộn dây stato hình sao
- K2: Công tắc tơ nối cuộn dây stato hình tam giác
- RN: Rơ le nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
Trang 9* Nguyên lý hoạt động:
Cấp nguồn cho mạch động lực và mạch điều khiển Muốn động cơ quay theo chiều thuận ấn MT, công tắc tơ T có điện, đóng tiếp điểm T(3-4) tự duy trì, mở tiếp điểm T(7-8) tránh sự tác động đồng thời của công tắc tơ N Tiếp điểm T(2-9) đóng lại cấp điện cho RTZ Đồng thời các tiếp điểm T ở mạch động lực đóng lại, động cơ khởi động theo chiều thuận thông qua cuộn kháng( Umm < Uđm ) Sau thời gian chỉnh định của RTZ thì tiếp điểm thường mở đóng chậm RTZ đóng lại cấp nguồn cho công tắc tơ K Công tắc tơ K có điện tác động đóng các tiếp điểm K ở mạch động lực đưa điện 3 pha trực tiếp vào động cơ Động cơ tiếp tục tăng tốc và làm việc với Uđm
Muốn động cơ quay theo chiều ngược, ấn MN, công tắc tơ N có điện, động cơ được nối vào lưới với thứ tự đảo 2 pha Quá trình khởi động tương tự như khi ta cho quay theo chiều thuận
Muốn dừng động cơ, nhấn nút D, công tắc tơ T(hoặc N) và K mất điện, động cơ được cắt ra khỏi nguồn và dừng tự do
2.1.2.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch mở máy qua cuộn kháng hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
- Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, cuộn kháng 3 pha, động cơ 3 pha, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Trang 10Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Mạch điều khiển : Yêu cầu: Xác định đúng vị trí cần đấu, đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
Mạch động lực : Yêu cầu: Xác định đúng các tiếp điểm mạch động lực,đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đông hồ VOM để kiểm tra lại mạch
- Chuyển thang đo của đồng hồ về thang đo điện tra (Rx10 hoặcRx100), đặt hai đầu quen đo của VOM vào hai đầu nguồn mạch điều khiển và quan sát
- Nếu đồng hồ lên mạch bị bị sự cố
- Nếu kim đồng hồ không lên thì chúng ta lần lượt điều khiển và kiểm tra mạch nếu có
sự cố thì tiến hành sửa chữa
Kiểm tra mạch động lực:
Lần lượt đặt hai que đo vào trước các tiếp điểm mạch động lực, nhấn cưỡng bức contactor
để kiểm tra sự thông mạch của các pha
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút MT,MN mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút MT hoặc MN)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây bị sai lệnh hoặc thiếu
Trường hợp 4: -Hiện tượng: Mạch không loại bỏ cuộn kháng
-Nguyên nhân: Rơ le thời gian không tác động
2.2 Mạch mở máy qua biến áp tự ngẫu
2.2.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng ngắt mạch điện
- CC1,CC2: Các cầu chì bảo vệ ngắn mạch động lực và mạch điều khiển
- MBA :Máy biến áp tự ngẫu
- K1,K2: Các CTT cấp điện cho động cơ thông qua MBA
- K3 :CTT cấp điện cho động cơ sau quá trình khởi động
- RTZ: Rơ le thời gian khống chế quá trình khởi động
- RN :Rơ le nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
Trang 11*Nguyên lý hoạt động
Cấp nguồn cho mạch động lực và mạch điều khiển Muốn động cơ làm việc ấn M, RTZ, K1, K2 có điện Các tiếp điểm K1, K2 ở mạch động lực đóng lại, động cơ khởi động thông qua MBA tự ngẫu ( Umm < Uđm ) Sau thời gian chỉnh định của RTZ thì tiếp điểm thường đóng mở chậm RTZ (3-4) mở ra, công tắc tơ K1, K2 mất điện, các tiếp điểm của chúng mở ra cắt điện MBA tự ngẫu Đồng thời tiếp điểm thường mơ đóng chậm RTZ (3- 7) đóng lại cấp điện cho K3 K3 có điện đóng tiếp điểm K3 (2-7) lại để tự duy trì, mở tiếp điểm thường kín K3(4-5), K3(3-6) cắt điện RTZ và tránh sự có điện trở lại của K1, K2 Đồng thời các tiếp điểm K3 ở mạch động lực đóng lại đưa điện 3 pha trực tiếp vào động cơ Động cơ tiếp tục tăng tốc và làm việc với Uđm
Muốn dừng động cơ, nhấn nút D, K3 mất điện, động cơ được cắt ra khỏi nguồn và dừng tự
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
- Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, MBATN 3 pha, động cơ 3 pha, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Hình 4: Mạch khởi động động cơ KĐB 3 pha dùng MBA TN
Trang 12Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Mạch điều khiển : Yêu cầu: Xác định đúng vị trí cần đấu, đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
Mạch động lực : Yêu cầu: Xác định đúng các tiếp điểm mạch động lực,đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đông hồ VOM để kiểm tra lại mạch
- Chuyển thang đo của đồng hồ về thang đo điện tra (Rx10 hoặcRx100), đặt hai đầu que
đo của VOM vào hai đầu nguồn mạch điều khiển và quan sát
- Nếu đồng hồ lên mạch bị bị sự cố
- Nếu kim đồng hồ không lên thì chúng ta lần lượt điều khiển và kiểm tra mạch nếu có
sự cố thì tiến hành sửa chữa
Kiểm tra mạch động lực:
Lần lượt đặt hai que đo vào trước các tiếp điểm mạch động lực, nhấn cưỡng bức contactor
để kiểm tra sự thông mạch của các pha
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không loại bỏ MBATN
- Nguyên nhân: Rơ le thời gian không tác động
2.3 Mạch mở máy bằng đổi nối Sao – Tam giác
2.3.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng cắt mạch điện
- CC1,CC2: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực và mạch điều khiển
- D, : Các nút ấn dừng,
- MT, MN mở thuận và mở ngựơc
- T và N: Công tắc tơ khống chế quay thuận và quay ngược
- RTZ : Rơle thời gian khống chế quá trình khởi động
- K1: công tắc tơ nối cuộn dây stato hình sao
- K2: CTT nối cuộn dây stato hình tam giác
- Đ : Động cơ KĐB ba pha rôto lồng sóc
- RN: Rơle nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
Trang 13* Nguyên lý hoạt động:
Đóng CD cấp điện cho mạch Muốn động cơ quay theo chiều thuận ấn MT, công tắc
tơ T có điện, các tiếp điểm T (3-4) và T(2-9) đóng lại để tự duy trì và cấp
điện cho RTZ và K1 Các tiếp điểm T và K1 ở mạch động lực đóng lại, động cơ khởi động theo chiều thuận với cuộn dây stato được nối hình sao
Sau thời gian chỉnh định của RTZ, tiếp điểm thường kín mở chậm RTZ (9-11) mở ra, K1 mất điện mở các tiếp điểm K1 ở mạch động lực ra Đồng thời tiếp điểm thường hở đóng chậm RTZ (9-13) đóng lại cấp điện cho công tắc tơ K2 K2 có điện đóng tiếp điểm K2 (9-13) lại
để tự duy trì, mở tiếp điểm K2 (9-10) cắt điện RTZ, tiếp điểm K2 (11-12) mở ra tránh K1 tác động trở lại khi RTZ mất điện Đồng thời các tiếp điểm K2 ở mạch động lực đóng lại, động
cơ tiếp tục khởi động và làm việc với cuộn dây stato được đấu hình tam giác
Muốn động cơ quay theo chiều ngược, ấn MN, N có điện động cơ được nối vào lưới với thứ
tự đảo 2 pha Quá trình khởi động tương tự như khi ta cho quay theo chiều thuận
Muốn dừng động cơ ấn D, T (hoặc N), K2 mất điện động cơ được cắt ra khỏi lưới và dừng tự
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
- Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, , động cơ 3 pha Sao-tam giác 660V/380V, cầu dao
Trang 14-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Mạch điều khiển : Yêu cầu: Xác định đúng vị trí cần đấu, đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
Mạch động lực : Yêu cầu: Xác định đúng các tiếp điểm mạch động lực,đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đông hồ VOM để kiểm tra lại mạch
- Chuyển thang đo của đồng hồ về thang đo điện tra (Rx10 hoặcRx100), đặt hai đầu que
đo của VOM vào hai đầu nguồn mạch điều khiển và quan sát
- Nếu đồng hồ lên mạch bị bị sự cố
- Nếu kim đồng hồ không lên thì chúng ta lần lượt điều khiển và kiểm tra mạch nếu có
sự cố thì tiến hành sửa chữa
Kiểm tra mạch động lực:
Lần lượt đặt hai que đo vào trước các tiếp điểm mạch động lực, nhấn cưỡng bức contactor
để kiểm tra sự thông mạch của các pha
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không tự động chuyển đổi từ nối hình sao sang hình tam giác
- Nguyên nhân: Rơ le thời gian không tác động
3 Các mạch điện hãm dừng
3.1 Mạch hãm động năng:
3.2.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng cắt mạch điện
- CC1,CC2: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực và mạch điều khiển
- MT, MN : Nút ấn mở máy thuận, mở máy ngược
- D : Nút ấn dừng hãm
- T và N: Công tắc tơ khống chế quay thuận và quay ngược
- H và RTZ: Công tắc tơ và rơle thời gian khống chế quá trình hãm
- BA và CL : Máy biến áp và bộ chỉnh lưu cấp nguồn một chiều cho quá trình hãm động năng
- Đ : Động cơ KĐB ba pharôto lồng sóc
-RN: Rơle nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
Trang 152.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch mạch hãm động năng hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
-Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, MBA, bộ chỉnh lưu cầu, động cơ 3 pha 380V, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Mạch điều khiển : Yêu cầu: Xác định đúng vị trí cần đấu, đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
Trang 16Mạch động lực : Yêu cầu: Xác định đúng các tiếp điểm mạch động lực,đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đông hồ VOM để kiểm tra lại mạch
- Chuyển thang đo của đồng hồ về thang đo điện tra (Rx10 hoặcRx100), đặt hai đầu que
đo của VOM vào hai đầu nguồn mạch điều khiển và quan sát
- Nếu đồng hồ lên mạch bị bị sự cố
- Nếu kim đồng hồ không lên thì chúng ta lần lượt điều khiển và kiểm tra mạch nếu có
sự cố thì tiến hành sửa chữa
Kiểm tra mạch động lực:
Lần lượt đặt hai que đo vào trước các tiếp điểm mạch động lực, nhấn cưỡng bức contactor
để kiểm tra sự thông mạch của các pha
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không hãm động năng
- Nguyên nhân: không có nguồn một chiều ( do MBA, do contactor H)
3.2 Mạch hãm ngược
3.2.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- Đ: Động cơ KĐB ba pha rôto lồng sóc
- CD: Cầu dao đóng cắt mạch điện
- CC1,CC2: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực và mạch điều khiển
- T và N: Các công tắc tơ khống chế quay thuận và quay ngược
- RKT và H: Rơle kiểm tra tốc độ và công tắc tơ khống chế quá trình hãm
-RN : Rơle nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
ra, công tắc tơ H và rơle RTZ mất điện
Trang 172.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch hãm ngược hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, an toàn
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
-Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, động cơ 3 pha 380V, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó dùng đinh vít định
vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây
-Mạch điều khiển : Yêu cầu: Xác định đúng vị trí cần đấu, đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
Mạch động lực : Yêu cầu: Xác định đúng các tiếp điểm mạch động lực,đấu chắc chắn không bavia, đấu dây gọn gàng không chồng chéo
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đông hồ VOM để kiểm tra lại mạch
- Chuyển thang đo của đồng hồ về thang đo điện tra (Rx10 hoặcRx100), đặt hai đầu que
đo của VOM vào hai đầu nguồn mạch điều khiển và quan sát
- Nếu đồng hồ lên mạch bị bị sự cố
- Nếu kim đồng hồ không lên thì chúng ta lần lượt điều khiển và kiểm tra mạch nếu có
sự cố thì tiến hành sửa chữa
Hình 7: Mạch hãm ngược động cơ KĐB 3 pha rotor lồng sóc
CD
K
RN
ĐC
Trang 18Kiểm tra mạch động lực:
Lần lượt đặt hai que đo vào trước các tiếp điểm mạch động lực, nhấn cưỡng bức contactor
để kiểm tra sự thông mạch của các pha
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận hành
c Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
Trường hợp 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng
Trường hợp 2: - Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào thẳng đầu cuộn dây
Trường hợp 3: -Hiện tượng: Mạch không hãm ngược
- Nguyên nhân: không đảo pha hoặc do contactor H không có điện
4 Mạch điều khiển động cơ nhiều cấp tốc độ kiểu Tam giác – Sao kép
4.1.Sơ đồ nguyên lý
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng ngắt mạch điện
- CC1,CC2: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực và mạch điều khiển
- D, MT, MN: Các nút dừng, mở thuận và mở ngựơc
- M, MYY : Các nút nhấn chọn tốc độ cho động cơ
- T và N: Các công tắc tơ khống chế quay thuận và quay ngược
- K1: Công tắc tơ nối cuộn dây Stato động cơ hình tam giác
- K2, K3: Công tắc tơ nối cuộn dây Stato động cơ hình sao kép
- RTr: Rơle trung gian đảm bảo trình tự chọn tốc độ trước khi chọn chiều quay ở thời điểm ban đầu
- RTZ và H: Rơle và công tắc tơ khống chế quá trình hãm động năng
- BA và CL : Máy biến áp và bộ chỉnh lưu cấp nguồn một chiều cho quá trình hãm động năng
- RN : Rơle nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
- Đ: Động cơ KĐB ba pha hai cấp tốc độ
* Nguyên lý hoạt động:
- Đóng CD cấp nguồn cho mạch Chọn tốc độ bằng các nút ấn M hoặc MYY Công tắc tơ K1 hoặc K2 và K3 có điện tác động nối bộ dây quấn stato theo hình tam giác (tốc độ thấp) hoặc hình sao kép (tốc độ cao) Đồng thời đóng tiếp điểm K1(1-22) hoặc K2, K3 (1-21-22) cấp điện cho RTr để chuẩn bị chọn chiều quay
- Chọn chiều quay bằng các nút nhấn MT hoặc MN Công tắc tơ T hoặc N có điện tác động cấp điện cho động cơ khởi động và làm việc theo tốc độ và chiều quay đã chọn
- Muốn dừng động cơ ấn nút D, công tắc tơ T hoặc N, K1 hoặc K2, K3 và RTr mất điện
H, RTZ có điện, các tiếp điểm H đóng lại, dòng điện một chiều được đưa vào cuộn dây Stato động cơ hình tam giác, động cơ tiến hành hãm động năng Quá trình hãm kết thúc khi tiếp điểm RTZ mở ra, công tắc tơ H, RTZ mất điện, động cơ được cắt ra khỏi nguồn một chiều
Trang 194.2.Lắp đặt mạch điện
a Yêu cầu: Lắp đặt được mạch khống chế động cơ 2 cấp tốc độ hoàn chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, an toàn
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM
-Thiết bị: Contactor, nút ấn, rơle nhiệt, rơle thời gian, rơle trung gian, MBA, bộ chỉnh lưu cầu, động cơ 3 pha 2 cấp tốc độ, cầu dao
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ