sa mạc hóa tại Sahel - châu Phi

trình bày về sa mạc hóa tại Sahel - châu Phi

Mục lục

Mục lục………1

Mở đầu………2

Định nghĩa……… ………… 2

Sa mạc hóa tại Sahel – châu Phi……….………… 3

1 Cái nhìn tổng quát……….….3

2 Tầm quan trọng Sahel và sa mạc hoá……… …6

3 Nguyên nhân sa mạc hóa tự nhiên ở Sahel……… 11

4 Nguyên nhân sa mạc hóa do con người ở Sahel……….…………15

5 Tác động của sa mạc hoá……….………….17

6 Giải pháp……….22

7 Tổng kết……… ………… 22

Tài liệu tham khảo………23

Mở đầu

Cộng đồng quốc tế từ lâu đã nhận thấy sa mạc hoá là một vấn đề rất rộng liên quan đến

cả ba lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường của nhiều quốc gia trên thế giới

Sa mạc hóa không chỉ là một thách thức lớn về môi trường của thế giới mà còn là một trong những trở ngại chính trong việc đảm bảo các nhu cầu tối thiểu của conngười tại những vùng khô hạn Sa mạc hóa đe dọa đến sức khỏe và cuộc sống của khoảng 1,2 tỷ người ở trên 100 quốc gia trên thế giới

Hiện nay, khoảng 30 phần trăm diện tích bề mặt trái đất là hoang mạc hoặc đang diễn ra quá trình hoang mạc Vì thế, việc phòng ngừa và ngăn chặn hoang mạc hóa là vấn đề bức thiết của toàn nhân loại, gắn liền với phát triển bền vững kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường và xóa đói giảm nghèo ở nhiều quốc gia

Đặc biệt nghiêm trọng trong số đó là ở châu PhiTheo số liệu của LHQ, 66% lục địa châu Phi được xác định là sa mạc hay đất đai khô cằn, trong đó có tới 46% diện tích có nguy

cơ bị biến thành sa mạc 10%-20% đất khô trên thế giới đã bị thoái hóa và 1/3 diện tích đất trồng trọt trên thế giới có nguy cơ bị sa mạc hóa Hơn 1 tỷ người tại hơn 100 quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với sa mạc hóa, hơn 250 triệu người đang chịu tác động trực tiếp từ hiện tượng này chủ yếu là những người nghèo

Định nghĩa

Sa mạc hóa là một thuật ngữ đã được sử dụng từ khoảng năm 1949 khi Aubreville, một nhà thực vật học và sinh thái học uyên bác, xuất bản một cuốn sách về "khí hậu, sa mạc hóa" (Aubreville, 1949) Aubreville cho rằng sa mạc hoá là sự thay đổi đất sản xuất thành một sa mạc do hoạt động khai thác, quản lý và sử dụng không hợp lý của con người gây

ra xói mòn đất Các nguyên nhân gây phá hủy đất như: chặt phá cây, sử dụng đất đai bừa bãi, trồng trọt không có quy hoạch, ngoài ra còn do nguyên nhân xói mòn do nước và gió Aubreville đã khá rõ ràng trong kết luận của ông rằng sa mạc hoá ở châu Phi là do hoạt động của con người, và rằng không có thay đổi đáng kể khí hậu trong quá khứ 1000 năm

trở lại đây Hầu hết các hoạt động phá hoại đó đã xảy ra trong thời gian lịch sử gần đây

do các hoạt động nông nghiệp

Mặc dù thực tế rằng một hội nghị thế giới đã được tổ chức về đề tài này, song không có định nghĩa được chấp nhận chung của sa mạc hoá Đối với hầu hết mọi người, từ đó có thể gợi lên một hình ảnh của một cảnh quan cằn cỗi tương tự như Sahara

Trong số đó chúng ta quan tâm đến định nghĩa của UNEP, 1993 rằng: “sa mạc hóa là thoái hóa đất ở các vùng khô hạn, bán khô hạn và vùng ẩm ướt khô hạn xảy ra do tác động có hại của con người.”

Sa mạc hóa tại Sahel – châu Phi

1 Cái nhìn tổng quát

Phần trăm diện tích bị xuống cấp

Rất cao 12.196 7.863 9.320

Qua bản đồ sa mạc và bảng số liệu trên ta có thể thấy một trong những nơi xảy ra sa mạc hóa mạnh nhất là châu Phi, và một phụ vùng chịu ảnh hưởng lớn đó là Sahel, vành đai sa mạc hóa phía tây nam sa mạc lớn nhất thế giới :sa mạc Sahara

Bản đồ sa mạc hóa châu Phi

Từ 'sa mạc' gợi lên cho chúng thấy hình ảnh của những cồn cát, sự nóng bỏng của không khí khô, và không có hoạt động của sự sống Sa mạc hoá ở châu Phi cận Sahara đơn giản

không phải là một trường hợp của cái ác “Death Star” gây ra mà được tạo nên bởi chính Sahara, trong nỗ lực xâm lấn các khu vực bán khô cằn và một vùng nông nghiệp thuận lợi của “Alderaan” tạo nên bởi vành đai Sahel một đa vành đai quốc gia được xác định như

là một quá trình chuyển đổi theo chiều dọc của hệ sinh thái giữa sa mạc Sahara khô cằn

và xavan của các quốc gia lục địa châu Phi Hiện tượng suy thoái đất và giảm tính bền vững đất gần đây đã được gọi sa mạc hoá.Hình ảnh này là một sự đơn giản hóa cho một hiện tượng ảnh hưởng đến hệ sinh thái ở các vùng bán khô hạn trên toàn thế giới

2.Tầm quan trọng Sahel và sa mạc hoá

Sa mạc hóa có lẽ là một trong những thay đổi lớn nhất cuộc sống và sinh quyển trong lịch

sử đương đại, đặc biệt là ảnh hưởng đến vành đai Sahel Sahel vành đai chạy qua Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Chad, Sudan, Cape Verde, và Eritrea Trong lịch sử, vành đai này đã được một vùng kinh tế nông nghiệp phát triển phồn thịnh tin cậy, tuy nhiên tình trạng này đã thay đổi Sahel là rất dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu bởi vị trí địa lý của nó ở rìa phía nam của sa mạc Sahara và sự phụ thuộc mạnh mẽ của những người nông dân vào trồng trọt và chăn nuôi Các ngành chính đã sử dụng hơn hơn 60 phần trăm dân số có năng lực và đóng góp 40% vào tổng sản phẩm trong nước (GDP) của khu vực (Kandji, et al UNEP 2006) Thông qua các dữ liệu thu thập và kết luận của các chuyên gia có uy tín, con người là nguyên nhân chính gây ra hiện tượng sa mạc hoá ở Sahel Bài viết này sẽ giúp chúng ta tìm hiểu tác động của sa mạc hoá

và giải pháp giảm thiểu mối đe dọa lớn đến tính bền vững và cuộc sống trong vành đai Sahel

Table 3 Estimates of land area belonging to vulnerability classes and corresponding

number of impacted population

Vulnerability class

Area subject to desertification Population affected

km 2 % Millions % of African pop.

Bảng 4 Đánh giá các vùng đất dễ bị sa mạc hoá ở dải Sahel

Quốc

gia

Diện tích (1.00

0 km2,

% của tổng số)

Dễ bị tổn thương Vùng đất

khác

Tổng số

Thấp

Trun

g bình

11.62

37.82

19.65

11.82

11.09

18.13

12.8

50.5

Bảng 5 Ma trận đánh giá nguy cơ sa mạc hoá do con người gây ra (Lưu ý: 1 = rủi ro

thấp; 2, 3 = rủi ro vừa phải; 4, 5, 6 = nguy cơ cao; 7, 8, 9 = rủi ro rất cao)

là rất cao, dễ bị sa mạc hoá Trong Ma-rốc, ví dụ, xói mòn rất rộng mà chân trời petrocalcic của một số Palexeralfs tiếp xúc ở bề mặt Trong Sahel, có túi của các khu vực

có nguy cơ rất cao Các quốc gia Tây Phi, với dân số dày đặc của mình có một vấn đề lớn trong có chứa các quá trình của sự xuống cấp đất Bảng 6 cung cấp cho khu vực trong

thương <10 11 - 40 >40

3 Nguyên nhân sa mạc hóa tự nhiên ở Sahel

a Nguyên nhân lý sinh của sa mạc hóa: Biến đổi khí hậu

Các yếu tố lý sinh như biến đổi khí hậu, mưa nắng thay đổi thất thường, và xói mòn đất là những yếu tố quan trọng trong việc gây ra sa mạc hoá ở Sahel Biến đổi khí hậu đã được ghi nhận trong cộng đồng khoa học với sự đồng thuận được cho rằng khí nhà kính (như CO2 khí) có thể gây ra sự thay đổi trong bức xạ ánh sáng như vậy làm cho nhiệt độ bề mặt sinh quyển tăng lên Bằng việc sử dụng các tài liệu về sự biến đổi khí hậu trong quá khứ và hiểu biết về bức xạ ánh sáng chính là nguyên nhân gây nên biến đổi khí hậu vừa qua, mô hình khí hậu có giải thích chính xác những thay đổi khí hậu trong quá khứ và được chứng minh chính xác hơn khi giải thích và dự đoán thay đổi tính nhạy cảm của khí hậu trong tương lai (deMenocal 2009)

Biến đổi khí hậu là biến đổi lý sinh trong tự nhiên, nó đã trở thành một phần đối với sinh quyển của con người liên kết sa mạc hoá của Sahel như biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng do hoạt động của con người, cụ thể là phát thải khí nhà kính Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến Sahel như việc nó gây ra căng thẳng đối với sản xuất nông nghiệp, lượng

sinh học và làm gián đoạn chu kỳ nitơ "Có hoặc không có các khu định cư của con người, các khu vực khô cằn và bán khô cằn được đặc trưng bằng lượng mưa biến đổi cao Hạn hán khốc liệt ở Sahel và Ethiopia giữa thập niên 1970 và thập niên 1980 là minh chứng cho sự thay đổi của lượng mưa, sự suy giảm chất lượng của môi trường và tình trạng tổn thương của dân cư sống trong các khu vực đó "(SEDAC / CIEN 2009) Biến đổi khí hậu làm thay đổi lượng mưa mà sự thay đổi đó ở Sahel đã dẫn đến "hạn hán kéo dài"

mà hàng trăm nhà cửa của hàng ngàn cư dân và những người đang sinh sống ở Sahel phải tiếp tục gánh chịu

Kết quả của hạn hán kéo dài đó là đất màu mỡ trở thành đất trơ, dễ bị tổn thương giai đoạn biến đổi lượng mưa dữ dội và xấu đi do thiếu chất hữu cơ và tài nguyên nước gây ra

sa mạc hoá Đó có thể là một nguyên lý sinh xảy ra đối với một số vùng đất khô cằn, nó được củng cố và tăng mạnh do hoạt động của con người ở Sahel như là một phản hồi của

sự gia tăng tính nhạy cảm của khí hậu chủ yếu để phát thải khí nhà kính Bằng chứng về mối quan hệ này là sự tăng mạnh với các mô hình khí hậu gần đây mà bác bỏ dự đoán cũ hơn của một 'ẩm ướt hơn Sahel "do nóng lên toàn cầu (Được tổ chức, et al 2005)

b Nguyên nhân Lý sinh của sa mạc hóa: SSTs

Sự thay đổi khí hậu toàn cầu là một bằng chứng rất cụ thể Đứng đầu của các mô hình biến đổi khí hậu là sự tương quan giữa Nhiệt độ bề mặt biển (SSTs) và biến thiên lượng mưa ở Sahel như là một nguyên nhân của sa mạc hoá Các chuyên gia trong lĩnh vực này như tạo ra các mô hình để giúp dự báo tốt hơn tác động của biến đổi khí hậu vào lượng mưa mà nó ảnh hưởng đến sa mạc hóa Một trong những mô hình này là của Tiến sĩ Isaac

M Held, nhà khoa học nghiên cứu cao cấp cho Phòng thí nghiệm Vật lý Địa chất Fluid Dynamics (GFDL) và Đại dương quốc gia Atmosphere (NOAA) và giáo sư Đại học

Để mô phỏng hạn hán ở Sahel trong thế kỷ 20 và 21 (2005), tiến sĩ Isaac M.Held và cộng

sự sử dụng "mô hình khí hậu toàn cầu (CM2) mà tạo ra một mô phỏng của lượng mưa kỷ lục thế kỷ 20 ở Sahel thường phù hợp với quan sát" (Held, et al 2005) Mô hình này cho thấy rằng đã có một xu hướng "con người làm khô ở khu vực này, do một phần để tải aerosol tăng và một phần các khí nhà kính tăng lên, và rằng các quan sát kỷ lục thế kỷ 20

là một xếp chồng của xu hướng làm khô này và biến đổi nội bộ lớn" (Held, et al 2005)

Ngoài ra, các mô hình cung cấp bằng chứng cho thấy nhiệt độ bề mặt biển ấm lên, thông qua tăng nóng lên toàn cầu do khí nhà kính, ảnh hưởng đến biến đổi lượng mưa ở Sahel do đó làm cho yếu tố sinh lý của sa mạc hoá được củng cố và đẩy mạnh thông qua các hoạt động của con người Tiến sĩ và cộng sự kết luận với bằng chứng khoa học đáng tin cậy, sự nghiên cứu cẩn thận cho rằng, "nó đã trở nên rõ ràng từ mô hình hóa khí quyển

và phân tích quan sát bắt đầu vào những năm 1980 Rằng trên thực tế ,nhiều khía cạnh của biến đổi lượng mưa ở Sahel bị điều khiển bởi nhiệt độ mặt nước biển (SSTs)"

(Held,et al 2005).

c Nguyên nhân lý sinh của sa mạc hóa: Gió

Các yếu tố lý sinh chẳng hạn như gió cũng đóng một vai trò trong việc xói mòn và suy thoái đất thông qua các cơn bão cát Ở Sahel, những trận gió mạnh có thể quét qua một số quốc gia, mang theo ảnh hưởng hạn hán đất rất nghiêm trọng Bão cát thường gây ra tại mặt đất nó đã đi qua bị mất đi lớp vỏ dưỡng bởi canh tác hoặc chăn thả quá mức

Gió là động lực chính đẩy các cồn cát Những hạt cát có thể lăn trên mặt đất hoặc tung lên trên không rồi rơi xuống Chính động tác tung lên sẽ làm giao động thêm, khuếch đại lượng cát bị xô đẩy Kết quả là lũ cát khi cả một cồn cát trườn vào Khi có gió mạnh làm bão cát thì lũ cát có thể làm cồn cát tiến lên hàng chục mét tương tự như hiện tượng tuyết

truồi (avalanche).

Con đường của một cơn bão bụi từ sa mạc duy nhất có thể được truy tìm xa như 4.000

km (2.500 dặm) (Schmidt 2001) Quá trình tự nhiên của xói mòn bởi gió và lượng mưa, chu kỳ nitơ, và các nguồn chất hữu cơ bị phá vỡ thông qua các yếu tố sinh lý của gió kết hợp với sự can thiệp của con người

4 Nguyên nhân sa mạc hóa do con người ở Sahel

a Nguyên nhân sa mạc hóa do con người: sự suy thoái đất

Bằng chứng về các yếu tố con người gây ra sa mạc hoá ở Sahel được tìm thấy trong yêu cầu bồi thường cho rằng, "thay đổi cho đất bao gồm chính nó có thể ảnh hưởng đến khí hậu vi mô trong các khu vực nhất định" (2001 Taylor, Kumar et al 1998) Held và cộng

sự kết luận rằng tính năng động tuyến tính nhiệt đới được giả định là một quá trình vật lý lớn trên mặt đất của mối quan hệ mưa nổi bật giữa nhiệt độ bề mặt biển SST và lượng

mưa ở châu Phi "yêu cầu bồi thường này là đẩy mạnh thông qua các mô hình trong sản phẩm suất phản chiếu bề mặt đất cho bề mặt đất và mô hình hóa khí hậu (Löw et al ) mà

hỗ trợ các yêu cầu bồi thường cho rằng, "loại bỏ tiến bộ của lớp phủ thực vật thay đổi suất phản chiếu bề mặt (mức độ mà bề mặt đất phản ánh năng lượng mặt trời) và cũng có thể làm giảm độ ẩm trong khí quyển, do đó ảnh hưởng đến sự hình thành mây và mưa"

lý của con người trong việc gây ra sa mạc hoá ở Sahel, ở đây như là một liên kết "giữa các đặc điểm bề mặt đất và chu kỳ tuần hoàn nước" (SEDAC / CIEN 2009)

b Nguyên nhân sa mạc hóa và sự suy thoái đất

Đất rất quan trọng với cuộc sống trong vành đai Sahel, nhưng một phần tư của sự xuống cấp đất xuất phát từ hoạt động nông nghiệp Ở Sahel đất bị xói mòn nghiêm trọng trung bình 21 % ít hơn sản xuất bình thường hoặc bị xói mòn đất" (SEDAC / CIEN 2009) Sự cần thiết cho sản lượng thu hoạch lớn bắt nguồn từ các khu đô thị đông đúc và dân số sedentarized hình thành do giảm cỏ và diện tích đất nông nghiệp Trong khi đó có nhiều nguyên nhân của sa mạc hoá đã được xác định (Warren 1996) Cốt lỗi của vấn đề là

sự biến đổi của xã hội như gia tăng dân số, định canh định cư du canh du cư của người dân bản địa, phân tích về thị trường truyền thống và hệ thống sinh kế, giới thiệu công nghệ mới và không phù hợp trong các vùng bị ảnh hưởng và chiến lược quản lý đất đai

Những ảnh hưởng xấu về tài nguyên đất bắt nguồn từ một chu kỳ sản xuất trong sản xuất

nông nghiệp, canh tác gây ra sự xuống cấp đất và sau đó xói mòn đất Có ba yếu quá trình suy thoái đất: vật lý, hóa học và sinh học Kết quả tổng thể của các quá trình là làm giảm năng suất sinh khối, ô nhiễm nước, ô nhiễm và dinh dưỡng tốt, giảm chất lượng không khí thông qua các hạt bụi lơ lửng, và phát thải cacbon, nitơ oxit và các khí nhà kính khác vào khí quyển (SEDAC / CIEN 2009) Đất thực sự rất quan trọng đối với các nền kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp trong vành đai Sahel khả năng sinh sản của nó là một nhân

tố chính trong việc xác định tính bền vững đời sống con người của vùng Tuy nhiên nó là một nguồn lực chung, chủ đất gặt hái một số lợi ích kinh tế từ đất họ độc quyền của riêng, nhưng tất cả con người gặt hái những lợi ích thực sự của màu mỡ của đất: sản lượng cây trồng và thực phẩm như vậy Sa mạc hoá ở Sahel là một phần gây ra khi tỷ lệ canh tác của đất màu mỡ vượt quá tỷ lệ bổ sung Phải mất (trung bình) khoảng 100 năm để tạo ra

một nguyên nhân quan trọng hơn của sa mạc hoá là làm giảm màu mỡ của đất (một biến nhanh chóng liên tục) và củng cố một sự suy giảm tuần hoàn trong sản lượng cây trồng (thay đổi dần) Ngay cả các khu vực được coi là thích hợp cho canh tác có thể trở nên bị suy thoái nếu quản lý không thích hợp làm ảnh hưởng đến sinh thái và khí hậu Hơn nữa sản xuất nông nghiệp cũng tạo ra phế thải nông nghiệp đóng góp cho sự suy thoái đất Theo lập luận của SEDAC / CIEN 2009: "chặt đốn rừng kết hợp với chăn thả quá mức hoặc canh tác không phù hợp tạo áp lực với đất, yếu tố khí tượng (như gió, bốc hơi, dòng chảy mưa, bức xạ mặt trời trên trần đất, vv), góp phần sa mạc hoá có bằng chứng cho thấy rằng những thay đổi với đất tự nó có thể làm ảnh hưởng đến khí hậu vi mô trong các khu vực nhất định (Taylor 2001, Kumar et al 1998)

Ngoài ra, đa dạng sinh học tự nhiên của cây dâu mà con người trồng và tăng trưởng của cỏ range-lands/pastures cũng góp phần vào sa mạc hoá Pasoral quần thể loại bỏ các bụi cây bắt rễ sâu cho cỏ ngắn bắt nguồn từ đó chết trong thời gian hạn hán, chà đạp di chuyển đàn gia súc, hoặc thông qua và đồng cỏ thảm cát bụi "Tiến bộ loại bỏ các lớp phủ thực vật thay đổi suất phản chiếu bề mặt (mức độ mà bề mặt đất phản ánh năng lượng