SINH HỌC PHÁT TRIỂN CÁ THỂ - PHÁT TRIỂN PHÔI VÀ HẬU PHÔI

Chuyên đề: SINH HỌC PHÁT TRIỂN CÁ THỂ - PHÁT TRIỂN PHÔI VÀ HẬU PHÔI Bài tiểu luận: Câu 40 TẬP TÍNH VÀ HÀNH VI HOẠT ĐỘNG SINH DỤC, SINH SẢN Ở NGƯỜI Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Quang M

Chuyên đề:

SINH HỌC PHÁT TRIỂN CÁ THỂ - PHÁT TRIỂN PHÔI VÀ HẬU PHÔI

Bài tiểu luận:

Câu 40 TẬP TÍNH VÀ HÀNH VI HOẠT ĐỘNG SINH DỤC,

SINH SẢN Ở NGƯỜI

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Quang Mạnh

Người thực hiện: Lục Hồng Thắm Chuyên nghành: Sinh lý người và động vật

Lớp: CH K21 Khoa: Sinh Học

Cấu trúc nội dung

I Phần mở đầu

II Phần nội dung

1 Các khái niệm

2 Cấu tạo hệ sinh dục ở người

Sơ lược cấu tạo hệ sinh dục nữ

Sơ lược cấu tạo hệ sinh dục nam

3 Sinh lí sinh ở người

3.1.Sinh lí sinh dục nữ

3.1.1 Trước tuổi dậy thì

3.1.2 Thời kì dậy thì

3.1.3 Thời kì trưởng thành

3.1.4 Thời kì mãn kinh

3.2 Sinh lí sinh dục nam

3.2.1 Thời kì phôi thai và trước dậy thì

3.2.2 Thời kì dậy thì

3.2.3 Thời kì trưởng thành

3.2.4 Thời kì tuổi già

4 Sinh lí sinh sản ở người

4.1.Quá trình thụ tinh

4.2 Phôi làm tổ và phát triển trong tử cung

4.3 Đẻ

4.4 Nuôi con bằng sữa mẹ

5 Các nhân tố ảnh hưởng đến tập tính và hành vi hoạt động sinh duc, sinh sản ở người.

III Phần kết luận

PHẦN I: MỞ ĐẦU

Sinh sản là một đặc điểm đặc trưng nhất của cơ thể sống Mọi động vật và con người đã luôn cố gắng để tạo ra những cá thể mới giống mình thay thế cho cá thể

bố mẹ đã chết đi hàng ngày do nhiều nguyên nhân khác nhau Sinh sản là bản năng của mọi sinh vật để bào tồn nòi giống và cũng là đặc điểm đặc trưng của sinh vật khi so sánh với vi sinh vật

Đối với con người hiện nay cũng như trong lâu dài, vấn đề sinh sản cần được xem xét về cả mặt xã hội Toàn thế giới đang đứng trước sự bùng nổ dân số, theo

dự báo của liên hợp quốc đến năm 2110 dân số thế giới sẽ là 10,5 tỷ người Dân

số càng tăng thi chất lượng cuộc sống của con người càng bị giảm xuống, các bệnh liên quan đến sinh sản, sinh dục ngày càng tăng, trẻ em sinh ra mắc dị tật bẩm sinh nhiều… Vì vậy , việc giảm tỉ lệ sinh đẻ, nắm vững các kiến thức sinh sản, sinh dục là nhiệm vụ của mỗi người ở mỗi quốc gia Việc nghiên cứu về tập tính và hành vi hoạt động sinh dục, sinh sản ở người là những quá trình phức tạp nhưng lí thú Nên em xin chọn chủ đề này làm bài tiểu luận

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Một số khái niệm:

- Tập tính động vật: là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi

trường ( bên trong và bên ngoài cơ thể), nhờ đó động vật thích nghi với môi trường sống để tồn tại và phát triển Tập tính bao gồm: tập tính bẩm sinh và tập tính học được

- Tập tính sinh sản: Là chuỗi những hoạt động của động vật có liên quan đến

hoạt động sinh sản của cơ thể và loài Phần lớn tập tính sinh sản mang tính bản năng, bẩm sinh và đặc trưng cho loài

- Hành vi: Ðạo đức học Mác-Lênin quan niệm hành vi là một hành động (lời nói,

cử chỉ thay lời nói việc làm) hoặc một sự không hành động có hội đủ 2 yếu tố sau đây:

Một là, động cơ (muốn được cái gì mà hành động), ý định nẩy sinh từ động cơ

đó (định làm gì hoặc cố ý không làm gì để được cái đang muốn), mục đích cần phải đạt được sau khi đã thực hiện ý định và ý chí đã được vận dụng để thực hiện đúng ý chí Ðây là yếu tố thuộc về ý thức của chủ thể hành vi, một yếu tố chủ quan, bên trong đảm bảo cho hành vi là một hành vi có ý thức, cố yù

Hai là, kết quả mà hành vi đó gây ra, một kết quả có ảnh hưởng xấu hay tốt cho lợi ích người khác, của tập thể, của xã hội Ðây là yếu tố thuộc về đối tượng của hành

vi, thuộc về khách thể, một yếu tố khách quan, bên ngoài

- Hoạt động sinh dục: Tình dục là hoạt động sinh dục ở người Nó là một khái niệm

rộng, bao hàm:

 Nhận thức và cảm xúc về cơ thể mình và cơ thể người khác

 Khả năng và nhu cầu gần gũi về tình cảm với một ai đó

 Có những suy nghĩ và tình cảm giới tính

 Cảm giác hấp dẫn tình dục với người khác

 Các tiếp xúc tình dục: từ động chạm cơ thể đến giao hợp

Những vấn đề về nghiên cứu tình dục đã được đề cập đến từ thế kỷ 16 và đến nay trở thành môn học tình dục học

Con người là động vật có hệ thần kinh cấp cao nhất nên tập tính sinh sản không chỉ mang tính bản năng mà còn mang tính xã hội.

2 Sơ lược về cấu tạo của hệ sinh dục người

Sơ lược cấu tạo hệ sinh dục nữ:

Bộ phận sinh dục phụ nữ là một hệ thống sinh lý trong cơ thể nữ giới với nhiều

chức năng phức tạp: giao hợp, tiếp nhận tinh trùng, thụ tinh, cấy thai, nuôi thai

và sinh con Các cơ quan chính trong bộ phận sinh dục phụ nữ nằm trong phần dưới cùng của bụng xuống đến đáy chậu, dưới ruột, trước hậu môn Khác với

cơ quan sinh dục bên ngoài ở nam phô bày rõ rệt, những cơ quan sinh dục bên ngoài ở nữ thường nằm khuất phía dưới, được che kín bởi lông hạ bộ và khi đứng thẳng, bởi phần trên của hai đùi

Hình 1: Bộ phận sinh dục nữ - bên trong

1 Bàng quang 2 Tử cung 3 Ống dẫn trứng 4 Buồng trứng

5 Môi lớn 6 Môi bé 7 Lỗ tiểu 8 âm đạo 9 Hậu môn

- Buồng trứng: Mỗi bên tử cung có một buồng trứng, hình bầu dục, tròn nhỏ

hơn tinh hoàn ở nam, màu trắng đục, nằm gần những dây tua ở cuối ống dẫn trứng Trong thời kỳ phôi thai, hai buồng trứng có khoảng 6 triệu bọc trứng non, khi sinh còn lại 1 triệu và chỉ còn 40.000 khi tới tuổi dậy thì Khi dậy thì, dưới tác dụng của hormone sinh sản, trứng theo chu kỳ phát triển, chín và rụng Trong cả đời người nữ, chỉ có 400 trứng hoàn thành chu kỳ và rụng, những trứng khác thường teo nhỏ rồi tan biến

Ngoài ra, buồng trứng còn có chức năng tạo ra các hormone điều hòa sinh lý

- Ống dẫn trứng: Ống dẫn trứng (hay vòi trứng)- fallopian tubes nối tử cung với

buồng trứng (mối bên có một ống dẫn trứng) và được treo bởi dây chằng tử cung buồng trứng Ống dẫn trứng có chiều dài khoảng 10 cm và nhỏ hơn sợi mỳ Nó thực hiện hai nhiệm vụ:

+ Là đường di chuyển của trứng và tinh trùng

+ Nơi xảy ra sự gặp gỡ của tinh trùng từ ngoài đi vào và trứng từ buồng trứng đi ra

- Tử cung: Tử cung là một bọc cấu tạo bởi một lớp cơ vân rất dầy, nằm phía dưới

bụng, trên bàng quang Khi chưa có thai, tử cung hình trái lê, kích thước khoảng

8 x 5 x 3 cm Cổ tử cung nằm phía dưới, dẫn ra âm đạo Phía trên ở hai bên tử cung là hai ống dẫn trứng nối ra hai buồng trứng Tử cung là nơi thai nẩy nở và phát triển cho tới lúc sinh

- Âm đạo: Là một bộ phận hình ống dài nối từ cửa mình bên ngoài vào tử cung

bên trong Các mô cơ thành âm đạo có tính đàn hồi cao Âm đạo đón nhận dương

vật khi giao hợp Âm đạo và cổ tử cung có khả năng giãn ra lớn gấp nhiều lần, giúp thai nhi ra khỏi người mẹ khi sanh nở

- Âm hộ:

Âm hộ, hay còn gọi là cửa mình, là phần ngoài cùng của cơ quan sinh dục cái và gồm có: các môi lớn, môi nhỏ, tiền đình ( màng trinh, các lỗ) và các tạng cương (

âm vật, âm hành)

- Tuyến vú: Vú được bọc bởi da; mỗi vú có một núm vú được bao quanh bởi

quầng vú Quầng vú có màu từ hồng đến nâu sậm, không có lông, và có nhiều tuyến nhờn Tuyến vú lớn hơn, nằm trong vú tiết sữa; có nhiều thùy, mỗi vú có từ 10-20 ống dẫn sữa dẫn sữa từ thùy đến núm vú, mỗi ống có lỗ thoát riêng

2.2 Sơ lược về hệ sinh dục nam:

Hình 2: Hệ sinh dục nam

- Tinh hoàn: Tinh hoàn là một cơ quan sinh tinh trùng, đồng thời là tuyến nội

tiết (tiết ra nội tiết tố nam testosteron) làm cho cơ thể phát triển giới tính nam

 Hình thể ngoài: Có hai tinh hoàn phải và trái nằm trong bìu Tinh hoàn trung bình có kích thước dài 4,5cm, rộng 2,5cm, dày 1,5cm, cân nặng khoảng 20g Tinh hoàn được bao bọc bởi một lớp vỏ xơ dày, trắng và không đàn hồi gọi

là lớp áo trắng

 Hình thể trong: Tinh hoàn được chia thành 300-400 tiểu thùy ngăn cách nhau bởi các vách xuất phát từ mặt trong của lớp áo trắng Mỗi tiểu thùy có từ

2-4 ống sinh tinh xoắn Tinh trùng do các ống này sinh ra được đổ vào các ống sinh tinh thẳng, rồi vào lưới tinh hoàn ở phần sau trên của mỗi tinh hoàn Từ lưới tinh hoàn có 12-15 ống xuất dẫn tinh trùng vào các ống mào tinh Ở giữa các ống sinh tinh có những nhóm tế bào kẽ tiết ra hormon testosteron

- Ống dẫn tinh: Ống dẫn tinh đi từ duôi mào tinh hoàn đến mặt sau bàng quang

thì kết hợp với ống tiết của túi tinh để tạo thành ống phóng tinh Nó dài khoảng

30 cm, đường kính 2-3 mm nhưng lòng ống chỉ rộng khoảng 0,5 mm

- Túi tinh: Túi tinh, hay tuyến tinh, là một tuyến sản xuất khoảng 60% thể tích

tinh dịch Nó dài khoảng 5 cm, nằm ở mặt sau bàng quang, dọc bờ dưới của ống dẫn tinh Đầu dưới của túi tinh mở vào một ống bài xuất ngắn gọi là ống tiết Ống này kết hợp với ống dẫn tinh cùng bên tạo thành ống phóng tinh

- Ống phóng tinh: Mỗi ống phóng tinh 2 cm, do ống tinh và ống tiết của túi

tinh kết hợp lại tạo thành Hai ống chạy chếch qua tuyến tiện liệt và đổ vào niệu đạo tiền liệt Ống mào tinh, ống dẫn tinh, ống phóng tinh và niệu đạo nam hợp thành đường dẫn tinh

- Bìu: Bìu là một túi da rất sẫm màu do các lớp của thành bụng trĩu xuống tạo

thành Nó được chia thành hai lớp ngăn, mỗi ngăn chứa một tinh hoàn và một mào tinh Trong bìu có lớp có Dartos được tạo nên bởi sợi cơ trơn, sợi đàn hồi và sợi liên kết, tương tự như một cơ bám da

- Tuyến tiền liệt: Tuyến tiền liệt là một khối hình nón mà đáy ở trên, đỉnh ở

dưới Tuyến rộng 4 cm, cao 3 cm và dày 2,5 cm, nặng trung bình 15-20 g (ở người lớn độ tuổi 30-40); ở sau tuổi 45, tuyến thường to ra Tuyến tiền liệt nằm ở dưới bàng quang và bao quanh niệu đạo tiền liệt Dịch tiết của tuyến tiền liệt đóng góp khoảng 25% thể tích tinh dịch và góp phần vào sự vận động và sức sống của tinh trùng Dịch tiết của tuyến tiền liệt được đổ vào niệu đạo tiền liệt

màng Mỗi tuyến to bằng hạt ngô và đổ dịch tiết vào niệu đạo hành xốp bằng một ống tiết Dịch tiết của tuyến là một chất kiềm có tác dụng trung hòa dịch acid của nước tiểu trong niệu đạo, qua đó bảo vệ cho tinh trùng Tuyến cũng tiết ra niêm dịch để bôi trơn đầu dương vật và niêm mạc niệu đạo

đáy chậu và dính vào xương mu bởi dây chằng treo dương vật Thân dương vật hình trụ, có mặt trên hơi dẹt gọi là mu dương vật mặt dưới gọi là mặt niệu đạo Qui đầu dương vật được bao bọc trong một nếp nửa da nửa niêm mạc có thể di động được gọi là bao qui đầu Ở đỉnh quy đầu có lỗ niệu đạo ngoài Dương vật là

cơ quan niệu-sinh dục ngoài vừa để dẫn nước tiểu vừa để phóng tinh dịch

3 Sinh lí sinh dục ở người:

Hoạt động sinh dục – sinh sản ở con người đặc biệt phức tạp và được điều khiển bởi nhiều yếu tố, bao gồm các hormon nội tiết, hệ thống thần kinh trung ương, ngoại

vi và hệ thống mạch máu Hệ nội tiết chịu trách nhiệm điều chỉnh ham muốn tình dục, chủ yếu thông qua vai trò của hoocmon Hệ thần kinh trung ương điều khiển chức năng sinh dục bằng cơ chế kích thích trong hệ limbic Hệ thần kinh ngoại vi giúp tiếp nhận và dẫn truyền các thông tin cảm giác thông qua hệ thống thần kinh tự động Ngoài hệ thần kinh nội tiết, hoạt động của hệ mạch máu cũng có tác động lớn đối với chức năng sinh dục

3.1 Sinh lí sinh dục nữ:

Hoạt động của hệ sinh dục nữ được điều hòa bởi cơ chế thần kinh – nội tiết Đặc biệt là vai trò của vùng dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng

Vùng dưới đồi GnRH

Tuyến yên FSH, LH

Buồng trứng Estrogen, Progesterone

3.1.1 Trước tuổi dậy thì: Nang noãn trong mỗi buồng trứng đã được hình thành

trước khi sinh Vào tháng thứ 5 của thai kỳ có khoảng 7 triệu nang noãn Ở trẻ sơ sinh buồng trứng chứa khoảng 2 triệu nang noãn và ở tuổi dậy thì còn khoảng

400.000

- FSH làm tăng số lượng tế bào noãn Đến tuổi dậy thì ở người thì các noãn nguyên bào sẽ tiếp tục phát triển thành trứng

- Estrogen: Làm xuất hiện và bảo tồn các đặc tính sinh dục nữ

3.1.2 Tuổi dậy thì: Đối với trẻ em Việt Nam nữ dậy thì ở tuổi 13 -15

Đến tuổi dậy thì cơ thể có nhiều thay đổi về chất, tâm lí, chức năng sinh dục: xuất hiện chu kì kinh nguyệt đầu tiên, buồng trứng bài tiết hoocmon estrogen và

progesteron…Đây cũng là thời kì nhạy cảm và chịu ảnh hưởng nhiều của yếu tố xã hội

Cứ mỗi tháng từ lúc dậy thì cho tới mãn kinh, sẽ có một số nang noãn được chọn lọc để phát triển Tuy nhiên, chỉ có một nang noãn trở nên vượt trội, và hầu hết những nang noãn còn lại sẽ thoái hóa Vào giữa chu kỳ kinh, nang noãn vượt trội sẽ giải phóng noãn gọi là hiện tượng phóng noãn(chu kì kinh nguyệt), noãn (trứng) này

sẽ được tai vòi bắt lấy và di chuyển về phía buồng tử cung Suốt cuộc đời, mỗi phụ

nữ chỉ có tối đa khoảng 400 noãn trưởng thành và đi vào vòi trứng sau khi phóng noãn

Chu kì kinh nguyệt của phụ nữ thường dao động từ 28 – 30 ngày

Hình 3: Chu kì kinh nguyệt

Sự thụ tinh của tinh trùng và trứng xảy ra ở 1/3 ngoài của vòi trứng Hợp tử tạo thành vừa di chuyển về phía buồng tử cung vừa phân chia và phát triển thành phôi dâu, rồi phôi nang Sau khi đến buồng tử cung, phôi sẽ làm tổ trong tử cung

và phát triển thành thai Nếu có bất kỳ nguyên nhân nào (thường là do vòi trứng bất thường) khiến phôi không đến được buồng tử cung, sẽ gây thai ngoài tử cung

- Hoocmon estrogen có tác dụng:

+ Tác dụng lên tử cung: Làm tăng kích thước của tử cung ở tuổi dậy thì và khi

có thai Kích thích sự phân chia lớp nền trong nửa đầu của chu kì kinh nguyệt, tăng khối lượng tủ cung, co bóp tử cung…

+ Tác dụng lên cổ tử cung: tăng tiết dịch nhày loãng mỏng

+ Tác dụng lên ống dẫn trứng: làm tăng sinh các mô tuyến của ống dẫn trứng + Tác dụng lên âm đạo, lên tuyến vú, chuyển hóa năng lượng và tăng hoạt động của tế bào xương

- Tác dụng sinh lí của hoocmon progesterone: Khi trứng rụng ra tạo thành một

xoang chứa máu gọi là thể huyết và từ ngày thứ năm thì trở thành thể vàng Thể vàng bài tiết hoocmon progesterone trong nửa sau của chu kì kinh nguyệt + Tác dụng lên tử cung: Kích thích niêm mạc tử cung bài tiết trong nửa sau của chu kì kinh nguyệt, chuẩn bị tốt các điều kiện cho niêm mạc tử cung sẵn sàng cho trứng làm tổ, giảm sự co bóp cổ tử cung ngăn cản việc đẩy trứng đã thụ tinh ra ngoài

+ Tác dụng lên ống dẫn trứng: kích thích bài tiết các chất để nuôi trứng đã thụ tinh và thực hiện các quá trình phân chia trong khi di chuyển về tử cung

+ Tác dung lên tuyến vú: phát tiển các thùy của tuyến vú

+ Tác dụng lên thân nhiệt: làm tăng nhiệt độ cơ thể

Nếu trứng không được thụ tinh sau 3 -15 ngày thể vàng sẽ teo đi

Ở thời kì này ý thức về giới tính trở nên rõ rệt hơn trước Bạn không còn là một cô bé, cậu bé mà đã dần trở thành những chàng trai, cô gái xinh đẹp rồi Và bạn đã bắt đầu có những cảm nhận riêng về cơ thể mình Tự nhiên chúng ta bắt

đầu muốn tìm hiểu về cơ thể của mình và của người khác giới Có thể chữ “tình dục” hay những câu chuyện " yêu đương" vô tình lọt vào tai khiến bạn phải tò mò

đôi chút

3.1.3 Thời kì trưởng thành: Lúc này cơ quan sinh dục, sinh sản đã hoàn

thiện là thời điểm tốt nhất để sinh con

3.1.4 Thời kì mãn kinh: Ở phụ nữ vào khoảng 40 – 45 thì các nang trứng của

buồng trứng đã không đáp ứng được lích thích ở tuyến yên Sau vài tháng hay vài măn các chu kì buồng trứng hay chu kì niêm mạc tử cung ngừng hoạt động Buồng trứng teo lại, không có kinh nguyệt, cổ tử cung và bộ phận sinh dục ngoài cũng teo lại

3.2 Sinh lí sinh dục nam:

Dịch hoàn có chức năng sinh lí ngoại tiết là tinh trùng và hoocmon (testosteron)

3.2.1 Thời kì phôi thai và trước dậy thì:

Trong tuần lễ thứ 7 tinh hoàn đã bài tiết hoocmon testosteron để kích thích hình thành cơ quan sinh dục : dương vật, tuyến tiền liệt, túi tinh… Thời kì này testosteron được bài tiết dưới tác dụng của hoocmon của nhau thai là HCG Lúc sinh, nồng độ testosteron ở bé trai chỉ cao hơn một ít so với bé gái Sau khi sinh, trong 3 tháng đầu nồng độ testosteron tăng cao sau đó giảm dần lúc trẻ 1 tuổi, và tiếp tục tăng dần ở tuổi dậy thì cho đến 17 tuổi thì nồng độ testosteron ngang mức nồng độ testosteron ở người trưởng thành

3.2.2.Thời kì dậy thì: