Đặc Điểm Tâm Lý Tuổi Già

1 4 CHƯƠNG XI: TUỔI GIÀ Môn học: Tâm lý học phát triển Tiến sỹ Trương Thị Khánh Hà Quan niệm về người già thường có hai mặt, đôi khi đối lập nhau: Người già vừa là những con người thông

Trang 1

1

4

CHƯƠNG XI: TUỔI GIÀ

Môn học: Tâm lý học phát triển

Tiến sỹ Trương Thị Khánh Hà

Trang 2

4

Tuổi già là một giai đoạn

quan trọng của đời sống con

người Đó là giai đoạn cuộc

đời sau 60 tuổi

Giai đoạn này ở nhiều người

kéo dài từ 20, 30 cho đến 40

năm

Trang 3

1

4

Quan niệm về người già thường có hai mặt,

đôi khi đối lập nhau:

Người già vừa là những con người thông

thái, nhiều kinh nghiệm, vừa là người già nua

lẩm cẩm; vừa tốt bụng, vừa hay cáu gắt; vừa

hay quan tâm đến những người khác, vừa ít

chan hoà cởi mở

Trang 4

4

trên 60 đã trở thành một lực lượng đáng kể mà xã hội cần phải phải lưu

ý

Trang 5

1

4

Ở nhiều nước trên thế giới người ta cho

rằng những người cao tuổi là những người

sáng suốt

Trang 6

4

Ở Trung Quốc, Nhật Bản và nhiều nước

châu Á khác, trong đó có Việt Nam, vẫn

còn giữ truyền thống nổi tiếng là tôn kính

tuổi già

Trang 7

1

4

Trang 8

4

Người ta chia giai đoạn tuổi già làm bốn thập niên

Những người từ 60 đến 69 tuổi: Phần lớn đều

phải thích ứng với sự thay đổi vai trò: nghỉ hưu, giảm thu nhập, bạn bè và một số đồng nghiệp qua đời …

Trang 9

1

4

Những người từ 70 đến 79 tuổi: Thường đau ốm

và mất người thân Bạn bè và người quen biết

ngày càng ra đi nhiều hơn

Ở độ tuổi này người già thường hay cáu giận, mất

bình tĩnh Họ thường lo lắng đến tình trạng sức

khoẻ của mình

Trang 11

1

4

Những người từ 90 tuổi trở lên (Giai đoạn rất già)

Tính ưu việt của sự phát triển chậm

Trang 12

4

Một khi người cao tuổi vượt qua một cách thắng lợi các cuộc khủng hoảng trong suốt 90 năm thì những năm cuối cùng của cuộc đời có thể đem lại cho họ niềm vui sướng, sự thanh bình và hài lòng

Trang 13

1

4

2 Sự phát triển thể chất của

người cao tuổi

Lão hoá cơ thể

Ngoài các hiện tượng như stress,

tai nạn, bệnh tật, ăn uống kém và

nhiều yếu tố khác có ảnh hưởng

tới lão hoá ra, thì bản thân lão hoá

là một quá trình tự nhiên

Trang 14

4

Môi trường và các yếu tố xã hội cũng ảnh

hưởng tới lão hóa ở con người

Ví dụ, những người sống ở nông thôn có

tuổi thọ cao hơn những người sống ở thành

thị, những người lấy chồng (lấy vợ) sống lâu

hơn so với những người sống độc thân,

Trang 15

1

4

Những thay đổi bề ngoài.

Tóc bạc, da mồi, lưng còng, những nếp nhăn

Da trở nên khô hơn, thô hơn và mất đi sự mềm mại vốn có

Trên cơ thể, đầu và mặt xuất hiện nhiều mụn cơm hơn

Các mạch máu mỏng vỡ ra, tạo thành các chấm xanh đen nhỏ ở dưới da

Trang 16

4

Rối loạn thính giác

Thị giác của họ kém hẳn đi, tính đàn hồi của thuỷ tinh thể và khả năng điều tiết giảm Tình trạng đục thuỷ tinh thể khá phổ biến

Trái lại, cảm giác ngon miệng với người cao tuổi hầu như không thay đổi, Khứu giác cũng kém đi rõ rệt

Trang 17

1

4

Cơ bắp và xương

Do mô cơ chết đi nên trọng lượng thân thể

giảm

Chiều cao của người già giảm đi do mô sụn

của xương sống bị co ép lại và do tư thế thay

đổi bởi kết cấu của xương

Xương trở nên yếu, xốp, dễ gẫy và rất lâu liền,

đặc biệt là ở phụ nữ

Trang 18

4

Các cơ quan nội tạng

Hoạt động của hệ tuần hoàn rối loạn làm cho

lượng máu giảm đi

Phổi yếu làm cho lượng ô xy cung cấp cho cơ

và não giảm Nhiều khi hoạt động của phổi bị rối

loạn do hút thuốc và không khí ô nhiễm

Lượng máu chảy lên óc giảm và không liên tục

có thể làm cho hoạt động nhận biết kém đi

Trang 19

1

4

3 Những thay đổi nhận thức ở tuổi già

Tốc độ của hoạt động nhận thức:

Thời gian phản ứng và xử lý thông tin

tăng lên, các quá trình nhận thức nói

chung chậm lại

Tính cẩn thận của người già

Trang 20

4

Trí nhớ Có thể không có một dạng hoạt động nhận thức nào ở người già được

nghiên cứu một cách chi tiết hơn là nghiên cứu sự thay đổi trí nhớ

Trí nhớ hình ảnh ở người có tuổi giảm đi, khả năng tiếp nhận và lưu giữ số

lượng thông tin cảm giác ít hơn so với tuổi trung niên

Trang 21

1

4

Các nghiên cứu cho thấy không có những

sự khác biệt đáng kể giữa trí nhớ ngắn

hạn ở người già và người trẻ

Đối với trí nhớ dài hạn thì có những sự

khác biệt đáng kể

Trang 22

4

Ở người già phát triển dạng

tái hiện những thông tin đặc

biệt xa xưa Đó là khả năng

hồi tưởng về các sự kiện đặc

biệt xảy ra đã lâu

Trang 23

1

4

Tính sáng suốt

Tính sáng suốt là một hệ thống các hiểu biết

hướng vào “mặt đời sống thực tế” và nó cho

phép đưa ra những xét đoán có cân nhắc,

đưa ra những lời khuyên có ích về các vấn

đề quan trọng của cuộc sống

Trang 24

4

Tính sáng suốt là phẩm chất của sự nhận thức mà cơ sở của nó là

trí tuệ đã được kết tinh kinh nghiệm và bản lĩnh cá nhân

Trang 25

1

4

Theo P Bantes (1993, 2000) thì tính sáng

suốt có năm đặc điểm:

1 Nó nhằm giải quyết các vấn đề quan

trọng và khó quyết định, gắn liền với ý

nghĩa cuộc sống

2 Nó tích hợp các tri thức, kinh nghiệm,

dự đoán và lời khuyên ở mức độ cao

nhất

3 Các kiến thức gắn liền với tính sáng

suốt là rất rộng lớn, sâu sắc

Trang 26

4

4 Tính sáng suốt kết hợp trong nó lý trí và

đức hạnh, được dùng cho sự bình yên của

bản thân cũng như lợi ích của toàn nhân loại

5 Mặc dù trở thành con người sáng suốt là

khó, song nếu ai đó là người sáng suốt thì

phần lớn mọi người đều nhận thấy ngay

Trang 27

1

4

Trang 28

4

4 Sự phát triển tâm lý xã hội của

4.1 Những mục tiêu phát triển ở

Đối với người cao tuổi duy trì cảm

nhận về tính đồng nhất liên tục của

bản thân có tầm quan trọng đặc biệt

Trang 29

1

4

Theo lý thuyết Erikson giai đoạn

tuổi già là giai đoạn của sự xung

đột tâm lý giữa tính toàn vẹn và

tính tuyệt vọng

Trang 31

1

4

4.2 Thích ứng với việc nghỉ hưu

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến

sự thích ứng của con người với

việc nghỉ hưu:

Sức khoẻ thể chất;

Điều kiện kinh tế;

Mối quan hệ của con người với

công việc;

Sự chuẩn bị trước khi nghỉ hưu;

Trang 32

4

Các nghiên cứu cho thấy rằng thích nghi với

việc nghỉ hưu dễ dàng hơn nếu con người

chuẩn bị sớm cho sự thay đổi này trong cuộc

sống của họ

Trang 33

1

4

Thực ra, nghỉ hưu không phải bao giờ cũng

ảnh hưởng xấu đến đời sống của con

người

Trang 34

4

Có ý kiến cho rằng phụ nữ thích nghi với

việc nghỉ hưu dễ dàng hơn so với nam

giới, tuy nhiên chưa có những nghiên cứu

chính thức chứng minh cho điều này

Trang 35

1

4

4.3 Các mối quan hệ gia đình và cá

nhân

Ở người cao tuổi, phần lớn các mối quan

hệ liên quan đến gia đình và cá nhân họ

Trang 36

4

Nhiều người già thường suy nghĩ về việc để lại gì cho đời

Nhiều người xem con cái và cháu chắt là những người thừa kế sẽ tiếp tục nhân cách và các giá trị sinh sống của họ

Trang 37

1

4

Thường người cao tuổi hài lòng nhất khi con cái họ trưởng thành

Trang 38

4

tuổi già

Trang 39

1

4

Chăm sóc vợ (chồng) đau ốm

Phần lớn người cao tuổi trong cuộc sống hàng

ngày có thể tự chăm sóc bản thân, nhưng cũng

có nhiều người ốm đau cần được giúp đỡ

Thường thì vợ hoặc chồng là người chăm sóc

nửa kia của mình

Trang 40

Tuy vậy, những người chăm sóc

vợ hoặc chồng ốm đau thường nói

rằng họ rất hài lòng khi được

chăm sóc, giúp đỡ người mà họ

yêu quý

Trang 41

1

4

Goá vợ và goá chồng

Ở tuổi già con người thường hay gặp

trường hợp mất mát người thân trong gia

đình hay bạn bè

Sự mất mát đó thường gây ra cho họ nỗi

đau buồn và tiếc thương sâu sắc

Trang 42

4Nhìn chung, số phụ nữ cao tuổi goá chồng

lớn hơn so với người goá vợ

Trang 43

1

4

Anh chị em

Người cao tuổi thường gặp gỡ với

anh chị em của mình thường xuyên

hơn, nhất là những người goá bụa

hoặc có con cái ở xa

Trang 45

1

4

4.4 Tính ổn định cảm xúc ở

tuổi già

Trước đây người ta cho rằng

cảm xúc ở người cao tuổi mang

đậm tính chủ quan và võ đoán

Các công trình nghiên cứu gần

đây cho thấy: những người cao

tuổi thường rất hài lòng với các

mối quan hệ giữa con người với

nhau, sự bình yên cảm xúc của

con người chỉ giảm sút đi trong

thời kỳ trước khi chết (Dienner

& Suh, 1997)

Trang 46

4

già có được là nhờ những kinh nghiệm cảm xúc phức tạp và khả năng điều chỉnh các cảm xúc một cách hoàn hảo mà người cao tuổi đã từng trải nghiệm trong cuộc sống của mình

Trang 47

1

4

Các mối quan hệ xã hội ở người

già giảm đi, nhưng các mối quan

hệ gần gũi nhất vẫn được duy trì,

mức độ thân thiết của chúng

không giảm đi theo tuổi tác

Trang 48

4

Tuổi già có cảm giác thời

gian trôi đi quá nhanh

Cảm nhận này đem lại

cho cảm xúc của người

cao tuổi một sắc thái

riêng biệt Họ quí trọng

từng phút của những

ngày trôi qua

Trang 49

1

4

Như vậy, người cao tuổi có thể có những cảm xúc mà họ không có trong thời tuổi trẻ Khả năng cảm nhận những cảm xúc tích cực ở họ, như hạnh phúc và vui sướng, không giảm sút

Những cảm xúc tiêu cực ít bộc lộ ra và nếu có thì yếu ớt hơn so với trước đây Sự hưng phấn có giảm đi đôi chút Những tâm trạng bất thường như nỗi kinh hoàng, xúc động mạnh ít khi xảy ra

Trang 50

4

Người cao tuổi có khả năng kiểm soát

những cảm xúc của mình tốt hơn so với

những người trẻ tuổi

Tất cả những điều đó giúp cho người cao

tuổi cảm nhận mạnh mẽ hơn sự bình yên

của mình

Trang 51

1

4

CÁI CHẾT VÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC SỐNG

Trang 52

4

phát triển

Xét theo quan điểm sinh lý học thì cái

chết là một hiện tượng tự nhiên

Nhưng xét trên quan điểm tâm lý học

thì cái chết có một ý nghĩa cá nhân vô

cùng to lớn đối với người chết cũng

như đối với gia đình và bạn bè họ

Trang 53

1

4

Quan niệm về cái chết của con

người gắn liền với nền văn hoá

Phần lớn các dân tộc cái chết gắn

liền với các nghi lễ đặc biệt

Trang 54

nghĩa cá nhân thì sinh được đón

nhận với niềm vui sướng và lạc

quan, còn tử thì được đón nhận

với nỗi buồn đau sâu sắc

Do đó, con người thường lo lắng

về cái chết

Trang 55

1

4

Sự lo lắng về cái chết ở con

người là một hiện tượng bình

thường Tuy nhiên, cảm xúc này

có khác nhau ở những cá nhân

khác nhau

Trang 56

4

được có nửa năm nữa

Người trẻ tuổi thường nói là họ sẽ đi du

lịch và gắng làm điều họ luôn mong

muốn

Người cao tuổi thường nói rằng họ muốn

dành thời gian cho gia đình mình hoặc

những người thân thiết

Trang 57

1

4

Năm 1974, khi nhà văn Ernest Becker phải

vào viện do mắc bệnh ung thư ở giai đoạn

cuối cùng, người ta đề nghị ông cho biết cảm

nhận của mình

Ông nói, chết đi một cách dễ dàng hơn khi

người ta biết được, ngoài cái chết sẽ đến với

con người, còn có những sức mạnh sáng tạo

gây chấn động mãnh liệt của vũ trụ, sức

mạnh đó sử dụng chúng ta cho các mục đích

nào đó mà chúng ta chưa biết

Trang 58

4

cái chết

Sự hiểu biết sâu sắc hơn về

trải nghiệm của con người

cận kề cái chết, về sự đau

khổ và nỗi đau mất mát của

những người còn sống cho

phép chúng ta giúp đỡ họ

thích nghi tốt hơn với những

bi kịch của cuộc đời

Trang 59

1

4

Vào giữa những năm 60 Elisabeth Kubler - Ross đã bắt đầu nghiên cứu các quá trình của cái chết

Trang 60

4giao tiếp với bệnh nhân đang hấp hối và tôn

trọng quyền được thông tin của họ

Trang 61

1

4

Cubler – Ross

đã khái quát những phản ứng tương tự

nhau trước cái chết đang đến gần ở

những người khác nhau vào 5 giai

đoạn thích nghi với ý nghĩ về cái chết

Trang 62

4

Phủ nhận là một phương pháp ứng xử phổ biến trong

điều kiện stress

Con người không muốn tiếp nhận hiện thực

Con người bác bỏ khả năng chết và đi tìm những lý lẽ

cho ý kiến của mình

Trang 63

1

4

Khi con người nhận thức được rằng cái chết sẽ không tránh khỏi, họ bước vào giai đoạn

giận dữ

Con người cảm thấy mình không đáng phải chịu kết cục như thế, không thể chấp nhận việc bỏ dở mọi kế hoạch, tiền đồ

và khát vọng của mình

Trang 64

4

Tiếp theo, con người bước vào giai đoạn

mặc cả, họ cầu nguyện mong các thần linh

phù hộ, trò chuyện với các bác sĩ, với mọi

người mong không phải đau đớn và khổ ải

Trang 65

1

4

Nếu mặc cả không đem lại kết quả, thì con người

bước vào giai đoạn trầm uất và khóc than về việc

không lâu nữa họ phải chia ly với gia đình và bạn bè

Trang 66

4Trong giai đoạn cuối cùng, con người tiếp nhận thực tế cận kề cái chết và bình tĩnh chờ đợi nó

Trang 67

1

4

Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều trải qua năm giai đoạn theo trình tự nói trên Một số người ở trong giai đoạn giận dữ hoặc trầm cảm cho đến khi chết, số người khác bình thản chờ chết như là

sự giải thoát khỏi nỗi đau đớn

Trang 69

1

4

Robert Kastenbaum, 1998, 2000,

cho rằng: cần giúp cho con

người đi theo các con đường

riêng của họ tới cái chết

Điều đó quan trọng đối với con

người hơn là việc họ có trải qua

các giai đoạn cảm xúc theo một

trật tự nhất định hay không

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	2,2 MB

Đặc Điểm Tâm Lý Tuổi Già

Tính ổn định cảm xúc ở tuổi già