- Trỡnh bày được biến đổi thức ăn thực vật ở cỏc nhúm động vật này trong đú lưu ý đến sự biến đổi sinh học.. VSV tiết ra enzim xenlulaza để tiêu hóa xenlulôzơ - +Ở động vật ăn tạp và độn
Trang 1Ngày soạn: 3/12/2012
Tiết: 16
Bài 16: TIấU HểA (TT)
I Mục tiờu
1 Về kiến thức:
- Nờu được đặc điểm cấu tạo phự hợp với chế độ ăn của hệ tiờu húa ở cỏc động vật ăn thực vật (trõu, bũ, ngựa,cthỏ )
- Trỡnh bày được biến đổi thức ăn thực vật ở cỏc nhúm động vật này trong đú lưu ý đến sự biến đổi sinh học
- Thấy được nguồn protein chủ yếu ở cỏc động vật ăn thực vật là vi sinh vật? phỏt triển rất mạnh trong điều kiện pH và nhiệt độ thớch hợp
2 Về kỹ năng:
- Rốn luyện kỹ năng phõn tớch ,so sỏnh ,tổng hợp
- Rốn luyện kỹ năng thảo luận nhúm
3.Vận dụng:
-Chăm súc, chế độ ăn thớch hợp cho từng loại vật nuụi
II Chuẩn bị
- HS: học bài cũ và đọc trớc bài mới
- GV: Trong bài giáo viên sử dụng hình vẽ SGK và phiếu học tập.
III Tổ chức hoật động dạy và học
1 Ổn định lớp
2 ễn lại kiến thức cũ - Kiểm tra bài cũ
Cõu 1:Trỡnh bày bề mặt hấp thụ của ruột non.Tại sao diện tớch bề mặt hấp thụ của ruột non cú thể tăng lờn hàng nghỡn lần?
Cõu 2:Quỏ trỡnh tiờu húa ở ruột non diễn ra như thế nào?Tại sao núi tiờu húa ở ruột non
là giai đoạn quan trọng nhất?
Cõu 3:Bộ hàm và độ dài ruột của động vật ăn thịt và ăn tạp khỏc nhau như thế nào?
3 Bài mới
Vào bài: Cỏc em đó tỡm hiểu điểm giống và khỏc nhau của quỏ trỡnh tiờu húa ở động vật ăn tạp và động vật ăn thịt Vậy ở nhúm động vật ăn thực vật cú điểm gỡ giống và khỏc nhau trong quỏ trỡnh tiờu húa và trong cấu tạo của ống tiờu húa Ta sẽ tỡm hiểu trong bài học hụm nay
- Thảo luận nhúm và hoàn
thành phiếu học tập
- Đại diện nhúm trỡnh bày
- Nhúm khỏc bổ sung
- Do đặc điểm của thức ăn
- Thành phần chủ yếu là
xenlulụzơ Cũn protein, lipit
Hoạt động 1:
- Quan sỏt hỡnh 16.1, 16.2, 16.3, 16.4 thảo luận nhúm 5 phỳt và hoàn thành phiếu học tập số 1:
“ Tỡm hiểu cơ quan tiờu húa của động vật ăn thực vật”
ĐV nhai lại
ĐV
cú
dạ dày đơn
Chim
ăn hạt
và gia cầm Miệng
Dạ dày Ruột
- Tại sao hệ tiờu húa của ĐV ăn
IV Tiờu húa ở ĐV ăn thực vật
* Đặc điểm của thức ăn thực vật:
- Thành phần chủ yếu là xenlulụzơ Cũn protein, lipit
và cỏc thành phần khỏc rất ớt
- Lượng thức ăn phải nhiều
mới đủ cung cấp cỏc chất cho
cơ thể
Trang 2và các thành phần khác rất ít
Thành phần dinh dưỡng ít,
lượng thức ăn ăn vào phải
nhiều, do đó nơi chứa phải
lớn và ruột phải đủ dài
- +Hàm răng, dạ dày, ruột
Hàm răng có bề mặt nghiền
rộng và nếp men răng cứng,
dạ dày to khỏe, ruột dài có
manh tràng phát triển
+ Thể hiện sự thích nghi với
chế độ dinh dưỡng khác
nhau
-Không.Cỏ được biến đổi
sinh học nhờ hoạt động của
vi sinh vật VSV tiết ra
enzim xenlulaza để tiêu hóa
xenlulôzơ
- +Ở động vật ăn tạp và động
vật ăn thịt: Biến đổi hóa học
và cơ học là chủ yếu
+Ở động vật ăn thực vật: có
thêm biến đổi sinh học
- Khoang miệng và dạ dày
- Quan sát hình, thảo luận
nhóm (2 phút) Cá nhân trình
bày
- + Biến đổi sinh học: biến
đổi nhờ hoạt động của vi sinh
vật VSV tiết ra enzim
xenlulaza để tiêu hóa
xenlulôzơ, bản thân ĐV
không có khả năng tiêu hóa
xenlulôzơ
+ Biến đổi hóa học: biến đổi
nhờ enzim trong bộ máy tiêu
hóa tiết ra
- Thảo luận nhóm 2 phút, cá
nhân trình bày
TV có dạ dày to khỏe, ruột dài?
- Thức ăn có nguồn gốc từ TV
có đặc điểm gì?
- Cấu tạo hệ tiêu hóa của ĐV
ăn TV khác ĐV ăn thịt ở điểm nào? Điều đó có ý nghĩa gì?
-Trâu,Bò có thể tiêu hóa được xenlulo từ thực vật không?
Thực vật sau khi ăn vào phải được tiêu hóa như thế nào?
- Quá trình biến đổi thức ăn ở động vật ăn thực vật khác với động vật ăn tạp và động vật ăn thịt ở điểm nào?
- Quá trình biến đổi cơ học diễn ra ở những cơ quan nào trong bộ máy tiêu hóa?
- Quan sát hình 16.1 kết hợp với thông tin SGK cho biết quá trình biến đổi cơ học diễn ra ở đâu ở các nhóm:
+ Động vật nhai lại
+ Động vật có dạ dày đơn
+ Chim ăn hạt và gia cầm
- Biến đổi sinh học là gì? Khác với biến đổi hóa học ở điểm nào?
- Quan sát hình 16.2, 16.3, 16.4 kết hợp thông tin SGK thảo luận nhóm và hoàn thành phiếu học tập số 2: “ Tìm hiểu quá trình tiêu hóa hóa học và sinh học ở ĐV”
1.Biến đổi cơ học : được
thực hiện trong khoang miệng và dạ dày
a Ở động vật nhai lại :
Trâu, bò, cừu, dê, hươu, nai… lúc ăn chúng chỉ nhai
sơ qua rồi nuốt ngay xuống
dạ cỏ sau đó mới “ợ lên” nhai lại (dạ dày có tác dụng nhào trộn, ngấm dịch)
b Ở động vật có dạ dày đơn: như ngựa và động vật
gặm nhấm (thỏ, chuột) chúng nhai kĩ hơn ĐV nhai lại (dạ dày: nghiền, nhào trộn, ngấm dịch)
c Gà và các loại chim ăn hạt:
- Nuốt thức ăn vào diều
- Diều có dịch nhày làm trơn
và mềm thức ăn
- Lớp cơ dày, khỏe và chắc của mề co bóp, chà sát thức ăn
2 Biến đổi hóa học và biến đổi sinh học:
a Ở ĐV nhai lại :
- Dạ dày chia làm 4 ngăn:dạ
cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế (dạ dày chính thức)
- Quá trình tiêu hóa ở dạ dày
Trang 3- Prôtêin chủ yếu do VSV
cung cấp
- + Nghiền thức ăn kĩ hơn,
tạo ĐK cho quá trình tiêu hóa
tiếp theo
+ Giải phóng lượng khí tạo
ra do VSV lên men để tiêu
hóa xenlulôzơ
- Miệng→dạ cỏ →dạ tổ ong
→ dạ múi khế → dạ lá sách
→ ruột
- Manh tràng phát triển để
tiêu hóa xenlulôzơ nhờ VSV,
cung cấp protein cho ĐV
-Vì trong quá trình tiến hoá
Trâu,Bò thường xuyên bị tấn
công ->lấy thức ăn vội vào
dạ dày,không kịp nhai->Dạ
dày biến đổi thành 4 túi để
khi nghỉ ngơi thì chúng ợ lên
nhai lại.Ngựa,Thỏ thường lẫn
trốn kẻ thù nhanh hơn nên dạ
dày chỉ có 1 túi
- Do chim không có răng nên
mổ thêm hạt sỏi giúp dạ dày
cơ nghiền nát những thức ăn
hạt đã được thấm dịch nhầy
và dịch tiêu hóa tiết ra từ dạ
dày tuyến
ĐV nhai lại
ĐVcó
dạ dày đơn
Chim
ăn hạt
và gia cầm Biến
đổi sinh học Biến đổi hóa học
- Tại sao trong thức ăn của động vật ăn thực vật chứa hàm lượng protein rất ít nhưng chúng vẫn phát triển và hoạt động bình thường?
- Trâu bò chỉ ăn cỏ, nhưng thịt của chúng lại rất giàu protein
- Quá trình nhai lại lần 2 ở ĐV nhai lại có ý nghĩa gì?
- Quan sát hình và viết con đường đi của thức ăn trong quá trình tiêu hóa ở ĐV nhai lại
- Tại sao ở ĐV có dạ dày đơn thì manh tràng lại phát triển?
-Chúng ăn thực vật nhưng tại sao Trâu ,Bò có dạ dày kép trong khi đó Ngựa,Thỏ lại có
dạ dày đơn
- Tại sao trong mề của gà hoặc chim mổ ra thường thấy những hạt sỏi nhỏ? Chúng có tác dụng gì?
* ở gia cầm cũng có VSV tiêu hóa xenlulôzơ nhưng sự tiêu hóa này không có ý nghĩa
của ĐV nhai lại được bắt đầu bằng quá trình biến đổi cơ học và biến đổi sinh học, tiếp
đó là quá trình biến đổi hóa học diễn ra ở dạ múi khế và ruột
-Thức ăn ( cỏ, rơm….)
→
nhaisoqua dạ cỏ (biến đổi
sinh học) tungbui → dạ tổ ong olen→ miệng nhai lại
→ dạ lá sách (hấp thụ nước)
→ dạ múi khế (HCl và
enzim trong dịch vị) → ruột (tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng)
- Ở dạ cỏ có hệ VSV phát triển mạnh tiết ra enzim xenlulaza tiêu hóa xenlulôzơ gây ra sự biến đổi sinh học
- Chính VSV là nguồn cung cấp phần lớn prôtein cho nhu cầu cơ thể vật chủ
b Ở các ĐV có dạ dày đơn :
- Thức ăn được tiêu hóa một
phần ở dạ dày và ruột.
- Quá trình biến đổi sinh học diễn ra ở ruột tịt (manh
tràng) Ruột tịt chứa một lượng VSV rất lớn
c Ở chim và gia cầm :
- Thức ăn được chuyển từ diều xuống dạ dày tuyến và
dạ dày cơ (mề) và chuyển xuống ruột
+ Dạ dày tuyến tiết dịch tiêu hóa
+ Lớp cơ của dạ dày cơ khỏe
và chắc nghiền nát các hạt thấm dịch tiêu hóa
+ Ở ruột: thức ăn được tiêu hóa nhờ enzim tiết ra từ
Trang 4tuyến tụy, tuyến gan, tuyến ruột
4 Củng cố:
- Vì sao nói: “Lôi thôi như cá trôi lòi ruột”
Do cá trôi ăn thực vật nên ruột rất dài, khi mổ ruột sổ ra một mớ “lôi thôi”
- Tại sao thú ăn thực vật thường phải ăn số lượng thức ăn rất lớn?
-HS:Do thức ăn thực vật nghèo chất dinh dưỡng và khó tiêu hoá nên phải ăn với số
lượng lớn mới đáp ứng được nhu cầu của cơ thể
-Gv:Hãy chọn phương án trả lời đúng nhất:Trong ống tiêu hoá của động vật nhai
lại,thành xenlulôzơ của tế bào thực vật
a)Không được tiêu hoá nhưng được phá vỡ ra nhờ sự co bóp mạnh của dạ dày
b)Được nước bọt thuỷ phân thành các phần đơn giản
c)Được tiêu hoá nhờ vi sinh vật cộng sinh trong manh tràng và dạ dày
d)Được tiêu hoá hoá học nhờ các enzim được tiết ra từ ống tiêu hoá
- Ở bê, nghé chỉ bú sữa, vậy sữa có được đưa xuống dạ cỏ không? Giải thích?
Không, sữa được chảy thẳng qua dạ lá sách vào dạ múi khế nhờ ránh thực quản bắt đầu từ thượng vị và chấm dứt ở lỗ thong tổ ong – lá sách
So sánh sự biến đổi hoá học và sinh học ở động vật nhai lại, động vật có dạ dày đơn, chim ăn hạt và gia cầm:
Điểm
SS
Động vật nhai lại Động vật có dạ dày đơn Chim ăn hạt và gia cầm
Biến
đổi cơ
học
Lần ăn đầu nhai sơ qua,
nhai kĩ lại lúc nghỉ ngơi
nhờ răng
Nhai kĩ hơn động vật nhai lại nhờ răng
Thức ăn được mổ và nuốt ngay (không có răng) → diều tiết dịch nhày làm trơn và mềm thức ăn Sau đó được nghiền nát ở dạ dày cơ Biến
đổi
hoá
học
và
sinh
học
- Dạ dày 4 ngăn (dạ cỏ, dạ
tổ ong, dạ lá sách và dạ
múi khế)
- Biến đổi sinh học ở dạ
cỏ nhờ vi sinh vật
- Biến đổi hoá học:
+ Ở dạ dày: chủ yếu xảy
ra ở dạ múi khế dưới tác
dụng của HCl và enzim
của dịch vị
+ Ở ruột: Tiêu hoá hoá
học nhờ enzim của dịch
tuỵ, dịch mật và dịch ruột
- Dạ dày đơn
- Biến đổi sinh học ở ruột tịt (mang tràng) nhờ vi sinh vật
- Biến đổi hoá học:
+ Ở dạ dày: thức ăn được biến đổi dưới tác dụng của HCl và enzim của dịch vị
+ Ở ruột: Tiêu hoá hoá học nhờ enzim của dịch tuỵ, dịch mật và dịch ruột
- Dạ dày tuyến và dạ dày
cơ (mề)
- Không có biến đổi sinh học
- Biến đổi hoá học:
+ Ở dạ dày: thức ăn được biến đổi dưới tác dụng của HCl và enzim của dịch vị tiết ra từ dạ dày tuyến
+ Ở ruột: Tiêu hoá hoá học nhờ enzim của dịch tuỵ, dịch mật và dịch ruột
5 Hướng dẫn – Giao nhiệm vụ về nhà
- Xem lại bài Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK
- Ôn tập kiến thức đã học để giờ sau ôn tập học kỳ I