Kiến thức: Sau khi học xong bài này, học sinh phải có khả năng: - Nêu được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa thích nghi với thức ăn thực vật và thức ăn động.. - So sánh được cấu tạo
Trang 1Tuần Tiết
Bài 16 TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT (Tiếp theo)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
Sau khi học xong bài này, học sinh phải có khả năng:
- Nêu được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa thích nghi với thức ăn thực vật và thức ăn động
- So sánh được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa của động vật ăn thịt và động vật ăn thực vật
2 Kĩ năng và thái độ
- Mô tả được quá trình tiêu hoá
II TRỌNG TÂM BÀI.
- Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa
- Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
III THIẾT BỊ DẠY HỌC
- Tranh phóng to về hệ tiêu hóa của động vật có vú ăn thịt (hình 16.1 SGK)
- Tranh phóng to về hệ tiêu hóa của động vật ăn thực vật (hình 16.2 SGK)
- Máy chiếu qua đầu (nếu sử dụng bản trong thay tranh)
- Mẫu vật hoặc mô hình răng và hộp sọ của động vật có vú ăn thịt và ăn thực vật (nếu có)
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định lớp.
Trang 22 Kiểm tra bài cũ: không
3 Bài mới.
a Phần mở bài:
Giáo viên có thể mở bài bằng cách yêu cầu học sinh cho biết tên của một số loài động vật ăn thịt, ăn thực vật và ăn tạp,… hoặc giáo viên giới thiệu tên một số động vật như dê, cừu, lạc đà, sư tử, chó rừng, nhím,… và yêu cầu học sinh cho biết chúng thuộc nhóm động vật ăn thịt, ăn thực vật hay ăn tạp
b Nội dung bài học
Mục I và II
Giáo viên có thể lưu ý học sinh một số
điểm sau đây:
- So sánh hình dạng, cấu tạo,
chiều dài của ống tiêu hóa đặc biệt là răng cửa, răng năng và răng hàm của động vật có vú
ăn thịt và ăn thực vật
- Tìm hiểu những đặc điểm cấu
tạo phù hợp với chức năng tiêu hóa hấp thụ thức ăn động vật và thức ăn thực vật
- Ưu điểm của tiêu hóa thức ăn
trong dạ dày 4 túi so với trong
dạ dày 1 túi
- Nhai lại thức ăn ở động vật có
tác dụng gì?
Học sinh quan sát các tranh về hệ tiêu hóa của động vật ăn thịt (hình 16.1 SGK)
và của động vật ăn thực vật (hình 16.2 SGK), răng và hộp sọ thật của động vật
có vú ăn thịt và ăn thực vật (nếu có) Nhận xét chung về tiêu hóa ở động vật
ăn thịt và động vật ăn cỏ:
- Động vật ăn cácloại thức ăn khác nhau nên ống tiêu hóa cũng biến đổi thích nghi với thức ăn
- Động vật có vú ăn thịt có răng nanh, răng cạnh hàm và răng ăn thịt phát triển, ruột ngắn Thức ăn được tiêu hóa cơ học
và hóa học
- Động vật có vú ăn thực vật các răng dung nhai và nghiềm thức ăn phát triển;
dạ dày một ngăn hoặc bốn ngăn, manh tràng rất phát triển, ruột dài Thức ăn được tiêu hóa cơ học và hóa học và nhờ
Trang 3vi sinh vật cộng sinh.
Dành thời gian cho học sinh điền các đặc điểm cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa vào bảng 16 SGK Sau đó, giáo viên cùng học sinh thống nhất các nội dung điền trong bảng như dưới đây:
Tên bộ phận Động vật ăn thịt Động vật ăn thực vật
Răng
Dạ dày
- Răng cửa hình chêm để lấy thịt ra khỏi xương
- Răng nanh nhọn và dài dung để cắm vào con mồi và giữ mồi cho chặt
- Răng cạnh hàm và răng ăn thịt lớn dung để cắt thịt thành các mảnh nhỏ để dễ nuốt
- Răng hàm nhỏ nên ít được sử dụng
- Dạ dày là một cái túi lớn nên gọi
là dạ dày đơn
- Thịt được tiêu hóa cơ học và hóa học giống như trong dạ dày người (Dạ dày co bóp để làm nhuyễn thức ăn trộn đều với dịch vị
Enzim pepsin thủy phân protein thành các peptit )
- Răng nanh giống răng cửa Khi
ăn cỏ các răng này tì lên tấm sừng ở hàm trên để giữ chặt cỏ
- Răng cạnh hàm và răng hàm phát triển, dung để nghiền nát cỏ khi động vật nhai
- Dạ dày thỏ, ngựa là dạ dày đơn (1 túi)
- Dạ dày trâu, bò có 4 túi Ba túi đầu tiên là dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách Túi thứ tư là dạ múi khế
Dạ cỏ là nơi lưu trữ, làm mềm thức ăn khô và lên men Trong
dạ cỏ có rất nhiều vi sinh vật tiêu hóa xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng khác
Dạ tổ ong và dạ sách lá giúp hấp
Trang 4Ruột non
Manh tràng
- Ruột non ngắn hơn nhiều so với ruột non của động vật ăn thịt
- Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa hóa học và hấp thụ trong ruột non giống như ở người
- Manh tràng không phát triển và không có chức năng tiêu hóa thức ăn
thụ lại nước Dạ lá khế tiết ra pepsin và HCl tiêu hóa protein
có trong cỏ và vi sinh vật từ dạ
cỏ xuống Bản than vi sinh vật cũng là nguồn cung cấp protein quan trọng cho động vật
- Ruột non có thể dài vài chục mét
và dài hơn rất nhiều so với ruột non của động vật ăn thịt
- Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa hóa học và hấp thụ trong ruột non giống như ở người
- Manh tràng rất phát triển và có nhiều vi sinh vật sống cộng sinh tiếp tục tiêu hóa xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng có trong tế bào thực vật Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp thụ qua thanh manh tràng
4 Củng cố
Gợi ý đáp án câu hỏi và bài tập ở cuối bài:
Đáp án câu 1: Thức ăn là nguyên liệu chính làm cho chiều dài của ống tiêu hóa của động vật khác nhau Thức ăn thực vật nghèo chất sinh duỡng, cứng, khó tiêu hóa
Trang 5và hấp thụ hiệu quả Thức ăn thịt giàu chất dinh dưỡng, mềm, dễ tiêu hóa và hấp thụ nên ruột ngắn
Đáp án 2: Ý thứ 3 đúng
5 Dặn dò:
Học sinh đọc nhớ phần tóm tắt in nghiêng trong khung ở cuối bài